Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 13:3

Επάνω σε πεδινό όρος υψώστε σημείο, υψώστε προς αυτούς τη φωνή, προτρέψτε με το χέρι· ανοίξτε, οι άρχοντες. Εγώ διατάζω, και εγώ τους οδηγώ. Δείχνει πώς η Βαβυλώνα αναιρείται και καταστρέφεται, και γίνεται αιχμάλωτη η δυναστεία εκείνων που απεργάζονται τη σύγχυση.

Εγώ τους συντάσσω και εγώ τους καθοδηγώ. Εμείς οφείλουμε να πράττουμε ό,τι είναι δυνατόν σε εμάς. Εκείνος όμως που τους καθοδηγεί είναι ο Κύριος, και εκείνος είναι που κατατάσσει τον καθένα στο σώμα της Εκκλησίας σύμφωνα με τη δική του αξία. —«Γίγαντες έρχονται να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαίροντας και συνάμα υβρίζοντας». Ο λόγος απειλεί με την έλευση κάποιων πονηρών και θεομάχων, οι οποίοι αποστέλλονται για εκδίκηση εναντίον όσων έχουν αμαρτήσει. Για τον λόγο αυτό, προνοώντας για εκείνους που Τον φοβούνται, τους αναβιβάζει στο σταθερό ύψος του όρους και τους διασφαλίζει στην ομαλότητα της κορυφής. Τους δίνει δε ως φυλακτήριο το σημείο, προτρέποντάς τους, μέσω των αγαθών έργων, να παρηγορούν με το χέρι τους θλιβομένους, και να ανοίγουν το στόμα για τη διδασκαλία των μαθητευομένων, προκειμένου να διαφύγουν την επιδρομή των γιγάντων.

Και ποιος άραγε θα μπορούσε να νοηθεί ότι είναι ο τρόπος του αγιασμού, αν υποτεθεί ότι εφαρμόζεται και στον ίδιο τον Μονογενή; Θα σε ρωτούσα πολύ ευχαρίστως να μου πεις. Διότι πάρα πολύ μεγάλη φαίνεται να είναι η διαφορά στο ζήτημα αυτό μέσα στις θεόπνευστες Γραφές. Διότι κάποιοι λέγεται ότι αγιάζονται κατά την πρόγνωση του Θεού, επειδή Εκείνος βλέπει εκ των προτέρων ότι, έχοντας κατορθώσει μια ευδόκιμη και απολύτως σύμφωνη με τον νόμο ζωή, θα είναι κατάλληλοι και για να συμμετάσχουν στο Άγιο Πνεύμα. Τέτοιοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί για τους οποίους γράφει ο σοφός Παύλος ότι: «Όσους προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, ώστε αυτός να είναι πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Και όσους προόρισε, αυτούς και κάλεσε, και όσους κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε.» Και είπε επίσης ο Θεός προς τον σοφότατο Ιερεμία: «Πριν σε πλάσω στην κοιλιά σε γνώριζα, και πριν βγεις από τη μήτρα, σε αγίασα.» Αγιάζονται όμως και κάποιοι άλλοι, παρόλο που δεν έχουν επιγνώσει τον εκ φύσεως Θεό, αλλά ο αγιασμός σε αυτές τις περιπτώσεις δεν θα μπορούσε να υποδηλώσει κάποια σχέση και οικειότητα προς το θείο και Άγιο Πνεύμα, παρά σαν ένα είδος ανάδειξης και παρακίνησης για να εκπληρώσουν όσα θα ήθελε ο Θεός. Γι' αυτό, σχετικά με τον Κύρο και τους Μήδους που επρόκειτο να κυριεύσουν με τη βία τη Βαβυλώνα και που είχαν παρακινηθεί σε αυτό από θεία οργή, λέει: «Έρχονται γίγαντες για να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαίροντας ταυτόχρονα και υβρίζοντας.»

