Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 16:8

Αγαθή λοιπόν μελέτη είναι το να μελετά κανείς τον νόμο του Κυρίου ημέρα και νύχτα· πονηρή όμως είναι η μελέτη των Μωαβιτών, διότι θα αποτελέσει μελέτη για τους κατοίκους της Σεδέκ. Όσοι λοιπόν μελετούν λόγια άξια ντροπής, δεν θα ντραπούν. Γι' αυτό, «Τα πεδία της Εσεβών θα πενθήσουν». Τιμωρία της έλλειψης ντροπής είναι η αφορία των πεδίων της Εσεβών. Είναι δε όνομα μιας μωαβιτικής πόλης, η οποία έχει ευρυχωρία στα περίχωρα που την περιβάλλουν· τα οποία, εξαιτίας της πονηρής μελέτης των κατοίκων, θα γίνουν άγονα και άκαρπα, μη παρέχοντας καμία ωφέλεια σε αυτούς που τα κατοικούν. —Εάν όμως πρέπει να αντλήσουμε κάποια αφορμή και από την ίδια τη σημασία της λέξης, το όνομα Εσεβών ερμηνεύεται ως διαλογισμός.

Τα πλήθη, λοιπόν, των μάταιων διαλογισμών (τα οποία ονομάστηκαν πεδιάδες) θα πενθήσουν, καθώς η οιονεί πονηρία των ασεβών δογμάτων δεν οδηγεί πουθενά. Άμπελος της Σεβαμά· εσείς που καταπίνετε τα έθνη, καταπατήστε τις αμπέλους της έως την Ιαζήρ. Δεν πρόκειται να τις φτάσετε· πλανηθείτε στην έρημο. Οι απεσταλμένοι εγκαταλείφθηκαν, διότι διέβησαν τη θάλασσα. Και για τον λόγο αυτόν θα θρηνήσουν (όπως με τον θρήνο της Ιαζήρ) την άμπελο της Σεβαμά. Τα δέντρα σου τα κατέβαλε η Εσεβών και η Ελεαλή, διότι θα καταπατήσω πάνω στον θερισμό σου και στον τρυγητό σου, και τα πάντα θα καταπέσουν.

Και θα αφαιρεθεί η ευφροσύνη και η αγαλλίαση από τους αμπελώνες, και μέσα στους αμπελώνες σου δεν θα ευφρανθούν, και δεν θα πατήσουν κρασί στα υπολήνια· διότι έχει πλέον πάψει. Στη συνέχεια αναφέρεται: Τα πεδία της Εσεβών θα πενθήσουν· τώρα προστίθεται ότι και η Άμπελος της Σεβαμά (εξυπακούεται από κοινού το ρήμα «θα πενθήσει»).

Και η λεγόμενη λοιπόν άμπελος της Σεβαμά, επειδή το όνομα Σεβαμά ερμηνεύεται ως «επιστροφή», ίσως είναι κάποιος προσποιητός λόγος, ο οποίος από τη μια πλευρά προσποιείται ότι διαθέτει κάποια ευλάβεια και απομάκρυνση από τις πονηρές προσκλήσεις, ενώ μέσω αυτής της προσποίησης παρασύρει πολλούς στη δική του διαστροφή. Θα μπορούσε κανείς να βρει μάλιστα σε πολλούς από τους ετεροδόξους λόγους που καλούν σε επιστροφή και προτρέπουν σε έναν τακτοποιημένο βίο. Εάν αντιληφθούμε ότι αυτοί οι λόγοι δεν οδηγούν σε αληθινή επιστροφή, αλλά προβάλλονται δόλια εκμεταλλευόμενοι τη θεοσέβεια του πλήθους, ας διακηρύξουμε την κατάλληλη στιγμή ότι η καλλιέργεια τέτοιων ανθρώπων είναι η άμπελος της Σεβαμά, δηλαδή δεν πρόκειται για διδασκαλία περί θεοσεβείας, ούτε περί της υγιούς θεολογίας, αλλά απλώς για κάποιες υποθήκες περί σεμνότητας και περί κοινωνικότητας και μεταδοτικότητας. Αυτή είναι η άμπελος της Σεβαμά, η οποία καλλιεργείται από τους Μωαβίτες, η οποία παράγοντας άφθονους τους δικούς της καρπούς, λέγεται ότι καταπίνει τα έθνη.

