Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 5:1

Παρατήρησε δε πάλι σε αυτά την ακρίβεια του συγγραφέα. Διότι δεν είπε ότι ο λαός ξεκίνησε αυτή την τόσο ασεβή φωνή, αλλά πάλι εκείνοι που είχαν αναλάβει την ηγεσία. «Κραύγασαν λοιπόν», λέει, «οι αρχιερείς», δείχνοντας παντού ότι ο υπήκοος λαός, ακολουθώντας τους ηγέτες του, συντρίφθηκε πάνω στα βράχια και γλίστρησε στο βάραθρο της απώλειας. Ευθύνονται λοιπόν οι αρχιερείς, καθώς όχι μόνο κατέστρεψαν τις δικές τους ψυχές, αλλά έγιναν οι ίδιοι οδηγοί, στρατηγοί και υπαίτιοι της ολέθριας μιαιφονίας για τους υφισταμένους τους λαούς, όπως ακριβώς τους κατηγορούσε και ο προφήτης φωνάζοντας: «Διότι γίνατε παγίδα στη σκοπιά, και σαν δίχτυ απλωμένο στο Ιταβύριο, το οποίο έστησαν αυτοί που κυνηγούν το θήραμα». Διότι «σκοπιά» σε αυτά τα λόγια αποκαλεί το πλήθος των υφισταμένων, το οποίο έχει ταχθεί να παρατηρεί τον τρόπο ζωής των ηγετών, και έτσι να διαμορφώνει τον δικό του. Γι' αυτόν τον λόγο οι προεστώτες των λαών έχουν ονομαστεί «σκοποί» στις άγιες Γραφές. Παγίδα λοιπόν και δίχτυ για τη σκοπιά έγιναν οι ίδιοι οι αρχιερείς, κάνοντας την αρχή της άρνησης και συμπαρασύροντας όλους τους άλλους στο να λένε: «Δεν έχουμε βασιλιά εκτός από τον Καίσαρα».

Επομένως, πάρα πολλοί είναι εκείνοι που εξολοθρεύτηκαν στον πόλεμο και έπεσαν από μάχαιρα. Όμως, περισσότερους από τους πολλούς που χάθηκαν με αυτόν τον τρόπο, τους κατέστρεψε η αγριότητα του λιμού. Εάν δε κάποιος έλεγε ότι υπήρξε και έλλειψη νοητών υδάτων και θείας τροφής στους Ιουδαίους που ασέβησαν, και ότι έτσι καταστράφηκαν και κατά κάποιον τρόπο κατέβηκαν στον άδη, επειδή ακριβώς δεν ζωοποιήθηκαν μέσω του Χριστού, σε αντίθεση με όσους πίστεψαν σε αυτόν, δεν θα απέκλινε από την αλήθεια. Διότι τους συνέβη να πάθουν και αυτό. Αλλά ποιοι θα μπορούσαν να θεωρηθούν αυτοί που καταβαίνουν, για τους οποίους και ο ίδιος ο άδης πλαταίνει την ψυχή του και θα ανοίξει το άπληστο στόμα του; Συνεχίζει προσθέτοντας: «Οι ένδοξοι και οι μεγάλοι, και οι πλούσιοι, και οι λοιμοί της». Επειδή, δηλαδή, ήταν οι άρχοντες και οι πιο επιφανείς σε ολόκληρη τη χώρα, ήταν φυσικό να διαπαιδαγωγηθεί σωστά μέσω αυτών ο υποταγμένος λαός. Όμως δεν έπρατταν κάτι τέτοιο. Απεναντίας, έγιναν σαν πρότυπα και υποδείγματα για τους άλλους στην καταραμένη ζωή, και προς αυτούς απευθύνεται ο ιερός λόγος: «Διότι γίνατε παγίδα στη σκοπιά, και σαν δίχτυ απλωμένο στο Ιταβύριο, το οποίο έστησαν αυτοί που κυνηγούν το θήραμα». Βλέπεις πώς έγιναν παγίδα και θήρατρο για τους υπολοίπους, διότι ο υποταγμένος λαός συνηθίζει πάντοτε να ακολουθεί τόσο την επιείκεια όσο και τη ραθυμία των ηγετών του.

Επομένως, όταν εμείς, που θεωρείται ότι στεκόμαστε σταθερά και που οφείλουμε να ζούμε καλά και άμεμπτα, βρεθούμε νωθροί και ράθυμοι ως προς αυτό· ή μάλλον, αν έχουμε επιλέξει εξίσου με τους άλλους να αθετούμε εκείνα που ευαρεστούν τον Θεό, δεν θα αδικήσουμε μόνο τους εαυτούς μας, αλλά, συμπαρασύροντας στην απώλεια και άλλους, θα υποστούμε διπλή την τιμωρία. Διότι, ενώ θα έπρεπε να προβαλλόμαστε στους πλανημένους, ή σε όσους δεν θέλουν να ζουν ορθά, ως εικόνα και πρότυπο αρετής, εμείς γίναμε αφορμή σκανδάλου. Τι λέει λοιπόν ο Χριστός; «Όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα», λέει, «τον συμφέρει να κρεμαστεί μια μυλόπετρα γύρω από τον λαιμό του, και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας». <Ακούστε τα αυτά, οι ιερείς, και προσέξτε, οίκος του Ισραήλ, και οίκος του βασιλιά αφουγκραστείτε, διότι εναντίον σας είναι η κρίση, επειδή γίνατε παγίδα στη σκοπιά, και σαν δίχτυ απλωμένο πάνω στο όρος Ιταβύριο, το οποίο έστησαν όσοι κυνηγούν το θήραμα.> Προηγουμένως κατηγόρησε τον Ιούδα, ότι προκάλεσε πνευματική αναταραχή στον Ισραήλ, με τον τρόπο που μόλις προαναφέραμε· πλέον όμως μεταφέρει τον λόγο της επίπληξης στους εφευρέτες της απάτης και της πλάνης, και σε εκείνους που τους προξένησαν τη νόσο της αποπληξίας. Αυτοί δε ήταν οι ψευδώνυμοι ιερείς, που δεν προέρχονταν από το αίμα του Λευί, αλλά είχαν αγορασμένη την ιεροσύνη, και με χρήματα εξαγόραζαν την άδεια να ιερουργούν στα είδωλα.

Διότι έχει γραφτεί για τον Ιεροβοάμ ότι «όποιος ήθελε, γέμιζε το χέρι του και γινόταν ιερέας των υψηλών τόπων». Εύλογα, λοιπόν, ο λόγος στρέφεται και εναντίον των ίδιων των ιερέων και εναντίον του οίκου του βασιλιά, ενώ στις κατηγορίες συμπεριλαμβάνεται και ο ίδιος ο Ισραήλ. Διότι οι μεν έλεγαν και έπρατταν τα όσα συντελούσαν στην καθιέρωση της ειδωλολατρίας, αναγείροντας βωμούς, προσφέροντας σπονδές και θυσίες, και πλαταίνοντας τον δρόμο της απώλειας για τους εξαπατημένους, ενώ οι εφευρέτες της πλάνης ήταν οι βασιλείς. Γι' αυτό, λοιπόν, λέει προς αυτούς ότι «γίνατε παγίδα στη σκοπιά». Και ονομάζει «σκοπιά» το πλήθος που επιβλέπεται τόσο από τους ιερείς, αν βέβαια ήταν πραγματικά ιερείς, όσο και από τους ίδιους τους άρχοντες. Διότι αυτοί επιβλέπουν τους υπηκόους. Ή και επειδή οι υφιστάμενοι αποβλέπουν σε αυτούς, και οι άρχοντες παρασύρουν τους υπηκόους όπου οι ίδιοι κρίνουν σωστό, καθώς οι υποταγμένοι ακολουθούν τα θελήματα των αρχόντων. «Γίνατε, λοιπόν», λέει, «σαν παγίδα για το πλήθος που εσείς επιβλέπετε, ή ίσως για όσους αποβλέπουν σε εσάς. Και γίνατε σαν δίχτυ απλωμένο πάνω στο Ιταβύριο».

Διότι, επειδή οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ, καταλαμβάνοντας όρη και βουνά, προσέφεραν εκεί τελετές και θυσίες στα δαιμόνια «κάτω από βελανιδιά και λεύκα», γι' αυτόν τον λόγο λοιπόν η κρίση στρέφεται προς τα βουνά, στα οποία ήταν ολοφάνερα τα εγκλήματα των κατηγορουμένων. Είναι δε εύλογο να ονομάζει βουνά και θεμέλια της γης αυτούς που βρίσκονταν ψηλότερα σε δόξα και υπερείχαν σε τιμή από το πλήθος του λαού, οι οποίοι μάλιστα έγιναν για τους υφισταμένους τους και οδός και παγίδα προς τον όλεθρο. Διότι είπε κάπου προς αυτούς: «Επειδή εναντίον σας είναι η κρίση, διότι γίνατε παγίδα στη σκοπιά, και σαν δίχτυ απλωμένο στο Ιταβύριο». Ώ λοιπόν, λέγει, εσείς που υπερέχετε από τους άλλους, ώ θεμέλια της γης, δηλαδή εσείς πάνω στους οποίους έχουν στηριχθεί τα πράγματα των άλλων, ακούστε την εναντίον σας κρίση του Κυρίου των πάντων.

