Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 13:2

Επάνω σε πεδινό όρος υψώστε σημείο, υψώστε προς αυτούς τη φωνή, προτρέψτε με το χέρι· ανοίξτε, οι άρχοντες. Εγώ διατάζω, και εγώ τους οδηγώ. Δείχνει πώς η Βαβυλώνα αναιρείται και καταστρέφεται, και γίνεται αιχμάλωτη η δυναστεία εκείνων που απεργάζονται τη σύγχυση.

Επάνω δε στο πεδινό όρος σηκώστε σημείο και υψώστε τη φωνή, προτρέψτε με το χέρι. Εκείνος που κηρύττει μεγαλόφωνα τα περί του σταυρού, αυτός είναι που σηκώνει το σημείο επάνω στο πεδινό όρος. Εκείνος που δύναται να μεγαλύνει τον λόγο περί του Πάθους, αυτός εκπληρώνει το προφητικό πρόσταγμα, όχι παραμένοντας σε κοιλάδες και φαράγγια, αλλά αναβαίνοντας στο ύψος του λόγου και στην ίδια τη σοφία, παραδίδοντας το κήρυγμα με εξομάλυνση και σαφήνεια των όσων απαγγέλλονται. —Επειδή δε, σύμφωνα με άλλη έκδοση, αναγινώσκουμε «Επάνω σε όρος νεφελώδες», είναι προφανές ότι παρουσιάζει το ύψος με άλλο λόγο. Διότι νεφελώδες είναι εκείνο που έχει την κορυφή του πάντοτε καλυμμένη με νέφη. Ένα τέτοιο όρος, λοιπόν, είναι υψηλό και ορθώνεται πάνω από όλα.

Υψώστε, λέει, τη φωνή σας για τον εαυτό σας, δηλαδή από τον ίδιο σας τον εαυτό λάβετε το ύψος της φωνής· τις αφορμές που υπάρχουν μέσα σας για τη δοξολογία του Θεού από τις κοινές έννοιες, αυτές να ανακινήσετε. Μην κοιτάζετε κάτω, ούτε να προσηλώνεστε στα γήινα. Διότι έτσι γίνεται ταπεινή η φωνή εκείνων που ομιλούν από τη γη, εκείνων που κενολογούν. Εκείνος που ομιλεί από την ταπεινοποιό λύπη και από τον απαγορευμένο φόβο, δεν υψώνει τη φωνή του. Και εκείνος που, όταν εκφωνεί τον λόγο, κυριαρχείται από τις επιθυμίες της σάρκας, έχει ταπεινή τη φωνή του και ανίκανη να ανέλθει προς τα άνω. Πώς λοιπόν υψώνεται η φωνή; Εάν εξεγείρεσαι με μεγαλοπρέπεια κατά των παθών, και κατά τους ίδιους τους καιρούς των πειρασμών δεν υποκύπτεις στους πειρασμούς, αλλά διασώζεις το υψηλό φρόνημα της ψυχής, τότε υψώνεις τη φωνή. Παρηγορεί δε με το χέρι εκείνος που προσφέρει την παρηγοριά στους θλιβομένους δι’ αγαθών έργων, και εκπληρώνει την ελεημοσύνη με ιλαρότητα. Εάν δεις κάποιον να καταπονείται από την πενία, παρηγόρησε τον πένητα με το χέρι της προσφοράς. Διότι, σε μία ασθενική ψυχή, η έμπρακτη προσφορά μπορεί να παρηγορήσει περισσότερο παρά η διά λόγων προτροπή να υπομένει την πενία με ευγένεια και χωρίς να ταπεινώνεται.

«Και ανοίξτε», λέει, «οι άρχοντες». Την παράκληση με το χέρι ακολουθεί το άνοιγμα του χεριού, έκφραση την οποία συνηθίζει η Γραφή να χρησιμοποιεί για τη μεταδοτική ενέργεια της προσφοράς, όταν λέει: «Όταν δε ανοίξεις εσύ το χέρι σου, τα σύμπαντα θα πλησθούν από αγαθότητα». Ανοίξτε, λοιπόν, τους οίκους σας, και τους θησαυρούς της περιουσίας σας ανοίξτε τους σε ξένους και φτωχούς· μη συγκρατείτε τα υπάρχοντά σας, αλλά να τα προσφέρετε για την παρηγοριά των καταπονουμένων. Και αυτό να το κάνετε πρώτοι εσείς, οι άρχοντες, ώστε μέσω του παραδείγματός σας να παρακινήσετε και τον λαό.

Επειδή λοιπόν, αν και υπήρξαν πολλοί που κατά καιρούς λεηλάτησαν τη χώρα των Ιουδαίων, εντούτοις οι Χαλδαίοι και οι εκάστοτε βασιλείς της Βαβυλώνας ήταν οι πιο σκληροί και άγριοι από όλους, ο προφητικός λόγος τους επιτίθεται σαν να είναι οι πρώτοι και λέγει: «Σε πεδινό όρος υψώστε σημείο». Θεωρώ όμως αναγκαίο, έχοντας επιλέξει να αποδώσουμε με ακρίβεια την ερμηνεία των προκειμένων, να αφηγηθούμε προηγουμένως ορισμένα από τα πιο αναγκαία. Ο Κύρος, λοιπόν, γιος του Καμβύση και της Μανδάνης, έχοντας γίνει βασιλιάς των Περσών και των Μήδων, εκστράτευσε εναντίον της Βαβυλώνας, καθώς και όλης της χώρας των Χαλδαίων, η οποία ήταν ευρύτατη και πάρα πολύ μεγάλη· και πράγματι την κατέκτησε. Την κυρίευσε όχι με δικές του δυνάμεις, ούτε επειδή μπόρεσε να δράσει με ισχυρότερη δύναμη (διότι το έθνος των Χαλδαίων ήταν ακατανίκητο και ακαταμάχητο, τόσο λόγω του πλήθους του όσο και του ότι ήταν εξαιρετικά εκπαιδευμένο στην πολεμική τακτική), αλλά μάλλον επειδή ο Θεός υπέταξε σε αυτόν τους αντιπάλους του και κλόνισε την ασεβή εξουσία των Βαβυλωνίων· εξαιτίας του ότι η μαγεία ήταν πάρα πολύ διαδεδομένη ανάμεσά τους και το σμήνος των ειδώλων τους ήταν αναρίθμητο. Γι' αυτό, άλλωστε, ονομάστηκε γη των γλυπτών, είτε εξαιτίας του πλήθους των ειδώλων, είτε επειδή ο καθένας από τους κατοίκους της διαπιστωνόταν ότι δεν διέφερε σε τίποτα από είδωλο, εννοώ φυσικά ως προς το ότι είχε ρέπει αχαλίνωτα και ακράτητα προς την πλάνη.

Παραδόθηκε ο Μεωδάχ, διότι ανέβηκε εναντίον της έθνος από τον βορρά, το οποίο θα μετατρέψει τη γη της σε αφανισμό, και δεν θα υπάρχει κάτοικος σε αυτήν, από άνθρωπο έως κτήνος. Τις ημέρες εκείνες, και τον καιρό εκείνο, θα έλθουν οι υιοί του Ισραήλ και οι υιοί του Ιούδα μαζί· βαδίζοντας και κλαίγοντας θα πορεύονται, αναζητώντας τον Θεό τους· θα ρωτούν για την οδό προς τη Σιών. Διότι προς τα εδώ θα στρέψουν το πρόσωπό τους, και θα έλθουν, και θα καταφύγουν στον Κύριο. Διότι η αιώνια διαθήκη δεν θα λησμονηθεί.» Και πάλι: «Γι' αυτό, αυτά λέγει ο Κύριος: Ιδού, εγώ θα τιμωρήσω τον βασιλιά της Βαβυλώνας και τη γη του, καθώς τιμώρησα τον βασιλιά της Ασσυρίας· και θα αποκαταστήσω τον Ισραήλ στον βοσκότοπό του· και θα βοσκήσει στον Κάρμηλο, και στο όρος του Εφραίμ, και στη Γαλαάδ, και θα χορτάσει η ψυχή του.» <Σε όρος πεδινό υψώστε σημείο, υψώστε τη φωνή σε αυτούς, μη φοβάστε, προτρέψτε με το χέρι, ανοίξτε οι άρχοντες. Εγώ διατάσσω, και εγώ τους οδηγώ. Είναι αγιασμένοι, και εγώ τους οδηγώ.>

