Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 1:18

Στον 9ο Ψαλμό: «Θα σε εξομολογηθώ, Κύριε, με όλη την καρδιά μου. Θα διηγηθώ όλα τα θαυμάσιά σου» και τα εξής. Όπως ακριβώς ένα λερωμένο ένδυμα πλένεται με νερό, και ένα λασπωμένο σώμα γίνεται καθαρό με το λουτρό, και ένα τραυματισμένο μέλος θεραπεύεται με φάρμακο, έτσι και η ψυχή που έχει ρυπανθεί με αμαρτίες, πλενόμενη με την εξομολόγηση, λευκαίνεται σαν το χιόνι. «Διότι εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν κόκκινο χρώμα, θα τις λευκάνω σαν χιόνι». Γνωρίζοντας αυτό ο προφήτης έλεγε, όπως άκουσες: «Θα σε εξομολογηθώ, Κύριε, με όλη την καρδιά μου». Διότι, αν ντρέπομαι να φορέσω το λερωμένο ένδυμα, για να μη γίνω περίγελος και ντροπή στους φίλους μου, πόσο μάλλον μου φέρνει ντροπή η σπιλωμένη ψυχή, αυτή που σπίλωσε την εικόνα του Θεού με τις αμαρτίες, αυτή που λέρωσε το ομοίωμα του Δημιουργού με τις παρανομίες, αυτή που συνέτριψε το ουράνιο άγαλμα πάνω στη γη με τις κακίες, αυτή που αγνόησε τα κρυφά του Υιού και εργάστηκε κρυφά τα κακά, ενώ της λέει ο Θεός όπως κάποτε στον Δαβίδ: «Εσύ έπραξες στα κρυφά, εγώ όμως θα πράξω στα φανερά και μπροστά σε αυτόν τον ήλιο». Έπραξες αυτά που ήθελες και σιώπησα· «θα σε ελέγξω και θα παραστήσω μπροστά στο πρόσωπό σου» τις αμαρτίες σου.

Ερώτηση Ι΄. Μια ψυχή που ταλαιπωρήθηκε μέσα σε πολλές αμαρτίες, με τι λογής φόβο και με τι λογής δάκρυα οφείλει να απομακρυνθεί από τα αμαρτήματα; Και με ποια ελπίδα και διάθεση πρέπει να προσέλθει στον Θεό; Απόκριση. Πρώτα απ' όλα, οφείλει να μισήσει τον αξιοκατάκριτο προηγούμενο βίο της, νιώθοντας αποστροφή και βδελυγμία ακόμη και για την ίδια την ανάμνησή του· διότι είναι γραμμένο: «Την αδικία μίσησα και βδελύχθηκα, τον δε νόμο σου αγάπησα». Έπειτα, πρέπει να λαμβάνει ως δάσκαλο του φόβου την απειλή της αιώνιας κρίσης και κόλασης, και να αναγνωρίζει τον καιρό της μετάνοιας ως καιρό για δάκρυα, όπως δίδαξε ο Δαβίδ στον έκτο ψαλμό. Έτσι αποκτά την πλήρη βεβαιότητα για τον καθαρισμό των αμαρτημάτων της διά του αίματος του Χριστού, στηριζόμενη στο μέγεθος του ελέους και στο πλήθος των οικτιρμών του Θεού, ο οποίος είπε: «Εάν οι αμαρτίες σας είναι πορφυρές, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· εάν είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί». Τότε, αφού λάβει την εξουσία και τη δύναμη να ευαρεστήσει τον Θεό, λέει: «Το βράδυ θα καταλύσει το κλάμα, και το πρωί η αγαλλίαση».

Ερώτηση ΙΓ΄. Εάν πρέπει αυτός που αμάρτησε μετά το βάπτισμα να απελπίζεται για τη σωτηρία του, έχοντας βρεθεί σε πλήθος κακών· ή μέχρι ποιου μέτρου αμαρτιών πρέπει να ελπίζει στη φιλανθρωπία του Θεού μέσω της μετάνοιας. Απόκριση. Εάν είναι δυνατόν να αριθμηθεί το πλήθος των οικτιρμών του Θεού και να μετρηθεί το μέγεθος του ελέους του Θεού, τότε ας επέρχεται η απελπισία σε σύγκριση με το πλήθος και το μέγεθος των αμαρτημάτων. Εάν όμως τα αμαρτήματα, όπως είναι φυσικό, συμβαίνει και να υπόκεινται σε μέτρο και να είναι αριθμήσιμα, ενώ το να μετρηθεί το έλεος του Θεού και να αριθμηθούν οι οικτιρμοί Του είναι αδύνατον· τότε δεν είναι καιρός για απελπισία, αλλά για επίγνωση του ελέους και για καταδίκη των αμαρτημάτων, των οποίων η άφεση προσφέρεται με το αίμα του Χριστού, καθώς είναι γραμμένο. Το ότι δεν πρέπει να απελπιζόμαστε, το διδασκόμαστε σε πολλά σημεία και με πολλούς τρόπους, προπαντός όμως από την παραβολή του Κυρίου μας Ιησού Χριστού σχετικά με τον υιό που έλαβε την περιουσία του πατέρα του και την κατασπατάλησε σε αμαρτίες. Το τι είδους και πόσο μεγάλης εορτής άξια στάθηκε η μετάνοιά του, το μαθαίνουμε από τα ίδια τα λόγια του Κυρίου. Αλλά και μέσω του προφήτη Ησαΐα λέει ο Θεός: Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι σαν το κόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί.

Και ελάτε να διαλεχθούμε, λέγει ο Κύριος. Και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· εάν δε είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Σε πολλά σημεία της Γραφής συναντούμε τέτοιες εκφράσεις, σαν να συγκαταβαίνει ο Θεός να προσέλθει σε κρίση ισότιμα με τους ανθρώπους. Διότι τέτοιου είδους είναι και το: «Ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού του και με τους άρχοντές του»· καθώς και εκείνο στο βιβλίο του Μιχαία, το οποίο έχει ως εξής: «Ακούστε, λοιπόν, τον λόγο του Κυρίου».

Αφού λοιπόν λουστεί κανείς και καθαριστεί από τον ρύπο των αμαρτιών, και αφαιρέσει τις πονηρίες από την ψυχή του ενώπιον των οφθαλμών του Θεού, και παύσει τις πονηρές πράξεις και αποκτήσει τη γνώση των καλών έργων, και εκζητήσει το δίκαιο, και λυτρώσει τον αδικούμενο, και αποδώσει δικαιοσύνη στο ορφανό και δικαιώσει τη χήρα, τότε καλείται σε έλεγχο, λαμβάνοντας την υπόσχεση ότι θα λευκανθεί σαν το χιόνι ή σαν το μαλλί. Έτσι, το λουτρό καθαυτό δεν επαρκεί για να οδηγήσει αυτόν που λούστηκε στη λευκότητα του χιονιού ή του μαλλιού, αλλά απαιτούνται επίσης έργα και όχι η τυχούσα επιμέλεια. Ώστε το μεν λουτρό είναι αυτό που επιφέρει την καθαρότητα από τον ρύπο· η απόδοση δε δικαιοσύνης στο ορφανό και η δικαίωση της χήρας παρέχουν και τη λευκότητα, η οποία είναι όμοια με του χιονιού ή του μαλλιού.

