Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 14:13

Σαν να έλεγε ότι οι υπερήφανοι δεν έχουν ανάγκη από κάτι άλλο για να διασκορπιστούν· διότι αρκεί και μόνο η σκέψη της καρδιάς τους για να τους διασκορπίσει, είτε τυγχάνει να είναι άνθρωποι είτε δαίμονες. «Καθαίρεσε δυνάστες από θρόνους και ύψωσε ταπεινούς, πεινασμένους ενέπλησε με αγαθά και πλουτούντες εξαπέστειλε κενούς». Αλλά ποιοι είναι οι δυνάστες που καθαιρέθηκαν από τους θρόνους, και ποιοι αυτοί που υψώθηκαν από την ταπείνωση; Και ποιοι είναι οι πλούσιοι που εξαπεστάλησαν κενοί, και ποιοι αυτοί που ενεπλήσθησαν με αγαθά; Τον διάβολο και τον Φαραώ μαζί του, νομίζω, εννοεί. Επειδή ο μεν έλεγε: «Θα στήσω τον θρόνο μου προς ανατολάς και θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο»· και τον «καθαίρεσε» ο Θεός από πάνω προς τα κάτω, και «ύψωσε ταπεινούς» ανθρώπους και τους «ενέπλησε με αγαθά» και τους αγγέλους που πριν «επλούτουν» τους «εξαπέστειλε κενούς», αφού έγιναν δαίμονες, και «διασκόρπισε τους υπερηφάνους», όπως ειπώθηκε ανωτέρω, «με τη σκέψη της καρδιάς τους». Ο δε άλλος έλεγε ότι: «Θα καταδιώξω και θα φτάσω, θα μοιράσω λάφυρα, θα χορτάσω την ψυχή μου, θα αναιρέσω με το μαχαίρι μου, θα κυριαρχήσει το χέρι μου»· και καθαίρεσε και αυτόν από τον θρόνο της δυναστείας του, «στο μέσον της θάλασσας», ενώ ο ταπεινός και πεινασμένος λαός υψώθηκε από τον βυθό ψάλλοντας στον Θεό: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι ενδόξως έχει δοξαστεί». «Αντελήφθη τον Ισραήλ τον δούλο του» και τα εξής. «

Γι' αυτό και ο Δεσπότης εμφανίστηκε σε αυτούς και τους απέστειλε άλλον Παράκλητο, όπως είχε υποσχεθεί, για να μένει μαζί τους στον αιώνα, «το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός». Και αυτά μεν με λίγα λόγια για το αρχαίο καλό, την πίστη και την αγάπη. Αλλά το πιο αρχαίο κακό είναι η κενοδοξία και ο φθόνος, εξαιτίας των οποίων από άγγελοι μετατράπηκαν σε δαίμονες και από εκεί έπεσαν με πτώση ανόρθωτη. Διότι ο αρχέκακος, επειδή φθόνησε τη θεία δόξα και επιθύμησε άφρονα δόξα που δεν του άρμοζε, εύλογα του αφαιρέθηκε και αυτή που είχε. Διότι, λέγοντας ότι θα «θέσω» και εγώ «τον θρόνο μου» πάνω «στις νεφέλες», ομοίως και τα τάγματά μου, και «θα είμαι όμοιος με τον Ύψιστο», δεν έμεινε όμοιος με κανένα κτίσμα του Θεού και αντί για ύψιστος έγινε καταχθόνιος διάβολος και αντί για αρχάγγελος έγινε ακάθαρτος αρχιδαίμονας.

Διότι, τι θα μπορούσε να πράξει ο τιμωρημένος και τρισάθλιος δούλος του αληθινού δεσπότη απέναντι στην επίθεσή σου, νικητικώτατε βασιλιά; Ή τι μπορεί να κάνει η χύτρα μπροστά στον λέβητα; Πάντως θα ζητήσει από τα όρη να πέσουν επάνω του και από τους λόφους να τον σκεπάσουν, εκεί όπου εξέφερε τους απόρρητους χρησμούς του. Θα ανακαλυφθεί όμως και θα συλληφθεί από τα δικά σου στρατεύματα, όπως ακριβώς ένα άγριο θηρίο που κρύβεται στους θάμνους πιάνεται από ικανούς κυνηγούς. Λίγος καιρός ακόμη και θα αναζητηθεί ο τόπος του και δεν θα βρεθεί, έστω κι αν ο δαιμονόληπτος, κατά μίμηση του Εωσφόρου, καυχήθηκε ότι θα στήσει τον θρόνο του στα υψηλά όρη προς τον βορρά και ότι θα καθίσει σε αντίπαλο θρόνο απέναντι σε εσένα, τον αντίθεο άνακτα Σατανά.

«Αν, λοιπόν, σε εσένα επιτρέπεται να προσθέτεις, δεν επιτρέπεται πολύ περισσότερο σε εμένα, τον πρώτο θρόνο, τον κορυφαίο, στον οποίο έχουν εμπιστευθεί τα κλειδιά της βασιλείας από τον Σωτήρα μέσω της διαδοχής του θείου Πέτρου;» Κάθε άλλο. Εγώ δεν προσθέτω, δεν μετακινώ το αιώνιο όριο το οποίο έθεσε ο Χριστός και οι μετά τον Χριστό πατέρες μας. Γνωρίζω ότι «δεν επιτρέπεται» ούτε σε εμένα ούτε σε οποιονδήποτε άλλον, ακόμη κι αν καυχιέται μυριάδες φορές για υπερφυσικά χαρίσματα και υπεραίρεται όπως εκείνος που λέει: «Θα στήσω τον θρόνο μου πάνω από τα σύννεφα και θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο», να προσθέσουμε κάτι στον λόγο του Χριστού, του μόνου ικανού εξηγητή της θεολογίας του Πνεύματος. Βεβαίως, εκείνος που διολίσθησε τόσο πολύ μέσα στην έπαρσή του, θα καταρριφθεί και θα απορριφθεί στο απέραντο χάος. Τι λοιπόν; Δεν είναι προσθήκη η λέξη «μόνου»; Όχι, διότι, ακόμη και όταν δεν προφέρεται, υπονοείται. Διότι, εάν δεν υπάρχει και άλλος Πατέρας στην Τριάδα, αλλά Ένας, όπως λέει ο Παύλος, Θεός ο Πατέρας, είναι αυταπόδεικτα φανερό ότι είναι και μόνος. Ή αλλιώς, υπόδειξε εσύ έναν δεύτερο πατέρα, και τότε αφαίρεσε από τον Έναν την ιδιότητα του μόνου. Αν όμως θεωρηθεί και προσθήκη, εσύ είσαι ο αίτιος για αυτήν, εσύ που εισήγαγες την πραγματική προσθήκη, το «εκ του Υιού», και μου έδωσες αναγκαστικά την αφορμή να προσθέσω το «μόνου», προς αναίρεση της προσθήκης που εσύ καινοτόμησες. Και πώς είναι προσθήκη η αναίρεση της προσθήκης; Αλλά γιατί λογομαχείς για τη δική μου, όπως λες, προσθήκη;

Υπάρχει βέβαια η δυνατότητα, μετά την έλευση του Δεσπότη, να δει κανείς και στους ανθρώπους έργα μεγαλύτερα από όσα πράττουν οι άγγελοι. «Διότι, ιδού εγώ ο Παύλος σας λέω, πως ακόμη και αν ένας άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ένα ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα». Και πάλι, «ενώ ο αρχάγγελος Μιχαήλ δεν τόλμησε να επιφέρει βλάσφημη κρίση εναντίον του διαβόλου», εμείς λάβαμε την εξουσία «να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού»· και από τους αγγέλους βέβαια κανείς δεν θα τολμούσε να αποκαλέσει κάποιον, ούτε καν τον εαυτό του, Θεό ή υιό του Θεού· ενώ το δικό μας γένος έχουμε κληθεί και θεοί και υιοί του Υψίστου. Και ενώ εκείνος ανάμεσά τους που ονομαζόταν Εωσφόρος, επειδή είπε ότι θα γίνει όμοιος με τον Ύψιστο και ότι θα θέσει τον θρόνο του υπεράνω των ουρανών, εξέπεσε από τα αγαθά που είχε και αιώνια εμπαίζεται και κατακρίνεται· σε εμάς αντίθετα, η απόφαση της αλήθειας έδωσε το δικαίωμα να είμαστε όμοιοι με τον Πατέρα και να γίνουμε σύνθρονοι του Υιού του. Και το σπουδαιότερο: «μας ανέστησε μαζί του και μας έβαλε να καθίσουμε μαζί του στα επουράνια εν Χριστώ Ιησού». Και «αν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε κιόλας», και «γνωρίζουμε», διαβεβαιώνει πάλι ένας άλλος από τους μαθητές, «ότι εάν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν». Ώστε, σε όσους το επιθυμούν, έχει ήδη χαριστεί το να έχουν και την τιμή των αγγέλων.

Διότι ο μεν Αδάμ, επειδή νόμισε ότι θα γίνει θεός και ότι θα έχει τους οφθαλμούς του ανεωγμένους και θα πλουτίσει από τη γνώση του καλού και του κακού, αποδείχθηκε θνητός και πολυπαθής, και απέκτησε μια φύση σχεδόν τυφλή και γεμάτη από κάθε είδους άγνοια. Εκείνος δε, που τοποθέτησε με τη φαντασία του τον θρόνο του στον ουρανό και νόμισε ότι θα γίνει όμοιος με τον Ύψιστο, δίκαια ρίφθηκε κάτω από τη γη και βυθίστηκε στα μύχια του Ταρτάρου, και η απληστία έγινε γι' αυτούς αιτία έκπτωσης από την αρμονική κατάσταση στην οποία βρίσκονταν. Αποτελεί δε γνώρισμα της ιατρικής σοφίας το να προσφέρει κανείς στα αντίθετα τα αντίθετα ιάματα.

Αυτός ο δαίμονας, ο σκοτεινός σαν Αιγύπτιος, που είναι συνάμα θηλύφρων και θηλύμορφος, μετά την κώφωση του Λοξία και του τρίποδα, και την ανείπωτη σιγή της δρυός στη Δωδώνη, και την ατέλειωτη σιωπή του Κασταλικού νάματος, και την αμύκητη πτώση του Ροδίου ταύρου που του ήταν άγνωστη, και το σβήσιμο, να το πούμε έτσι, όλων των ελληνικών μαντείων, καθώς και την ατελεύτητη εκπύρωση του Ασκληπιού, και την παντελή και ανίατη λώβη των ιατρών που τον ακολουθούσαν, παρίστανε τερατωδώς με φάσματα ότι προφητεύει και θεραπεύει νόσους, ή μάλλον ότι λέει ψευδή λόγια και προκαλεί νόσους. Διότι πώς, αυτός που είναι ψεύτης από την αρχή και λαλεί το ψεύδος από τα δικά του, και δεν έχει σταθεί καθόλου στην αλήθεια, θα μπορούσε να φθέγξει την αλήθεια; Ή πώς, αυτός που δεν φύλαξε το δικό του αξίωμα που είχε κάποτε, αλλά ρίχτηκε σαν βδελυρός νεκρός, βρύοντας από σκουλήκια, και έχοντας για στρώμα του τη σήψη, αυτός που υπέστη την ολοκληρωτική πτώση και νοσεί από τη μεγάλη ασθένεια —διότι αυτοί, για να μιλήσουμε προφητικά, «ασθένησαν και έπεσαν»—, και ο οποίος έχει περιβληθεί την ανίατη νέκρωση κάθε αγαθού, πώς θα μπορούσε να προσφέρει ρώμη σε άλλους; Ή πώς θα μπορούσε να βοηθήσει κάποιους που νοσούν, αυτός που δεν μπορεί να βοηθήσει ούτε τον εαυτό του; Διότι, ό,τι έχει κάποιος εκ φύσεως έχοντάς το λάχει, ή έχοντάς το λάβει από άλλον και διατηρήσει αμείωτο, ίσως να μπορούσε να το μεταδώσει και σε άλλους· αλλά αυτός που δεν έχει, πώς θα μπορέσει να δώσει σε άλλους;