Αφού περιφρονήσετε τέτοιους λόγους, καταπατήστε τους. Διότι δεν θα μπορέσετε, εξαιτίας της ενασχόλησής σας με αυτά, να συνδεθείτε και να ενωθείτε με την Ιαζήρ, η οποία ερμηνεύεται ως ισχύς. Είναι λοιπόν αδύνατον να δεχθείτε την ισχύ που προέρχεται από το Πνεύμα, η οποία χορηγείται σε εκείνους που πορεύονται ορθά, εάν δεν καταπατήσετε τις αμπέλους της Σεβαμά. Λησμονήστε την έρημό σας και μην παραμένετε πλέον σε αυτήν· αλλά, αφού απομακρυνθείτε από αυτήν και την εγκαταλείψετε, να διαμείνετε σε καλύτερους τόπους.

Οι απεσταλμένοι εγκαταλείφθηκαν. Υπάρχουν κάποιοι ψευδαπόστολοι, εργάτες δόλιοι, που μετασχηματίζονται σε Αποστόλους Χριστού, οι οποίοι είναι εγκαταλελειμμένοι από τον Θεό. Ας μην σας εξαπατούν, λοιπόν, ως δήθεν έχοντες πραγματική ισχύ· διότι είναι αβοήθητοι και εγκαταλελειμμένοι. —Αυτοί οι ίδιοι μάλιστα διέβησαν και τη θάλασσα. Το τι υπαινίσσεται αυτό, πρέπει να το κατανοήσουμε: ότι δικαίως εγκαταλείφθηκαν κάποιοι γι' αυτόν τον λόγο, επειδή έπραξαν κάτι το αξιοκατάκριτο, δηλαδή το να διαβούν τη θάλασσα. Μου φαίνεται λοιπόν ότι η θάλασσα εκλαμβάνεται ως οι πικροί πειρασμοί που βρίσκουν όσους δοκιμάζονται. Τέτοιο άλλωστε είναι το ρητό: «Ήλθον εις τα βάθη της θαλάσσης». Επομένως, ο μεν αθλητής δεν αποφεύγει τις δυσχερείς περιστάσεις, ούτε διαβαίνει τη θάλασσα, αλλά τις αντιμετωπίζει κατά πρόσωπο και υπομένει κάθε πειρασμό. Εκείνοι όμως, οι οποίοι, για να μην διώκονται, συμμορφώνονται με τα έθνη, και για να μην αγωνίζονται και κοπιάζουν ενάντια στις σωματικές ορέξεις, ενδίδουν στις ηδονές, αυτοί είναι που διέβησαν τη θάλασσα.