Είπε δε ότι «Είναι αγιασμένοι και εγώ τους καθοδηγώ». Στον δε προφήτη Αγγαίο λέει ο Θεός: «Εάν κάποιος άνθρωπος πάρει άγιο κρέας», ονομάζοντας άγιο κρέας, νομίζω, το άμωμο θύμα που προσφέρθηκε και αφιερώθηκε στον Θεό εις οσμήν ευωδίας. Ονομάζουμε δε αγίους και εκείνους που έχουν αληθινά αγιαστεί διά του Πνεύματος, και κατ' αυτόν τον τρόπο έχουν αναδειχθεί κοινωνοί της θείας φύσεως.

Το «ηγίασε» η Γραφή το εκλαμβάνει με πολλούς τρόπους. Διότι λέγεται ότι αγιάζεται αυτό που αφιερώνεται στον Θεό. Και γι' αυτό είπε στον Μωυσή: «Αγίασέ μου κάθε πρωτότοκο». Αγιάζεται πάλι εκείνο που ορίζεται από τον Θεό για να πράξει κάτι σύμφωνα με το θέλημά Του· διότι έτσι λέγει για τον Κύρο και τους Μήδους, όταν ήθελε να εκστρατεύσουν εναντίον των Βαβυλωνίων: «Έρχονται γίγαντες για να εκπληρώσουν την οργή μου, χαίροντες και συνάμα αλαζονευόμενοι· είναι αγιασμένοι, και εγώ τους οδηγώ». Αγιάζεται πάλι εκείνο που γίνεται μέτοχο του Αγίου Πνεύματος. Επομένως, ο Υιός λέγει ότι έχει αγιαστεί από τον Πατέρα, επειδή ορίστηκε από Αυτόν για την επίτευξη της ζωής του κόσμου και για την κατάλυση των εναντίων. Ή ακόμη, επειδή εστάλη για να σφαγιαστεί υπέρ της σωτηρίας του κόσμου· διότι άγια ονομάζονται και τα όσα ξεχωρίζονται για θυσία στον Θεό. Λέμε δε ότι αγιάστηκε και μαζί με εμάς ως άνθρωπος όταν έγινε σάρκα· διότι αγιάστηκε η σάρκα Του, επειδή δέχθηκε τον Λόγο που ενώθηκε με αυτήν, χωρίς να είναι από τη φύση της αγία· μέσω δε αυτών αγιάζεται από τον Πατέρα· διότι μία είναι η Θεότητα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. <Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, ακόμη και αν δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα μου, για να γνωρίσετε και να πιστέψετε ότι εντός μου είναι ο Πατέρας και εγώ εντός αυτού.> Αυτό που λέγει έχει την εξής έννοια.

Δεν έχουν τη δύναμη του ύδατος· διότι έχει παραμείνει σε αυτούς ανέκπλυτη η αμαρτία. Δεν θα εισέλθουν στη βασιλεία των ουρανών, επειδή ατίμασαν τον Χριστό που τους εισάγει σε αυτήν· διότι δεν πίστεψαν σε αυτόν που έλεγε: «Εγώ είμαι η οδός, και εγώ είμαι η θύρα». Θα αφαιρέσει δε ομοίως τον γίγαντα και τον ισχυρό. Έπειτα, ποιος είναι ο γίγαντας; και ποιος είναι ο άλλος; Νομίζω λοιπόν εγώ ότι ονομάζει γίγαντα εκείνον που έχει φτάσει στο απόγειο της πνευματικής δύναμης, και ισχυρό εκείνον που υπολείπεται λίγο, και είναι κατώτερος από την υπεροχή που εννοείται σε εκείνον. Διότι στον καθένα από εμάς έχει δοθεί από τον Θεό ένα μέτρο χάριτος. Αυτό μας το καθιστά σαφές ο σοφότατος Παύλος, λέγοντας: «Θέλω δε όλοι οι άνθρωποι να είναι όπως και εγώ ο ίδιος· αλλά ο καθένας μας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, ο ένας έτσι, και ο άλλος αλλιώς». Είναι δε συνήθεια και γενικότερα στη θεόπνευστη Γραφή, να αποκαλεί γίγαντες τους υπερβολικά ρωμαλέους. Και γι' αυτό είπε κάπου ο Θεός για εκείνους από τη Βαβυλώνα που εκστράτευσαν εναντίον της χώρας των Ιουδαίων: «Γίγαντες έρχονται να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαιρόμενοι και συνάμα υβρίζοντες». Αλλά και ο ψαλμωδός λέει: «Θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας να τρέξει την οδό του». Δεν θα υπάρξει δε στους Ιουδαίους ούτε πολεμιστής ούτε δικαστής. Εμείς όμως, που με την πίστη τιμήσαμε τον Κύριο των δυνάμεων, ενδυναμωνόμαστε από αυτόν, και γινόμαστε ικανοί για αντίσταση, αυτήν απέναντι στις πονηρές και ακάθαρτες δυνάμεις. «

<Γίγαντες έρχονται για να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαίροντας ταυτόχρονα και υβρίζοντας.> Ο μακάριος προφήτης, έχοντας τον νου του γεμάτο από το Άγιο Πνεύμα, και βρισκόμενος σε οπτασίες γεγονότων σαν να διαδραματίζονται ζωντανά, σχεδόν αναπηδά, φωνάζοντας προς τους Πέρσες και τους Μήδους σαν να έχουν ήδη κυριεύσει τη χώρα των Βαβυλωνίων, προτρέποντάς τους να υψώσουν ψηλά το σύμβολο της νίκης – διότι αυτό, νομίζω, είναι το «σημείο» – και να βγάλουν ιαχές νίκης εναντίον της στρατιάς των Χαλδαίων, σαν να έχει ήδη πέσει και να τους έχει παραδώσει την αλαζονική και ξακουστή πόλη, την οποία και ο προφήτης Ιερεμίας αποκαλούσε σφυρί της γης, λέγοντας για τη χώρα των Βαβυλωνίων: «Πώς κυριεύθηκε και συνετρίβη το σφυρί της γης;». Διότι κάθε πόλη και χώρα συνετρίβη, χτυπημένη κατά κάποιον τρόπο σαν από ένα σφυρί, από τις πλεονεξίες εκείνων.

«Παρακαλεῖτε τῇ χειρί». Και τι ακριβώς σημαίνει αυτό; Είναι προφανώς συνήθεια σε εκείνους που ηγούνται των στρατευμάτων να ενθαρρύνουν με το χέρι και να παροτρύνουν με νεύματα τους πλέον μαχητικούς, και να τους ξεσηκώνουν για επιθέσεις εναντίον κάποιων, πράττοντας τούτο όταν η φωνή αδυνατεί να ακουστεί λόγω του μεγάλου θορύβου. Προστάζει λοιπόν τους επικεφαλής να απευθύνουν προτροπές δια χειρών και νευμάτων στα υπό τις διαταγές τους στρατεύματα, και να τα παρακινούν σε μια ακαταμάχητη προθυμία. Και αναφωνεί πάλι: «Ανοίξατε οι άρχοντες». Διότι είτε διατάζει τους ίδιους τους Βαβυλωνίους, ως ήδη κατακτημένους, να ανοίξουν τις πύλες και να παραδώσουν την άλλοτε αλαζονική και υβριστική πόλη· είτε ίσως απευθύνεται και σε άγιες δυνάμεις οι οποίες, κατά προσταγή του Θεού, συμπολεμούν με τους Μήδους, καθιστώντας σε αυτούς τα περάσματα ιππήλατα, αν και εξαιρετικά δύσβατα. Προκειμένου δε να αποδείξει την αήττητη ισχύ των μαχητών, προσθέτει και λέει: «Εγώ συντάσσω και εγώ τους οδηγώ». Σχεδόν δηλαδή λέει κάτι τέτοιο: Δεν επήλθε εναντίον σας αυτοβούλως το πλήθος της μηδικής στρατιάς, ούτε μόνο από δική του απόφαση επιτέθηκε ο λαός των Περσών· αλλά μάλλον εγώ ο ίδιος τους καθαγίασα για τον σκοπό αυτό. Και η λέξη «καθαγίασα» στο σημείο αυτό τίθεται αντί του «τους ξεχώρισα και τρόπον τινά τους εξέλεξα για να κατορθώσουν όσα έχω αποφασίσει εναντίον σας».