Διότι είναι δυνατόν κάτι που έχει ερυθρό χρώμα να είναι μεν καθαρό, αλλά να μην έχει αξιωθεί τη λευκότητα. Επειδή δε το μεν «φοινικούν» είναι βαμμένο ερυθρό πιο ανοιχτόχρωμα, ενώ το «κόκκινον» είναι βαθύτερο και εντονότερα ερυθρό, κρίθηκε σκόπιμο το ένα να έχει την αναλογία του προς το χιόνι και το άλλο προς το λευκό έριο. Με το ερυθρό λοιπόν χρώμα παρομοιάζονται οι αμαρτίες μας, επειδή είναι φονικές για τις ψυχές. Και όπως ακριβώς στις βαφές, εκείνο που έχει βαφτεί πολλές φορές και με φιλοπονία δέχεται τη βαφή πιο μόνιμη και ανεξίτηλη, ενώ εκείνο που έχει χρωματιστεί επιφανειακά και περιστασιακά έχει τη βαφή ευμετάβλητη και εύκολα ξεπλενόμενη, έτσι και η ψυχή, όταν αποκτήσει αυτή την ποιότητα από την αμαρτία και περιέλθει σε έξη του κακού, αποτυπώνει πάνω της τον σπίλο των αμαρτημάτων δύσκολα ξεπλενόμενο και τρόπον τινά βαθιά εγκεκαυμένο. Εάν όμως ενδιατρίψει στο κακό σε μικρότερο βαθμό και τρόπον τινά πιο επιφανειακά, χρωματίζεται και σπιλώνεται από το αμάρτημα πιο αχνά, καθώς το χρώμα επικάθεται περισσότερο ή λιγότερο κατά την αναλογία των αμαρτημάτων. —Γιατί όμως από τα λευκά λήφθηκαν ως εικόνα το χιόνι και το έριο; Διότι το έριο, αν και είναι από τη φύση του λευκό, μέσω της επιμέλειας γίνεται λευκότερο από ό,τι ήταν. Έτσι λοιπόν και ο βίος του ανθρώπου, τελειοποιώντας τις φυσικές του καταβολές μέσω της ασκήσεως, δύναται να προοδεύσει κατά πολύ στην αρετή.

Υπάρχει οδός σωτηρίας, εάν το θέλουμε. Ο θάνατος επικράτησε και κατέπιε τους ανθρώπους, αλλά να γνωρίζεις καλά ότι και πάλι ο Θεός αφαίρεσε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο των μετανοούντων. Πιστός είναι ο Κύριος σε όλα τα λόγια Του. Δεν ψεύδεται λέγοντας: «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν την πορφύρα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί.» Έτοιμος είναι ο μέγας ιατρός των ψυχών να θεραπεύσει το πάθος σου. Δικά Του είναι αυτά τα λόγια, εκείνο το γλυκύ και σωτήριο στόμα είπε: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Ο Κύριος θέλει να σε καθαρίσει από τον πόνο της πληγής και να σου δείξει το φως μέσα από το σκοτάδι.

Περί αφέσεως αμαρτημάτων. Είναι ίδιον του Θεού να συγχωρεί αμαρτίες, καθώς ο ίδιος λέει τούτο: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου»· και, «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· εάν δε είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί». Επειδή δε ο Ιησούς, ο Θεός και Υιός του Θεού, συγχωρεί τις αμαρτίες στον παραλυτικό, λέγοντας: «Τέκνο, σου έχουν συγχωρεθεί οι αμαρτίες», γι' αυτόν τον λόγο θεωρήθηκε από τους Ιουδαίους, οι οποίοι δεν τον γνώριζαν ως Θεό, ότι δυσφημεί, και έλεγαν ότι: «Αυτός βλασφημεί· σε κανέναν δεν ανήκει να συγχωρεί αμαρτίες, παρά μόνο στον Θεό». Ο δε Κύριος, εμφυσώντας στους αγίους αποστόλους, είπε: «Λάβετε Πνεύμα Άγιο· αν συγχωρήσετε τις αμαρτίες κάποιων, τους έχουν συγχωρεθεί».

Διότι η απελπισία, η οποία εισάγεται από τους αντιπάλους, ωθεί εκείνον που έπεσε μία φορά να παραμένει εγκλωβισμένος στα αμαρτήματα· ενώ η προσδοκία της μετάνοιας προτρέπει εκείνον που έπεσε να σηκωθεί και να μην αμαρτάνει πλέον. Και ποιοι είμαστε εμείς που νομοθετούμε για τον Θεό; Ο Θεός θέλει να συγχωρεί· και ποιος είναι αυτός που θα τον εμποδίσει; Διότι εμείς δεν λέμε αυτά που εκείνοι τολμούν να πουν, αλλά εκείνα που ο Θεός προστάζει. «Μήπως εκείνος που πέφτει δεν σηκώνεται;» Αυτοί αντιλέγουν στον Θεό (λέγοντας): Εκείνος που πέφτει δεν σηκώνεται. Δεν σε έπεισε με έναν απλό λόγο, θα σε πείσει με ένα ξεκάθαρο παράδειγμα. Διότι, τι είναι τόσο ανεξίτηλο όσο το κατακόκκινο χρώμα; Και τι είναι τόσο λευκό ανάμεσά μας όσο το χιόνι ή όσο το καθαρό μαλλί; Λέει Εκείνος που τα έπλασε αυτά, ότι «Εάν οι αμαρτίες σας γίνουν σαν τα ανεξίτηλα χρώματα, αν λουστείτε, θα μεταβληθούν στην καθαρότητα του χιονιού». Αλλά (ισχυρίζονται πως) αυτή η άφεση δεν ισχύει μετά το βάπτισμα. Διότι, λέει, είπε: «Λουστείτε και γίνετε καθαροί». Όμως αυτό ακριβώς, αν μας το ζητούσατε, θα μπορούσαμε να το αποδείξουμε από την Αγία Γραφή, ότι δηλαδή υπάρχει συγχώρηση μετά το βάπτισμα. Διότι δεν πρέπει να επιλέγουμε τα εύκολα επιχειρήματα για να τα αντικρούσουμε, αλλά να ορθωνόμαστε απέναντι σε εκείνα ακριβώς που θεωρούνται ισχυρά στον λόγο των αντιπάλων. Εφόσον, βεβαίως, τα προσκόμματα δεν απομακρύνονται από την ψυχή, ο ασθενής παραμένει αθεράπευτος.

Αποβάλλοντας, λοιπόν, τη σκληρότητα της απείθειας, ας επιδείξουμε ευπείθεια και υπακοή στα προστάγματα, και, όντας ζέοντες στο πνεύμα, ας αναλάμψουμε, και ας ελευθερωθούμε από την εξουσία του σκότους που παρασύρει στον θάνατο· «διότι ο μισθός της αμαρτίας είναι θάνατος»· ώστε να εκπληρωθεί και σε εμάς αυτό που ειπώθηκε από τον Απόστολο: «Καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη· πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Υπακούοντας δε στον Κύριο, τον Ήλιο της Δικαιοσύνης, ας φωτιστούμε από αυτόν και ας καταξιωθούμε να αποκτήσουμε σύνεση και δύναμη, ώστε να δικαιωθούμε σε αυτόν· και όχι μόνο να γίνουμε εμείς οι ίδιοι πιο λευκοί από το χιόνι (διότι είναι αψευδής ο Θεός που υποσχέθηκε ότι «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι»), αλλά να φωτίζουμε και εκείνους που μας πλησιάζουν· άλλοτε μεν ακούγοντας τον Κύριο να λέει: «Εσείς είστε το φως του κόσμου»· άλλοτε δε ακούγοντας και κάνοντας πράξη το: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς». Τότε εξάπαντος και ο Απόστολος θα δώσει τη μαρτυρία του για εμάς λέγοντας: «Ανάμεσα στους οποίους λάμπετε σαν φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής, για δικό μου καύχημα κατά την ημέρα του Χριστού». Και πώς να μην είναι ακόμη πιο περίλαμπρη η καινότητα της ζωής, όχι μόνο σε σύγκριση με τους εθνικούς και τους κοσμικούς ανθρώπους, αλλά και κατ' εξοχήν σε σύγκριση με εκείνους που δικαιώνονται σύμφωνα με τον νόμο;

Οι λειτουργοί της χάριτος του Θεού μίλησαν για τη μετάνοια μέσω του Αγίου Πνεύματος, και ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων μίλησε για τη μετάνοια με όρκο: «Διότι ζω εγώ, λέει ο Κύριος, και δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του», προσθέτοντας και μια αγαθή απόφαση: «Μετανοήστε, οίκος του Ισραήλ, από την ανομία σας. Πες στους γιους του λαού μου: Εάν οι αμαρτίες σας φτάνουν από τη γη έως τον ουρανό, και εάν είναι πιο κατακόκκινες από το άλικο χρώμα και πιο μαύρες από τον σάκο, και επιστρέψετε σε μένα με όλη σας την καρδιά και πείτε: Πατέρα, θα σας εισακούσω ως άγιο λαό». Και σε άλλο σημείο λέει τα εξής: «Πλυθείτε και γίνεται καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου. Πάψτε τις πονηρίες σας, μάθετε να κάνετε το καλό, αναζητήστε τη δικαιοσύνη, γλιτώστε τον αδικούμενο, δώστε δίκαιο στο ορφανό και δικαιώστε τη χήρα, και ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος. Και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι, και εάν είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Και εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης. Εάν όμως δεν θελήσετε και δεν με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει. Διότι το στόμα του Κυρίου τα μίλησε αυτά». Θέλοντας, λοιπόν, όλοι οι αγαπητοί του να γίνουν μέτοχοι της μετάνοιας, τους εστήριξε με το παντοκρατορικό του θέλημα.

Το δε «Εγώ» είναι εκείνος, λέει, για τον οποίο έχει γραφτεί στους προφήτες: «Φωτίζου, φωτίζου, Ιερουσαλήμ, διότι έφθασε το φως σου και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε επάνω σου». Διότι «εγώ είμαι», λέει, «αυτός που από παλιά σε πρόσταζε να βαδίσεις προς την απομάκρυνση των ασθενειών της ψυχής, και που υποσχόταν τη θεραπεία από αγάπη λέγοντας: Επιστρέψτε, υιοί που επιστρέφετε, και θα ιατρέψω τα συντρίμματά σας». «Εγώ είμαι αυτός που είπε ότι θα σου χαρίσει από παλιά τη θεοπρεπή χρηστότητα και την ασύγκριτη ανεξικακία, γι' αυτό και φώναζε: Εγώ είμαι, εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πλέον». «Εγώ είμαι», λέει, «αυτός που και μέσω του προφήτη Ησαΐα έλεγε: Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις καρδιές σας απέναντι στα μάτια μου· παύστε από τις πονηρίες σας, και ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος· και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το κατακόκκινο χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι, και εάν είναι σαν το κόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί». «Εγώ είμαι», λέει, «για τον οποίο πάλι κάπου αναφέρει ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας: Ανέβα σε ψηλό βουνό εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών, ύψωσε με δύναμη τη φωνή σου εσύ που ευαγγελίζεσαι την Ιερουσαλήμ· υψώστε, μη φοβάστε· ιδού ο Θεός σας, ιδού ο Κύριος έρχεται με δύναμη, και ο βραχίονας με κυριαρχική εξουσία· ιδού ο μισθός του μαζί του, και το έργο του ενώπιόν του».

Αν, λοιπόν, αυτά τα λέει ο Χριστός και κατηγορεί τους Ιουδαίους, θα αναλογιστείς όσα έχουν πράξει, συμπεριφερόμενοι απέναντί του με αναίδεια, στήνοντας παγίδες και ανοίγοντας λάκκους. Και στο μέτρο που περνούσε από το χέρι τους και σύμφωνα με τη δύναμη των εγχειρημάτων τους, μηχανεύονταν εναντίον του κάθε είδους κακία. Διότι άλλοτε έστελναν κάποιους από τους δικούς τους μαθητές, μαζί με τους λεγόμενους Ηρωδιανούς, για να τον ρωτήσουν και να πουν: «Επιτρέπεται να δώσουμε φόρους στον Καίσαρα ή όχι;» Και άλλοτε πάλι τον πλησίαζαν λέγοντας: «Επιτρέπεται το Σάββατο να θεραπεύει κανείς;», για να τον κατηγορήσουν. Ας τον ακούσουν, λοιπόν, να λέει: «Αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας μπροστά από τα μάτια μου. Παύστε από τις πονηρίες σας.» <Μάθετε να κάνετε το καλό, αναζητήστε τη δικαιοσύνη, λυτρώστε τον αδικούμενο, δικαιώστε το ορφανό και υπερασπιστείτε τη χήρα, και ελάτε να ελεγχθούμε, λέει ο Κύριος. Και αν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι. Και αν είναι κόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί.> Αφού, λοιπόν, κατέδειξε την αδυναμία της νομικής λατρείας με το να πει: «Τι μου χρειάζεται το πλήθος των θυσιών σας, λέει ο Κύριος; Έχω χορτάσει», και προσθέτοντας σε αυτά: «Διότι ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας;», εξηγεί πάλι την ομορφιά της ευαγγελικής πολιτείας, και καταδεικνύει την οδό της αληθινά άγιας ζωής, όχι πλέον με τύπους και σκιές, αλλά με αυτά τα ίδια τα πράγματα και με τα κατ' αρετήν νοούμενα επιτεύγματα που χαίρουν αποδοχής.

Τότε ακριβώς ο νους μέσα μας λειτουργεί σαν ένας κριτής και δικαστής· και αφού επαινέσει το αγαθό και αναγνωρίσει ότι αυτό πρέπει να επικρατεί, επιζητεί την ορθή κρίση. Αν όμως παραχωρήσει τη νίκη στη φαυλότητα, έχει απομακρυνθεί από την ορθή κρίση και θα ακούσει δικαίως: «Αλίμονο σε αυτούς που λένε το πονηρό καλό, και το καλό πονηρό· αλίμονο σε αυτούς που λένε το πικρό γλυκό, και το γλυκό πικρό· σε αυτούς που παρουσιάζουν το σκοτάδι ως φως, και το φως ως σκοτάδι.» Αποτελεί επομένως ευαγγελικό καύχημα το να κρίνει κανείς ορθά, και να υπερασπίζεται τους αδικουμένους. Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το: «Σώστε τον αδικούμενο.» Επιπλέον, προς αυτή την κατεύθυνση, πρέπει κανείς να επιδιώκει τη συμπάθεια και την αμεροληψία. «Αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό», λέει, «και δικαιώστε τη χήρα· και ελάτε να ελεγχθούμε, λέει ο Κύριος»· όχι βέβαια σαν να δικαζόμαστε με τον Δεσπότη. «Διότι οπωσδήποτε θα δικαιωθεί», λέει, «στα λόγια Του, και θα νικήσει όταν κρίνεται.» Διότι κανείς δεν θα είναι καθαρός από ρύπο, ούτε θα μπορέσει να καυχηθεί κάποιος ότι έχει αγνή την καρδιά, αλλά μάλλον καθώς ελέγχονται, και κατά κάποιον τρόπο δοκιμάζουν τους εαυτούς τους, (αντιλαμβάνονται) ότι το μέγεθος της θείας δωρεάς είναι και πολύ μεγάλο και αξιολογότατο. Όπως ακριβώς μας γράφει ο σοφός Παύλος: «Δεν είναι άξια τα παθήματα του τωρινού καιρού μπροστά στη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς.» Υπόσχεται, επομένως, σε αυτούς που μεταβαίνουν από τη νομική αγωγή κατά κάποιον τρόπο διά της πίστεως στην καθαρότητα της κατά Χριστόν ζωής, την άφεση των προηγούμενων αμαρτημάτων.