Αλλά από αυτό το σημείο θα ξεκινήσω την πραγμάτευση του θέματος, και θα ξεκινήσω από την αρχή και από εκεί που είναι καλύτερο να ξεκινήσει κανείς. «Όταν», λέει, «διαμέριζε ο Ύψιστος τα έθνη, όταν διέσπειρε τους υιούς του Αδάμ, έστησε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού. Και έγινε μερίδα του Κυρίου και λαός του και μερίδιο της κληρονομιάς του ο Ισραήλ». Αυτό δε που λέει έχει ως εξής: Αφού διαμέρισε ο Θεός όλα τα έθνη, ποια είναι άραγε αυτά; Οι ίδιοι οι υιοί του Αδάμ. Εάν λοιπόν όλοι είναι υιοί του Αδάμ, πώς τους ονομάζει έθνη; Επειδή, όπως ακριβώς ο Αδάμ πριν παραβεί την εντολή του Θεού ήταν αθάνατος, άφθαρτος και συμπολίτης και συνομιλητής των αγγέλων, κατοικώντας στον παράδεισο, από τη στιγμή όμως που παρέβη την εντολή του ίδιου του Θεού, εξέπεσε από όλα αυτά τα αγαθά και, αφού έγινε φθαρτός και θνητός, εκδιώχθηκε από τον παράδεισο, έτσι ακριβώς συνέβη και σε όλους όσους γεννήθηκαν από αυτόν. Διότι, επειδή πληθύνθηκαν και έπεσαν σε αγνωσία του Θεού, παρόμοια με εκείνον που είπε: «Πάνω στα σύννεφα του ουρανού θα στήσω τον θρόνο μου και θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο», και αυτοί, σκεπτόμενοι πονηρά, άρχισαν να οικοδομούν έναν πύργο και επιχειρούσαν να ανέβουν στους ουρανούς, για τον λόγο αυτό, ως κατάρα και τιμωρία, σύγχυσε τις γλώσσες τους, διακόπτοντας τη συμφωνία τους για το κακό. Και σαν να απέκοψε μέλη από το σώμα του Αδάμ και τα χώρισε τόσο από εκείνον όσο και μεταξύ τους και τα διασκόρπισε, έδωσε στο κάθε ένα μέλος άγνωστη διάλεκτο, ώστε να μην μπορούν πλέον να ενωθούν.

Διότι τι πιο ακάθαρτο υπάρχει, πες μου, από εκείνον που επιχειρεί με έπαρση και υπερηφάνεια να διδάξει τα του Πνεύματος χωρίς το Πνεύμα; Τι πιο μιαρό από εκείνον που δεν μετανόησε και δεν καθάρισε προηγουμένως τον εαυτό του, αλλά, εγκαταλείποντας αυτό, θέλει να θεολογεί μόνο μέσω της ψευδώνυμης γνώσης και της κοσμικής σοφίας και να συζητά με θράσος για τα όντα και για όσα παραμένουν πάντοτε αναλλοίωτα; Διότι, ακόμη κι αν δεν έχει διαπράξει καμία άλλη αμαρτία, πράγμα αδύνατον, αυτό και μόνο τον καθιστά υπόδικο αιώνιας καταδίκης, επειδή «κάθε υπερήφανος στην καρδιά είναι ακάθαρτος ενώπιον του Κυρίου». Σε τέτοιο βαθμό ανοησίας, μάλιστα, έχουν ξεπέσει μερικοί από αυτούς, ώστε ούτε να λένε ούτε να νομίζουν ότι έχουν αμαρτήσει. Τι παραφροσύνη! Κανείς δεν είναι αναμάρτητος, παρά μόνον ένας, ο Θεός· «Διότι όλοι», λέει ο θείος Απόστολος, «αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού, και δικαιώνονται δωρεάν με τη δική του χάρη». Εάν, λοιπόν, σύμφωνα με το ιερό λόγιο, κανείς δεν είναι αναμάρτητος παρά μόνον ένας, ο Θεός, και όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού, εκείνος που λέει ότι δεν έχει αμαρτήσει, εν αγνοία του, εξισώνει τον εαυτό του με τον Θεό και μοιάζει με εκείνον που είπε: «Θα στήσω τον θρόνο μου πάνω στα σύννεφα και θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο».