Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 1:16

Προηγουμένως ο Ιερεμίας είπε: «Αυτός είναι ο Θεός μας· δεν θα λογαριασθεί άλλος σε σύγκριση με αυτόν», και τα εξής. Και ο προφήτης Ησαΐας λέγει: «Όχι άγγελος, ούτε πρέσβης, αλλά ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει και θα μας σώσει»· και ακόμη ότι τα έθνη επρόκειτο να πιστέψουν και ότι εσείς οι Ιουδαίοι θα απορριφθείτε εξαιτίας της απιστίας σας. Ο προφήτης Ωσηέ λέγει: «Θα καλέσω λαό μου τον μη λαό μου», δηλαδή τα έθνη που πίστεψαν σ’ αυτόν. Και ο Δαβίδ, δείχνοντας ότι ο Θεός επρόκειτο να σαρκωθεί για χάρη των εθνών, είπε: «Ο Θεός εβασίλευσεν επί τα έθνη»· γιατί δεν είπε: «Εβασίλευσεν επί τους Ιουδαίους»; Ότι βέβαια ο Θεός είναι βασιλιάς όλων, ήταν φανερό· όμως στα έθνη δεν ήταν γνωστός πριν πιστέψουν με επίγνωση, επειδή τα κρατούσε η ειδωλολατρία και τα εξουσίαζαν τυραννικά οι δαίμονες. Αλλά με την ένσαρκη οικονομία του μας ελευθέρωσε από τα είδωλα με το ίδιο του το αίμα, το οποίο έχυσε επάνω στον σταυρό, και εβασίλευσεν επάνω μας, επειδή πιστέψαμε σ’ αυτόν. Γι’ αυτό και πάλι λέγει: «Όλα τα έθνη, όσα δημιούργησες, θα έλθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε»· δηλαδή όσοι στον παρόντα αιώνα θα προσέλθουν σ’ αυτόν διά του αγίου βαπτίσματος, καθώς ο ίδιος προφήτης μας προέτρεψε λέγοντας: «Προσέλθετε προς αυτόν και φωτισθείτε, και τα πρόσωπά σας δεν θα καταισχυνθούν». Και άλλος προφήτης λέγει: «Λουσθείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες σας από τις καρδιές σας». Και αν έτσι προσέλθουν σ’ αυτόν, θα λάβουν τον μισθό της πίστεως, δηλαδή να σωθούν διά της πίστεως χωρίς τη λατρεία του νόμου· όσοι όμως τώρα δεν θελήσουν να προσέλθουν σ’ αυτόν, στον μέλλοντα αιώνα, ακόμη και χωρίς να το θέλουν, θα τον προσκυνήσουν με μεγάλη αισχύνη και με φόβο και πολύ τρόμο· καθώς είπε ο προφήτης: «Κύριε, υψηλός είναι ο βραχίονάς σου, και δεν εφοβήθηκαν», δηλαδή τώρα απίστησαν· «όταν όμως γνωρίσουν, ας καταισχυνθούν»· τούτο σημαίνει ότι στον μέλλοντα αιώνα, τον Χριστό στον οποίο τώρα απίστησαν, τότε θα τον γνωρίσουν και θα καταισχυνθούν, και από αυτόν θα παραδοθούν στο άσβεστο πυρ, για να κολάζονται αιωνίως. Και ακόμη, ότι ο Χριστός επρόκειτο να φανερωθεί από τη Σιών, και ότι είναι Ύψιστος, και ότι αυτός θεμελίωσε τη Σιών. Είπε ο Δαβίδ: «Για τη μητέρα Σιών θα πει κανείς: Και άνθρωπος γεννήθηκε μέσα σ’ αυτήν, και αυτός, ο Ύψιστος, τη θεμελίωσε».

Εξάλλου, σε κάθε βιβλίο της Γραφής είναι δυνατόν να δει κανείς και προφητείες και νομοθεσίες και ιστορίες. Διότι το ίδιο Πνεύμα βρίσκεται σε όλους· και σύμφωνα με τη διανομή του που γίνεται στον καθένα, ο καθένας διακονεί και εκπληρώνει τη χάρη που του έχει δοθεί, είτε αυτή είναι προφητεία, είτε νομοθεσία, είτε η καταγραφή της ιστορίας, είτε η χάρη των ψαλμών. Επειδή όμως είναι το ένα και το αυτό Πνεύμα, από το οποίο προέρχονται όλες οι διαιρέσεις των χαρισμάτων, ενώ το ίδιο είναι κατά φύση αδιαίρετο, για τον λόγο αυτό βρίσκεται ολόκληρο στον καθένα, αλλά οι φανερώσεις και οι διαιρέσεις του Πνεύματος γίνονται στους ανθρώπους ανάλογα με τη διακονία τους. Και επομένως, ανάλογα με την εκάστοτε ανάγκη, πολλές φορές ο καθένας, με τη χορηγία και την καθοδήγηση του Πνεύματος, διακονεί τον λόγο. Ώστε, όπως προείπα, ο Μωυσής, ενώ νομοθετεί, άλλοτε προφητεύει και ψάλλει, και οι προφήτες, ενώ προφητεύουν, άλλοτε δίνουν εντολές: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί. Ξέπλυνε από την κακία την καρδιά σου, Ιερουσαλήμ»· και άλλοτε εξιστορούν, ο μεν Δανιήλ τα σχετικά με τη Σωσάννα, ο δε Ησαΐας τα σχετικά με τον Ραψάκη και τον Σενναχηρείμ. Έτσι, λοιπόν, και το βιβλίο των Ψαλμών, έχοντας ως ίδιον χαρακτηριστικό τις ωδές, όσα αναφέρονται διεξοδικά στα άλλα βιβλία, αυτά το ίδιο τα ψάλλει με εκτενέστερη έκφραση και με μέλος, όπως έχει ήδη λεχθεί. Νομοθετεί, μάλιστα, άλλοτε και το ίδιο: «Πάψε από την οργή και εγκατάλειψε τον θυμό»· και, «Απομακρύνσου από το κακό και κάνε το αγαθό· αναζήτησε την ειρήνη και επιδίωξέ την».

Ας απευθυνθούμε και προς τον Νοβάτο, ο οποίος αποκαλεί τον εαυτό του καθαρό και νομίζει ότι μπορεί να καταργήσει τη μετάνοια. Ενώ είσαι γεμάτος βούρκο και δυσωδία, δεν άκουσες τον αγαθό και φιλάνθρωπο Θεό των πάντων, ο οποίος λέει μέσω του μεγάλου προφήτη: «Δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του;» Και πάλι ο μέγας Ιώβ λέει: «Κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, ακόμη κι αν η ζωή του πάνω στη γη διαρκεί μόλις μία ημέρα.» Και πάλι, όταν οι μαθητές ρώτησαν τον Κύριο: «Πόσες φορές θα συγχωρήσουμε αυτόν που αμαρτάνει; Έως επτά φορές;» Ο Κύριος όμως τους είπε: «Όχι, αλλά έως εβδομήντα φορές το επτά.» Με την αέναη επανάληψη αυτής της υπόσχεσης διαιωνίζεται η μετάνοια· όχι βέβαια για να συνεχίσουμε να αμαρτάνουμε στο άκουσμά της —μη γένοιτο!— αλλά για να φανερώσουμε την αγαθότητα του αγαθού και φιλάνθρωπου Θεού των πάντων. Και πάλι, μέσω του μεγάλου Ησαΐα, όταν απευθύνει το κήρυγμά του προς την Ιερουσαλήμ και λέει: «Άκουγε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη· γέννησα υιούς και τους ανέθρεψα, αυτοί όμως με αθέτησαν», και τα εξής. Τα γνωρίζετε αυτά, αδελφοί. Και έπειτα από μια τόσο μεγάλη απειλή Του, προσθέτει: «Λουστείτε, καθαριστείτε, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας.» Ω, τι μεγάλη αγαθότητα! Και πάλι, όταν ο μέγας Πέτρος του μίλησε, τη στιγμή που εκείνος ρώτησε τους μαθητές λέγοντας: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι;» — «Ορισμένοι έλεγαν ότι είσαι ο Ηλίας· άλλοι έλεγαν κάποιος προφήτης.»