Διότι αυτή είναι για εμάς η είσοδος της ελπίδας και η απαρχή της θείας πραότητας προς εμάς, ως θύρα και οδός. Ότι δε και για τους υπερβολικά μολυσμένους, όπως και για όσους έχουν νοσήσει λιγότερο, θα είναι αρκετή για την κάθαρσή τους η χάρη διά της πίστεως, μας πείθει λέγοντας: «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι κόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί.» Διότι τίποτα δεν είναι δύσκολο να ξεπλυθεί όταν ο Θεός το καθαρίζει. Όπως άλλωστε λέει ο Παύλος, «Όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρη». Και πάλι: «Ποιος θα εγκαλέσει τους εκλεκτούς του Θεού; Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;» <Και εάν θέλετε, και με εισακούσετε, θα γευτείτε τα αγαθά της γης. Εάν όμως δεν θέλετε, και δεν με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει. Διότι το στόμα του Κυρίου τα μίλησε αυτά.> Έχει απευθύνει κάπου τον λόγο στους Ισραηλίτες ο Θεός των όλων διά του πανσόφου Μωυσή: «Ιδού, έθεσα ενώπιόν σου την οδό της ζωής και την οδό του θανάτου.» Διότι έχει τεθεί ενώπιόν μας η οδός και προς τις δύο κατευθύνσεις, και είναι καρπός των διαθέσεων, δηλαδή των θελημάτων του καθενός, το να ζήσει κανείς λαμπρά και σύμφωνα με τον νόμο, ή αντίθετα, αξιοκατάκριτα. Αλλά δεν θα αμφέβαλλε κανείς, ότι εκείνοι που ζουν βίο αγαθό και εκλεκτό και ιδιαίτερα αγαπητό στον Θεό, οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο καταλήγουν στη ζωή. Ενώ όσοι νικώνται από τις φαύλες ηδονές, έχουν το τέλος τους στον όλεθρο και την απώλεια.

Διότι κάπως έτσι λέει ο Θεός και διά της φωνής του Ησαΐα: «Λουστείτε και γίνετε καθαροί· αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου· πάψτε τις πονηρίες σας, μάθετε να κάνετε το καλό, αναζητήστε το δίκαιο, σώστε τον αδικούμενο, κρίνετε δίκαια το ορφανό και δικαιώστε τη χήρα, και ελάτε να συζητήσουμε, λέει ο Κύριος. Και αν οι αμαρτίες σας είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και αν είναι σαν το κόκκινο χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί». Διότι εγώ λέω ότι πρέπει προηγουμένως να αποβάλλεται από τις διάνοιές μας ο ρύπος που προέρχεται από τη φαυλότητα, και έτσι πλέον να εγκαθίσταται μέσα μας η ένδοξη και αξιέπαινη αρετή, με την οποία τίποτα δεν μπορεί να εξισωθεί, τουλάχιστον για όσους διαθέτουν άρτιο νου και γνωρίζουν να διακρίνουν αυτό που από τη φύση του αδικεί από εκείνο που δεν είναι έτσι. Διότι, νομίζω, όπως με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε είναι αδύνατον να συνυπάρξουν στο ίδιο υποκείμενο και ταυτόχρονα εκείνα που είναι εκ φύσεως αντίθετα· «Διότι ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;» σύμφωνα με τη Γραφή, και αν αναιρεθεί το ένα, οπωσδήποτε θα επιτρέψει την είσοδο στο άλλο· κατά τον ίδιο τρόπο, νομίζω, η φαυλότητα και η αρετή, έχοντας αντίθετη ποιότητα στα έργα τους και όντας χωρισμένες με τεράστια διαφορά, πώς θα μπορούσαν να χωρέσουν σε έναν νου; Έπειτα, δεν θα έκαναν αυτόν που τις δέχτηκε άσχημο και αλλοπρόσαλλο, και σαν κάποιον που χωλαίνει και με τα δύο πόδια;

Διότι αυτό μας υπέδειξε ο Θεός των όλων μιλώντας προς τον ιεροφάντη Μωυσή: «Φτιάξε χάλκινο λουτήρα και χάλκινη βάση σε αυτόν για να νίβονται, και θα τον τοποθετήσεις ανάμεσα στη σκηνή του μαρτυρίου και το θυσιαστήριο. Και θα χύσεις σε αυτόν νερό, και θα νίψουν ο Ααρών και οι γιοι του από αυτό τα χέρια και τα πόδια τους με νερό, όταν εισέρχονται στη σκηνή του μαρτυρίου, θα νίβονται με νερό, για να μην πεθάνουν». 2. Αλλά εκείνα βέβαια προτύπωναν τα κάλλη της αλήθειας, εμάς όμως μας απαλλάσσει από κάθε ρύπο ο Χριστός, ο οποίος είναι η αλήθεια. Το πώς και με ποιον τρόπο, θα το διδάξει λέγοντας μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Λουστείτε, και γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου. Σταματήστε τις πονηρίες σας, μάθετε να κάνετε το καλό, αναζητήστε το δίκαιο, γλιτώστε τον αδικούμενο, αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό και δικαιώστε τη χήρα, ελάτε και ας διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος. Και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και αν είναι σαν το κόκκινο χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί». Αυτήν την τόσο λαμπρή και αξιαγάπητη χάρη υπενθυμίζει και ο θεσπέσιος Μελωδός, λέγοντας προς τον Σωτήρα των όλων Χριστό: «Θα με ραντίσεις με ύσσωπο, και θα καθαριστώ· θα με πλύνεις, και θα λευκανθώ περισσότερο από το χιόνι».

Διότι είπε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ στο βιβλίο των Ψαλμών, ότι «Έθεσε το σκοτάδι ως κρυψώνα του, γύρω του η σκηνή του. Σκοτεινό νερό σε σύννεφα του αέρα»· παρομοιάζοντας έτσι το τρόπον τινά ακατάληπτο των δογμάτων περί του Θεού με σκηνή, και ονομάζοντάς το σκοτάδι και «σκοτεινό νερό σε σύννεφα του αέρα». Αλλά και η Σοφία υπόσχεται να χαρίσει σε κάποιους πλουσιοπάροχα την ικανότητα να κατανοούν παραβολές και σκοτεινό λόγο, ρήσεις σοφών και αινίγματα. Επομένως, το βαθύ και τρόπον τινά μαύρο των δογμάτων του Χριστού, μας υπονοεί το φαιό χρώμα. Το δε λαμπρό και τρόπον τινά διαφανές, αναφέρομαι δηλαδή στα έργα της ευσέβειας, θα παρουσιάσει το άλλο χρώμα, δηλαδή το λευκό. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Δεσπότης των πάντων προαναγγέλλει την κάθαρση της πίστεως στον Χριστό, λέγοντας διά της φωνής του προφήτη: «Μάθετε να κάνετε το καλό, επιζητήστε τη δικαιοσύνη, λυτρώστε τον αδικούμενο, κρίνετε δίκαια το ορφανό και δικαιώστε τη χήρα, και ελάτε να διαλεχθούμε, λέγει ο Κύριος. Και αν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι».

«Αν είναι σαν το κατακόκκινο, θα τα λευκάνω σαν το μαλλί». Εκλεκτοί, λοιπόν, και σε εξέχουσα θέση ενώπιον του Σωτήρα των πάντων Χριστού είναι εκείνοι που κατέχουν δεύτερη θέση στον κόσμο. Καίτοι έχουν τοποθετηθεί σε κατώτερη μοίρα σε σύγκριση με άλλους, και μειονεκτούν σε δόξα, είναι διάστικτοι σαν να κατέχουν νοητά την ποικιλία στο βάθος των δογμάτων περί Θεού, πλουτίζοντας από τον λόγο που είναι αφανής στους άλλους, και διαπρέπουν τα μέγιστα στη λαμπρότητα της ευσέβειας. Μισθός, λοιπόν, του Ιακώβ ήταν τα διάστικτα. Με ποιον τρόπο όμως κατασόφισε τον Λάβαν και έκανε πάρα πολλά εκείνα που είχε επιλέξει, ας το ερευνήσουμε, αν θέλετε, και ας το διδαχτούμε από τις ίδιες τις ιερές Γραφές. Διότι αναφέρουν τα εξής: «Πήρε ο Ιακώβ για τον εαυτό του χλωρά ραβδιά από στύρακα, και από καρυδιά, και από πλάτανο. Και τα ξεφλούδισε ο Ιακώβ βγάζοντας λευκές λωρίδες, ξεφλουδίζοντας το χλωρό μέρος.»

Έρχεται προς τον Πατέρα, σύμφωνα με τη γραφή που μόλις αναγνώστηκε, ο Υιός του Ανθρώπου πάνω στις νεφέλες του ουρανού, ενώ ρέει ποταμός πυρός που δοκιμάζει τους ανθρώπους. Αν τα έργα κάποιου είναι σαν τον χρυσό, γίνεται λαμπρότερος. Αν κάποιου η πράξη είναι σαν καλάμι και ανυπόστατη, κατακαίεται από το πυρ. Και ο μεν Πατέρας κάθεται «έχοντας το ένδυμά του λευκό σαν το χιόνι, και την τρίχα της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί». Αυτό όμως έχει ειπωθεί ανθρωποπρεπώς. Γιατί; Επειδή είναι βασιλιάς εκείνων που δεν έχουν μολυνθεί μέσα στις αμαρτίες. Διότι λέει: «θα λευκάνω τις αμαρτίες σας σαν το χιόνι και σαν το μαλλί», το οποίο είναι σημείο συγχωρήσεως των αμαρτιών ή και αναμαρτησίας. Έρχεται δε από τους ουρανούς ο Κύριος πάνω σε νεφέλες, αυτός που ανέβηκε πάνω σε νεφέλες. Διότι ο ίδιος έχει πει: «και θα δουν τον Υιό του Ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού με δύναμη και πολλή δόξα». Αλλά ποιο είναι το σημείο της παρουσίας του; Για να μην τολμήσει ποτέ καμία αντίθετη δύναμη να την μιμηθεί. «Και τότε θα φανεί», λέει, «το σημείο του Υιού του Ανθρώπου στον ουρανό». Και αληθινό, ιδιαίτερο σημείο του Χριστού είναι ο σταυρός.

Γνωρίζοντας, λοιπόν, εκ των προτέρων, αγαπητέ μου, αυτές τις μηχανουργίες του Εχθρού, φεύγε μακριά από την αμαρτία. Αν όμως τυχόν παρασύρθηκες σε κάποιο παράπτωμα, μην παραμένεις στο παράπτωμα, αλλά σήκω και επίστρεψε στον Κύριο τον Θεό σου με όλη σου την καρδιά, για να σωθεί η ψυχή σου. Και πες στον πονηρό λογισμό: αν και συνέτριψα τα πιθάρια και έχασα το κρασί, το αμπέλι όμως σώζεται, και ο Δεσπότης είναι μακρόθυμος, πολυέλεος, ελεήμων και δίκαιος. Και ελπίζω, με τη συνέργεια της αγαθότητάς Του σε εμένα, να καλλιεργήσω ξανά και να διαφυλάξω το αμπέλι Του, και να γεμίσω τα πιθάρια Του, όπως και πριν. Διότι λέγει μέσω του προφήτη Ησαΐα: εάν οι αμαρτίες σας είναι κόκκινες σαν πορφύρα, θα τις κάνω λευκές σαν το χιόνι· και εάν είναι σαν το κόκκινο, θα τις κάνω λευκές σαν το μαλλί. Και εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης. Εάν όμως δεν θελήσετε, ούτε με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάγει· διότι το στόμα του Κυρίου τα μίλησε αυτά. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Γι' αυτό λέει: Έως πότε θα κρίνετε με αδικία και θα χαρίζεστε σε πρόσωπα αμαρτωλών; Αποδώστε δικαιοσύνη στον φτωχό και στο ορφανό. Παρόμοια με αυτά κραυγάζει το προφητικό Πνεύμα και μέσω του Ησαΐα, λέγοντας: Μάθετε να κάνετε το καλό, επιζητήστε τη δικαιοσύνη, κρίνετε δίκαια το ορφανό και δικαιώστε τη χήρα· και ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος. Και αν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι. Αλλά αυτά μεν παραγγέλλει εκ των προτέρων ο λόγος· εκείνοι όμως, αν και τιμήθηκαν με την προσωνυμία των θεών και αξιώθηκαν τόσο σπουδαίας διδασκαλίας, δεν γνώρισαν ούτε κατανόησαν, αλλά πορεύονται στο σκοτάδι.

Εάν ως προς την αμαρτία είστε όμοιοι με το πορφυρό χρώμα και λιγότερο αιματώδεις, λευκανθείτε σαν το χιόνι· εάν όμως είστε όμοιοι με το κόκκινο χρώμα και άνθρωποι απολύτως αιμοσταγείς, φθάστε έστω στη λευκότητα του ερίου. Οπωσδήποτε όμως καθαριστείτε και να καθαρίζεστε. Διότι σε τίποτα δεν χαίρεται τόσο πολύ ο Θεός, όσο στη διόρθωση και τη σωτηρία του ανθρώπου, υπέρ του οποίου υπάρχει κάθε λόγος και κάθε μυστήριο· για να γίνετε σαν φωστήρες μέσα στον κόσμο, ζωτική δύναμη για τους άλλους ανθρώπους, ώστε, όταν παρασταθείτε ως τέλεια φώτα στο μεγάλο Φως, να μυηθείτε την εκεί φωταγωγία, ελλαμπόμενοι από την Τριάδα καθαρότερα και τρανότερα, της Οποίας τώρα έχετε υποδεχθεί σε ένα μέτριο βαθμό τη μία λάμψη εκ της μίας Θεότητος, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ας καθαρθούμε, λοιπόν, ελεώντας, ας ξεπλύνουμε με το καλό βότανο τους ρύπους και τα μολύσματα των ψυχών μας· και ας λευκανθούμε, άλλοι σαν το μαλλί και άλλοι σαν το χιόνι, σε αναλογία προς την ευσπλαχνία μας. Ας πω και κάτι πιο φοβερό: Εάν μεν δεν έχεις πάνω σου κανένα σύντριμμα, ούτε μώλωπα, ούτε φλεγμαίνουσα πληγή, ούτε κάποια λέπρα της ψυχής, ή ύποπτο σημάδι, ή λευκή κηλίδα, τα οποία ο νόμος τα καθάριζε ως έναν μικρό βαθμό, αλλά έχουν ανάγκη τον Χριστό για να τα θεραπεύσει· εσύ τουλάχιστον δείξε σεβασμό σε Εκείνον που τραυματίστηκε και κακοπάθησε για εμάς· και θα Τον σεβαστείς, εάν φανείς αγαθός και φιλάνθρωπος προς το μέλος του Χριστού. Εάν όμως σε τραυμάτισε τόσο πολύ τυχόν ο ληστής και τύραννος των ψυχών μας, είτε καθώς κατέβαινες από την Ιερουσαλήμ προς την Ιεριχώ, είτε βρίσκοντάς σε κάπου αλλού άοπλο και απροετοίμαστο, ώστε να μπορείς εύλογα να πεις εκείνα τα προφητικά λόγια: «Μύρισαν άσχημα και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου»· εάν μεν βρίσκεσαι σε τέτοια κατάσταση, ώστε ούτε τη θεραπεία να αναζητάς, ούτε τον τρόπο της ίασής σου να γνωρίζεις, αλίμονο για την πληγή σου στ' αλήθεια και για τη βαθιά σου ταλαιπωρία! Εάν όμως δεν έχεις φτάσει ακόμη σε παντελή απελπισία, ούτε η κατάστασή σου είναι ανίατη, πλησίασε τον Θεραπευτή, παρακάλεσε, θεράπευσε τα τραύματά σου διά των δικών Του τραυμάτων, απόκτησε το όμοιο μέσω του ομοίου, ή μάλλον, βρες θεραπεία για τα μεγαλύτερα μέσω των μικρότερων.

Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου και μην με παιδεύσεις με την οργή σου. Πολλές φορές έχουμε πει ότι ο Χριστός, όπως ακριβώς κατά τα πάθη του, έτσι και στην προφητεία ανέλαβε το πρόσωπο της ανθρωπότητας, εξ ονόματος του οποίου λέει τώρα αυτά, επιθυμώντας αφενός να ελεγχθεί η φύση μας, αλλά όχι με οργή, και αφετέρου να παιδευθεί, αλλά όχι με θυμό. Ποιον έλεγχο λοιπόν εννοεί; Εκείνον που οδηγεί στη σωτηρία. Ομοίως, επιθυμεί και η παιδεία να γίνεται εν ειρήνη, πράγμα το οποίο δεν μπορούσε να συμβεί διαφορετικά, εάν ο Χριστός δεν είχε αναλάβει ο ίδιος τον δικό μας έλεγχο και την παιδεία, ελέγχοντας ο ίδιος και ελεγχόμενος, ως Θεός δηλαδή ελέγχοντας και ως άνθρωπος ελεγχόμενος για χάρη μας. Συγκεντρώνοντας λοιπόν τότε στο ίδιο πρόσωπο και τις δύο ιδιότητες, και εκείνου που ελέγχει και εκείνου που ελέγχεται, έλεγε τα εξής μέσω της προφητείας του Ησαΐα: Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι, και εάν είναι σαν το κόκκινο χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Αλλά βέβαια ομοίως και για την παιδεία, για την οποία ο ίδιος προφήτης αναφέρει: η παιδεία που μας φέρνει ειρήνη έπεσε πάνω του, και με την πληγή του όλοι εμείς θεραπευτήκαμε.

Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου· ... μάθετε να πράττετε το καλό, αναζητήστε τη δικαιοσύνη .... και ελάτε να διαλεχθούμε, λέγει ο Κύριος· και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Και εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· ... πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη, η Σιών που ήταν γεμάτη δικαιοσύνη; Στην οποία κατοικούσε η δικαιοσύνη, ενώ τώρα φονιάδες. Το ασήμι σας είναι κίβδηλο· οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό· οι άρχοντές σου απειθούν, γίνονται συνένοχοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, ... ... Αλίμονο στους ισχυρούς του Ισραήλ· διότι δεν θα παύσει ο θυμός μου εναντίον των αντιπάλων, και θα αποδώσω δικαιοσύνη στους εχθρούς μου. Και θα επιφέρω το χέρι μου πάνω σου και θα σε καθαρίσω στο πυρ, .... και θα εγκαταστήσω τους κριτές σου όπως προηγουμένως και τους συμβούλους σου όπως εξ αρχής· ... ... και εκείνοι που εγκαταλείπουν τον Κύριο θα εξολοθρευτούν· διότι θα καταντροπιαστούν για τα είδωλά τους τα οποία οι ίδιοι θέλησαν, και θα ντροπιαστούν για τους κήπους τους οποίους επιθύμησαν. Διότι θα γίνουν σαν την τερέβινθο που απέβαλε τα φύλλα της, ... και η δύναμή τους θα είναι σαν στουπί, και τα έργα τους σαν σπινθήρες φωτιάς, και θα κατακαούν οι άνομοι και οι αμαρτωλοί μαζί, και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους σβήσει.

Αυτό είναι το Πνεύμα το Παράκλητο, που στέλνεται για σένα, για να σε αναδείξει τέκνο Θεού. Έλα λοιπόν, αναγεννήσου, άνθρωπε, προς υιοθεσία από τον Θεό. Και πώς; θα πεις. Αν δεν μοιχεύσεις πια, ούτε φονεύσεις, ούτε ειδωλολατρήσεις, αν δεν κυριευθείς από την ηδονή, αν δεν σε κυριεύσει το πάθος της υπερηφάνειας, αν αποβάλεις τον ρύπο της ακαθαρσίας και απορρίψεις το φορτίο της αμαρτίας, αν απεκδυθείς την πανοπλία του διαβόλου και «ενδυθείς τον θώρακα της πίστεως», όπως λέει ο Ησαΐας: «Λουστείτε και γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις καρδιές σας· μάθετε να κάνετε το καλό· αναζητήστε την κρίση· γλιτώστε τον αδικούμενο· κρίνετε δίκαια το ορφανό και δικαιώστε τη χήρα. Και ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος. Και αν οι αμαρτίες σας είναι σαν κόκκινο χρώμα, θα τις λευκάνω σαν χιόνι· αν πάλι είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν μαλλί. Και αν θελήσετε και ακούσετε τη φωνή μου, θα γευθείτε τα αγαθά της γης». Είδες, αγαπητέ, πώς προείπε ο προφήτης τον καθαρμό του βαπτίσματος; Διότι αυτός που κατεβαίνει με πίστη στο λουτρό της αναγεννήσεως, αποτάσσεται τον πονηρό και συντάσσεται με τον Χριστό· απαρνείται τον εχθρό και ομολογεί ότι ο Χριστός είναι Θεός· απεκδύεται τη δουλεία και ενδύεται την υιοθεσία· ανέρχεται από το βάπτισμα «λαμπρός σαν τον ήλιο», εκπέμποντας σαν αστραπή τις ακτίνες της δικαιοσύνης. Και το μέγιστο, αναδύεται ως υιός Θεού και συγκληρονόμος του Χριστού.

ΡϟΗ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΕΡΑΚΑ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Το γράμμα που μου έστειλες φανερώνει την υπερβάλλουσα ταπεινοφροσύνη σου. Εάν όμως το αρνηθείς, θα σε ελέγξει η ίδια η φράση την οποία συνέθεσες, επιθυμώντας να μάθεις κάτι από εμένα. Διότι είπες: «Δίδαξε και εμένα, που είμαι ο έσχατος όλων και σαν έκτρωμα, γιατί άραγε ο Θεός μέσω του Ησαΐα είπε ότι, για όσους μετανοούν, τα αμαρτήματα που είναι κατακόκκινα τα λευκαίνει σαν το μαλλί, ενώ εκείνα που είναι πορφυρά τα κάνει σαν το χιόνι;». Εγώ λοιπόν, έχοντας θαυμάσει την ταπεινοφροσύνη σου και το γεγονός ότι φόρεσες σαν διάδημα το μέγιστο προτέρημα του Παύλου (επειδή και εκείνος αποκαλούσε τον εαυτό του έκτρωμα, αν και αναμόρφωνε όσα είχαν αποβληθεί ως εκτρώματα και γεννούσε πάλι με ωδίνες όσα δεν είχαν διασώσει τα θεία χαρακτηριστικά), θα προχωρήσω σύντομα στην ερμηνεία. Λέω, λοιπόν, ότι υποσχέθηκε πως τα μεν ακραία αμαρτήματα θα τα θεραπεύσει μετρίως, ενώ τα ενδιάμεσα θα τα θεραπεύσει απόλυτα.

Εάν συγχωρήσεις τον πλησίον, σε συγχωρώ και εγώ, λέει. Ποια δυσκολία έχει αυτό; Αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό και δικαιώστε τη χήρα, και ελάτε να συζητήσουμε, λέει, και εάν οι αμαρτίες σας είναι κατακόκκινες σαν το πορφυρό χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι. Τι κόπο έχει αυτό; Πες εσύ πρώτος, λέει, τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς.

Μην προσπεράσεις, λοιπόν, το κέρδος, αλλά να προσέχεις με ακρίβεια τα λεγόμενα· διότι δεν πρόκειται να μιλήσουμε μόνο για τον ουρανό, τη γη και τη θάλασσα, αλλά και για τη δική μας γένεση, και από πού προήλθε ο θάνατος, από πού η γεμάτη μόχθο ζωή, και από πού οι θλίψεις και οι μέριμνες. Διότι ο Θεός, συντάσσοντας απολογία για αυτά και για πολλά άλλα, έστειλε σε εμάς αυτό το βιβλίο· διότι ο Θεός δεν αρνείται να απολογηθεί στους ανθρώπους, αλλά βροντοφωνάζει μέσω του προφήτη λέγοντας: «Ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος». Και όχι μόνο απολογείται και δικάζεται, αλλά και μας διδάσκει πώς να αποφύγουμε την καταδίκη· διότι δεν είπε απλώς, «Ελάτε να διαλεχθούμε», αλλά αφού πρώτα δίδαξε τι πρέπει να πούμε και τι πρέπει να πράξουμε, έτσι μας προσείλκυσε στο δικαστήριο. Άκουσε, λοιπόν, τον προφητικό λόγο από την αρχή: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας· μάθετε να κάνετε το καλό, αποδώστε το δίκαιο στο ορφανό και δικαιώστε τη χήρα»· και τότε λέει: «Ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος». «Δεν θέλω», λέει, «να σας παραλάβω γυμνούς και στερημένους από έργα δικαιοσύνης, αλλά, αφού σας εξοπλίσω πλήρως με απολογίες, έτσι σας καλώ να δώσετε λόγο· διότι θέλω να κριθώ μαζί σας, όχι για να σας καταδικάσω, αλλά για να σας σπλαγχνιστώ». Έτσι και αλλού λέει: «Πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς».

Πρόσεξε με ακρίβεια, μήπως σου διαφύγει το μέγεθος αυτού του νοήματος· εκείνη η αμαρτωλή γυναίκα, για την οποία υπήρχε μαρτυρία για κάθε αμαρτία και ανομία, η οποία αμάρτησε τόσο πολύ και είχε εμπλακεί σε τόσα έργα αμαρτίας, επειδή δίψασε για τη σωτηρία που προέρχεται από τη μετάνοια, εισήλθε στο συμπόσιο των αγίων· και το ονομάζω συμπόσιο αγίων, επειδή παρευρισκόταν ο Άγιος των αγίων. Διότι, ενώ ο Σωτήρας καθόταν στο τραπέζι μέσα στο σπίτι του Σίμωνα του Φαρισαίου, μπήκε εκείνη η αμαρτωλή γυναίκα, και άγγιζε τα πόδια του Σωτήρα, και με τα δάκρυά της έπλενε τα πόδια Του και με τα μαλλιά της τα σκούπιζε· και αυτήν, που ήταν βυθισμένη σε τόσα αμαρτήματα, την ανορθώνει ο Φιλάνθρωπος, λέγοντας: Έχουν συγχωρηθεί οι αμαρτίες της. Διότι δεν είναι σκοπός μου τώρα να εξετάσω ολόκληρη την ιστορία, αλλά μόνο να παραθέσω τη μαρτυρία. Δες, λοιπόν, την πλουσιοπάροχη χάρη: Γι' αυτό σου λέω, έχουν συγχωρηθεί οι πολλές αμαρτίες της, επειδή αγάπησε πολύ. Τέτοια αμνηστία για τόσα αμαρτήματα έλαβε, λοιπόν, η αμαρτωλή γυναίκα. Αντιθέτως, η Μαρία, η αδελφή του Μωυσή, για έναν μικρό γογγυσμό καταδικάζεται με λέπρα. Στους αμαρτάνοντες λέει: Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το κόκκινο, εγώ θα τις κάνω λευκές σαν το χιόνι· και μεταβάλλει το σκοτάδι σε φως, μέσω της μεταβολής της μετανοίας, και τόσο μεγάλη αφθονία κακών τη διαλύει με τον λόγο της αγαθότητάς Του· προς εκείνον, όμως, που βαδίζει στον δρόμο της δικαιοσύνης, λέει: Όποιος πει στον αδελφό του «Ανόητε», είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός.

Μακριά τέτοια σκέψη! Μη γένοιτο! Το Θείο είναι ατάραχο· αλλά, όπως είπα, μιμείται τις δικές μας εκφράσεις. Αναστράφηκε η καρδιά μου. Λουστείτε, γίνετε καθαροί. Τι σας υποσχέθηκα; Ότι ο Θεός, όταν αναλάβει τους αμαρτωλούς, αυτούς που είναι γεμάτοι από μύρια αμαρτήματα και καταπληγωμένοι, εφόσον μετανοούν, τους θεραπεύει με τέτοιο τρόπο ώστε να μην τους αφήσει κανένα ίχνος αμαρτημάτων, να μην αφήσει ουλή, να μην αφήσει καμία ανάμνηση. Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες σας από τις ψυχές σας· μάθετε να κάνετε το καλό. Και ποιο καλό προστάζεις; Αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό και δικαιώστε τη χήρα. Ούτε είναι βαριές οι προσταγές, αλλά πρόκειται για όσα γνωρίζει και η ίδια η φύση, ότι δηλαδή στη γυναίκα αρμόζει η ευσπλαχνία. Και ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος· κάντε εσείς το μικρό, και το υπόλοιπο το προσθέτω εγώ· δώστε μου λίγο, και εγώ σας το χαρίζω ολόκληρο.

Ελάτε. Και πού να πάμε; Προς εμένα, τον οποίο εξοργίσατε, τον οποίο παροργίσατε, προς εμένα που είπα: «Δεν σας ακούω», ώστε, αφού φοβηθείτε την απειλή, να καταπραΰνετε την οργή. Ελάτε προς εκείνον που δεν ακούει, για να ακούσω. Και τι κάνεις; Δεν αφήνω ίχνος, δεν αφήνω δείγμα, δεν αφήνω ουλή. Ελάτε και ας διαλεχθούμε, λέγει ο Κύριος· και προσθέτει: Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι. Μήπως μένει ουλή; Μήπως μένει ρυτίδα μαζί με το χρώμα της καθαρότητας; Και εάν είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Μήπως μένουν μελανιές; Μήπως κηλίδα; Και πώς γίνονται αυτά; Μήπως είναι διαφορετικές οι υποσχέσεις; Διότι το στόμα του Κυρίου τα ελάλησε αυτά. Δεν είδες μόνο το μέγεθος των όσων υποσχέθηκαν, αλλά και το αξίωμα Εκείνου που τα δώρισε. Διότι στον Θεό όλα είναι δυνατά, σε Εκείνον που μπορεί να κάνει τον άνθρωπο καθαρό από τον ρύπο. Αφού, λοιπόν, ακούσαμε Αυτόν, και γνωρίζοντας το φάρμακο της μετάνοιας, ας Του αναπέμψουμε δόξα· διότι δική Του είναι η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας. Αμήν.

Διότι, όπως ακριβώς τα σώματα που δεν απολαμβάνουν τα λουτρά είναι γεμάτα από πολλή ακαθαρσία και ρύπο, έτσι και η ψυχή, όταν δεν απολαμβάνει την πνευματική διδασκαλία, φέρει πάνω της μεγάλη την κηλίδα των αμαρτημάτων. Διότι τα όσα προσφέρονται εδώ αποτελούν πνευματικό λουτρό, το οποίο με τη θερμότητα του Πνεύματος καθαρίζει κάθε ρύπο· μάλλον δε, το πυρ του Πνεύματος δεν καθαρίζει μόνο τον ρύπο, αλλά και την ίδια τη βαφή. Διότι λέγει: «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι»· και αν ακόμη, λέγει, ο ρύπος των αμαρτημάτων εισχωρήσει στην ουσία της ψυχής με τόση δύναμη, ώστε να καταστεί αμετάβλητη κατάσταση ανεξίτηλης βαφής, ακόμη και τότε εγώ έχω τη δύναμη να τη μεταβάλω στην αντίθετη ποιότητα· διότι αρκεί ένα νεύμα, και όλα τα αμαρτήματα εξαφανίζονται.

Βλέπεις ότι η επίτευξη της αρετής εξαρτάται και από εμάς και από τον Θεό; Και πάλι: Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό. Λοιπόν, ας γίνουμε καθαροί ανάλογα με τη δύναμή μας· ας αποπλύνουμε από τον εαυτό μας τα αμαρτήματα. Πώς όμως είναι δυνατόν να τα αποπλύνουμε; Ο προφήτης μάς διδάσκει, λέγοντας: Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου. Τι σημαίνει «ενώπιον των οφθαλμών μου»; Επειδή μερικοί φαίνονται μεν ότι είναι χωρίς πονηριά, αλλά μόνο στα μάτια των ανθρώπων, ενώ για τον Θεό είναι ολοφάνερο ότι είναι τάφοι ασβεστωμένοι· γι' αυτό λέει: Να τις αφαιρέσετε έτσι, ώστε να το βλέπω εγώ. Μάθετε να κάνετε το καλό, αναζητήστε τη δικαιοσύνη, δικαιώστε τον ταπεινό και τον φτωχό· και ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος· και αν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό χρώμα, εγώ θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και αν είναι κατακόκκινες, εγώ θα τις λευκάνω σαν το μαλλί.

Βλέπεις ότι πρέπει πρώτα εμείς να καθαίρουμε τον εαυτό μας, και τότε ο Θεός μας καθαίρει; Διότι, αφού πρώτα είπε, «Λουσθείτε, γίνετε καθαροί», τότε πρόσθεσε, «Εγώ θα σας λευκάνω». Κανείς, λοιπόν, από όσους έχουν φθάσει στην έσχατη κακία ας μην απελπίζεται για τον εαυτό του· διότι, λέει, ακόμη και αν φθάσεις στο σημείο η ίδια η κακία να σου γίνει έξη, και σχεδόν φύση, μη φοβηθείς. Γι' αυτόν τον λόγο, λαμβάνοντας ως παράδειγμα χρώματα ανεξίτηλα, τα οποία είναι σχεδόν συνουσιωμένα με τα υποκείμενα υλικά, διαβεβαίωσε ότι αυτά θα περιέλθουν στην εντελώς αντίθετη κατάσταση.

Διότι δεν είπε απλώς ότι θα μας πλύνει, αλλά ότι θα μας λευκάνει σαν το χιόνι και σαν το μαλλί, για να μας προσφέρει αγαθές ελπίδες. Άρα, είναι μεγάλη η δύναμη της μετανοίας, εφόσον μας κάνει σαν το χιόνι και μας λευκαίνει σαν το μαλλί, έστω και αν προηγουμένως η αμαρτία έχει βάψει τις ψυχές μας. Ας αγωνιστούμε, λοιπόν, να γίνουμε καθαροί· τίποτα το βαρύ δεν μας προσέταξε· «αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό και δικαιώστε τη χήρα», λέει. Βλέπεις πώς παντού ο Θεός κάνει πολύ λόγο για το έλεος και για την προστασία των αδικουμένων; Αυτά τα κατορθώματα των αρετών ας επιδιώξουμε, και θα μπορέσουμε με τη χάρη του Θεού να απολαύσουμε και τα μελλοντικά αγαθά, τα οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών.

Επομένως, δεν προκαλεί την απόγνωση το πλήθος των αμαρτημάτων, αλλά η προαίρεση του ασεβούς. Ακόμη και αν, λοιπόν, φτάσεις σε κάθε είδους κακία, πες στον εαυτό σου: Ο Θεός είναι φιλάνθρωπος και επιθυμεί τη σωτηρία μας. Διότι, «εάν οι αμαρτίες σας είναι κατακόκκινες, θα τις κάνω λευκές σαν το χιόνι», λέει, και θα σας επαναφέρω στην αντίθετη κατάσταση. Ας μην απελπιζόμαστε, λοιπόν· διότι δεν είναι τόσο φοβερό το να πέσει κανείς, όσο το να παραμένει πεσμένος· ούτε είναι φοβερό το να τραυματιστεί, όσο το να μην θέλει να θεραπευτεί αφού έχει τραυματιστεί. Διότι ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά του; Ή ποιος θα έχει την παρρησία να πει ότι είναι καθαρός από αμαρτίες; Αυτά τα λέω, όχι για να σας κάνω περισσότερο ράθυμους, αλλά για να σας εμποδίσω να πέσετε στην απόγνωση.

Ακόμη και αν σκυθρωπάσεις για αυτά, και αυτό θα σου είναι το μέγιστο φάρμακο. Διότι λέγει: «Είδα ότι λυπήθηκε και πορεύτηκε σκυθρωπός, και θεράπευσα τις οδούς του». Ακόμη και αν πάθεις κάποιο κακό και το υπομείνεις γενναία, τα απέβαλες όλα. Διότι αυτό έλεγε και ο Αβραάμ στον πλούσιο, ότι «ο Λάζαρος έλαβε τα κακά του, και τώρα εδώ παρηγορείται». Ακόμη και αν ελεήσεις μια χήρα, ξεπλένονται τα αμαρτήματά σου. Διότι λέγει: «Κρίνετε δίκαια το ορφανό και δικαιώστε τη χήρα, και ελάτε να διαλεχθούμε, λέγει ο Κύριος· και αν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και αν είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί».

Έτσι η χήρα εξευμένισε τον σκληρό και ανελέητο δικαστή. Εάν λοιπόν εκείνη μετέπεισε τον άδικο, πόσο μάλλον εσύ τον πράο. Υπάρχει, μαζί με αυτούς, και άλλος δρόμος, η προστασία των αδικουμένων. Διότι λέγει: «Αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό και δικαιώστε τη χήρα· και ελάτε να διαλεχθούμε, και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό χρώμα, εγώ θα τις λευκάνω σαν το χιόνι». Ποια δικαιολογία, λοιπόν, θα μας άξιζε, εάν, ενώ έχουμε τόσους δρόμους που οδηγούν στον ουρανό και τέτοια φάρμακα που θεραπεύουν τα τραύματα, εμείς, ακόμη και μετά το λουτρό, επιμένουμε στα ίδια; Ας μην επιμένουμε, λοιπόν· αντίθετα, όσοι μεν δεν έχουν ακόμη πέσει, ας παραμείνουν στο δικό τους κάλλος, ή μάλλον ας το καλλιεργούν ακόμη περισσότερο· διότι, και εάν ακόμη δεν υπάρχουν αμαρτήματα, αυτά τα κατορθώματα αυξάνουν την πνευματική ομορφιά. Εμείς δε, που έχουμε σφάλει πολύ, ας χρησιμοποιήσουμε τα όσα αναφέρθηκαν για τη διόρθωση των αμαρτημάτων μας, ώστε να παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού με πολλή παρρησία. Την οποία είθε να επιτύχουμε όλοι μας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα, συν τω Αγίω Πνεύματι, ανήκει η δόξα, η δύναμη, η τιμή, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνας των αιώνων.