Ονομάζει δε, νομίζω, πεδινό όρος το κάπως χαμηλό, που έχει τη μορφή γηλόφου. Διότι βέβαια δεν ανεβαίνουν στις ψηλές κορυφές των βουνών για να στήσουν τα λάβαρα, δηλαδή τα τρόπαια, ή το σημείο, αλλά πάνω σε βουνά που δεν είναι πολύ υψωμένα, ώστε ταυτόχρονα να αποφεύγεται η τοποθέτησή τους σε υπερβολικό ύψος, και να είναι απολύτως ευδιάκριτα σε ολόκληρο το στράτευμα.

Υψώστε λοιπόν, λέγει, το λάβαρο, σαν να έχετε ήδη νικήσει με την προστασία του Θεού. Υψώστε τη φωνή, δηλαδή βγάλτε ιαχές εναντίον της φάλαγγας των εχθρών, μη φοβάστε. Διότι, ομολογουμένως, φοβερό και ακαταμάχητο για όλους παντού είναι το χέρι των Βαβυλωνίων, και κανείς δεν θα μπορούσε να κατηγορήσει αυτούς που το φοβούνται. Αλλά τώρα μη φοβάστε, λέγει, επειδή ο Θεός αντιτάσσει τη δική Του οργή απέναντι στην υπεροψία εκείνων.

«Παρακαλεῖτε τῇ χειρί». Και τι ακριβώς σημαίνει αυτό; Είναι προφανώς συνήθεια σε εκείνους που ηγούνται των στρατευμάτων να ενθαρρύνουν με το χέρι και να παροτρύνουν με νεύματα τους πλέον μαχητικούς, και να τους ξεσηκώνουν για επιθέσεις εναντίον κάποιων, πράττοντας τούτο όταν η φωνή αδυνατεί να ακουστεί λόγω του μεγάλου θορύβου. Προστάζει λοιπόν τους επικεφαλής να απευθύνουν προτροπές δια χειρών και νευμάτων στα υπό τις διαταγές τους στρατεύματα, και να τα παρακινούν σε μια ακαταμάχητη προθυμία. Και αναφωνεί πάλι: «Ανοίξατε οι άρχοντες». Διότι είτε διατάζει τους ίδιους τους Βαβυλωνίους, ως ήδη κατακτημένους, να ανοίξουν τις πύλες και να παραδώσουν την άλλοτε αλαζονική και υβριστική πόλη· είτε ίσως απευθύνεται και σε άγιες δυνάμεις οι οποίες, κατά προσταγή του Θεού, συμπολεμούν με τους Μήδους, καθιστώντας σε αυτούς τα περάσματα ιππήλατα, αν και εξαιρετικά δύσβατα. Προκειμένου δε να αποδείξει την αήττητη ισχύ των μαχητών, προσθέτει και λέει: «Εγώ συντάσσω και εγώ τους οδηγώ». Σχεδόν δηλαδή λέει κάτι τέτοιο: Δεν επήλθε εναντίον σας αυτοβούλως το πλήθος της μηδικής στρατιάς, ούτε μόνο από δική του απόφαση επιτέθηκε ο λαός των Περσών· αλλά μάλλον εγώ ο ίδιος τους καθαγίασα για τον σκοπό αυτό. Και η λέξη «καθαγίασα» στο σημείο αυτό τίθεται αντί του «τους ξεχώρισα και τρόπον τινά τους εξέλεξα για να κατορθώσουν όσα έχω αποφασίσει εναντίον σας».

Διότι έχει υψωθεί το σημείο του Σωτήρος, δηλαδή, έχουμε αναπέμψει επινίκιες ωδές σε Εκείνον που νίκησε δι' ημάς και υπέρ ημών· και έχουμε πραγματοποιήσει την ομολογία της ορθής πίστεως. Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το «Υψώστε τη φωνή σας». Έχει δώσει δε εντολή ο Κύριος να έρθει έθνος πολεμικό, προφανώς το έθνος των αγίων, για τους οποίους η μάχη και ο πόλεμος δεν είναι εναντίον αίματος και σαρκός, αλλά μάλλον εναντίον των αρχών και των εξουσιών, και των κοσμοκρατόρων του σκότους τούτου, εναντίον των πνευματικών δυνάμεων της πονηρίας στα επουράνια.

Διότι εξαιτίας αυτής της πράξης των Ασσυρίων, αμέσως και όχι μετά από πολύ καιρό, το κράτος τους καταλύθηκε. Ενώ προηγουμένως προανήγγειλε πώς οι Ασσύριοι κυρίευσαν τον Ισραήλ και τη Σαμάρεια, επειδή και η Ιερουσαλήμ επρόκειτο πολύ σύντομα να υποστεί παρόμοια πολιορκία με αυτήν της Σαμάρειας, προφήτευσε και το δικό της τέλος, αλλά και εξιστόρησε αναλυτικά όσα θα πάθουν οι ίδιοι οι Ασσύριοι και οι άρχοντές τους. Τώρα, όμως, διδάσκει τα σχετικά με την πανάρχαια βασιλική πόλη τους, όχι για να μάθουν οι ίδιοι οι Βαβυλώνιοι αυτά που πρόκειται να τους συμβούν. Διότι πώς θα μπορούσαν, αφού δεν ήταν παρόντες; Αλλά για να τα προσδοκούν εδώ εκείνοι που δέχονται πρώτοι την προφητεία, και επίσης για να γνωρίζουν τη δίκαιη κρίση του Θεού που πρόκειται να επέλθει σε όλους τους ανθρώπους, και να έχουν παρηγοριά για όσα θα τους συμβούν, γνωρίζοντας ότι θα αποδοθεί δικαιοσύνη υπέρ αυτών. Και καθώς ο λόγος πρόκειται να διατυπώσει μερική απειλή 〈κατά της Βαβυλώνας〉, προεκθέτει την προφητεία διδάσκοντας περί της καθολικής κρίσης του Θεού, αναφορικά με το τι θα υποστούν στο δικαστήριο του Θεού εκείνοι που κυβέρνησαν σε όλη την οικουμένη με ασέβεια και υπερηφάνεια. Έπειτα από αυτήν την καθολική διδασκαλία, μεταβαίνει στη μερική απειλή 〈περί της Βαβυλώνας〉. 〈Σε όρος πεδινό υψώστε σημείο, υψώστε προς αυτούς τη φωνή, προσκαλέστε με το χέρι: Ανοίξτε, οι άρχοντες.〉