Επομένως, τα αιτήματα πρέπει να γίνονται με πολλή περίσκεψη, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Όταν όμως δεν εισακούονται, πρέπει να γνωρίζουμε ότι χρειάζεται είτε επιμονή είτε και ευτονία, σύμφωνα με την παραβολή του Κυρίου για το ότι πρέπει πάντοτε να προσευχόμαστε και να μην αποκάμνουμε, και σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί από Αυτόν σε άλλο σημείο, ότι «Εξαιτίας της αναιδείας του θα εγερθεί και θα του δώσει όσα χρειάζεται»· είτε ότι χρειάζεται διόρθωση και πνευματική επιμέλεια, σύμφωνα με τα όσα ειπώθηκαν από τον Θεό μέσω του προφήτη προς κάποιους: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω το πρόσωπό μου από εσάς· και εάν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω. Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα. Λουστείτε, γίνετε καθαροί» και τα εξής. Για το ότι μάλιστα και σήμερα συμβαίνουν αυτά, και τα χέρια των πολλών είναι γεμάτα αίμα, δεν πρέπει καθόλου να αμφιβάλλουν όσοι πιστεύουν σε εκείνη την κρίση του Θεού, την οποία εξέδωσε εναντίον εκείνου που έλαβε την προσταγή να αναγγείλει το μήνυμα στον λαό αλλά σιώπησε, λέγοντας ότι: «Το αίμα εκείνου που αμάρτησε θα εκζητηθεί από τα χέρια του σκοπού».

Εκείνο είναι απομάκρυνση από την αμαρτία· τούτο, οικείωση με τον Θεό. Ενός μόνο άνδρα, του Ιωάννη, ήταν το κήρυγμα, και όλους τους είλκυε προς τη μετάνοια· εσύ όμως, ενώ διδάσκεσαι από τους προφήτες: «Λουστείτε, καθαροί γίνετε»· ενώ νουθετείσαι μέσω των ψαλμών: «Προσέλθετε σε αυτόν και φωτιστείτε»· ενώ δέχεσαι το Ευαγγέλιο από τους αποστόλους: «Μετανοήστε, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού για άφεση αμαρτιών, και θα λάβετε την επαγγελία του Αγίου Πνεύματος»· ενώ προσκαλείσαι από τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος λέει: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω» (διότι όλα αυτά συνέτρεξαν σήμερα κατά το ανάγνωσμα)· διστάζεις και το σκέφτεσαι και χρονοτριβείς; Ενώ κατηχείσαι τον λόγο από νήπιο, δεν έχεις ακόμη συγκατατεθεί στην αλήθεια; Ενώ πάντοτε μαθαίνεις, δεν έφτασες ακόμη στην επίγνωση;

«Λουστείτε, γίνετε καθαροί». Φαίνεται πως ο λόγος παρουσιάζει κάποια αντίφαση ως προς το ρητό, σαν να προσάπτει στον Θεό κάποια ψευδολογία. Διότι είπε ότι: «Δεν θα συγχωρήσω πλέον τις αμαρτίες σας». Και το: «Εάν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω». Τώρα, σαν να είναι αυτά θεραπεύσιμα, λέει: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί». Αυτό συμβαίνει διότι στα μεν προηγούμενα ελέγχεται η αδυναμία του νόμου να προσφέρει σωτηρία σε όσους θέλουν να ζουν σύμφωνα με αυτόν, ενώ σε τούτα εδώ δεικνύεται μία άλλη οδός προς τη σωτηρία. Και το μεν πρώτο ακυρώνει την αισθητή πολιτεία σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, ενώ τούτο υποδεικνύει τις αρχές της ευαγγελικής ζωής: «Εάν φέρετε σεμίδαλι, είναι μάταιο· το θυμίαμα, βδέλυγμα· το πάχος των αρνιών, το αίμα των ταύρων δεν τα θέλω». —Τι λοιπόν να πράξουμε; Τι να προσφέρουμε;

Μήπως τάχα, επειδή έχουμε αποστραφεί τις υλικές λατρείες, να στραφούμε στις εορτές και να λατρεύσουμε μέσω αυτών; Τις νουμηνίες σας και τα σάββατα και τη μεγάλη ημέρα δεν τα ανέχομαι. Λοιπόν να νηστέψουμε; Αλλά τις νηστείες σας τις μισεί η ψυχή μου. Απομένει λοιπόν να ικετεύουμε ιουδαϊκά και να προσευχόμαστε σύμφωνα με τον νόμο; Αλλά εάν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω· και, εάν εκτείνετε τα χέρια σας, δεν κάμπτομαι από την ικεσία, αλλά παροξύνομαι εξαιτίας του αίματος. —Τι να κάνουμε λοιπόν; Πώς θα σε εξευμενίσουμε; Πώς θα αποπλύνουμε το αίμα; Λουστείτε, γίνετε καθαροί. Ναι, λέει· διότι θυμόμαστε τι είπε ο Μωυσής περί λουτρού. Διότι όποιος αγγίξει (λέει) κάτι από τα ακάθαρτα, και μιανθεί, θα πλύνει τα ενδύματά του και θα λούσει το σώμα του με νερό και θα είναι καθαρός.

Αλλά δεν είπε «λουστείτε για κάθε μόλυσμα», αλλά μόνο «Λουστείτε». Ένα βάπτισμα, μία κάθαρση. Εκεί θα πλύνει τα ενδύματα και θα λούσει το σώμα με νερό· εδώ λέει «αφαιρέστε τις πονηρίες», όχι τον ρύπο, «από τις ψυχές», όχι από τα ενδύματα. Μην εξετάζεις πλέον λιβάνι και χαλβάνη και όνυχα και στακτή· μην αναζητάς πλέον δαμάλι απολύτως κόκκινο, τέτοιο που να μην έχει καμία απολύτως άλλη απόχρωση, από τις οποίες μόλις τρεις προσέφερε ολόκληρος ο χρόνος της νομικής λατρείας.

Αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου. Διότι η μεν κάθαρση μέσω του λουτρού εξαρτάται από τη φιλανθρωπία του Δεσπότη· η δε αποβολή της πονηρίας είναι έργο της δικής μας επιμέλειας. Και για να μην εναποθέσουμε τις ελπίδες μας μόνο στη χάρη του λουτρού και παραμείνουμε άπρακτοι ως προς την τήρηση των Εντολών, για τον λόγο αυτόν επισυνάπτει τη σύνοψη όλου του βίου: Αφαιρέστε τις πονηρίες από τις καρδιές σας. Σαν να λέει, ξεριζώστε από το ηγεμονικό της ψυχής τις πονηρές σκέψεις, ώστε να μη γεννάται ούτε λόγος ούτε κάποιο φαύλο έργο. —Ενώπιον των οφθαλμών μου. Επειδή πολλά από εκείνα που χαρακτηρίζουν τον ενάρετο βίο ασκούνται και από αυτούς που βρίσκονται εκτός της πίστεως (όπως η αποχή από τις ηδονές των σαρκικών συνευρέσεων και των τροφών, καθώς και το ευσταθές και ατάραχο ήθος), δεν αρκέστηκε στο να πει: Αφαιρέστε τις πονηρίες, αλλά πρόσθεσε το Ενώπιον των οφθαλμών μου, διότι καμία πράξη δεν μπορεί να επιτελεστεί ορθώς, εάν δεν γίνεται με την προς τον Χριστό ευσέβεια. —Ή, επειδή ο Πατέρας βλέπει στα κρυφά, με το Ενώπιον των οφθαλμών μου, εννοεί τους τόπους που βλέπει ο Θεός· ώστε να μην την αφαιρέσουμε (την πονηρία) μόνο από τις πράξεις μας, αλλά και από τους διαλογισμούς μας.

Αφού λοιπόν λουστεί κανείς και καθαριστεί από τον ρύπο των αμαρτιών, και αφαιρέσει τις πονηρίες από την ψυχή του ενώπιον των οφθαλμών του Θεού, και παύσει τις πονηρές πράξεις και αποκτήσει τη γνώση των καλών έργων, και εκζητήσει το δίκαιο, και λυτρώσει τον αδικούμενο, και αποδώσει δικαιοσύνη στο ορφανό και δικαιώσει τη χήρα, τότε καλείται σε έλεγχο, λαμβάνοντας την υπόσχεση ότι θα λευκανθεί σαν το χιόνι ή σαν το μαλλί. Έτσι, το λουτρό καθαυτό δεν επαρκεί για να οδηγήσει αυτόν που λούστηκε στη λευκότητα του χιονιού ή του μαλλιού, αλλά απαιτούνται επίσης έργα και όχι η τυχούσα επιμέλεια. Ώστε το μεν λουτρό είναι αυτό που επιφέρει την καθαρότητα από τον ρύπο· η απόδοση δε δικαιοσύνης στο ορφανό και η δικαίωση της χήρας παρέχουν και τη λευκότητα, η οποία είναι όμοια με του χιονιού ή του μαλλιού.

Ενός ανδρός, του Ιωάννη, ήταν το κήρυγμα, και προσέλκυε τους πάντες προς τη μετάνοια. Εσύ όμως, ενώ διδάσκεσαι από τους προφήτες: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί»· ενώ νουθετείσαι από τους Ψαλμούς: «Προσέλθετε προς αυτόν και φωτιστείτε»· ενώ δέχεσαι το ευαγγελικό μήνυμα από τους αποστόλους: «Μετανοήστε, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου Ιησού για την άφεση των αμαρτιών, και θα λάβετε την επαγγελία του Πνεύματος»· ενώ σε προσκαλεί κοντά του ο ίδιος ο Κύριος, λέγοντας: «Ελάτε σε μένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω»· διστάζεις, και το σκέφτεσαι, και το αναβάλλεις. Ενώ από νήπιο κατηχείσαι στον λόγο, δεν έχεις ακόμη αποδεχθεί την αλήθεια; Ενώ πάντοτε μαθαίνεις, δεν έφτασες ακόμη στην επίγνωση; Δοκιμαστής σε όλη σου τη ζωή, παρατηρητής μέχρι τα γηρατειά, πότε θα γίνεις Χριστιανός; Πότε θα σε αναγνωρίσουμε ως δικό μας; Πέρυσι περίμενες τον τωρινό καιρό, και τώρα πάλι αναμένεις τον επόμενο.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΠΕΡΙ ΕΛΕΟΥΣ ΚΑΙ ΚΡΙΣΕΩΣ. Πάτερ, ευλόγησον. Ο κόσμος που λησμονεί τον Θεό, αδελφοί, κυριαρχείται από την αδικία προς τον πλησίον και από την απανθρωπιά προς τους αδυνάτους, όπως ακριβώς λέει ο θείος Απόστολος: Επειδή δεν αποδέχθηκαν να έχουν την επίγνωση του Θεού, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα, όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, πονηρία, πλεονεξία, κακία· μεστοί από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλάλοι, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανοι, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετοι, άστοργοι, ανελεήμονες. Εκείνους όμως που ο Θεός επαναφέρει στη θεοσέβεια, τους διδάσκει και την αποχή από τα κακά και την επιμέλεια του ελέους προς τον πλησίον. Όπως ακριβώς δίδαξε ο προφήτης Ησαΐας εκ προσώπου του Θεού, λέγοντας: Παύσατε από τις πονηρίες σας, μάθετε να πράττετε το καλό. Και ο νόμος είχε μεν πολλά προστάγματα για το να μη βλάπτει κανείς τον πλησίον, αλλά και εντολές για το πώς να συμπεριφέρεται φιλάνθρωπα και να ελεεί. Διότι, εάν κάποιος παραλείψει το ένα από αυτά, το άλλο δεν επαρκεί για τη διόρθωση του ανθρώπου. Επειδή, ούτε η ευεργεσία προς αυτόν που έχει ανάγκη είναι δεκτή από τον Θεό, όταν προέρχεται από άδικα κέρδη, ούτε αυτός που απέχει από τις αδικίες είναι επαινετός, εάν δεν προσφέρει τίποτα από τα υπάρχοντά του σε κανέναν.

Διότι η απελπισία, η οποία εισάγεται από τους αντιπάλους, ωθεί εκείνον που έπεσε μία φορά να παραμένει εγκλωβισμένος στα αμαρτήματα· ενώ η προσδοκία της μετάνοιας προτρέπει εκείνον που έπεσε να σηκωθεί και να μην αμαρτάνει πλέον. Και ποιοι είμαστε εμείς που νομοθετούμε για τον Θεό; Ο Θεός θέλει να συγχωρεί· και ποιος είναι αυτός που θα τον εμποδίσει; Διότι εμείς δεν λέμε αυτά που εκείνοι τολμούν να πουν, αλλά εκείνα που ο Θεός προστάζει. «Μήπως εκείνος που πέφτει δεν σηκώνεται;» Αυτοί αντιλέγουν στον Θεό (λέγοντας): Εκείνος που πέφτει δεν σηκώνεται. Δεν σε έπεισε με έναν απλό λόγο, θα σε πείσει με ένα ξεκάθαρο παράδειγμα. Διότι, τι είναι τόσο ανεξίτηλο όσο το κατακόκκινο χρώμα; Και τι είναι τόσο λευκό ανάμεσά μας όσο το χιόνι ή όσο το καθαρό μαλλί; Λέει Εκείνος που τα έπλασε αυτά, ότι «Εάν οι αμαρτίες σας γίνουν σαν τα ανεξίτηλα χρώματα, αν λουστείτε, θα μεταβληθούν στην καθαρότητα του χιονιού». Αλλά (ισχυρίζονται πως) αυτή η άφεση δεν ισχύει μετά το βάπτισμα. Διότι, λέει, είπε: «Λουστείτε και γίνετε καθαροί». Όμως αυτό ακριβώς, αν μας το ζητούσατε, θα μπορούσαμε να το αποδείξουμε από την Αγία Γραφή, ότι δηλαδή υπάρχει συγχώρηση μετά το βάπτισμα. Διότι δεν πρέπει να επιλέγουμε τα εύκολα επιχειρήματα για να τα αντικρούσουμε, αλλά να ορθωνόμαστε απέναντι σε εκείνα ακριβώς που θεωρούνται ισχυρά στον λόγο των αντιπάλων. Εφόσον, βεβαίως, τα προσκόμματα δεν απομακρύνονται από την ψυχή, ο ασθενής παραμένει αθεράπευτος.

Οι λειτουργοί της χάριτος του Θεού μίλησαν για τη μετάνοια μέσω του Αγίου Πνεύματος, και ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων μίλησε για τη μετάνοια με όρκο: «Διότι ζω εγώ, λέει ο Κύριος, και δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του», προσθέτοντας και μια αγαθή απόφαση: «Μετανοήστε, οίκος του Ισραήλ, από την ανομία σας. Πες στους γιους του λαού μου: Εάν οι αμαρτίες σας φτάνουν από τη γη έως τον ουρανό, και εάν είναι πιο κατακόκκινες από το άλικο χρώμα και πιο μαύρες από τον σάκο, και επιστρέψετε σε μένα με όλη σας την καρδιά και πείτε: Πατέρα, θα σας εισακούσω ως άγιο λαό». Και σε άλλο σημείο λέει τα εξής: «Πλυθείτε και γίνεται καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου. Πάψτε τις πονηρίες σας, μάθετε να κάνετε το καλό, αναζητήστε τη δικαιοσύνη, γλιτώστε τον αδικούμενο, δώστε δίκαιο στο ορφανό και δικαιώστε τη χήρα, και ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος. Και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι, και εάν είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Και εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης. Εάν όμως δεν θελήσετε και δεν με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει. Διότι το στόμα του Κυρίου τα μίλησε αυτά». Θέλοντας, λοιπόν, όλοι οι αγαπητοί του να γίνουν μέτοχοι της μετάνοιας, τους εστήριξε με το παντοκρατορικό του θέλημα.

Το δε «Εγώ» είναι εκείνος, λέει, για τον οποίο έχει γραφτεί στους προφήτες: «Φωτίζου, φωτίζου, Ιερουσαλήμ, διότι έφθασε το φως σου και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε επάνω σου». Διότι «εγώ είμαι», λέει, «αυτός που από παλιά σε πρόσταζε να βαδίσεις προς την απομάκρυνση των ασθενειών της ψυχής, και που υποσχόταν τη θεραπεία από αγάπη λέγοντας: Επιστρέψτε, υιοί που επιστρέφετε, και θα ιατρέψω τα συντρίμματά σας». «Εγώ είμαι αυτός που είπε ότι θα σου χαρίσει από παλιά τη θεοπρεπή χρηστότητα και την ασύγκριτη ανεξικακία, γι' αυτό και φώναζε: Εγώ είμαι, εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πλέον». «Εγώ είμαι», λέει, «αυτός που και μέσω του προφήτη Ησαΐα έλεγε: Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις καρδιές σας απέναντι στα μάτια μου· παύστε από τις πονηρίες σας, και ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος· και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το κατακόκκινο χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι, και εάν είναι σαν το κόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί». «Εγώ είμαι», λέει, «για τον οποίο πάλι κάπου αναφέρει ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας: Ανέβα σε ψηλό βουνό εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών, ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου εσύ που ευαγγελίζεσαι την Ιερουσαλήμ· υψώστε, μη φοβάστε· ιδού ο Θεός σας, ιδού ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονας με κυριαρχική εξουσία· ιδού ο μισθός του μαζί του, και το έργο του ενώπιόν του».

Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα. Ακούς πώς τους απέδωσε την κατηγορία του φόνου, αποσιωπώντας τα άλλα τους σφάλματα; Αν και θα τους βρούμε ένοχους για πολλές κατηγορίες. Διότι άκουγαν: Αλίμονο, έθνος αμαρτωλό, λαέ γεμάτε αμαρτίες, σπέρμα πονηρό, γιοι άνομοι. Επειδή όμως σκότωσαν τους προφήτες, και άπλωσαν τα ανόσια χέρια τους στον ίδιο τον Σωτήρα όλων μας τον Χριστό, για τον λόγο αυτόν και πολύ δικαιολογημένα τους προσάπτει αυτό το βαρύτατο έγκλημα, που αρκεί για την πλήρη καταδίκη τους, λέγοντας: Τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα. Και αποστρέφει το πρόσωπό Του ο Θεός και Πατέρας, επειδή δεν ανέχεται να βλέπει τα χέρια των φονιάδων βαμμένα ακόμη με το αίμα του Υιού. <Λουστείτε, γίνετε καθαροί.> Αφού τους υπενθύμισε πάλι τις ασέβειες που διέπραξαν, δεν τους αφήνει να απελπιστούν. Αντιθέτως, προσφέρει ωφέλιμα τη χάρη που πηγάζει από την πραότητά Του. Και δεν αποκλείει από τη δωρεά που προσφέρθηκε μέσω του Χριστού όσους βρίσκονται σε όλη την οικουμένη. «Διότι όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν.» Και ο κόσμος έγινε υπόδικος στον Θεό, καθώς τα μεν έθνη λάτρευσαν την κτίση, ενώ οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ παρέβησαν τον νόμο που τους δόθηκε μέσω του Μωυσή. Όμως ο Χριστός έλαμψε στα έθνη, και προσκλήθηκαν στο θαυμαστό Του φως· και αυτοί που κάποτε δεν ήταν λαός, έγιναν λαός.

Οι Ιουδαίοι βεβαίως, οι άθλιοι, συμπεριφέρθηκαν υβριστικά στον Χριστό, και μολονότι ήταν ο αρχηγός της ζωής, τον σκότωσαν ανόσια, αν και αναστήθηκε πάλι ως Θεός. Επειδή όμως είναι αγαθός και θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, διευρύνει ο Ίδιος τον δρόμο της σωτηρίας και παραγγέλλει να αποβάλουν τα εγκλήματα, καθώς ο άνθρωπος δικαιώνεται δωρεάν και όχι από τα έργα του νόμου. Μάλλον δε διά της πίστεως και του αγίου βαπτίσματος, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέει: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί». Αυτό και ο παλαιός νόμος τους το διατύπωνε σκιωδώς, και προανήγγελλε τη χάρη διά του αγίου βαπτίσματος.

Διότι έχουμε βαπτιστεί με Άγιο Πνεύμα και πυρ, το οποίο σχεδόν λιώνει κάθε είδος φαυλότητας που υπάρχει μέσα μας, και την καταναλώνει σαν κάποια άχρηστη συσσωρευμένη ύλη· διότι αυτό είναι το έργο του πυρός. Αυτό ακριβώς διασαφηνίζει και ο μακάριος Παύλος, λέγοντας: «Ο Νώε, αφού έλαβε θεία αποκάλυψη μέσω της πίστεως, κατασκεύασε κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του,» στην οποία λίγες, δηλαδή οκτώ ψυχές, διασώθηκαν μέσα από το νερό. «Το αντίτυπο αυτού, το βάπτισμα, σώζει τώρα και εμάς, το οποίο δεν είναι αποβολή του ρύπου της σάρκας, αλλά αίτημα αγαθής συνειδήσεως προς τον Θεό.» Αυτό ακριβώς συμβουλεύει να επιλέξουν να πράξουν και τα πλήθη των Ιουδαίων, λέγοντας: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί·» δηλαδή, αποπλύνετε την κηλίδα, καθώς μας δικαιώνει από την πραότητα και τη φιλανθρωπία Του Αυτός που από εσάς καθυβρίστηκε.

«Μετανοήστε, λοιπόν, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Διότι για εσάς είναι οι υποσχέσεις και για τα παιδιά σας.» <Αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου· παύστε από τις πονηρίες σας.> Αρκεί βέβαια για την έκπλυση της αμαρτίας το σωτήριο και άγιο βάπτισμα, και καθαρίζει την κηλίδα όσων σφαλμάτων έχουν ήδη προηγηθεί. Λέω όμως ότι εκείνοι που έχουν άπαξ αγιαστεί, πρέπει να φυλάττουν τις ψυχές τους καθαρές και άμωμες, όσο μπορούν, και να θυμούνται εκείνον που λέει: «Με κάθε προφύλαξη τήρει την καρδιά σου.» Και πάλι: «Εάν το πνεύμα του εξουσιάζοντος αναβεί επάνω σου, μην εγκαταλείψεις τη θέση σου, διότι η θεραπεία θα καταπαύσει μεγάλες αμαρτίες.» Πάρα πολλές ηδονές, που αποβλέπουν στα αισχρότερα, συγκλονίζουν την ψυχή του ανθρώπου, και πριν από όλες τις άλλες, ο έμφυτος και εξαγριωμένος νόμος που βρίσκεται στα μέλη της σάρκας· έπειτα, εκτός από αυτά, οι πονηροί διαλογισμοί, που καταβροχθίζουν σφόδρα τον νου που υπάρχει μέσα μας, σέρνοντάς τον προς κάθε είδος φαυλότητας. Πρέπει, λοιπόν, οι βαπτισμένοι να απέχουν από όλα αυτά τα κακά, και να αφαιρούν τις πονηρίες από τη δική τους ψυχή· και όχι μόνο ενώπιον των οφθαλμών των ανθρώπων, αλλά κυρίως ενώπιον των οφθαλμών του Θεού, ο οποίος γνωρίζει και επιβλέπει τα πάντα.

Ο αληθινά αγαθός θα είναι τέτοιος απέναντι στον Θεό και στους ανθρώπους, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος: «Προνοώντας για τα καλά ενώπιον του Κυρίου, αλλά και ενώπιον των ανθρώπων.» Είναι μεγάλο πράγμα, λοιπόν, το να απομακρύνει κανείς τις πονηρίες από τα μάτια του Θεού. Και ίσως τέτοιος να ήταν ο Ναθαναήλ, για τον οποίο λέει ο Χριστός: «Ιδού ένας αληθινός Ισραηλίτης, στον οποίο δεν υπάρχει δόλος.» Πάψτε, λέει, τις πονηρίες σας, δηλαδή, εγκαταλείψτε τη γνώριμη και συνηθισμένη σε εσάς κακοτροπία, μεταστρέψτε προς το καλύτερο τη δική σας κακοτροπία.

Αν, λοιπόν, αυτά τα λέει ο Χριστός και κατηγορεί τους Ιουδαίους, θα αναλογιστείς όσα έχουν πράξει, συμπεριφερόμενοι απέναντί του με αναίδεια, στήνοντας παγίδες και ανοίγοντας λάκκους. Και στο μέτρο που περνούσε από το χέρι τους και σύμφωνα με τη δύναμη των εγχειρημάτων τους, μηχανεύονταν εναντίον του κάθε είδους κακία. Διότι άλλοτε έστελναν κάποιους από τους δικούς τους μαθητές, μαζί με τους λεγόμενους Ηρωδιανούς, για να τον ρωτήσουν και να πουν: «Επιτρέπεται να δώσουμε φόρους στον Καίσαρα ή όχι;» Και άλλοτε πάλι τον πλησίαζαν λέγοντας: «Επιτρέπεται το Σάββατο να θεραπεύει κανείς;», για να τον κατηγορήσουν. Ας τον ακούσουν, λοιπόν, να λέει: «Αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας μπροστά από τα μάτια μου. Παύστε από τις πονηρίες σας.» <Μάθετε να κάνετε το καλό, αναζητήστε τη δικαιοσύνη, λυτρώστε τον αδικούμενο, δικαιώστε το ορφανό και υπερασπιστείτε τη χήρα, και ελάτε να ελεγχθούμε, λέει ο Κύριος. Και αν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι. Και αν είναι κόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί.> Αφού, λοιπόν, κατέδειξε την αδυναμία της νομικής λατρείας με το να πει: «Τι μου χρειάζεται το πλήθος των θυσιών σας, λέει ο Κύριος; Έχω χορτάσει», και προσθέτοντας σε αυτά: «Διότι ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας;», εξηγεί πάλι την ομορφιά της ευαγγελικής πολιτείας, και καταδεικνύει την οδό της αληθινά άγιας ζωής, όχι πλέον με τύπους και σκιές, αλλά με αυτά τα ίδια τα πράγματα και με τα κατ' αρετήν νοούμενα επιτεύγματα που χαίρουν αποδοχής.

Διότι, την ώρα της τροφής και του τραπεζιού, λαμβάνει ως σαφές παράδειγμα το ποτήρι και το πιάτο· και αποδεικνύει ότι πρέπει να είναι καθαροί και πλυμένοι εκείνοι που λατρεύουν ειλικρινά τον Θεό, και βεβαίως όχι μόνο από τη σωματική ακαθαρσία, αλλά και από εκείνη που είναι κρυμμένη μέσα στον νου, όπως ακριβώς βέβαια και τα σκεύη που εξυπηρετούν τα τραπέζια είναι καλό να απαλλάσσονται από τους εξωτερικούς ρύπους, και επιπλέον από τους εσωτερικούς. Διότι αυτός που έφτιαξε το εξωτερικό, λέει, έφτιαξε και το εσωτερικό· δηλαδή, αυτός που έκτισε το σώμα, δημιούργησε και την ψυχή. Πρέπει λοιπόν, εφόσον είναι δημιουργήματα του ενός φιλάρετου Θεού, να έχουν ταυτόχρονη την κάθαρση. Αλλά αυτό ήταν ασυνήθιστο στους Γραμματείς και τους Φαρισαίους· διότι μόνο μέχρι του σημείου να φαίνονται ότι είναι καθαροί, φρόντιζαν να κάνουν τα πάντα· μοιάζοντας με τάφους ασβεστωμένους, σύμφωνα με τη φωνή του ίδιου του Σωτήρα, που απέξω μεν είναι ωραίοι, αλλά από μέσα είναι γεμάτοι από οστά νεκρών και από κάθε ακαθαρσία. Αλλά δεν θέλει ο Χριστός να είμαστε τέτοιοι, αλλά άγιοι και άμωμοι και στην ψυχή και στο σώμα. Γι' αυτό και είπε κάποιος από τους δικούς μας: «Καθαρίστε τα χέρια σας, αμαρτωλοί, και αγνίστε τις καρδιές σας, δίψυχοι.» Και μάλιστα και ο Ησαΐας εκ μέρους του Θεού λέει: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας, ενώπιον των οφθαλμών μου.»

Είναι όμως αναγκαίο να γνωρίζουμε ότι αυτά έχουν μεν εκπληρωθεί και από τον ίδιο τον βασιλιά των Ιεροσολύμων, εννοώ τον Ιωσία, επί των ημερών του οποίου διατυπώθηκε ο προφητικός λόγος. Διότι και αυτός κατέστρεψε βωμούς, ιερά και τα χειροποίητα είδωλα· κατέσφαξε τους ιερείς των ειδώλων, τους ψευδομάντεις και τους οιωνοσκόπους. Φαίνεται όμως ότι ο Προφήτης δεν δηλώνει οπωσδήποτε τα παρόντα, ούτε κάνει λόγο για όσα ήδη έχουν πραχθεί, αλλά μάλλον προαναγγέλλει ότι αυτά θα συμβούν στους κατάλληλους καιρούς, τα οποία μάλιστα εκπληρώθηκαν μέσω του Ναβουχοδονόσορα, ο οποίος δεν έδρασε προς δόξαν του Θεού· διότι πώς ή από πού θα μπορούσε να ισχύει αυτό, εφόσον αυτός πυρπόλησε και τον θείο ναό; Αντίθετα, μάλλον εξόντωσε και έκαψε μαζί με τα είδωλα και εκείνους που τα προσκυνούσαν. «Να ευλαβείστε το πρόσωπο του Κυρίου του Θεού, διότι πλησιάζει η ημέρα του Κυρίου, επειδή ο Κύριος ετοίμασε τη θυσία του, αγίασε τους κλητούς του.» Συμπλέκει ωφέλιμα την παραίνεση με τις απειλές, και αφού τους προκάλεσε τρόμο με τα φοβερά γεγονότα, τους στρέφει προς το καλύτερο, προτρέποντάς τους να σέβονται με δέος —διότι αυτό νομίζω σημαίνει το να ευλαβούνται— τον Θεό των όλων, και να σπεύσουν να επανορθώσουν την πορεία της ζωής τους, και χωρίς αναβολή να στραφούν προς ό,τι είναι σε Αυτόν αρεστό και επιθυμητό. Και λέει ότι πρέπει να παρουσιάζονται τέτοιοι ενώπιον του Κυρίου, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου· παύστε τις πονηρίες σας.»

Λοιπόν, τόσες και τέτοιες ακτίνες υπερλάμπουν για εμάς, και ανατέλλει το φως της θείας μας εορτής, και πάλι η λαμπρή πανήγυρις μας ελκύει προς τον εαυτό της. Αφενός, μας συμβουλεύει πιο μεγαλόφωνα ότι πρέπει να απομακρυνόμαστε από τα πιο αισχρά πράγματα, λέγοντας: «Λουστείτε και γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας». Διότι, εάν ο συγγραφέας των Παροιμιών είναι σοφός όταν λέει: «Υπάρχει χρόνος για τα πάντα και καιρός για κάθε πράγμα», πώς δεν θα ομολογούσαμε ευλόγως ότι αυτός ο καιρός είναι εχθρός κάθε πονηρίας; Και ότι μας καλεί μόνο σε εκείνα που γνωρίζουν να τιμούν τον θείο νόμο, και δίνει θάρρος σε όσους τα εφαρμόζουν ότι ακολουθούν την επιλογή της θείας εύνοιας. Εκείνοι, λοιπόν, που επιλέγουν να είναι αγωνοθέτες στον παρόντα βίο, και αγοράζουν αυτόν τον τίτλο με μεγάλη δαπάνη χρημάτων, ορίζοντας τον ιδρώτα ως πεδίο άμιλλας για τους νέους, τιμούν μεν τον νικητή με διάφορα πλούσια έπαθλα, όμως η χάρη αυτών που δίνονται είναι μικρή και προσφέρει απόλαυση μόνο σε αυτήν εδώ τη ζωή. Αντιθέτως, ο Θεός, ο αγωνοθέτης των δικαίων, χαρίζει στους ευσεβείς εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν.

Διότι κάπως έτσι λέει ο Θεός και διά της φωνής του Ησαΐα: «Λουστείτε και γίνετε καθαροί· αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου· πάψτε τις πονηρίες σας, μάθετε να κάνετε το καλό, αναζητήστε το δίκαιο, σώστε τον αδικούμενο, κρίνετε δίκαια το ορφανό και δικαιώστε τη χήρα, και ελάτε να συζητήσουμε, λέει ο Κύριος. Και αν οι αμαρτίες σας είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και αν είναι σαν το κόκκινο χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί». Διότι εγώ λέω ότι πρέπει προηγουμένως να αποβάλλεται από τις διάνοιές μας ο ρύπος που προέρχεται από τη φαυλότητα, και έτσι πλέον να εγκαθίσταται μέσα μας η ένδοξη και αξιέπαινη αρετή, με την οποία τίποτα δεν μπορεί να εξισωθεί, τουλάχιστον για όσους διαθέτουν άρτιο νου και γνωρίζουν να διακρίνουν αυτό που από τη φύση του αδικεί από εκείνο που δεν είναι έτσι. Διότι, νομίζω, όπως με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε είναι αδύνατον να συνυπάρξουν στο ίδιο υποκείμενο και ταυτόχρονα εκείνα που είναι εκ φύσεως αντίθετα· «Διότι ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;» σύμφωνα με τη Γραφή, και αν αναιρεθεί το ένα, οπωσδήποτε θα επιτρέψει την είσοδο στο άλλο· κατά τον ίδιο τρόπο, νομίζω, η φαυλότητα και η αρετή, έχοντας αντίθετη ποιότητα στα έργα τους και όντας χωρισμένες με τεράστια διαφορά, πώς θα μπορούσαν να χωρέσουν σε έναν νου; Έπειτα, δεν θα έκαναν αυτόν που τις δέχτηκε άσχημο και αλλοπρόσαλλο, και σαν κάποιον που χωλαίνει και με τα δύο πόδια;

Διότι αυτό μας υπέδειξε ο Θεός των όλων μιλώντας προς τον ιεροφάντη Μωυσή: «Φτιάξε χάλκινο λουτήρα και χάλκινη βάση σε αυτόν για να νίβονται, και θα τον τοποθετήσεις ανάμεσα στη σκηνή του μαρτυρίου και το θυσιαστήριο. Και θα χύσεις σε αυτόν νερό, και θα νίψουν ο Ααρών και οι γιοι του από αυτό τα χέρια και τα πόδια τους με νερό, όταν εισέρχονται στη σκηνή του μαρτυρίου, θα νίβονται με νερό, για να μην πεθάνουν». 2. Αλλά εκείνα βέβαια προτύπωναν τα κάλλη της αλήθειας, εμάς όμως μας απαλλάσσει από κάθε ρύπο ο Χριστός, ο οποίος είναι η αλήθεια. Το πώς και με ποιον τρόπο, θα το διδάξει λέγοντας μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Λουστείτε, και γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου. Σταματήστε τις πονηρίες σας, μάθετε να κάνετε το καλό, αναζητήστε το δίκαιο, γλιτώστε τον αδικούμενο, αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό και δικαιώστε τη χήρα, ελάτε και ας διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος. Και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και αν είναι σαν το κόκκινο χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί». Αυτήν την τόσο λαμπρή και αξιαγάπητη χάρη υπενθυμίζει και ο θεσπέσιος Μελωδός, λέγοντας προς τον Σωτήρα των όλων Χριστό: «Θα με ραντίσεις με ύσσωπο, και θα καθαριστώ· θα με πλύνεις, και θα λευκανθώ περισσότερο από το χιόνι».

Το ότι, βέβαια, είναι ανώτερη η εν Χριστώ δικαίωση και η λατρεία, θα το ακούσεις σαφώς από τον Θεό, ο οποίος διακηρύσσει δυνατά μέσω της φωνής των προφητών προς εκείνους που έχουν τιμήσει τη σύμφωνη με τον Νόμο λατρεία και τρόπον τινά είναι σφιχτά προσκολλημένοι στην παλαιωμένη εντολή, άλλοτε μεν: «Λουστείτε, γίνεται καθαροί», και άλλοτε πάλι: «Έλεος θέλω και όχι θυσία, και επίγνωση του Θεού μάλλον παρά ολοκαυτώματα». Διότι ελεηθήκαμε εν Χριστώ, και σε Αυτόν είδαμε νοερώς τον Πατέρα, και γνωρίσαμε τον κατά φύση Θεό.

Αφού λοιπόν αποπέμφθηκε η μητέρα των Ιουδαίων, πλανιόταν για μακρούς χρόνους· και κινδύνευσε πλέον να χαθεί παντελώς. Αλλά αν κραυγάσουν αναβοώντας κατά καιρούς προς τον Θεό, εξάπαντος και με κάθε τρόπο θα ελεηθούν. Διότι θα διανοίξει τους οφθαλμούς της διανοίας τους, και θα δουν και αυτοί την πηγή του ζώντος ύδατος, δηλαδή τον Χριστό· και μάλιστα αφού πιουν, θα ζήσουν μέσω αυτού. Και αφού λουστούν, θα γίνουν καθαροί, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Ότι δε ο Χριστός είναι πηγή ζωής, το αποσαφηνίζει ο Ψαλμωδός λέγοντας προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Πόσο επλήθυνας το έλεός σου, Θεέ! Οι δε υιοί των ανθρώπων, στη σκέπη των πτερύγων σου θα ελπίσουν· θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου, διότι κοντά σε σένα βρίσκεται η πηγή της ζωής». Και δεν είναι άλλη από αυτήν, παρά ο Χριστός. Διά του οποίου και μετά του οποίου ανήκει στον Θεό και Πατέρα η δόξα και το κράτος, μαζί με το άγιο και ομοούσιο και ζωοποιό Πνεύμα του, σε όλους τους ατελεύτητους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Έπειτα θα προσπαθήσω να εξηγήσω τι είναι αυτό το πράγμα και ποιο είναι το νόημά του. Διότι, εάν υπάρξει κάποιος ανθρώπινος μολυσμός επειδή ο νους έκλινε έστω και λίγο προς τα πάθη και επέτρεψε την εισβολή στις φαύλες επιθυμίες, ο Δεσπότης έκρινε δίκαιο, όσον αφορά αυτό, ότι πρέπει να αποχωρίζεται κανείς από το πλήθος των αγίων, και δεν επιτρέπει στον καθαρό να συνυπάρχει με τους ακάθαρτους. Διότι σε καμία περίπτωση δεν αφήνει χωρίς επιτίμηση την αμαρτία που μας καταστρέφει. Αλλά θα βρούμε στον Χριστό την κάθαρση, αγνιζόμενοι με το νερό, σύμφωνα με το λόγιο, «Λουστείτε, γίνετε καθαροί». Κάνοντας αυτό προς το βράδυ, δηλαδή στους έσχατους καιρούς του αιώνα· κάτι που θα μπορούσε κανείς να δει να έχει εκπληρωθεί στα ποίμνια των αγίων.

Επομένως, η πρώτη αντίληψη (βοήθεια) για εμάς εν Χριστώ έγινε μέσω του νόμου του Μωυσή· «διότι έδωσε τον νόμο ως βοήθεια», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Και ο Μωυσής έπιασε την ουρά. Η δεύτερη δε κάθαρση εν Χριστώ έγινε πάλι μέσω των αγίων προφητών, και μέσω της φωνής και της αποστολής του Ιωάννη. Διότι οι μεν έλεγαν: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί»· ο δε καλούσε σε βάπτισμα μετανοίας. Το τρίτο δε σημείο, το οποίο και θεωρούν έσχατο, είναι ο θάνατος του Χριστού, στον οποίο στηρίζεται και η πίστη· «Διότι εάν δεν σε πιστέψουν», λέει, «και δεν εισακούσουν τη φωνή του πρώτου σημείου, θα πιστέψουν στη φωνή του δεύτερου σημείου». Βλέπεις ότι λέει πολύ σωστά πως η πίστη θα ακολουθήσει, όχι το πρώτο σημείο, δηλαδή, όχι την αντίληψη που προσφέρει ο νόμος, ούτε βέβαια την ενδιάμεση κάθαρση, δηλαδή αυτήν μέσω των αγίων προφητών, και ενδεχομένως του Ιωάννη, αλλά μόνο τη φωνή του έσχατου σημείου. Διότι το μυστήριο του Χριστού δεν είναι άφωνο, αλλά καλεί τους πάντες σε όλη τη γη με υψηλό και διαπρύσιο κήρυγμα προς την κάθαρση διά του ύδατος και του αίματος, και μάλιστα και προς τη ζωοποίηση μέσω της μετάληψης της αγίας σαρκός.

Η κάθαρση για όσους έχουν μολυνθεί είναι η στάχτη με το νερό. Διότι λυτρωτικό μέσο της αμαρτίας είναι το πάθος του Σωτήρα, που μας αγιάζει μέσω του νερού, μέσω του οποίου κερδίζουμε όχι την αποβολή των ρύπων της σάρκας, σύμφωνα με τα γραμμένα, αλλά την έκπλυση των μολυσμών των ψυχών· διότι «Λουστείτε», λέει, «και γίνετε καθαροί»· έτσι μας πρόσταζε άνωθεν ο προφητικός λόγος. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Στον μόσχο λοιπόν, σαν σε εικόνα και τύπο, σκιαγραφείται ο θάνατος του Χριστού δι' ημάς και υπέρ ημών. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Το καταλαβαίνεις πάρα πολύ καλά, και νομίζω ότι θα το θαύμαζες ακόμη περισσότερο, αν κοίταζες και εκείνο. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Ποιο; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Εάν μεν, λέει, αμαρτήσει ο ηγέτης μαζί με τους υπηκόους του, ή έστω από μόνο του το πλήθος που βρίσκεται υπό την εξουσία του, το θύμα θα είναι μόσχος. Εάν όμως ο ηγέτης περιπέσει σε προσωπικά σφάλματα, ας προσφέρει, λέει, έναν τράγο. Αν όμως είναι κάποιος από τον λαό, ας μην είναι πλέον αρσενικό το σφάγιο, αλλά θηλυκό. Θα διαβάσω, αν θέλεις, και τους σχετικούς νόμους, διότι λέει τα εξής: «Εάν δε ο άρχοντας αμαρτήσει, και παραβεί μία από όλες τις εντολές του Κυρίου του Θεού του, η οποία δεν πρέπει να παραβαίνεται, έστω και ακούσια, και σφάλει, και του γίνει γνωστή η αμαρτία στην οποία έπεσε, τότε θα προσφέρει ως δώρο του έναν τράγο, αρσενικό και άμωμο, για την αμαρτία· και θα επιθέσει το χέρι του στο κεφάλι του τράγου, και θα τον σφάξουν στον τόπο όπου σφάζουν τα ολοκαυτώματα ενώπιον του Κυρίου, διότι είναι θυσία περί αμαρτίας».

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ, ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ, ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΩΤΙΖΟΜΕΝΟΥΣ, η οποία συντάχθηκε στα Ιεροσόλυμα, ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗ για εκείνους που προσήλθαν στο βάπτισμα. Και ανάγνωσμα από τον Ησαΐα: Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας, μπροστά στα μάτια μου, και τα εξής. Μαθητές της Καινής Διαθήκης και κοινωνοί των Μυστηρίων του Χριστού, τώρα μεν μέσω της κλήσεως, σε λίγο όμως και μέσω της χάριτος, δημιουργήστε στον εαυτό σας καινούργια καρδιά και καινούργιο πνεύμα, για να γίνετε αφορμή χαράς στους επουρανίους. Διότι, εάν για έναν αμαρτωλό που μετανοεί γίνεται χαρά σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, πόσο μάλλον η σωτηρία τόσων πολλών ψυχών θα κινήσει σε χαρά τους επουρανίους; Έχοντας εισέλθει στην αγαθή και άριστη οδό, διανύστε με ευλάβεια τον δρόμο της ευσέβειας. Διότι για τη δική σας απολύτρωση είναι παρών και πανέτοιμος ο μονογενής Υιός του Θεού, λέγοντας: Ελάτε προς εμένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Εσείς που είστε ντυμένοι το βαρύ ένδυμα των πταισμάτων και είστε σφιγμένοι με τις αλυσίδες των δικών σας αμαρτιών, ακούστε την προφητική φωνή που λέει: Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες σας από τις ψυχές σας, μπροστά στα μάτια μου, για να σας αναφωνήσει ο αγγελικός χορός: Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες, και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες.

Τα εξής περιέχονται στο παρόν βιβλίο. Μία Προκατήχηση, δεκαοκτώ Κατηχήσεις των φωτιζομένων, και πέντε Μυσταγωγικές. Εισαγωγική κατήχηση σε όσους προσέρχονται στο βάπτισμα. Και ανάγνωσμα από τον Ησαΐα: λουστείτε, γίνετε καθαροί, και τα εξής.

Και ο Ησαΐας λέγει: Φανεροί θα γίνουν αυτοί που σφραγίζονται για να μάθουν τον νόμο. Και ο Ιεζεκιήλ λέγει: Είπε ο Κύριος προς τον άνδρα που ήταν ενδεδυμένος τον ποδήρη χιτώνα, θέσε το σημάδι στα μέτωπα των ανδρών που στενάζουν και οδυνώνται για όλες τις αδικίες, και περάστε μέσα από την Ιερουσαλήμ· και χτυπήστε και μη λυπηθείτε και μην ελεήσετε· γέροντα και νέο και γυναίκες, βρέφη που θηλάζουν όλους εξαλείψτε τους· σε όσους όμως υπάρχει το σημάδι μου μην πλησιάσετε. 〈ϙβ〉 Ότι το βάπτισμα εν Χριστώ προαναγγελλόταν— ο Ησαΐας λέγει: Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες σας από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου.

Γι' αυτό τους λέει: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί». Ο δε σωτήριος λόγος, καθώς τυγχάνει καθαρτικός των ψυχών, δεν παραπέμπει στις μωσαϊκές νομικές διατάξεις, αλλά προτρέπει να σπεύσουν προς τις ευαγγελικές, προσθέτοντας στο «λουστείτε, γίνετε καθαροί» το: «αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας». Και αυτό να το πράξετε «ενώπιον των οφθαλμών μου». Διότι, λέει, μην κάνετε την επιστροφή από τα αμαρτήματα σύμφωνα με τα ανθρώπινα κριτήρια μόνο για το θεαθήναι, αλλά από την ίδια την ψυχή, η οποία είναι ορατή σε εμένα, «αφαιρέστε τις πονηρίες σας». Γι' αυτό προσθέτει: «ενώπιον των οφθαλμών μου παύστε τις πονηρίες σας». Έπειτα, αφού μεταστραφείτε από την κακία, μην σταματήσετε σε αυτό το σημείο, αλλά αναλάβετε τον ενάρετο βίο, ακολουθώντας τη νέα διδασκαλία, αυτήν του Ευαγγελίου· διότι το αγαθό είναι διδακτό. Γι' αυτό λέει: «μάθετε να πράττετε το καλό» και «εκζητήστε το δίκαιο», και έπειτα, αφού τα κατορθώσετε αυτά, «απελευθερώστε τον αδικούμενο, δικάστε δίκαια το ορφανό και δικαιώστε τη χήρα».

Μόνο αυτοί «θα ονομαστούν άγιοι», όσοι δηλαδή καταξιώθηκαν «να γραφτούν στην» αιώνια «ζωή» της επουράνιας «Ιερουσαλήμ»· σε αυτούς παράβαλε τα λόγια του Σωτήρα μας προς τους αποστόλους, με τα οποία ειπώθηκε: «να χαίρεστε επειδή τα ονόματά σας έχουν γραφτεί στους ουρανούς». Το πώς όμως θα γίνουν άξιοι αυτών, το αποσαφηνίζει στη συνέχεια λέγοντας το εξής: «θα ξεπλύνει ο Κύριος τον ρύπο των υιών και των θυγατέρων της Σιών και θα καθαρίσει το αίμα από ανάμεσά τους με πνεύμα κρίσεως», δηλώνοντας σαφώς «το λουτρό της παλιγγενεσίας», το οποίο δήλωνε και προηγουμένως λέγοντας: «λουστείτε, γίνετε καθαροί», και το οποίο τώρα υπόσχεται. Η δε φράση «με πνεύμα καύσεως» σε τίποτα δεν θα διέφερε από το «με Πνεύμα Άγιο και πυρ». Και κάνει λόγο για «ρύπο» των ψυχών, με τον οποίο λερώθηκαν έχοντας μολυνθεί από «το αίμα», το οποίο μνημόνευσε ο λόγος και προηγουμένως, λέγοντας: «διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα».

«Κύριε, τους προφήτες σου σκότωσαν, τα θυσιαστήριά σου γκρέμισαν, και εγώ απέμεινα μόνος, και ζητούν την ψυχή μου για να μου την πάρουν. Αλλά τι του λέει ο χρηματισμός; Άφησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες, οι οποίοι δεν έκλιναν γόνυ στον Βάαλ. Έτσι λοιπόν και στον παρόντα καιρό έχει υπάρξει ένα υπόλειμμα κατ' εκλογήν της χάριτος». Το 〈ότι〉 δε η προφητεία δεν αναφέρεται σε άλλον καιρό παρά σε αυτόν της επιφανείας του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, φαίνεται στη συνέχεια του λόγου: αφού λέει «εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας είχε αφήσει σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και θα είχαμε εξομοιωθεί με τα Γόμορρα», αποκαλώντας ολόκληρο τον λαό των Ιουδαίων «λαό των Γομόρρων», και τους ηγέτες τους «άρχοντες των Σοδόμων», επιφέρει την απόρριψη της κατά Μωυσήν θρησκείας, και τον τρόπο της διαθήκης που έχει εξαγγελθεί σε όλους τους ανθρώπους διά του Σωτήρος ημών, εννοώ δηλαδή αυτόν «διά λουτρού παλιγγενεσίας», και σαφώς νέος λόγος και νόμος έχει εισαχθεί στην προφητεία περί αυτών. Λέει λοιπόν: «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άρχοντες των Σοδόμων· προσέξτε τον νόμο του Θεού, λαέ των Γομόρρων. Τι μου χρειάζεται το πλήθος των θυσιών σας», και τα εξής· τα οποία, όντας χαρακτηριστικά της μωσαϊκής νομοθεσίας, αφού τα καταργεί, εισάγει σε αντικατάστασή τους έναν άλλο τρόπο αφέσεως των αμαρτιών, αυτόν διά του σωτηρίου λουτρού και του βίου που κηρύσσεται μαζί με αυτό, λέγοντας: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας», και τα εξής.

Λέει ο Κύριος: «Έχω χορτάσει από ολοκαυτώματα, και λίπος αρνιών και αίμα ταύρων δεν θέλω»· και αφού προσέθεσε λίγο παρακάτω: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας» και όσα ακολουθούν, ο Μένανδρος ο κωμικός γράφει με αυτές ακριβώς τις λέξεις: «Εάν κάποιος, ω Πάμφιλε, προσφέροντας ως θυσία πλήθος ταύρων ή κατσικιών ή, μα τον Δία, άλλων παρόμοιων ζώων, ή προσφέροντας κατασκευάσματα, φτιάχνοντας χρυσούς ή πορφυρούς μανδύες ή αγαλματίδια από ελεφαντόδοντο ή σμαράγδι, νομίζει ότι καθιστά τον θεό ευνοϊκό απέναντί του, αυτός πλανάται και έχει άμυαλο κεφάλι. Διότι πρέπει ο άνθρωπος να είναι από τη φύση του χρήσιμος, να μη διαφθείρει παρθένες και να μη μοιχεύει, να μην κλέβει και να μη σφάζει για χάρη χρημάτων. Ούτε καν κλωστή βελόνας να μην επιθυμήσεις, Πάμφιλε· διότι ο θεός σε βλέπει, καθώς είναι παρών δίπλα σου». «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά και όχι Θεός από μακριά. Θα κάνει άραγε κάποιος άνθρωπος κάτι στα κρυφά, και εγώ δεν θα τον δω;» λέει μέσω του προφήτη Ιερεμία. Και πάλι ο Μένανδρος, παραφράζοντας εκείνο το χωρίο της Γραφής: «Προσφέρετε θυσία δικαιοσύνης και ελπίστε στον Κύριο», γράφει κάπως έτσι: «Ούτε ξένη βελόνα, ω αγαπητέ μου, να μην επιθυμήσεις ποτέ. Διότι ο θεός ευχαριστείται με τα δίκαια έργα και όχι με τα άδικα. Επιτρέπει δε σε αυτόν που κοπιάζει να εξυψώσει τη ζωή του, οργώνοντας τη γη νύχτα και μέρα. Στον θεό να προσφέρεις θυσία διαρκώς, όντας δίκαιος και όντας λαμπρός στους μανδύες όπως και στην καρδιά. Εάν ακούσεις βροντή, να μην τραπείς σε φυγή, εφόσον η συνείδησή σου δεν σε ελέγχει για τίποτα, δέσποτα».

Ίσως εκεί να βαπτισθούν στο πυρ, στο τελευταίο βάπτισμα, το πιο επώδυνο και μακροχρόνιο, το οποίο κατατρώει την ύλη σαν χόρτο και αναλώνει την ελαφρότητα κάθε κακίας. Κ΄. Εμείς όμως ας τιμήσουμε σήμερα το βάπτισμα του Χριστού και ας εορτάσουμε όπως αρμόζει, όχι με γαστριμαργικές απολαύσεις, αλλά ευφραινόμενοι πνευματικά. Και πώς θα απολαύσουμε; Λουσθείτε, γίνετε καθαροί.

Ας εξετάσουμε λοιπόν στη συνέχεια τις προφητείες που διατυπώθηκαν με λόγια και φωνές. Ο μεν Ησαΐας ανακράζει λέγοντας: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας». Ο δε Δαβίδ: «Προσέλθετε προς αυτόν και φωτιστείτε, και τα πρόσωπά σας δεν πρόκειται να ντροπιαστούν». Ο Ιεζεκιήλ, γράφοντας με μεγαλύτερη σαφήνεια και λαμπρότητα και από τους δύο, δίνει την εξής καλή υπόσχεση: «Και θα ραντίσω πάνω σας καθαρό νερό, και θα καθαριστείτε από όλες τις ακαθαρσίες σας, και από όλα τα είδωλά σας θα σας καθαρίσω· και θα σας δώσω νέα καρδιά, και νέο πνεύμα θα σας δώσω, και θα αφαιρέσω την πέτρινη καρδιά από τη σάρκα σας και θα σας δώσω καρδιά σάρκινη, και το πνεύμα μου θα θέσω μέσα σας». Με απόλυτη ενάργεια και ο Ζαχαρίας προφητεύει τον Ιησού, ο οποίος είναι ενδεδυμένος το ρυπαρό ιμάτιο, δηλαδή τη δική μας δουλική σάρκα, και απεκδύοντάς τον από τη σκυθρωπή ενδυμασία τον στολίζει με την καθαρή και λαμπρή στολή, διδάσκοντάς μας μέσω αυτού του εικονικού παραδείγματος ότι στο βάπτισμα του Ιησού όλοι εμείς, αφού απεκδυθούμε τις αμαρτίες σαν ένα φτωχικό και χιλιομπαλωμένο ένδυμα, ντυνόμαστε τον ιερό και ωραιότατο χιτώνα της παλιγγενεσίας. Και πού θα κατατάξουμε και εκείνο το λόγιο του Ησαΐα, που ανακράζει προς την έρημο: «Ευφράνσου, έρημε που διψάς, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν το κρίνο, και θα ανθίσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη».