Πατερικές αναφορές στο ΩΣΗΕ 5:14

Είναι λοιπόν εξαιρετικά φοβερό το να μην επιθυμεί κάποιος μάλλον να σωθεί μέσω της θείας ευσπλαχνίας, αλλά να στηρίζεται στις ανθρώπινες βοήθειες· μολονότι το Πνεύμα διαλαλεί, αφενός μέσω της φωνής του μακάριου Δαβίδ: «Είναι καλό να έχει κανείς εμπιστοσύνη στον Κύριο παρά να στηρίζεται σε άνθρωπο· είναι καλό να ελπίζει κανείς στον Κύριο παρά να ελπίζει σε άρχοντες»· και αφετέρου μέσω του προφήτη Ιερεμία: «Επικατάρατος ο άνθρωπος που έχει την ελπίδα του σε άνθρωπο και στηρίζεται στη σάρκα του βραχίονά του, και η καρδιά του απομακρύνεται από τον Κύριο, και θα είναι σαν την αγριομυρίκη στην έρημο, η οποία δεν θα δει τα αγαθά όταν έρθουν. Και ευλογημένος ο άνθρωπος που έχει την πεποίθησή του στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του· και θα είναι σαν το δέντρο που ευδοκιμεί δίπλα στο νερό και θα απλώσει τις ρίζες του στην υγρασία, και δεν θα φοβηθεί όταν έρθει ο καύσωνας, αλλά τα κλαδιά του θα είναι δασώδη, σε έτος ανομβρίας δεν θα φοβηθεί, και δεν θα σταματήσει να καρποφορεί». Είναι καλύτερο, λοιπόν, να οικειώνεται κανείς τον Θεό και να λέει εκείνο το σοφό λόγο με αγαθή διάνοια: «Δικός σου είμαι εγώ, σώσε με, διότι αναζήτησα τα προστάγματά σου». «Διότι εγώ είμαι σαν πάνθηρας για τον Εφραίμ και σαν λιοντάρι για τον οίκο του Ιούδα· και εγώ θα κατασπαράξω και θα αναχωρήσω και θα πάρω, και δεν θα υπάρξει αυτός που θα γλιτώσει».

<θα πορευτώ και θα επιστρέψω στον τόπο μου, μέχρι να αφανιστούν.> Καθιστά σαφή την αιτία για την οποία δεν ωφέλησαν σε τίποτα αυτοί που υπερασπίζονταν τον Εφραίμ, και δεν θα σταματήσει γι' αυτούς ο πόνος. «Διότι εγώ», λέει, «είμαι σαν πάνθηρας για τον Εφραίμ και σαν λιοντάρι για τον οίκο του Ιούδα». Είναι προφανές λοιπόν ότι, όταν ο Θεός επιφέρει την καταστροφή, δεν υπάρχει κανείς να σώσει· «Διότι το υψωμένο χέρι, ποιος θα το αποτρέψει;», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Το γεγονός δε ότι όσα συνέβησαν σε αυτούς έγιναν χωρίς καμία απολύτως επιείκεια, το υπέδειξε αινιγματικά, παρομοιάζοντας τη δική του ορμή με τα πιο φοβερά και ρωμαλέα θηρία. Διότι ο μεν πάνθηρας ορμά με ταχύτατο δρόμο εναντίον εκείνων που θα επιλέξει, και πηδά με τόσο ελαφρά πόδια, ώστε ίσως ούτε ίχνος να μη φαίνεται πουθενά, ούτε να αποτυπώνεται κάτι στη γη· το δε λιοντάρι βρυχάται στα βουνά με τρόπο φοβερό, βαρύ και παρόμοιο με βροντή, ικανό να κατατρομάξει όσους το ακούνε. «Διότι λιοντάρι», λέει, «θα βρυχηθεί, και ποιος δεν θα φοβηθεί;» Έχει επίθεση ακαταμάχητη και ορμή πολύ δυσκολοαντιμετώπιστη. Και αν πιάσει κάτι, αυτό χάνεται αμέσως, και κανείς δεν θα μπορούσε να αποσπάσει αυτό που έχει πιαστεί. Το ότι ο μεν πάνθηρας είναι γρήγορο θηρίο, και σαν να πετάει μακριά, αφού αρπάξει ό,τι βρει, το δε λιοντάρι είναι πράγμα άθραυστο, άφοβο και ακαταμάχητο, όπως είπα, το απέδειξε ο ίδιος προσθέτοντας: Και εγώ θα αρπάξω και θα φύγω και θα πάρω και δεν θα υπάρξει αυτός που θα ελευθερώσει.