Και αυτή είναι πόλη της Μωάβ, οι κάτοικοι της οποίας υποδηλώνονται μέσω αυτού, έχοντας ίσως ετοιμάσει θρήνο και κοπετό εύρυθμο και μελωδικό για τους εαυτούς τους. <Και δεν θα διστάσουν μπροστά στις πεδιάδες της Εσεβών· θα πενθήσει η άμπελος της Σεβαμά. Εσείς που καταπίνετε τα έθνη, καταπατήστε τα αμπέλια της μέχρι την Ιαζήρ.> Ο λόγος απευθύνεται μάλλον προς εκείνους που κυρίευσαν τη Μωάβ, δηλαδή τους Ασσυρίους και τους Βαβυλωνίους, στους οποίους έδωσε την εντολή να μην έχουν πλέον κανένα σεβασμό προς τις πεδιάδες της Εσεβών, και να πυρπολήσουν την ίδια την Εσεβών, και να μεταχειριστούν με τέτοιον τρόπο τη Σαυαμά, ώστε να πενθήσουν και τα αμπέλια που υπάρχουν σε αυτήν. Και προς αυτούς επίσης λέει: Εσείς που καταπίνετε τα έθνη. Διότι σε εσάς δίνω εντολή, λέει, ω εξολοθρευτές των εθνών και αχόρταγα και σκληρότατα θηρία, εσείς που καταπίνετε τα έθνη, καταπατήστε τα αμπέλια της μέχρι την Ιαζήρ. Και αυτή είναι πόλη των Μωαβιτών. Και αμπέλια, πάλι σε αυτά τα λόγια, ονομάζει τους κατοίκους της Μωάβ. Διότι είναι συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να παρομοιάζει με δάση και δέντρα, αλλά και με αμπέλια, τους κατοίκους κάθε πόλης και χώρας. Έτσι λοιπόν και για τον Ισραήλ λέει: Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι οι άνθρωποι του Ιούδα, το αγαπημένο του νεόφυτο.

Λέγοντας δε, «Καταπατήστε τα αμπέλια της», δείχνει και πάλι ότι η νίκη κατά του Μωάβ δεν ήταν έργο των χεριών των Ασσυρίων, αλλά ήταν ο παντοδύναμος Θεός που υπέτασσε στα πόδια του εκείνους που αντιστέκονταν και που τους δώριζε τη δύναμη να υπερισχύουν αυτών. <Να μη συνάψετε μάχη, περιπλανηθείτε στην έρημο, οι απεσταλμένοι· εγκαταλείφθηκαν, διέσχισαν την έρημο.> Λένε ότι, όταν εισέβαλαν οι Ασσύριοι, οι περισσότεροι από τους Μωαβίτες έφυγαν στην όμορη και γειτονική έρημο και προσπαθούσαν να διαφύγουν την προσοχή, και με δυσκολία το κατόρθωναν, όντας ελάχιστοι σε αριθμό. Και ίσως να μην ήταν δύσκολο για τους Βαβυλωνίους να ανακαλύψουν και εκείνους, εάν το επέτρεπε ο Θεός και εξέτεινε την οργή Του μέχρι αυτούς. Επειδή όμως τιμωρεί με μέτρο, όντας φιλάνθρωπος, σχεδόν διατάζει εκείνους που κυρίευσαν τον Μωάβ, να μην προσθέσουν στους νεκρούς και τους φυγάδες, αλλά κατά κάποιον τρόπο να τους αφήσουν να περιπλανώνται στην έρημο, δηλαδή, να παραδώσουν στη λήθη και να παραβλέψουν την αναζήτηση εκείνων που είχαν καταφύγει σε αυτήν. Γι' αυτό λοιπόν λέει, να περιπλανηθούν στην έρημο. Εσείς, λέει, οι απεσταλμένοι, που έχετε αποσταλεί μέσω της δικής μου οργής για να καταλάβετε κατά κράτος τον Μωάβ, περιπλανηθείτε στην έρημο, παραδώστε στη λήθη και παραβλέψτε την έρημο, διότι την έχουν ήδη διασχίσει.

