Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 13:21

Ούτε Άραβες θα περάσουν από αυτήν, ούτε ποιμένες θα αναπαυθούν σε αυτήν. Ο λόγος περιγράφει μια σκυθρωπή ερήμωση, ότι δηλαδή θα είναι τόσο έρημη, ώστε ούτε οι ποιμένες να βρίσκουν σκέπη σε αυτήν, ούτε οι Άραβες που κατοικούν στην έρημο. Αυτοί, οι οποίοι λεηλατώντας και ληστεύοντας τα πάντα ερευνούν πόλεις και κώμες, δεν θα εισέλθουν, εξαιτίας της απελπιστικής της κατάστασης, επειδή ούτε κάτοικοι υπάρχουν ούτε βρίσκεται κάτι από τα αναγκαία προς το ζην. Αλλά θα γίνει, λέγει, καταφύγιο θηρίων, και οι οικίες θα γεμίσουν από ήχους.

Την υπερβολή της ερήμωσης σημαίνει ο ήχος· διότι ο ήχος είναι φωνή που ανακλάται, η οποία επιστρέφει και πάλι από τα στερεά και σκληρά σώματα σε εκείνον που την εξέπεμψε. Αυτή, στις μεν ερημιές επιστρέφει ηχηρά· στις κατοικημένες όμως πόλεις ή στα χωριά, επειδή ο αέρας διασπάται από τα διάφορα αντικείμενα που μεταφέρονται και επειδή η φωνή συντρίβεται από κάποια άλλη φωνή που παρεμβάλλεται από τα πλάγια, δεν κατορθώνει να σχηματιστεί. Εκεί λοιπόν, οι οικίες θα γεμίσουν από ήχο. Ο ήχος αποτελεί σύμβολο της ερήμωσης.

Θα αναπαυθούν δε εκεί σειρήνες, και δαιμόνια εκεί θα χορέψουν· και ονοκένταυροι εκεί θα κατοικήσουν, και εχίνοι θα φτιάξουν τις φωλιές τους μέσα στα σπίτια τους. —Τις σειρήνες, η μεν θύραθεν γραμματεία τις έχει παραδώσει ως κάποιες γυναίκες που μελωδούν· εδώ όμως φαίνεται να αποτελεί όνομα δαιμόνων· γι' αυτό ο Ακύλας ονόμασε τις σειρήνες στρουθοκαμήλους. Είναι δε ζώο που αγαπά την έρημο και, ως επί το πλείστον, φωλιάζει στις πιο άγονες αμμώδεις εκτάσεις. Την υπερβολή, λοιπόν, της ερημώσεως το κείμενο την παρουσιάζει μέσω της εγκαταστάσεως των στρουθοκαμήλων. —Τους δε ονοκενταύρους, τους οποίους ανέφεραν οι Εβδομήκοντα, ο Ακύλας τους ονόμασε τριχωτούς. Φαίνεται να παριστάνουν κάποιο γένος δαιμόνων, βαθιά προσκολλημένο στην ύλη και σκοτισμένο στην όψη, έργο των οποίων είναι η αστάθεια και το να μη διαθέτουν ποτέ σταθερότητα, ούτε στα πόδια ούτε στη διάνοια.

Αυτήν την καταστρέφει ο Κύριος, και γίνεται οικητήριο εξαγριωμένων δαιμόνων, είτε θέλεις να την εκλάβεις ως την πόλη, είτε ως συγκεχυμένη ψυχή. Διότι είναι ανάγκη αυτή που ερημώθηκε από την κατοικία του Θεού, να γίνει οικητήριο πονηρών πνευμάτων. Εκεί, λοιπόν, ποιμένας δεν καταλύει. Διότι δεν αποτελεί γνώρισμα του καλού ποιμένα να βάζει το εμπιστευθέν σε αυτόν ποίμνιο να αυλίζεται σε κατεστραμμένο τόπο. Αλλά σειρήνες (λέει) και δαιμόνια και ονοκένταυροι και εχίνοι. —Όταν λοιπόν δεις ψυχή συγκεχυμένη, να γνωρίζεις ότι εκείνη γέμισε από ήχο, επειδή δεν υπάρχει σε αυτήν κανένας σαφής ούτε αρθρωμένος λόγος, αλλά ένας ακατάληπτος θόρυβος, ο οποίος εγείρεται από τα πάθη, κατέχει το ηγεμονικό της ψυχής εκείνης.

Διότι έχουν ως γείτονα τη χώρα των Αράβων. Είναι δε απολύτως φυσικό και οι ίδιοι οι Σαρακηνοί από την Αραβία να περιφέρονται ανακατεμένοι στις ερήμους των Ασσυρίων. <Και θα αναπαυθούν εκεί θηρία, και θα γεμίσουν τα σπίτια από ήχο. Και θα αναπαυθούν εκεί σειρήνες, και δαιμόνια θα χορέψουν εκεί. Και ονοκένταυροι θα κατοικήσουν εκεί, και θα φτιάξουν τις φωλιές τους σκαντζόχοιροι μέσα στα σπίτια τους. Γρήγορα έρχεται και δεν θα αργήσει.> Είναι κάπως προσφιλές πάντοτε στα άγρια ζώα να κάνουν κατοικία τους τους ερημωμένους τόπους, και μια ερειπωμένη πόλη δημιουργεί για αυτά πάρα πολλά και μάλιστα ευρύχωρα καταφύγια, που έχουν δική τους οροφή και είναι πρόχειρα κατασκευασμένα, και τα οποία, λόγω των περιστάσεων, προσφέρονται αυτομάτως. Και στις ερήμους και στους σιωπηλούς τόπους, μια ασθενής ηχώ, που προέρχεται τρόπον τινά από την υπερβολική σιγή, δεν ξέρω πώς, αναδύεται και εισχωρεί στις ακοές εκείνων που ησυχάζουν. Επομένως, λέει, θηρία μεν θα αναπαυθούν, και τα σπίτια θα γεμίσουν από ήχο· δηλαδή, επειδή δεν θα έχουν απολύτως κανέναν κάτοικο, θα αποκτήσουν την ηχώ που ταιριάζει στις ερημιές.

Θα χορεύουν δε εκεί, λέει, και δαιμόνια. Διότι λένε πως και αυτά έχουν το ιδίωμα να συχνάζουν στους ήσυχους τόπους, και να τους κάνουν σαν ένα ήσυχο κατάλυμα. Ως Σειρήνες δε, νομίζω, εννοεί τα πτηνά που γνωρίζουν να κελαηδούν ωραία, ή, σύμφωνα τουλάχιστον με την εβραϊκή έκδοση, την κουκουβάγια. Τους δε άγριους όνους τους ονόμασε ονοκενταύρους· και βεβαίως ως εχίνους εννοεί εκείνα τα ποντίκια που μοιάζουν να ανατριχιάζουν έχοντας οξέα αγκάθια. Όλα αυτά δε δικαιολογημένα θα ταίριαζαν σε πόλεις ή οικίες που έχουν ερημωθεί ολοκληρωτικά.

Επειδή δε σε πολλούς ερημικούς τόπους βόσκουν 〈ποιμένες〉, κατασκευάζοντας μέσα σε αυτούς μάντρες για τα ζώα τους, προλέγει ότι σε κανέναν δεν πρόκειται να είναι αυτό εφικτό στη Βαβυλώνα, λέγοντας: 〈ούτε ποιμένες θα αναπαυθούν σε αυτήν〉. ⌜Προφητεύει, λοιπόν, ότι κανένα από τα ήμερα και λογικά όντα δεν πρόκειται να κατοικήσει τη Βαβυλώνα, καθώς θα έχει καταστεί εντελώς έρημη. Λέει δε ότι θα υπάρξουν σε αυτήν κάποια 〈θηρία〉, ασαφή και άγνωστα σε εμάς, καθώς και δαίμονες και κάποια πνεύματα σκληρά και ανήμερα. Γι' αυτό, αντί για 〈θηρία〉, οι υπόλοιποι ερμηνευτές έχουν αποδώσει 〈σιείμ〉, και αντί για 〈σειρήνες〉 έχουν πει 〈στρουθοκαμήλους〉, και αντί για 〈ονοκένταυροι〉 κατέγραψαν 〈ιίμ〉, χρησιμοποιώντας την ίδια την εβραϊκή λέξη εξαιτίας της ασάφειας της ερμηνείας. Αλλά και αντί για 〈εχίνων〉, ομοίως οι τρεις ερμηνευτές απέδωσαν 〈σειρήνες〉, ίσως λόγω του απατηλού χαρακτήρα τέτοιων δαιμόνων, επειδή στους Έλληνες μνημονεύεται ότι αυτές υπήρξαν γλυκόφωνες και απατηλές.⌝ Όλα αυτά λοιπόν λέει ότι 〈έρχονται γρήγορα και δεν θα καθυστερήσουν〉· ⌜διότι κάθε χρόνος, ακόμη και αυτός που θεωρείται από τους ανθρώπους ως ο πιο μακρύς, λογίζεται ως πολύ βραχύς από τον Θεό τον κριτή· γι' αυτό και έχει ειπωθεί: «χίλια έτη ενώπιόν του είναι ως η χθεσινή ημέρα» και «ως φυλακή μέσα στη νύχτα».⌝

«Και παρέδωσε σε αιχμαλωσία τη δύναμή τους, και την ομορφιά τους στα χέρια του εχθρού.» Ακόμη ομιλεί περί της σκηνής. Διότι αυτή αποτελούσε τη δύναμη και το κάλλος του λαού, εξαιτίας της επιτέλεσης των αγίων λειτουργιών. Αυτήν παρέδωσε σε αιχμαλωσία, όχι από ανθρώπους (διότι δεν συνέβη αυτό), αλλά σε εκείνη που έλαβε χώρα στα χέρια του νοητού εχθρού. Γι' αυτό μνημόνευσε έναν και όχι πολλούς, υποδηλώνοντας με αυτό τον κατεξοχήν εχθρό. Τον οποίο, θέλοντας να καταστήσουν ακόμη πιο σαφή οι υπόλοιποι ερμηνευτές, απέδωσαν άλλοι μεν ως «Στα χέρια του ενάντιου», άλλοι δε ως «Στα χέρια εκείνου που προκαλεί θλίψη». Σε αυτόν παρέδωσε τη σκηνή, επειδή είχε μολυνθεί από τους λειτουργούς της και είχε καταστεί βέβηλη, μη φέροντας πλέον τίποτε το άξιο για τον Θεό, παρά μόνο για εκείνον στον οποίο και έχει παραδοθεί. Και μην απορείς, διότι ο Ησαΐας απείλησε ότι ο Θεός θα παρέδιδε και την αρχαία Ιερουσαλήμ σε δαιμόνια, σε σειρήνες και σε ονοκενταύρους.

Γιατί λέει, «Ως οπωροφυλάκιο»; Επειδή, αφού έλαβαν το πνεύμα του νόμου και των προφητών, άφησαν στους εαυτούς τους να φυλάνε μόνο την οπώρα του γράμματος. Αυτό δε, δεν προήλθε από ανθρώπους, αλλά από τον Θεό, ο οποίος ήθελε να διασώζονται στους εχθρούς οι αποδείξεις της δικής μας πίστεως. Και το γράμμα ονομάστηκε εύλογα οπώρα, καθώς δεν προσφέρει γνήσια, αλλά πρόσκαιρη τροφή. «Έδωσαν τα θνησιμαία των δούλων σου ως βορά στα πετεινά του ουρανού, τις σάρκες των οσίων σου στα θηρία της γης.» Τα πετεινά του ουρανού συχνά αναφέρονται από τη θεόπνευστη Γραφή με κακή έννοια. Αυτό το φανερώνει ο αρχισιτοποιός του Φαραώ, ο οποίος, επειδή είδε στον ύπνο του τα πετεινά του ουρανού να τρώνε τα αρτοσκευάσματα που έφερε στο κεφάλι του, το όνειρο ερμηνεύτηκε ως αφαίρεση του κεφαλιού του. Σε αυτά η Εκκλησία έδωσε για κατάβρωση τα θνησιμαία των Ιουδαίων, αλλά βέβαια και στα θηρία της γης τις σάρκες των οσίων. Και αυτές είναι πονηρές δυνάμεις, όπως μας εξήγησε ξεκάθαρα ο Ησαΐας. Διότι λέει για τη Βαβυλώνα: «Εκεί θα αναπαυθούν θηρία», και προσθέτει ποια είναι αυτά: «Και θα αναπαυθούν εκεί σειρήνες, και δαιμόνια θα χορεύουν εκεί».

Και όπως ακριβώς ένας οίκος, όταν έχει παρόντα τον κύριό του, είναι γεμάτος από κάθε ευκοσμία, ωραιότητα και ευπρέπεια, έτσι και η ψυχή που έχει τον Δεσπότη της κοντά της και να κατοικεί μέσα της, είναι γεμάτη από κάθε ωραιότητα· διότι έχει τον Κύριο μαζί με τους πνευματικούς Του θησαυρούς ως ένοικο και καθοδηγητή. Αλίμονο όμως στην οικία από την οποία λείπει ο κύριός της και δεν είναι παρών, διότι έχει ερημωθεί και καταστραφεί, όντας γεμάτη από κάθε ακαθαρσία και ακαταστασία· εκεί «σειρήνες και δαιμόνια» κατοικούν, σύμφωνα με τον προφήτη· διότι στην ερημωμένη οικία υπάρχουν γάτες και σκύλοι και κάθε είδους ακαθαρσία. Αλίμονο στην ψυχή που δεν σηκώνεται από τη φοβερή της πτώση και δεν δέχεται τον καλό οικοδεσπότη Χριστό ως ένοικο, αλλά παραμένει στην ακαθαρσία της, και έχει μέσα της εκείνους που την πείθουν και την αναγκάζουν να τρέφει έχθρα προς τον Νυμφίο της, και οι οποίοι επιθυμούν να διαφθείρουν τα νοήματά της απομακρύνοντάς την από τον Χριστό.

Μακαρία πραγματικά είναι η ψυχή εκείνη που αξιώθηκε από τώρα τέτοια αγαθά. Αλίμονο όμως στο σπίτι που δεν έχει τον κύριό του να κατοικεί μέσα του. Διότι, όπως το επίγειο σπίτι που δεν έχει τον δικό του κύριο να κατοικεί μέσα του καθίσταται έρημο και ερειπωμένο εξαιτίας της εγκατάλειψης, και εκεί μπαίνουν και βγαίνουν σκύλοι και χοίροι, και εκεί εγκαθίστανται γάτες και ίβιδες και κόρακες, εκεί γίνεται αποθήκη κοπριάς και το σπίτι εκείνο γεμίζει από κάθε ακαθαρσία και δυσοσμία· έτσι, αλίμονο στην ψυχή εκείνη που δεν εγέρθηκε δια της χάριτος και της θείας δυνάμεως από την πτώση και την πλάνη των παθών της κακίας, και δεν έχει τον βασιλιά της, τον Χριστό, να κατοικεί στον οίκο του σώματός της, διότι εκεί υπάρχει αποθήκη των όντως πονηρών κοπριών (δηλαδή των πιο δυσώδων αμαρτημάτων), εκεί σκαντζόχοιροι και ίβιδες και κόρακες, τα πνεύματα της πονηρίας, δια των οποίων τα πάθη της κακίας ενεργούν και κατοικούν, έχοντας τη νομή τους στην ψυχή από την εποχή της παράβασης του Αδάμ, «εκεί σειρήνες» «και ονοκένταυροι» «και δαιμόνια» σύμφωνα με τον λόγο του προφήτη «θα χορέψουν», δια των οποίων οι πονηροί και αισχροί και μάταιοι και γήινοι διαλογισμοί της καρδιάς μας ενεργούμενοι αναβλύζουν, και με ανοιχτές τις θύρες της ψυχής μπαίνουν και βγαίνουν τα πονηρά και άγρια θηρία και ερπετά, τα πνεύματα της πονηρίας.