Διότι αυτό ταιριάζει στη δύναμη των λεόντων· ενώ το «θα αρπάξω και θα φύγω», θα μπορούσε να το κάνει ο πάνθηρας, όπως είπα. Ότι δε ο Κύριος θα απομακρυνθεί από εκείνους που τον έχουν λυπήσει, και σχεδόν θα αποσύρει τη βοήθειά του και θα απομακρύνει την εύνοιά του, το έκανε γνωστό λέγοντας: Θα φύγω και θα επιστρέψω στον τόπο μου έως ότου αφανιστούν. Διότι το θείο είναι εντελώς απεριόριστο από άποψη τόπου· λέγεται όμως ότι είναι παρόν σε κάποιους, όταν τους χαρίζει την εύνοιά του· και αντίθετα, ότι απουσιάζει από τους αμαρτωλούς, όταν τους αποστρέφεται και διακόπτει την πραότητά του. Διότι τα περί του Θεού λέγονται μεν με ανθρώπινο τρόπο, νοούνται όμως όπως αρμόζει σε αυτόν. <Και θα αναζητήσουν το πρόσωπό μου όταν βρεθούν σε θλίψη.> Διδάσκει και πάλι, ότι τα δεινά δεν επιφέρονται μάταια πολλές φορές από τον Θεό σε όσους έχουν αχαλίνωτη την ροπή προς τα αισχρότερα, ή σε όσους συνηθίζουν να αμαρτάνουν ακατάπαυστα, αλλά μάλλον προς ωφέλειά τους, και σαν ένα είδος θεραπείας. Διότι όσοι καταφρονούν τη θεία πραότητα και έχουν αγνοήσει ότι το μέγεθος της ανεξικακίας του καλεί σε μετάνοια, δεν θα γλιτώσουν από τις κινήσεις της οργής του· πώς θα μπορούσαν άλλωστε; Αντιθέτως, συντριβόμενοι από την αγριότητα της συμφοράς, αναγνωρίζουν το συμφέρον τους, και εκείνους που δεν τους ωφέλησε καθόλου η φιλανθρωπία, τους οδηγεί στη γνώση του συμφέροντός τους η δοκιμασία των πόνων.

Διότι καρπός της νήψεως είναι πλέον το να ζητά κανείς να βγει έξω από το σκοτάδι, δηλαδή προφανώς από το δαιμονικό. Και, όντας πλέον γεμάτοι σαν από το θείο φως, να πορεύονται με ορθό σκοπό προς την επίγνωση του κατά φύσιν και αληθινού Θεού και Δεσπότη, αν και παλαιότερα είχαν την πεποίθηση ότι υπάρχουν «πολλοί θεοί και κύριοι» στον κόσμο, φτάνοντας σε τέτοιο σημείο αφροσύνης ώστε «να λένε στο ξύλο 'εσύ είσαι ο πατέρας μου', και στην πέτρα 'εσύ με γέννησες'». Ο λόγος όμως επιμένει στη μεταφορά. Διότι δες πώς, σαν να πρόκειται για λιοντάρι ή κάποιο άλλο θηρίο, λένε: «Αυτός μας άρπαξε και αυτός θα μας γιατρέψει». Επειδή δηλαδή έλεγε: «Και εγώ θα γίνω σαν πάνθηρας για τον Εφραίμ και σαν λιοντάρι για τον οίκο του Ιούδα, και εγώ θα αρπάξω και θα φύγω και θα πάρω, και δεν θα υπάρχει κανείς να τους γλιτώσει», διατήρησαν το σχήμα της μεταφοράς και λένε ότι οπωσδήποτε θα θεραπεύσει εκείνος που άρπαξε. Διότι, όπως ακριβώς τους λύπησε η οργή, έτσι με κάθε τρόπο τα αγαθά που προέρχονται από την πραότητα θα ευφράνουν εκείνους που υπέφεραν. Παράλληλα δε, θα κατανοήσουμε και τούτο, ότι όταν ο Θεός παιδεύει κάποιους, κανείς δεν μπορεί να τους βοηθήσει, αλλά οι παθόντες έχουν ανάγκη μόνο από Αυτόν για την επανόρθωσή τους.

Διότι οι τέτοιοι είναι πάρα πολύ υπομονετικοί στις θλίψεις, και θεωρούν ως ζωή το να πάσχουν· διακηρύττουν άλλωστε: «Για μένα το να ζω είναι ο Χριστός και το να πεθάνω κέρδος». Επομένως, ακόμα κι αν παρομοιάζονταν με αρπακτικούς λύκους, σύμφωνα τουλάχιστον με τους τρόπους που μόλις υποδείξαμε, προφανώς δεν θα αδικούνταν καθόλου ως προς την ορθότητα, επειδή και ο ίδιος ο Σωτήρας ονομάζει τον εαυτό του λιοντάρι και πάρδαλη, δηλαδή πάνθηρα, λέγοντας: «Διότι εγώ είμαι σαν πάνθηρας για τον Εφραίμ, και σαν λιοντάρι για τον οίκο του Ιούδα. Και εγώ έρχομαι, και θα πορευτώ, και θα αρπάξω, και δεν θα υπάρξει αυτός που θα γλιτώσει».—«Θηρία του αγρού» αποκαλεί εξάλλου και αυτούς που πιστεύουν σε αυτόν, λέγοντας έτσι μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Θα με δοξάσουν τα θηρία του αγρού, οι σειρήνες και οι κόρες των στρουθοκαμήλων. Διότι έδωσα νερό στην έρημο, και ποτάμια σε γη άνυδρη, για να ποτίσω το εκλεκτό μου γένος, τον λαό μου που απέκτησα για να διηγείται τις αρετές μου». Κατανοείς λοιπόν, πώς ονόμασε το εκλεκτό γένος θηρία του αγρού και σειρήνες, δηλαδή τα πιο καλλίφωνα από τα πτηνά. Και θηρία μεν, επειδή δεν ανέχονται να τους τιθασεύει ο Σατανάς, ο οποίος σπεύδει να τους υποτάξει στο χέρι του, αλλά μάλλον ορμούν εναντίον του, και σχεδόν καταστρέφουν αυτούς που έχουν επιλέξει να τους παρασύρουν σε όσα δεν είναι θεμιτά· σειρήνες δε, επειδή μιλούν με εξαιρετική ομορφιά για τα κατορθώματα του Χριστού και υμνούν τις τιμές προς αυτόν.

Ψ. Από τον Ωσηέ. Ι΄. Διότι εγώ είμαι σαν πάνθηρας για τον Εφραίμ, και σαν λιοντάρι για τον οίκο του Ιούδα. Επειδή και σε άλλο σημείο του ίδιου προφήτη ο Κύριος λέει για τον εαυτό Του το «και θα είμαι σαν πάνθηρας», είναι αναγκαίο να εξετάσουμε τα όσα εξιστορούνται για το ζώο αυτό· και συγκεκριμένα από το πρώτο βιβλίο των «Φυσικών» του Διδύμου πρέπει να παραθέσουμε τα εξής: Ο πάνθηρας ως ζώο δεν είναι μόνο όμορφος στο σώμα, όντας αστερωπός (με κηλίδες σαν άστρα), αλλά, επειδή από τη φύση του έχει ωραία αναπνοή, ξεπερνά σε ευωδία ακόμη και τα αρώματα των Ινδών. Αυτός, εφόσον δεν πεινάει, παραμένει στο κρησφύγετό του, επιθυμώντας να μένει κλεισμένος μέσα· όταν όμως επιθυμήσει να λάβει τροφή, βγαίνει έξω και απλώς περπατά. Τα δε άλλα θηρία, αιχμαλωτισμένα από την ευωδία του σώματός του, τον ακολουθούν γοητευμένα· εκείνος δε, κοιτάζοντας λοξά, αναζητά γύρω του το κατάλληλο για αυτόν θηρίο για να το πιάσει, και πηδώντας επάνω του το αρπάζει.

Αυτά, λοιπόν, είναι τα σχετικά με τη φύση του ζώου· το πώς όμως αυτά θα μπορούσαν να μεταφερθούν στη δύναμη του θείου Λόγου και στην ευωδία που αποπνέει από αυτήν, θα ήταν μακροσκελές να το αναλύσουμε τώρα. Πρέπει να παραθέσουμε το ρητό προς τους εκ περιτομής, οι οποίοι λόγω κάποιας διαβολής και χλευασμού ισχυρίζονται ότι ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός γεννήθηκε από πάνθηρα· κάτι το οποίο ίσως παρέλαβαν σύμφωνα με κάποια παράδοση που δηλώνει κάτι πιο μυστικό, αλλά δεν το κατανοούν με τη διάνοιά τους, επειδή δεν προσέχουν την προκείμενη λέξη της προφητείας, στην οποία ο ίδιος ο Κύριος ονομάζει τον εαυτό του πάνθηρα.