Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 16:9

Τα πλήθη, λοιπόν, των μάταιων διαλογισμών (τα οποία ονομάστηκαν πεδιάδες) θα πενθήσουν, καθώς η οιονεί πονηρία των ασεβών δογμάτων δεν οδηγεί πουθενά. Άμπελος της Σεβαμά· εσείς που καταπίνετε τα έθνη, καταπατήστε τις αμπέλους της έως την Ιαζήρ. Δεν πρόκειται να τις φτάσετε· πλανηθείτε στην έρημο. Οι απεσταλμένοι εγκαταλείφθηκαν, διότι διέβησαν τη θάλασσα. Και για τον λόγο αυτόν θα θρηνήσουν (όπως με τον θρήνο της Ιαζήρ) την άμπελο της Σεβαμά. Τα δέντρα σου τα κατέβαλε η Εσεβών και η Ελεαλή, διότι θα καταπατήσω πάνω στον θερισμό σου και στον τρυγητό σου, και τα πάντα θα καταπέσουν.

Μετά από αυτό λέγεται: «Γι' αυτό θα κλάψουν, όπως τον κλαυθμό της Ιαζήρ, την άμπελο της Σεβαμά». Μήπως, λοιπόν, ο κλαυθμός της Ιαζήρ είναι κλαυθμός της ισχύος, τον οποίο κλαίνε μακαρίως οι ισχυροί, στενάζοντας αφενός για την παροικία τους σε τούτο τον βίο και βαρυνόμενοι από αυτήν, ποθώντας αφετέρου με την ψυχή τους και λιώνοντας για τις αυλές του Κυρίου; Ή μήπως, όπως ακριβώς θρηνείται η ισχύς που μαράζωσε από τη νόσο, επειδή δεν υπάρχει πλέον σε αυτόν που κάποτε την κατείχε, έτσι θα γίνει και ο κλαυθμός της αμπέλου της Σεβαμά, ως αμπέλου που έχει απομαρανθεί και πρόκειται να παραδοθεί στο πυρ.

Μετά από αυτό, λέγεται προς τη Μωαβίτιδα: Τα δέντρα σου τα κατέβαλε η Εσεβών και η Ελεαλή. Επομένως, τα δέντρα της Μωαβίτιδας τα κατέβαλε η Εσεβών και η Ελεαλή. Το τι όμως δηλώνεται μέσα από αυτά, εμπρός, ας το παρουσιάσουμε στο μέτρο του δυνατού. Η μεν Εσεβών ερμηνεύεται ως «λογισμοί», ενώ η Ελεαλή ως «ανάβαση Θεού». Καταρρίπτεται, λοιπόν, η αλλότρια άμπελος και όλα τα δέντρα που δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας, και ανατρέπεται η φυτεία των ετεροδόξων από τους ορθούς λογισμούς και από την άνοδο που μας υψώνει προς τον Θεό μέσω των αγαθών έργων. Μακάριος, λοιπόν, ο άνθρωπος του οποίου η προστασία προέρχεται από Εσένα· οι αναβάσεις Σου βρίσκονται στην καρδιά του. Εκείνος, επομένως, που φέρει στην καρδιά του τις αναβάσεις του Θεού και επιμελείται τους δικούς του λογισμούς, θα είναι ικανός να καταστρέψει τα δόγματα των ετεροδόξων, τα οποία είναι κακώς φυτευμένα και καρποφορούν προς όλεθρο.

Έπειτα λέγει ότι: «Επάνω στον θερισμό σου και επάνω στον τρύγο σου θα καταπατήσω, και όλα θα καταπέσουν». Διότι, επειδή ο σίτος που θερίζει και ο οίνος που τρυγά είναι αντίθετα προς τον άρτο που στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου και προς τον οίνο που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου, ο Θεός, ως αγαθός, τα καταπατά, μην επιτρέποντας να γίνουν τροφή ή ποτό για όσους τα καταναλώνουν αδιάκριτα, λόγω της άγνοιάς τους για τη βλάβη που προκαλούν. Επομένως: «Επάνω στον θερισμό σου και στον τρύγο σου θα καταπατήσω, και όλα θα πέσουν». —Αυτό δύναται να μας οικοδομήσει και ως προς το σωματικό επίπεδο, καθώς πολλοί, ενώ είχαν στα χέρια τους τη συγκομιδή των καρπών, από κάποια ξαφνική πληγή (από χαλάζι ή από κάποια άλλη μάστιγα) έχασαν τα προσδοκώμενα εξαιτίας της αχαριστίας και της πλεονεξίας των ανθρώπων, αφού ο Θεός δεν επέτρεψε να φτάσουν στην απόλαυσή τους.

Έπειτα, παρεμβάλλεται ενδιάμεσα το «Εγκαταλείφθηκαν», διδάσκοντας πάλι εκείνο, ότι δηλαδή η χώρα των Μωαβιτών δεν θα βρισκόταν σε αυτήν την κατάσταση, αν δεν είχε εναντιωθεί σε μεγάλο βαθμό στον παντοδύναμο Θεό. <Γι' αυτό θα κλάψω με τον κλαυθμό της Ιαζήρ, άμπελε της Σεβαμά. Τα δέντρα σου τα κατέρριψε η Εσεβών, και έλεγε, κατά τον θερισμό σου και κατά τον τρυγητό σου θα καταπατήσω, και τα πάντα θα πέσουν, και θα αφαιρεθεί η ευφροσύνη και η αγαλλίαση από τα αμπέλια σου. Και στους αμπελώνες σου δεν θα ευφρανθούν, και δεν θα πατήσουν σταφύλια στα υπολήνια, διότι αυτό έχει πάψει.> Ο προφητικός λόγος αναπλάθει για εμάς ένα πρόσωπο που χύνει δάκρυα για τις συμφορές των Μωαβιτών, και ίσως επειδή η Ιαζήρ έχει καταστραφεί περισσότερο από τις άλλες· έτσι λέει ότι θρηνεί και για τις άλλες, όπως ακριβώς θα ταίριαζε και στην Ιαζήρ. Ονομάζει δε αμπέλια και δέντρα αυτούς που κατοικούν στις πόλεις. Και απαριθμεί επίσης τις κατεστραμμένες πόλεις Σεβαμά και Εσεβών.

Ο λαός των εχθρών βέβαια μίλησε. Σχετικά με τον θερισμό σου και τον τρύγο σου, λέει: και τι είπε; Το «Θα καταπατήσω» προφανώς, «και τα πάντα θα πέσουν». Και εκτός από αυτά λέει ακόμη: Θα αφαιρεθεί η ευφροσύνη και η αγαλλίαση από τα αμπέλια σου. Διότι ο φιλέορτος Μωαβίτης, αυτός που αφιέρωνε πάρα πολλές τελετές στους δαίμονες, που περνούσε τις νύχτες του πάνω στους βωμούς, και είχε πάντα ως αφορμή για ευφροσύνη τις θυσίες, θα θρηνήσει γοερά και θα κλάψει, και θα βρεθεί μακριά από κάθε χαρά. Διότι δεν πρόκειται να ευφρανθούν· ούτε πρόκειται να πατήσουν σταφύλια για κρασί στα πατητήρια, επειδή αυτό έχει πια σταματήσει. Δεν θα υπάρχει, λέει, καρπός στα αμπέλια· διότι μαζί τους θα χαθούν και τα γεννήματά τους. Και αν αυτό αφορά τα αμπέλια, στην περίπτωση που καταστραφούν ολοσχερώς, ο λόγος αυτός είναι αληθινός. Αν όμως ερμηνευθεί από εμάς, ο λόγος διδάσκει πάλι με τη μορφή παραδειγμάτων για τα ανθρώπινα πράγματα, ότι μαζί με τους γονείς θα χαθούν και τα παιδιά τους, έτσι ώστε να μη δοθεί κανένα έλεος από τους εχθρούς ούτε καν στις εγκυμονούσες. Και λέμε ότι αυτό ακριβώς έπαθε η Ιερουσαλήμ κατά τον πόλεμο εναντίον των Ρωμαίων.

Ο Σύμμαχος έκανε μια σαφέστερη ερμηνεία αυτών, αποδίδοντάς τα με τον εξής τρόπο: 〈Ακούσαμε την υπερηφάνεια του Μωάβ, είναι υπερβολικά υπερήφανος, σύμφωνα με την έπαρση και την υπερηφάνειά του. Και η οργή του είναι μεγάλη, αλλά δεν συμβαίνει το ίδιο με τους βραχίονές του. Γι' αυτό θα ολολύξει ο Μωάβ, και για τον Μωάβ όλοι θα θρηνήσουν· σε αυτούς που ευφραίνονταν μέσα στο πλίνθινο τείχος βρέθηκαν πληγές. Διότι τα κλήματα της Εσεβών ερημώθηκαν, και το αμπέλι της Σαβαμά· οι άρχοντες των εθνών έκοψαν τις παραφυάδες της· έφτασαν μέχρι την Ιαζήρ, περιπλανήθηκαν στην έρημο· οι βλαστοί της αφέθηκαν να διαβούν τη θάλασσα. Γι' αυτό θα κλάψω με κλαυθμό για την Ιαζήρ, για το αμπέλι της Σαβαμά· θα σε ποτίσω με τα δάκρυά μου, Εσεβών και Ελεάλη, διότι πάνω στην οπώρα σου και πάνω στον θερισμό σου έπεσε καταπάτηση. Και αφαιρέθηκε η ευφροσύνη και η χαρά από τον Κάρμηλό σου, και στους αμπελώνες δεν θα αγαλλιάσουν ούτε θα πιουν κρασί, στα πατητήρια δεν θα πατήσει αυτός που πατάει, έπαυσα την κίνηση αυτών που πατούν. Γι' αυτό τα σπλάχνα μου για τον Μωάβ θα ηχήσουν σαν ψαλτήρι, και τα εσώψυχά μου για το πλίνθινο τείχος. Και θα συμβεί, όταν φανεί ότι ο Μωάβ κοπίασε στα υψώματα και θα εισέλθει στο αγιαστήριό του για να προσευχηθεί, δεν θα μπορέσει να καταφέρει τίποτα. Αυτός είναι ο λόγος που είπε ο Κύριος για τον Μωάβ. Και τώρα είπε: Μέσα σε τρία χρόνια, σαν τον χρόνο του μισθωτού, θα ατιμαστεί η δόξα του Μωάβ μαζί με όλο το μεγάλο πλήθος, και ό,τι περισσέψει θα είναι λίγο, βραχύ και όχι πολύ〉.

Όσα δε ειπώθηκαν ενδιάμεσα σημαίνουν ότι πρόκειται να επέλθει μεταβολή της παλαιάς τρυφής των Μωαβιτών, γι' αυτό και προφητεύει ότι θα «πενθήσουν» και θα «ολολύξουν» όσοι ευφραίνονταν με αυτήν, λέγοντας: «Θα ολολύξει ο Μωάβ, διότι στη Μωαβίτιδα όλοι θα ολολύξουν», και πάλι: «και οι πεδιάδες της Εσεβών θα πενθήσουν». Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι μέχρι αυτά τα σημεία προχώρησε ο δέκατος ένατος εξηγητικός τόμος του Ωριγένη για τον προφήτη. Στη συνέχεια αυτών παρατίθεται: «Άμπελος Σαβαμά· εσείς, τα έθνη που καταπίνετε, καταπατήσατε τα αμπέλια της μέχρι την Ιαζήρ» και τα εξής. Μέσω αυτών υπαινισσόταν τη μετατροπή της χώρας τους σε χέρσα γη και σε παντελή ερημιά, για τα οποία και προέλεγε ότι θα θρηνούσαν. Έπειτα, σαν να αισθάνεται υπερβολικό άλγος και θλίψη ο προφήτης για την απώλεια των ψυχών εκείνων που είχαν πλανηθεί ανάμεσά τους, αποθρηνεί, αφού πρώτα παρακίνησε τους ίδιους να ολολύξουν και τους κάλεσε σε μετάνοια, παρακινώντας τους να κλάψουν για τον ίδιο τους τον εαυτό. Επειδή όμως εκείνοι δεν το έπραξαν αυτό, αναλαμβάνει ο ίδιος τον «κλαυθμό» για χάρη τους, λέγοντας: «Γι' αυτό με κλαυθμό θα κλάψω και θα σε μεθύσω με τα δάκρυά μου».

Το δε αίτιο του «κλαυθμού» το διδάσκει λέγοντας: «διότι επάνω στην οπώρα σου και επάνω στον θερισμό σου έπεσε καταπάτηση». Υποδηλώνει δε μέσω της «οπώρας» και του «θερισμού» και μέσω της «αμπέλου» που πολλάκις ονομάστηκε, το ευθαλές και ακμαίο και το τρυφερό και ωραίο της ζωής εκείνων που υποδηλώνονται, στην οποία ζούσαν σαν μεθυσμένοι, ευφραινόμενοι και εντρυφώντας στις άθεες ασέβειές τους. Γι' αυτό θρηνούσε την απώλειά τους λέγοντας: «δια τούτο η κοιλία μου θα ηχήσει για τον Μωάβ σαν κιθάρα, και τα σπλάγχνα μου τα ανακαίνισες σαν τείχος. Και τούτο θα γίνει για να ντραπείς». Διότι, λέει, τα δικά μου «δάκρυα» και ο δικός μου «κλαυθμός» δεν γίνονται για κανέναν άλλο λόγο παρά «για να ντραπείς». Έπειτα τους προαναγγέλλει τον αφανισμό των νομιζόμενων θεών τους λέγοντας: «ότι εκοπίασε ο Μωάβ στους βωμούς και θα εισέλθει στα χειροποίητα είδωλά του», ή, σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: «στο αγιαστήριό του, ώστε να προσευχηθεί, και δεν θα μπορέσει να τον λυτρώσει».

Θα στείλω σαν ερπετά πάνω στη γη· μήπως το όρος Σιών είναι έρημος βράχος; Διότι θα γίνεις, θυγατέρα του Μωάβ, σαν αρπαγμένος νεοσσός πτηνού που πετάει. Έπειτα, Αρνών, πάρε περισσότερες αποφάσεις και φτιάξε σκέπη πένθους· αυτοί φεύγουν διαρκώς στο σκοτάδι του μεσημεριού, έχασαν τα λογικά τους. Μην ταραχθείς, κοντά σου θα κατοικήσουν οι φυγάδες του Μωάβ· διότι θα γίνουν για εσάς σκέπη από το πρόσωπο εκείνου που σας καταδιώκει, επειδή η συμμαχία σου καταλύθηκε, η ταλαιπωρία ολοκληρώθηκε και ο άρχοντας που καταπατούσε τη γη χάθηκε. Και θα ανορθωθεί με έλεος ένας θρόνος, και θα καθίσει πάνω σε αυτόν με αλήθεια στη σκηνή του Δαβίδ... Ακούσαμε την αλαζονεία του Μωάβ, είναι πολύ υβριστής, την υπερηφάνεια σου ύψωσες. Δεν είναι έτσι η μαντεία σου, δεν είναι έτσι. Θα θρηνήσει ο Μωάβ· διότι στη χώρα του Μωάβ όλοι θα θρηνήσουν· θα μελετήσεις για όσους κατοικούν στη Σηθ, και δεν θα ντραπείς για τις πεδιάδες της Εσεβών. Θα πενθήσει η άμπελος της Σεβαμά· καταπίνοντας τα έθνη καταπατήσατε τα αμπέλια της μέχρι την Ιαζήρ· δεν θα έρθετε σε επαφή, περιπλανηθείτε στην έρημο, εσείς που σταλθήκατε από αυτήν· εγκαταλείφθηκαν, διότι διέβησαν τη θάλασσα. Γι' αυτό θα κλάψω με τον κλαυθμό της Ιαζήρ για την άμπελο της Σεβαμά· τα δέντρα σου τα έριξε κάτω η Εσεβών και μίλησε: Στον θερισμό σου και στον τρύγο σου θα καταπατήσω, και όλα θα πέσουν. ... Στους αμπελώνες σου δεν θα ευφρανθούν και δεν θα πατήσουν σταφύλια στα πατητήρια για κρασί· διότι αυτό έχει σταματήσει.