Έπειτα στη συνέχεια λέγει ότι ‹εκείνοι που γεννήθηκαν› από αυτούς είναι ‹οι 〈γίγαντες〉 οι ονομαστοί από αιώνων›. Είτε λοιπόν πρόκειται για τις ψυχές αυτών, είτε για τα πνεύματα εκείνων που τους γέννησαν, είτε για κάποιες άλλες αποστατικές δυνάμεις που εκδιώχθηκαν από τον ουράνιο κλήρο, είναι εύλογο ότι έχουν παραδοθεί στο σκοτάδι και στα ‹δεσμά› μέχρι τον καιρό ‹της κρίσεως›. Όταν δε φθάσει το δικαστήριο του Θεού και η καθολική κρίση, κατά την οποία ο Χριστός του Θεού θα κρίνει κάθε γένος ανθρώπων ‹καθισμένος επί του θρόνου της δόξης Του›, τότε καθώς εδίδαξε: «θα αποστείλει τους αγγέλους Του και θα συνάξουν όλα τα έθνη με σάλπιγγα μεγάλη από την άκρη του ουρανού έως την άλλη άκρη του». Την μεν ανάσταση των νεκρών και την προσαγωγή όλων των εθνών ενώπιον του κριτηρίου του Θεού θα την πραγματοποιήσει μέσω των αγγέλων Του που περιπολούν γύρω από τον θρόνο Του· «διότι θα αποστείλει», λέγει, «τους αγγέλους Του με σάλπιγγα μεγάλη και θα επισυνάξουν τους εκλεκτούς Του από τους τέσσερις ανέμους, από τις άκρες του ουρανού έως τις άκρες αυτών», τις δε κολάσεις θα τις επιφέρει σε εκείνους που πρόκειται να κολαστούν, ωσάν μέσω δημίων, διά των αντικειμένων δυνάμεων. Παραγγέλλει, λοιπόν, μέσω των προκειμένων στους δικούς Του αγγέλους 〈να υψώσουν σημείο επί όρους πεδινού, ονομάζοντας ⌜όρος πεδινό〉 εδώ τον περίγειο τόπο και ολόκληρο το οικητήριο των ανθρώπων.

Εκεί παραγγέλλει να δοθεί το «σημείο» της κρίσης του Θεού που πρόκειται να επέλθει, αλλά και να «υψώσουν τη φωνή» συγκαλώντας στο κριτήριο εκείνους που πρόκειται να κριθούν. Έπειτα στη συνέχεια λέει: «παρακαλείτε με το χέρι· ανοίξτε, οι άρχοντες», αντί του οποίου ο Σύμμαχος λέει: «κινήστε το χέρι και ας εξέλθουν από τις θύρες»· διότι προστάζει τις προαναφερθείσες δυνάμεις να προέλθουν από «το εξώτατο σκοτάδι», στο οποίο ήταν αποκλεισμένες. Γι' αυτό προσθέτει: «ανοίξτε τις θύρες»· οι οποίες δεν θα είχαν ποτέ «ανοιχθεί» διαφορετικά, παρά μόνο με τη δική μου προσταγή ως κριτή και με τη δική σας διακονία, των δικών μου αγγέλων. Έχοντας «ανοίξει» τις «θύρες» με το δικό μου νεύμα, «υψώστε τη φωνή σε αυτούς», προτρέποντας να σπεύσουν όσοι καλούνται. Διότι «εγώ» είμαι αυτός που «τους συντάσσει και τους οδηγεί». Το ποιοι είναι αυτοί, το παρουσιάζει στη συνέχεια διευκρινίζοντας και λέγοντας: «έρχονται γίγαντες για να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαιρόμενοι και ταυτόχρονα υβρίζοντας». Σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα μετέφρασε ο Θεοδοτίων λέγοντας: «και εγώ κάλεσα τους γίγαντές μου», ενώ ο Ακύλας και ο Σύμμαχος, αντί για «γίγαντες», μετέφρασαν «δυνατούς».

57. Εάν σε πεδινό όρος του κόσμου τούτου και της Εκκλησίας του Χριστού, υψώσεις σημείο νέας άνωθεν γνώσης, και υψώσεις τη φωνή σου, σύμφωνα με εκείνον που έχει μιλήσει, από τη σοφία που σου δόθηκε από τον Θεό, προτρέποντας με τον λόγο και διδάσκοντας τους αδελφούς σου, διανοίγοντας τον νου τους στη θεία Γραφή για την κατανόηση των θαυμαστών δωρεών του Θεού, και προάγοντάς τους στην τήρηση των εντολών του, μην φοβηθείς εκείνους που φθονούν τη δύναμη των λόγων σου και διαστρεβλώνουν κάθε θεία Γραφή, όντες άδειοι και σαρωμένοι και έτοιμοι για κατοικία του διαβόλου. Διότι ο Θεός καταγράφει τα λόγια των χειλιών σου στο βιβλίο των ζώντων, και δεν θα πάθεις καμία βλάβη από τέτοιους ανθρώπους, όπως ούτε ο Πέτρος από τον Σίμωνα. Θα πεις μάλλον και εσύ μαζί με τον προφήτη, εκείνη την ημέρα κατά την οποία θα βλέπεις τέτοιους ανθρώπους να στήνουν παγίδες στον δρόμο σου: «Ιδού ο Θεός μου, ο Κύριος είναι Σωτήρας μου, και θα ελπίζω σε αυτόν, και θα σωθώ από αυτόν, και δεν θα φοβηθώ. Διότι η δόξα μου και ο ύμνος μου είναι ο Κύριος, και έγινε Σωτήρας μου· και δεν θα παύσω να αναγγέλλω τα ένδοξα έργα του σε όλη τη γη.» 58. Εάν διαπίστωσες ότι η ορμή της ενέργειας των παθών είναι μέσα σου ανενεργή, και η κατάνυξη από ταπεινοφροσύνη αναβλύζει από τα μάτια σου, μάθε ότι ήλθε η βασιλεία του Θεού σε εσένα, και κυοφόρησες το Άγιο Πνεύμα.

ΙΗ΄. Έπειτα, μετά την ανάγνωση του Αποστόλου, ο Δαβίδ ψάλλει το Αλληλούια. Αυτό δηλώνει: το μεν «αλ» σημαίνει «εφάνη», το δε «ηλ» σημαίνει «ο Θεός», και το «ούια» σημαίνει «αινείτε τον ζωντανό Θεό». — Το ωμοφόριο αφαιρείται από τον αρχιερέα στο τελευταίο Αλληλούια, ως απόδειξη ότι εκπληρώθηκε ο νόμος και ότι ο αρχιερέας ιερουργεί τη νέα χάρη. Το δε θυμιατό, το οποίο την ώρα του Αλληλούια κινείται με θυμίαμα, φανερώνει τη χάρη του Αγίου Πνεύματος που δόθηκε στους μαθητές, όταν τους έστειλε για να θεραπεύουν κάθε νόσο και κάθε ασθένεια στον Ισραήλ. Μετά το Αλληλούια, ο ιερέας ή ο διάκονος, αφού λάβει το άχραντο Ευαγγέλιο, ως απεσταλμένος άγγελος, με τη θεία προσταγή, ανεβαίνει στον άμβωνα και εκπληρώνει την προφητεία του Ησαΐα που λέει: «Σε πεδινό βουνό υψώστε σημείο». Η έκταση των χεριών του πλήθους δείχνει την ευχαριστία, επειδή αξιώθηκε τέτοια θαύματα. Ο δε ιερέας ανοίγει τη θεία προσταγή με ιερό δέος, και την αναγγέλλει στον λαό, ενώ εκείνοι στέκονται με σιγή, όπως ο Μωυσής, ο Ηλίας και όλοι οι προφήτες όταν τους μιλούσε ο Θεός, και όταν έλεγε στους αποστόλους: «Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας». Μετά την ανάγνωση, αυτός που ανέγνωσε, αφού την κλείσει, διέρχεται και τη δίνει σε όλους ως σε υιούς για να την ασπαστούν.