Έρχονται λοιπόν, λέει, αυτοί που εγώ οδηγώ, σαν κάποιοι γίγαντες για να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαιρόμενοι και ταυτόχρονα υβρίζοντας· χαιρόμενοι βέβαια επειδή έχουν την πεποίθηση ότι θα επικρατήσουν· και υβρίζοντας, με την έννοια ότι περιφρονούν τους άλλους ως πάσχοντες από μεγάλη αδυναμία και ως ανάξιους για οτιδήποτε. Διότι κάπως έτσι είναι πάντοτε το βαρβαρικό φρόνημα, και ορμητικό προς την ελπίδα ότι θα μπορέσει να επικρατήσει, και υποτιμώντας πάντα τους αντιπάλους. Διότι ο θυμός κυρίως τους καθοδηγεί ως στρατηγός σε αυτό, και γεννά μέσα τους τον πόθο της ανδρείας, ώστε να περιφρονούν κάθε κίνδυνο και φόβο. <Φωνή πολλών εθνών πάνω στα όρη όμοια με πολλών εθνών, φωνή βασιλέων και εθνών συγκεντρωμένων.

Και λοιπόν, είπε κάπου ο Θεός προς τον μακάριο προφήτη Ιεζεκιήλ: «Υιέ ανθρώπου, ιδού ο οίκος του Ισραήλ που με παραπικραίνει, λέγοντας διαρκώς: Η όραση την οποία αυτός βλέπει είναι για ημέρες πολλές, και για καιρούς μακρινούς αυτός προφητεύει. Γι' αυτό πες τους: Αυτά λέει ο Αδωναΐ Κύριος: Δεν θα καθυστερήσουν πλέον όλοι οι λόγοι μου, τους οποίους θα λαλήσω· διότι θα λαλήσω λόγο και θα τον εκτελέσω, λέει ο Αδωναΐ Κύριος». Αυτό, όπως νομίζω, λέει και τώρα, διαβεβαιώνοντας ότι έχει πλησιάσει η ημέρα του Κυρίου και ότι έχει ετοιμαστεί μεν η θυσία του, έχουν αγιαστεί δε οι καλεσμένοι. Και θυσία μεν ονομάζει τη σφαγή των ασεβών που πρόκειται να συμβεί σύμφωνα με το θέλημά του· καλεσμένους δε τους Χαλδαίους, για τους οποίους λέει ότι έχουν αγιαστεί, όχι με την έννοια ότι έγιναν άγιοι, αλλά μάλλον ότι ορίστηκαν και κλήθηκαν από τον Θεό για να κατακάψουν την Ιουδαία και, χωρίς καμία απολύτως φειδώ, να εξολοθρεύσουν αυτούς που βρίσκονταν σε αυτήν. Κάτι τέτοιο λέει και αλλού το ιερό κείμενο. Διότι είχαν κληθεί εναντίον της Νινευή οι Πέρσες και οι Μήδοι και όσοι είχαν συμμαχήσει με τον Κύρο. Είπε δε και γι' αυτούς ο Θεός των όλων: «Είναι αγιασμένοι, και εγώ τους οδηγώ· γίγαντες έρχονται για να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαίροντας συνάμα και αλαζονευόμενοι».