Έπειτα, παρεμβάλλεται ενδιάμεσα το «Εγκαταλείφθηκαν», διδάσκοντας πάλι εκείνο, ότι δηλαδή η χώρα των Μωαβιτών δεν θα βρισκόταν σε αυτήν την κατάσταση, αν δεν είχε εναντιωθεί σε μεγάλο βαθμό στον παντοδύναμο Θεό. <Γι' αυτό θα κλάψω με τον κλαυθμό της Ιαζήρ, άμπελε της Σεβαμά. Τα δέντρα σου τα κατέρριψε η Εσεβών, και έλεγε, κατά τον θερισμό σου και κατά τον τρυγητό σου θα καταπατήσω, και τα πάντα θα πέσουν, και θα αφαιρεθεί η ευφροσύνη και η αγαλλίαση από τα αμπέλια σου. Και στους αμπελώνες σου δεν θα ευφρανθούν, και δεν θα πατήσουν σταφύλια στα υπολήνια, διότι αυτό έχει πάψει.> Ο προφητικός λόγος αναπλάθει για εμάς ένα πρόσωπο που χύνει δάκρυα για τις συμφορές των Μωαβιτών, και ίσως επειδή η Ιαζήρ έχει καταστραφεί περισσότερο από τις άλλες· έτσι λέει ότι θρηνεί και για τις άλλες, όπως ακριβώς θα ταίριαζε και στην Ιαζήρ. Ονομάζει δε αμπέλια και δέντρα αυτούς που κατοικούν στις πόλεις. Και απαριθμεί επίσης τις κατεστραμμένες πόλεις Σεβαμά και Εσεβών.

Ο Σύμμαχος έκανε μια σαφέστερη ερμηνεία αυτών, αποδίδοντάς τα με τον εξής τρόπο: 〈Ακούσαμε την υπερηφάνεια του Μωάβ, είναι υπερβολικά υπερήφανος, σύμφωνα με την έπαρση και την υπερηφάνειά του. Και η οργή του είναι μεγάλη, αλλά δεν συμβαίνει το ίδιο με τους βραχίονές του. Γι' αυτό θα ολολύξει ο Μωάβ, και για τον Μωάβ όλοι θα θρηνήσουν· σε αυτούς που ευφραίνονταν μέσα στο πλίνθινο τείχος βρέθηκαν πληγές. Διότι τα κλήματα της Εσεβών ερημώθηκαν, και το αμπέλι της Σαβαμά· οι άρχοντες των εθνών έκοψαν τις παραφυάδες της· έφτασαν μέχρι την Ιαζήρ, περιπλανήθηκαν στην έρημο· οι βλαστοί της αφέθηκαν να διαβούν τη θάλασσα. Γι' αυτό θα κλάψω με κλαυθμό για την Ιαζήρ, για το αμπέλι της Σαβαμά· θα σε ποτίσω με τα δάκρυά μου, Εσεβών και Ελεάλη, διότι πάνω στην οπώρα σου και πάνω στον θερισμό σου έπεσε καταπάτηση. Και αφαιρέθηκε η ευφροσύνη και η χαρά από τον Κάρμηλό σου, και στους αμπελώνες δεν θα αγαλλιάσουν ούτε θα πιουν κρασί, στα πατητήρια δεν θα πατήσει αυτός που πατάει, έπαυσα την κίνηση αυτών που πατούν. Γι' αυτό τα σπλάχνα μου για τον Μωάβ θα ηχήσουν σαν ψαλτήρι, και τα εσώψυχά μου για το πλίνθινο τείχος. Και θα συμβεί, όταν φανεί ότι ο Μωάβ κοπίασε στα υψώματα και θα εισέλθει στο αγιαστήριό του για να προσευχηθεί, δεν θα μπορέσει να καταφέρει τίποτα. Αυτός είναι ο λόγος που είπε ο Κύριος για τον Μωάβ. Και τώρα είπε: Μέσα σε τρία χρόνια, σαν τον χρόνο του μισθωτού, θα ατιμαστεί η δόξα του Μωάβ μαζί με όλο το μεγάλο πλήθος, και ό,τι περισσέψει θα είναι λίγο, βραχύ και όχι πολύ〉.

Όσα δε ειπώθηκαν ενδιάμεσα σημαίνουν ότι πρόκειται να επέλθει μεταβολή της παλαιάς τρυφής των Μωαβιτών, γι' αυτό και προφητεύει ότι θα «πενθήσουν» και θα «ολολύξουν» όσοι ευφραίνονταν με αυτήν, λέγοντας: «Θα ολολύξει ο Μωάβ, διότι στη Μωαβίτιδα όλοι θα ολολύξουν», και πάλι: «και οι πεδιάδες της Εσεβών θα πενθήσουν». Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι μέχρι αυτά τα σημεία προχώρησε ο δέκατος ένατος εξηγητικός τόμος του Ωριγένη για τον προφήτη. Στη συνέχεια αυτών παρατίθεται: «Άμπελος Σαβαμά· εσείς, τα έθνη που καταπίνετε, καταπατήσατε τα αμπέλια της μέχρι την Ιαζήρ» και τα εξής. Μέσω αυτών υπαινισσόταν τη μετατροπή της χώρας τους σε χέρσα γη και σε παντελή ερημιά, για τα οποία και προέλεγε ότι θα θρηνούσαν. Έπειτα, σαν να αισθάνεται υπερβολικό άλγος και θλίψη ο προφήτης για την απώλεια των ψυχών εκείνων που είχαν πλανηθεί ανάμεσά τους, αποθρηνεί, αφού πρώτα παρακίνησε τους ίδιους να ολολύξουν και τους κάλεσε σε μετάνοια, παρακινώντας τους να κλάψουν για τον ίδιο τους τον εαυτό. Επειδή όμως εκείνοι δεν το έπραξαν αυτό, αναλαμβάνει ο ίδιος τον «κλαυθμό» για χάρη τους, λέγοντας: «Γι' αυτό με κλαυθμό θα κλάψω και θα σε μεθύσω με τα δάκρυά μου».

Θα στείλω σαν ερπετά πάνω στη γη· μήπως το όρος Σιών είναι έρημος βράχος; Διότι θα γίνεις, θυγατέρα του Μωάβ, σαν αρπαγμένος νεοσσός πτηνού που πετάει. Έπειτα, Αρνών, πάρε περισσότερες αποφάσεις και φτιάξε σκέπη πένθους· αυτοί φεύγουν διαρκώς στο σκοτάδι του μεσημεριού, έχασαν τα λογικά τους. Μην ταραχθείς, κοντά σου θα κατοικήσουν οι φυγάδες του Μωάβ· διότι θα γίνουν για εσάς σκέπη από το πρόσωπο εκείνου που σας καταδιώκει, επειδή η συμμαχία σου καταλύθηκε, η ταλαιπωρία ολοκληρώθηκε και ο άρχοντας που καταπατούσε τη γη χάθηκε. Και θα ανορθωθεί με έλεος ένας θρόνος, και θα καθίσει πάνω σε αυτόν με αλήθεια στη σκηνή του Δαβίδ... Ακούσαμε την αλαζονεία του Μωάβ, είναι πολύ υβριστής, την υπερηφάνεια σου ύψωσες. Δεν είναι έτσι η μαντεία σου, δεν είναι έτσι. Θα θρηνήσει ο Μωάβ· διότι στη χώρα του Μωάβ όλοι θα θρηνήσουν· θα μελετήσεις για όσους κατοικούν στη Σηθ, και δεν θα ντραπείς για τις πεδιάδες της Εσεβών. Θα πενθήσει η άμπελος της Σεβαμά· καταπίνοντας τα έθνη καταπατήσατε τα αμπέλια της μέχρι την Ιαζήρ· δεν θα έρθετε σε επαφή, περιπλανηθείτε στην έρημο, εσείς που σταλθήκατε από αυτήν· εγκαταλείφθηκαν, διότι διέβησαν τη θάλασσα. Γι' αυτό θα κλάψω με τον κλαυθμό της Ιαζήρ για την άμπελο της Σεβαμά· τα δέντρα σου τα έριξε κάτω η Εσεβών και μίλησε: Στον θερισμό σου και στον τρύγο σου θα καταπατήσω, και όλα θα πέσουν. ... Στους αμπελώνες σου δεν θα ευφρανθούν και δεν θα πατήσουν σταφύλια στα πατητήρια για κρασί· διότι αυτό έχει σταματήσει.