Ιεκμαάν (Α' Βασ. 4, 12). Πόλη των αρχόντων του Σολομώντα. Ιταβύριον (Ωσ. 5, 1). Α' Σ' Θαβώρ. Στον Ωσηέ. Βρίσκεται δε στο μεγάλο πεδίο 〈της Λεγεώνος προς ανατολάς. Ιεκθοήλ (Β' Βασ. 14, 7). Πέτρα στις Βασιλείες. Ιεταβά (Β' Βασ. 21, 19). Αρχαία πόλη της Ιουδαίας.

ΝΖʹ. Άραγε, λοιπόν, το μεν έργο είναι τόσο σπουδαίο, και τόσο επίπονο για την ευαίσθητη και θλιμμένη καρδιά, και όντως αποτελεί σαράκι των οστών για εκείνον τουλάχιστον που διαθέτει νου. Είναι όμως ο κίνδυνος μικρός ή η πτώση ευκαταφρόνητη; Τουναντίον, μου προκαλεί μεγάλο φόβο αφενός ο μακάριος Ωσηέ, ο οποίος λέει ότι η κρίση στρέφεται εναντίον ημών, των ιερέων και των αρχόντων, διότι γίναμε παγίδα στη σκοπιά και σαν δίχτυ απλωμένο πάνω στο Ιταβύριο όρος, το οποίο έχει στηθεί από εκείνους που θηρεύουν τις ανθρώπινες ψυχές, απειλώντας ότι θα θερίσει τους φαύλους προφήτες και θα καταναλώσει με φωτιά τους κριτές τους, και ότι θα σταματήσει για λίγο να χρίει βασιλιά και άρχοντες, επειδή βασίλευσαν από μόνοι τους, και όχι με τη δική Του θέληση.

Έτσι, σύμφωνα με το γεγραμμένο ότι «έγινε παγίδα στη σκοπιά και σαν δίχτυ απλωμένο πάνω στο Ιταβύριο», ωστόσο οδεύοντας και ο ίδιος ρίχνει τον εαυτό του στις θηλιές που ο ίδιος έστησε και τον τυλίγει στο δίχτυ της κοινής απώλειας, και δικαίως· διότι «θα πέσουν στο δίχτυ τους οι αμαρτωλοί», λέει ένας άλλος προφήτης, και «στην παγίδα που έκρυψαν πιάστηκε το πόδι τους». Αυτός δε πιάνεται σε αυτές με πολλούς τρόπους· διότι και από τις δύο πλευρές, ή μάλλον από παντού, καθίσταται υπόδικος σε αυτά τα έγγραφα επιτίμια εξαιτίας των αντιφάσεων που ο ίδιος έθεσε, και η προσθήκη του μαζί με τους καταδικασθέντες, όλων εκείνων που συνελήφθησαν αργότερα, ως εμπερικλειόμενοι μόνο από αυτόν, προκαλεί τη δίκαιη άρση της άκριτης καταδίκης και τους απαλλάσσει δικαίως από τα άδικα δεσμά. Έτσι, είναι καιρός να ψάλλουμε με χαρά εκείνο το ψαλμικό: «η ψυχή μας λυτρώθηκε από την παγίδα των κυνηγών, η παγίδα συντρίφθηκε και εμείς λυτρωθήκαμε».

Προφυλαχθείτε λοιπόν από τέτοιους ανθρώπους, για να μην περάσετε θηλιά στις ψυχές σας. Και φροντίστε ο βίος σας να μην αποτελεί πρόσκομμα σε κανέναν άνθρωπο, για να μη γίνετε παγίδα στη σκοπιά και σαν απλωμένο δίχτυ. Διότι όποιος δεν θεραπεύει τον εαυτό του με τα έργα του, είναι αδελφός εκείνου που καταστρέφει τον εαυτό του. Εάν λοιπόν και εσείς αποβάλετε την έπαρση, την αλαζονεία, την υπερηφάνεια και την υπεροψία, είναι δυνατόν σε εσάς να παραμείνετε αχώριστοι από τον Θεό. Διότι βρίσκεται κοντά σε αυτούς που τον φοβούνται, και όπως λέει: «Σε ποιον θα ρίξω το βλέμμα μου, παρά στον ταπεινό και ειρηνικό, και σε αυτόν που τρέμει τα λόγια μου;». Να σέβεστε τον επίσκοπό σας όπως τον Χριστό, σύμφωνα με όσα σας διέταξαν οι μακάριοι απόστολοι. Αυτός που βρίσκεται εντός του θυσιαστηρίου είναι καθαρός· γι' αυτό και υπακούει στον επίσκοπο και στους πρεσβυτέρους. Εκείνος όμως που βρίσκεται εκτός, είναι αυτός που πράττει κάτι χωρίς τον επίσκοπο, τους πρεσβυτέρους και τους διακόνους· ένας τέτοιος άνθρωπος έχει μιανθεί στη συνείδησή του και είναι χειρότερος από τον άπιστο. Διότι τι άλλο είναι ο επίσκοπος, παρά εκείνος που, όντας υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας, κυβερνά τα πάντα, στον βαθμό που είναι δυνατόν σε άνθρωπο να κυβερνά, γινόμενος μιμητής του Χριστού του Θεού ανάλογα με τη δύναμή του; Και τι άλλο είναι το πρεσβυτέριο, παρά ένα ιερό σώμα, σύμβουλοι και πάρεδροι του επισκόπου;

Υπήρξαν όμως και ψευδοπροφήτες στον λαό, όπως και ανάμεσά σας θα υπάρξουν ψευδοδιδάσκαλοι, οι οποίοι θα εισαγάγουν κρυφά αιρέσεις απωλείας, και αρνούμενοι τον Δεσπότη που τους αγόρασε, θα επιφέρουν στους εαυτούς τους γρήγορη καταστροφή. Και πολλοί θα ακολουθήσουν τις ασέλγειές τους, εξαιτίας των οποίων η οδός της αληθείας θα βλασφημηθεί. Και με πλεονεξία, με πλαστούς λόγους θα σας εκμεταλλευτούν. Γι' αυτούς η καταδίκη από παλιά δεν αργεί, και η απώλειά τους δεν αδρανεί. Και: «Εισέδυσαν κρυφά μερικοί άνθρωποι», είπε άλλος από τους μαθητές του Χριστού, «οι οποίοι από παλιά ήταν προγραμμένοι για αυτήν την καταδίκη, ασεβείς, που μετατρέπουν τη χάρη του Θεού μας σε ασέβεια, και αρνούνται τον μόνο Δεσπότη και Κύριό μας Ιησού Χριστό». Τους οποίους ταλανίζοντας ο ίδιος αποφαίνεται: «Αλίμονο σε αυτούς, διότι πορεύθηκαν στην οδό του Κάιν, και παρασύρθηκαν από την πλάνη του Βαλαάμ για χάρη μισθού, και καταστράφηκαν στην αντιλογία του Κορέ!» Ας ακούσουν όμως τι έχει αναφωνήσει από πριν εν Πνεύματι ο προφητικός λόγος γι' αυτούς: «Εσύ απέρριψες την επίγνωση», λέει ο θείος Ωσηέ, «και εγώ θα σε απορρίψω από το να ιερουργείς σε εμένα». Και: «Γίνατε παγίδα στη σκοπιά, και σαν δίχτυ απλωμένο πάνω στο Ιταβύριο, το οποίο έστησαν αυτοί που κυνηγούν το θήραμα. Και έγιναν σαν εκείνους που μετακινούν τα όρια. Πάνω τους θα εκχύσω την ορμή μου σαν νερό». —Τι λέει όμως ο θαυμάσιος Αββακούμ;

Τότε, λοιπόν, ενώ άλλοι θρηνούσαν για διάφορα από τα συμβάντα και έβρισκαν αφορμή για θρήνους, αυτοί οι γενναίοι, έχοντας κυριαρχήσει στον εαυτό τους (έτσι συνήθιζαν οι παλαιοί να αποκαλούν τις ψυχές και τα σώματα), θεωρούσαν όλα τα άλλα σαν σκουπίδια που τα σαρώνει κανείς, και είχαν διαρκώς στο στόμα τους τη μακάρια φωνή του Ιώβ και έψαλλαν μαζί του περιχαρείς: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε». Και αποδεικνύοντας την αλληλεγγύη του φρονήματός τους και την ευαίσθητη και περίλυπη καρδιά τους, λύγιζαν περισσότερο από τις συμφορές των πλησίον παρά θρηνούσαν για τα δικά τους παθήματα, αν και δέχθηκαν στα χέρια τους λινά δεσμά για την καταβολή χρημάτων, από αυτούς που τους αιχμαλώτισαν, πέφτοντας σε εκείνο το μιξοβάρβαρο και περισσότερο φιλόχρυσο παρά φιλόχριστο στράτευμα σαν σε απλωμένο δίχτυ πάνω στο Ιταβύριο και σε παγίδα σκοπιάς. Φυσικά, κρίνοντας σωστό να μην έρθουν σε σύγκρουση με τις περιστάσεις, αλλά απομακρυνόμενοι από τους αιμοσταγείς τυράννους, στρατοπεδεύουν λίγο πιο έξω από την πόλη και παλεύουν με τις ανάγκες της φύσης. Επομένως, ούτε εγώ ανέβαλα την έξοδο, αλλά όπως ο Κλήμης στον Πέτρο και ο Τιμόθεος στον Παύλο, ή όπως ο γιος του Στροφίου στον γιο του Αγαμέμνονα, τους ακολούθησα και τους πρόσφερα τη δυνατή παρηγοριά από την πλευρά μου και τους βοηθούσα.

όπως «αλίμονο σε αυτόν που ποτίζει τον πλησίον του με θολή ανατροπή και τον μεθά, για να επιβλέψει στα σπήλαιά τους χορτασμένος από ατιμία αντί για δόξα»· και «γίνατε παγίδα στη σκοπιά και σαν δίχτυ απλωμένο στο Ιταβύριο, το οποίο έστησαν όσοι κυνηγούν θήραμα»· και «έγιναν σαν εκείνους που μετακινούν τα όρια, πάνω τους θα ξεχύσω σαν νερό την οργή μου»· «αλίμονο σε εκείνους που ποιμαίνουν τα μάταια και έχουν εγκαταλείψει τα πρόβατα»· διότι «αρνήθηκαν να προσέξουν και έστρεψαν ανυπότακτα τα νώτα τους και βάρυναν τα αυτιά τους για να μην εισακούσουν τον νόμο μου»· και «εναντίον των ποιμένων παροξύνθηκε ο θυμός μου, και τους αμνούς θα τιμωρήσω»· «διότι οι ποιμένες φέρθηκαν με αφροσύνη και δεν αναζήτησαν τον Κύριο»· και «πολλοί ποιμένες διέφθειραν τον αμπελώνα μου, μόλυναν τη μερίδα μου, μετέτρεψαν την επιθυμητή μου μερίδα σε άβατη έρημο»· «γι' αυτό, έτσι λέει ο Κύριος: Εσείς διασκορπίσατε τα πρόβατά μου και τα διώξατε, ιδού, εγώ θα σας εκδικηθώ σύμφωνα με τα πονηρά σας έργα».

ΛΟΓΟΣ Ν'. Πρέπει να τρέμουν τις απειλές του Θεού οι ποιμένες. Πατέρες μου, αδελφοί και τέκνα, ακούγοντας τις πολλές απειλές που έχει θέσει ο Θεός εναντίον των ποιμένων, φρίττω, τρέμω και φοβάμαι. Διότι, μέσω του Ιεζεκιήλ λέει τα εξής: «Σε έθεσα φρουρό του οίκου Ισραήλ. Αν δεις τη ρομφαία να έρχεται και δεν το αναγγείλεις στον λαό μου, το αίμα του θα το ζητήσω από τα δικά σου χέρια». Στον δε θείο Ιερεμία, ονειδίζοντας τους κακούς ποιμένες, λέει: «Το αδύναμο δεν το ενισχύσατε, το άρρωστο δεν το περιποιηθήκατε, το πλανεμένο δεν το επιστρέψατε, το συντριμμένο δεν το επιδέσατε, το χαμένο δεν το αναζητήσατε, και το ισχυρό το καταπονήσατε. Και σκορπίστηκαν τα πρόβατά μου, επειδή δεν υπήρχαν ποιμένες». Και πάλι, μέσω του θεσπέσιου Ωσηέ λέει: «Ακούστε ιερείς, και προσέξτε, οίκε του Ισραήλ, διότι σε εσάς απευθύνεται η κρίση. Επειδή γίνατε παγίδα στη Σκοπιά, και σαν δίχτυ απλωμένο πάνω στο Ιταβύριο». Και στη συνέχεια, μέσω του πάνσοφου Ζαχαρία λέει: «Ω, ποιμένες της Ιερουσαλήμ που εγκαταλείψατε τα πρόβατά μου, ο βραχίονάς τους θα ξεραθεί τελείως, και ο δεξιός τους οφθαλμός θα τυφλωθεί».