Επομένως, εάν δεν είχαν ακονιστεί τα κέρατα και δεν είχε εκπορθηθεί η εξουσία των Βαβυλωνίων, δεν θα είχε απαλλαγεί ο Ισραήλ από τη δουλεία, ούτε θα είχε ελευθερωθεί από τα δεσμά και από την αφόρητη ταλαιπωρία. Οι τέσσερις τέκτονες λοιπόν, οι οποίοι ακονίζουν τα κέρατα στα χέρια τους, δηλαδή στα χέρια αυτών που τα κατέχουν, ήτοι των εξουσιαστών –για να εννοήσουμε τους βασιλείς των Περσών–, θα μπορούσαν να νοηθούν ως άγγελοι, οι οποίοι έχουν ρητά προσταχθεί να φέρουν εις πέρας το θέλημα του Θεού. Και αυτό λοιπόν ήταν η άλωση των Βαβυλωνίων και η υποταγή τους στα χέρια των Περσών και των Μήδων, για τους οποίους κάπου αλλού λέει ο Δεσπότης των όλων Θεός: «Είναι αφιερωμένοι, και εγώ τους καθοδηγώ· γίγαντες έρχονται για να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαίροντες και συγχρόνως αλαζονευόμενοι». <Και σήκωσα τα μάτια μου και είδα, και ιδού ένας άνδρας, και στο χέρι του κρατούσε γεωμετρικό σχοινί. Και του είπα: Πού πηγαίνεις; Και μου είπε: Για να καταμετρήσω την Ιερουσαλήμ, ώστε να δω πόσο είναι το πλάτος της και πόσο το μήκος της.

Επειδή όμως παρασύρθηκαν σε σαρκικές επιθυμίες, και παρασυρμένοι από την ομορφιά των γυναικών έφτασαν στην αποστασία, «Διότι πήραν», λέει, «από όλες όσες διάλεξαν από τις θυγατέρες των ανθρώπων»· δηλαδή, από αυτές του Κάιν· αν και ονομάζονταν θεοί και υιοί θεών και αρχόντων, παρασύρονταν πλέον στα δικά τους έθη και σε αισχρό και βέβηλο τρόπο ζωής. Και οι γυναίκες γεννούσαν τέρατα, επειδή ο Θεός παραμόρφωνε πλέον και την ίδια την ομορφιά των ανθρωπίνων σωμάτων, εξαιτίας της ακράτειας προς τις πορνικές ορέξεις των ανθρώπων της εποχής εκείνης. Αυτοί δε που γεννιόνταν ήταν γίγαντες, δηλαδή άγριοι και ρωμαλέοι, έχοντας αποκτήσει σε μεγάλο βαθμό το αποκρουστικό, και υπερέχοντας των άλλων στο μέγεθος των σωμάτων. Πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο λόγος της θεόπνευστης Γραφής έχει τη συνήθεια να αποκαλεί γίγαντες τους εξαιρετικά ρωμαλέους. Έτσι λοιπόν είπε σχετικά με τους Πέρσες και τους Μήδους διά φωνής προφητών: «Γίγαντες έρχονται να ικανοποιήσουν τον θυμό μου, χαίροντας ταυτόχρονα και υβρίζοντας». Και δεν θα δώσουμε καμία απολύτως σημασία στα μυθεύματα των Ελλήνων. Διότι οι λογοτέχνες τους, και μάλιστα οι ποιητές, συνηθίζουν, σύμφωνα με αυτό που τους φαίνεται καλό, να αφηγούνται και να αναπλάθουν τη φύση των πραγμάτων· να εξυψώνουν τα μικρά και τα καταφρονημένα, και να θεωρούν ότι πρέπει να τα εξυμνούν με υπερβολικές μυθοπλασίες, έστω κι αν η διήγηση απέχει πολύ από το πρέπον.

«Εγώ συντάσσω, και εγώ τους οδηγώ· έρχονται γίγαντες για να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαίροντας και συγχρόνως αλαζονευόμενοι». Αυτά τα προφέρει το θείο πνεύμα που ενυπάρχει στον προφήτη εκ προσώπου του Θεού Λόγου. Αυτός λοιπόν είναι που παραγγέλλει στους αγγέλους που βρίσκονται γύρω του να ανοίξουν κλειστές θύρες και να διατάξουν εκείνους που βρίσκονται μέσα να βγουν έξω, να έρθουν και να σπεύσουν προς τιμωρία των ασεβών. Φρονώ δε ότι διά των λόγων αυτών δηλώνεται πως υπάρχει κάποιος τόπος ξεχωρισμένος για τις αντικείμενες δυνάμεις, στον οποίο βρίσκονται εγκλεισμένες σαν σε δεσμωτήριο. Και ίσως αυτή να είναι η λεγόμενη «άβυσσος», την οποία ο λόγος που αναφέρει: «δράκοντες και όλες οι άβυσσοι» διδάσκει ότι είναι γεμάτη από δράκοντες. Εξού και οι δαίμονες «παρεκάλουν» τον Σωτήρα να μην τους στείλει «στην άβυσσο», όταν έλεγαν: «ήλθες προ καιρού να μας βασανίσεις»· διότι δεν αγνοούσαν ότι θα έρθει κάποιος καιρός για την κάθειρξή τους «στην άβυσσο». Όσο για τις αντικείμενες λοιπόν δυνάμεις, οι οποίες είναι είτε ψυχές γιγάντων είτε των αγγέλων που κατήλθαν από τον ουρανό, από τους οποίους «γεννήθηκαν οι γίγαντες», τις μνημονεύει και η Γραφή του Μωυσή λέγοντας: «όταν είδαν οι άγγελοι του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων ότι είναι ωραίες, πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες από όλες, όσες εξέλεξαν».

Εκεί παραγγέλλει να δοθεί το «σημείο» της κρίσης του Θεού που πρόκειται να επέλθει, αλλά και να «υψώσουν τη φωνή» συγκαλώντας στο κριτήριο εκείνους που πρόκειται να κριθούν. Έπειτα στη συνέχεια λέει: «παρακαλείτε με το χέρι· ανοίξτε, οι άρχοντες», αντί του οποίου ο Σύμμαχος λέει: «κινήστε το χέρι και ας εξέλθουν από τις θύρες»· διότι προστάζει τις προαναφερθείσες δυνάμεις να προέλθουν από «το εξώτατο σκοτάδι», στο οποίο ήταν αποκλεισμένες. Γι' αυτό προσθέτει: «ανοίξτε τις θύρες»· οι οποίες δεν θα είχαν ποτέ «ανοιχθεί» διαφορετικά, παρά μόνο με τη δική μου προσταγή ως κριτή και με τη δική σας διακονία, των δικών μου αγγέλων. Έχοντας «ανοίξει» τις «θύρες» με το δικό μου νεύμα, «υψώστε τη φωνή σε αυτούς», προτρέποντας να σπεύσουν όσοι καλούνται. Διότι «εγώ» είμαι αυτός που «τους συντάσσει και τους οδηγεί». Το ποιοι είναι αυτοί, το παρουσιάζει στη συνέχεια διευκρινίζοντας και λέγοντας: «έρχονται γίγαντες για να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαιρόμενοι και ταυτόχρονα υβρίζοντας». Σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα μετέφρασε ο Θεοδοτίων λέγοντας: «και εγώ κάλεσα τους γίγαντές μου», ενώ ο Ακύλας και ο Σύμμαχος, αντί για «γίγαντες», μετέφρασαν «δυνατούς».

Έτσι ονομάζει τις τιμωρητικές δυνάμεις, μέσω των οποίων εκπληρώνονται τα έργα της οργής κατά των ασεβών.⌟ ⌜Όντας δε επιχαιρέκακοι αυτοί οι λεγόμενοι 〈γίγαντες〉, ενεργούν σαν να εκπληρώνονται οι επιθυμίες τους· 〈χαίρονται〉 να 〈υβρίζουν〉 και να τιμωρούν τους ασεβείς, επειδή ακριβώς δεν έχουν σπλάχνα οικτιρμού ούτε χρηστότητα ούτε φιλανθρωπία, αλλά είναι σκληρόκαρδοι και απάνθρωποι.

Αν και έπρεπε λοιπόν να αναστενάζουν για αυτούς που χάνονταν, εκείνοι 〈ταυτόχρονα χλεύαζαν και χαίρονταν〉.⌝ Αυτά λοιπόν αφορούν εκείνους, ενώ τα εξής προσθέτει για τα έθνη που πρόκειται να κριθούν: 〈φωνή πολλών εθνών πάνω στα όρη, όμοια με φωνή πολλών εθνών, φωνή βασιλέων και συγκεντρωμένων εθνών〉· ⌜διότι εκείνοι που πρόκειται να παραδοθούν στην τιμωρία, δεν θα κάνουν τίποτε άλλο παρά να βγάζουν φωνές, ομολογώντας τα δικά τους κακά· και ταυτόχρονα, μαζί όλα τα 〈έθνη〉 και οι 〈βασιλείς〉 τους θα βγάλουν μία και την αυτή φωνή, οδυρόμενοι για τις δικές τους συμφορές.⌝ Έπειτα διδάσκει την αιτία της φωνής των 〈εθνών〉 και των 〈βασιλέων〉, λέγοντας: 〈ο Κύριος Σαβαώθ, ή Κύριος των δυνάμεων ή Κύριος των στρατευμάτων, έδωσε εντολή σε έθνος οπλομάχων να έλθει από γη μακρινή, από την άκρη του θεμελίου του ουρανού, ο Κύριος και οι οπλομάχοι του, για να καταστρέψουν όλη την οικουμένη〉. ⌜Εκείνους δε που προηγουμένως ονομάστηκαν 〈γίγαντες〉, εδώ τους αποκαλεί 〈οπλομάχους〉, οι οποίοι βρίσκονταν από παλαιά μακριά και ήταν σαν κλεισμένοι 〈στα θεμέλια του ουρανού〉, και τους οποίους, όταν ο καιρός το απαιτεί, προστάζει να έλθουν ο Κριτής των όλων, με σκοπό να 〈καταστρέψουν όλη την οικουμένη〉 των κακών μετά τον διαχωρισμό των δικαίων. ⌞Επειδή και στα Ευαγγέλια «ο Υιός του Ανθρώπου, καθήμενος επί του θρόνου της δόξης αυτού» καλεί πρώτους εκείνους «εκ δεξιών» στην «ετοιμασμένη» για αυτούς «βασιλεία προ καταβολής κόσμου»· και αφού αυτοί παραληφθούν και εισαχθούν στην επαγγελία, στα υπόλοιπα έθνη που θα βρεθούν στα αριστερά εκφέρεται η απειλή ‹του πυρός›.⌟ Αφού δίδαξε ο λόγος αυτά που πρόκειται να συμβούν κατά την ημέρα της κρίσεως, προσκαλεί σε μετάνοια εκείνους που δεν έχουν ακόμη φθάσει σε αυτήν, αλλά βρίσκονται ακόμη σε τούτο τον βίο, προτρέποντάς τους να επιστρέψουν, όσο είναι ακόμη καιρός, και να κλάψουν και να οδύρονται για τα δικά τους κακά.

Διότι σε αυτούς προσέτρεχαν ως σε θεούς και έτρεφαν την ελπίδα ότι θα λάβουν βοήθεια από εκείνους, μη γνωρίζοντας ότι αυτοί οι ίδιοι θα γίνουν οι τιμωροί τους· διότι η οργή και ο θυμός που αποστέλλεται εναντίον των ασεβών θα εκδηλωθεί μέσω πονηρών αγγέλων, οι οποίοι θα τους πολεμήσουν με τύμπανα και κιθάρες, καθώς είναι επιχαιρέκακοι. Έτσι άλλωστε αναφερόταν και πρωτύτερα: «Γίγαντες έρχονται να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαιρόμενοι συγχρόνως και υβρίζοντας»· θα πολεμήσουν, λοιπόν, τους ασεβείς οι προαναφερθέντες ύστερα από μεταστροφή· διότι αντί για φίλοι θα γίνουν εχθροί τους. Τότε δε και θα τους ζητηθούν ευθύνες, πληρώνοντας για όλα όσα αμάρτησαν. Αυτά, λέει, περιμένουν εσένα, τον άλλοτε τρυφηλό και υπερήφανο· εκτός εάν βέβαια, εξαπατώντας τον εαυτό σου, προσδοκάς ότι έχει ετοιμαστεί και για σένα να βασιλεύσεις όμοια με εκείνους που βάδισαν την στενή και τεθλιμμένη οδό και έγιναν φτωχοί για τον Θεό και διώχθηκαν ένεκα δικαιοσύνης· διότι για όλους εκείνους έχει ετοιμαστεί η βασιλεία, αλλά όχι και για σένα που έχεις πορευθεί την πλατιά και ευρύχωρη οδό. Γι' αυτό έχει προετοιμαστεί για σένα η προδηλωθείσα βαθιά φάραγγα του ορμητικού νερού, γεμάτη ξύλα και αναμμένο πυρ, ώστε όλη η φάραγγα να μην έχει γεμίσει με τίποτε άλλο παρά με θυμό και οργή, που αναφλέγει θειάφι και πυρ για την κόλαση εκείνων που θα καταδικαστούν εκεί.

Διότι και αλλού μπορεί να δει κανείς να έχει ειπωθεί αυτό: Γίγαντες, λέει, έρχονται για να καταπαύσουν τον θυμό μου. Αυτόν δε τον αριθμό των εκατόν είκοσι ετών κάποιοι θεωρούν ότι αποτελεί το όριο της ζωής· δεν σημαίνει όμως αυτό, αλλά θέλει έως τότε να καταδείξει τη μακροθυμία, την οποία επιδεικνύει απέναντί τους ακόμη και μετά από τόσα αμαρτήματα.

Οι Μήδοι και οι Πέρσες, εφόσον μάλιστα έχουν αγιαστεί και καθοδηγούνται από τον Θεό, και έρχονται ως γίγαντες γεμάτοι χαρά αλλά και αλαζονεία, για να εκπληρώσουν τον θυμό εκείνου που τους αγιάζει, και ο Κύρος έχει ονομαστεί χρισμένος του Θεού, ο οποίος καθοδηγούσε την ορμή τους, δεν θα σε οδηγούσαν ταχύτερα στην πίστη; Παραλείπω τα πολλά λόγω του πλήθους των λόγων. Αλλά θα ισχυριστείς ότι οχύρωσε τα φρούρια της Θράκης, και αν αυτό θεωρείς σημαντικό τεκμήριο για την πίστη, απόδωσε τη δόξα της πίστεως σε κάποιους Ρωμύλους και Ρώμους, και αναλογίσου το περίβλεπτο και μεγαλειώδες της κτίσεως της μέγιστης Ρώμης. Ακολούθησε τη θρησκεία εκείνου που οικοδόμησε τη μεγάλη Αλεξάνδρεια, και θαυμάζοντας την ευνοϊκή θέση της περιοχής, καθώς και τις ετήσιες πλημμύρες του Νείλου που κατακλύζει τα σύνορά της, και δοξάζοντάς τον ως χορηγό των καρπών, να μην αποστείς από την παλαιά και δεισιδαίμονα πλάνη των Αιγυπτίων. Ας γίνει οδηγός της ομολογίας σου ο Νίνος, ο οποίος ανήγειρε και ονόμασε με το όνομά του την πόλη Νινευή, της οποίας η περίμετρος απαιτεί πορεία τριών ημερών για να διανυθεί από τον οδοιπόρο.