Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 19:1

Και για το ότι στη Βηθλεέμ (η οποία ερμηνεύεται Οίκος του άρτου), επρόκειτο να γεννηθεί ο άρτος της ζωής, και ότι προαιώνια είναι η εκ του Πατρός γέννησή του, ας ακούσουμε τον προφήτη Μιχαία που λέει: «Και εσύ, Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, δεν είσαι καθόλου μικρή ανάμεσα στις χιλιάδες του Ιούδα· διότι από εσένα θα εξέλθει για χάρη μου εκείνος που θα είναι άρχοντας στον Ισραήλ, και η έξοδός του είναι από την αρχή, από τις ημέρες της αιωνιότητας». Και για το ότι στη Σιών πρόκειται να φανερωθεί ο Χριστός, και ότι είναι ο Ύψιστος, ο προφήτης Δαβίδ στον 86ο ψαλμό προφητεύει ως εξής λέγοντας: «Μητέρα Σιών θα πει, Άνθρωπος και άνθρωπος γεννήθηκε μέσα σε αυτήν, και αυτός ο Ύψιστος την εθεμελίωσε». Επομένως, ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, είναι ο Ύψιστος. Και για το ότι, αφού γεννήθηκε ο Χριστός, επρόκειτο με τη δική του μητέρα, την πνευματική νεφέλη, να έρθει στην Αίγυπτο, ας ακούσουμε τον προφήτη Ησαΐα να λέει: «Ιδού, ο Κύριος κάθεται επάνω σε ελαφριά νεφέλη, και θα έρθει στην Αίγυπτο, και θα σειστούν τα χειροποίητα είδωλα της Αιγύπτου». Και για το ότι, κατά τη βάπτιση του Χριστού, επρόκειτο ο Πατήρ άνωθεν να δώσει μαρτυρία για αυτόν, στον 28ο ψαλμό έχει γραφτεί ως εξής: «Φωνή Κυρίου επάνω στα ύδατα, ο Θεός της δόξης εβρόντησε, ο Κύριος επάνω σε ύδατα πολλά». Έπειτα, για τα θαύματα και τις θεραπείες, τα οποία επιτέλεσε ο Χριστός και Θεός μας, ο Ησαΐας μας διδάσκει λέγοντας: «Αυτός σήκωσε τις ασθένειές μας, και βάσταξε τις νόσους μας, και για εμάς οδυνάται».

Ότι δε ο ερχόμενος είναι Κύριος των πάντων, πάλι το προαναγγέλλουν λέγοντας: «Ιδού, ο Κύριος κάθεται επάνω σε ελαφριά νεφέλη, και θα έλθει στην Αίγυπτο, και θα σειστούν τα χειροποίητα της Αιγύπτου». Διότι και από εκεί τον ανακαλεί ο Πατέρας λέγοντας: «Από την Αίγυπτο κάλεσα τον Υιό μου». Δεν έχει αποσιωπηθεί όμως ούτε ο θάνατός του, αλλά υποδηλώνεται ολοκάθαρα στις θείες Γραφές. Διότι δεν φοβήθηκαν να αναφέρουν και την αιτία του θανάτου, ότι δηλαδή τον υπομένει όχι για τον εαυτό του, αλλά υπέρ της αθανασίας και της σωτηρίας των πάντων, καθώς και την επιβουλή των Ιουδαίων, και τις ύβρεις που στράφηκαν εναντίον του από αυτούς, ώστε κανείς να μην αγνοεί όσα συνέβησαν και να μην πλανηθεί.

Βιβλίο ιθ΄. Ησαΐας υιός του Αμώς. Αυτός και ο Ωσηέ, όπως προείπαμε, υπήρξαν σύγχρονοι μεταξύ τους. Διότι και αυτός έδρασε επί Οζίου, Ιωάθαμ, Άχαζ και Εζεκία, των βασιλέων του Ιούδα. Έχοντας δει όραμα, προφητεύει κατά της Ιουδαίας και κατά της Ιερουσαλήμ. Και απευθύνθηκε σε αυτόν λόγος Κυρίου. Το μεγαλύτερο δε μέρος της προφητείας του αποτελείται από ευαγγέλια περί της ένσαρκης παρουσίας του Λόγου του Θεού, και των παθών που υπέμεινε για εμάς. Προφητεύει επίσης και κατά των εξής εθνών: κατά της Βαβυλώνας, κατά των αλλοφύλων, κατά της Δαμασκού· αναφέρει όραμα για την Αίγυπτο, όραμα για την Ιδουμαία, όραμα για τη φάραγγα της Σιών, όραμα για την Τύρο, όραμα για τα τετράποδα στην έρημο. Διηγείται ακόμη την εκστρατεία του Σεναχηρείμ και την αλαζονεία του Ραψάκη, καθώς και την πτώση και τον όλεθρό τους. Αναφέρει επίσης ότι ο Εζεκίας, όταν ασθένησε και επρόκειτο να πεθάνει, προσευχήθηκε και έλαβε παράταση ζωής δεκαπέντε ετών. Προφητεύει, τέλος, για τους ευνούχους, για τα έθνη, και στο τέλος περί της ημέρας της κρίσεως.

Και όταν λέγεται ότι θα έλθει ο Κύριος στην Αίγυπτο και θα σειστούν τα χειροποίητα της Αιγύπτου και η καρδιά τους θα ηττηθεί, με την ίδια έννοια το ερμηνεύουμε. Διότι τα δαιμόνια, τα οποία παραμένουν στον περίγειο τόπο, θα σειστούν τρεπόμενα σε φυγή και θα απελαθούν στον οικείο τόπο της αβύσσου, κατά την έλευση του Κυρίου. Για τον λόγο αυτόν, «Καταραμένος είναι καθένας που θα κατασκευάσει γλυπτό και χωνευτό, έργο χεριών τεχνίτη, και θα το τοποθετήσει σε απόκρυφο μέρος», επειδή ως κακό θησαύρισμα για τον εαυτό του, μέσω του γλυπτού επέφερε τον δαίμονα που το ακολουθεί και επέσυρε κατάρα για να συγκατοικεί μαζί του μέσω του δαίμονα.

Διότι λέγει στα επόμενα, στην όραση για την Αίγυπτο: Εκείνη την ημέρα θα υπάρχει θυσιαστήριο για τον Κύριο στη χώρα των Αιγυπτίων, και στήλη στα σύνορά της για τον Κύριο. Και θα είναι ως σημείο για τον Κύριο, και εις τον αιώνα στη χώρα της Αιγύπτου. Και είναι μεν καταπατημένο σαν να έχει συντριβεί από τις συμφορές του πολέμου, αλλά ελπίζει, επειδή και αυτό έχει πλέον εναποθέσει την ελπίδα του στον Χριστό, και έχει υποτάξει τον αυχένα του κάτω από τον δικό Του ζυγό, και έχει γίνει δούλος Του, και έχει καρποφορήσει τους τρόπους της ευσέβειας.

ΤΟΜΟΣ Δ ΟΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ. <Ιδού, ο Κύριος κάθεται επάνω σε ελαφριά νεφέλη και θα έλθει στην Αίγυπτο, και θα σειστούν τα χειροποίητα είδωλα της Αιγύπτου ενώπιόν του, και η καρδιά τους θα συντριβεί μέσα τους.> Με ποιον τρόπο σώθηκε η χώρα των Αιγυπτίων και ελκύστηκε στην ευσέβεια, προφανώς διά της πίστεως στον Χριστό, παρότι ήταν πολυθεϊστική και νοσούσε βαριά από την πλάνη, προσπαθεί να διδάξει ο προφήτης με αυτά τα λόγια. Διότι βρίσκονταν σαν σε βαθύ σκοτάδι, αγνοώντας παντελώς τον κατά φύση Θεό, που είναι αληθινά ο δημιουργός και Κύριος των πάντων, και αποδίδοντας τη λατρεία στην κτίση. Και το ακόμη πιο παράλογο, καθίσταντο κατασκευαστές των ίδιων τους των θεών, και είχαν στους ναούς τους ένα πολύμορφο πλήθος ειδώλων, σε βαθμό που κατασκεύαζαν μορφές ακόμη και άλογων ζώων, και στήνοντας βωμούς, προσέφεραν θυσίες σε αυτά. Έπρεπε λοιπόν, καθώς πλεόναζε σε αυτούς η αμαρτία, να υπερπερισσεύσει η χάρη, και σε εκείνους που νοσούσαν τόσο φρικτά να ανατείλει ο ιατρός, και σε εκείνους που είχαν σκοτεινιασμένη την καρδιά να αστράψει το θείο και ουράνιο φως.

Ιδού λοιπόν, λέει, ο Κύριος κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη και θα έρθει στην Αίγυπτο. Αλλά τι άραγε να θέλει να υποδηλώσει το ότι ο Κύριος φαίνεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη; Ας πούμε λοιπόν όπως έχει: Κάποιοι από τους εξηγητές είπαν ότι ελαφριά νεφέλη είναι η αγία σάρκα του Κυρίου, δηλαδή, ο ναός που ελήφθη από την Παρθένο. Και την παρομοιάζουν με νεφέλη, επειδή ακριβώς απαλλάχθηκε εντελώς από τις πιο γήινες ορμές και επιθυμίες και βρίσκεται ψηλά και σαν σε ύψος. Διότι είναι αληθινά πάναγνο και απαλλαγμένο από κάθε γήινη ακαθαρσία το άγιο σώμα του Σωτήρα όλων μας Χριστού. Άλλοι πάλι θεώρησαν ότι ονομάστηκε ελαφριά νεφέλη η αγία Παρθένος. Εγώ όμως νομίζω ότι το να λέγεται πως Αυτός κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη, ίσως υποδηλώνει σε εμάς το πλάτος και άλλων εννοιών. Διότι με πολλούς τρόπους οι μακάριοι προφήτες, ατενίζοντας τη δόξα του Θεού, κατέγραψαν τα οράματά τους. Διότι ο μεν Ησαΐας λέει ότι είδε τον Κύριο Σαβαώθ πάνω σε θρόνο ψηλό και υπερυψωμένο, με τις ανώτατες λογικές δυνάμεις να στέκονται γύρω Του, να Τον υμνολογούν και να λένε ότι ο ουρανός και η γη είναι πλήρη από τη δόξα Του. Ο δε πάνσοφος Δανιήλ τοποθετεί τον Παλαιό των ημερών να κάθεται πάνω σε θρόνο· και βεβαιώνει ότι χίλιες χιλιάδες Τον υπηρετούν και λέει ότι μύριες μυριάδες στέκονται γύρω Του· και ότι τον είδε σαν Υιό ανθρώπου να έρχεται με τις νεφέλες, και όσα έθεσε στη συνέχεια.

Ο Ιεζεκιήλ ομοίως, αναφέρει, είδε στερέωμα, κάτω από το οποίο υπήρχαν τα Σεραφείμ· και ότι είδε πάνω σε θρόνο άνθρωπο, ή μορφή ανθρώπου, του οποίου τα άνω μέρη, λέει, έμοιαζαν με ήλεκτρο, ενώ τα από την οσφύ και κάτω έμοιαζαν με όραμα πυρός. Σε καθεμία από αυτές τις οράσεις, μας υποδηλώνεται κομψά κάποια έμφαση της θεοπρεπούς δόξας και του μυστηρίου του Χριστού. Επομένως, τίποτα δεν εμποδίζει να νοήσουμε και σε αυτή την περίπτωση, ότι ο Κύριος θεάθηκε πάνω σε ελαφριά νεφέλη, πολύ χρησίμως και αναγκαίως. Διότι η νεφέλη εκπληρώνει για εμάς τον τύπο της πνευματικής βροχής και δρόσου, καθώς και του ίδιου του σωτηρίου βαπτίσματος. Και εξάλλου ο μακάριος Παύλος λέει ότι οι εξ αίματος Ισραηλίτες βαπτίστηκαν μέσα στη νεφέλη και μέσα στη θάλασσα· και καθώς διέσχιζαν εκείνη τη βαθιά έρημο, επικρεμόταν από πάνω τους, την μεν ημέρα η νεφέλη· ενώ τη νύχτα προηγείτο στύλος πυρός. Και μέσω και των δύο προτυπωνόταν ο Χριστός, δηλαδή το μυστήριο γύρω από αυτόν, ήτοι η δικαίωση και ο αγιασμός μέσω της πίστης και του αγίου βαπτίσματος. Έπρεπε λοιπόν ο Κύριος, ερχόμενος για την κάθαρση και τη μεταστροφή των Αιγυπτίων, θεοπρεπώς βεβαίως και νοητώς, να φαίνεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη. Διότι δεν ήταν δυνατόν να αποκαθαρθεί με άλλον τρόπο η βαθιά ριζωμένη κηλίδα από την ψυχή όσων πλανώνταν, παρά μόνο διά του αγίου βαπτίσματος. Του οποίου βαπτίσματος προσδιορίζουμε ότι τύπος είναι η νεφέλη. Και πολύ εύλογα η νεφέλη ονομάστηκε ελαφριά.

Το ότι ο Κύριος κάθεται πάνω στη νεφέλη, νομίζω πως δηλώνει το εξής: Το κάθισμα μάς υπονοεί είτε ανάπαυση είτε εξουσία. Επομένως, ο Χριστός δεν επαναπαύεται στη λατρεία σύμφωνα με τον Νόμο, αλλά μάλλον στην τελείωση που έρχεται μέσω του αγίου βαπτίσματος. Και έτσι βασίλευσε σε αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη. Λέει, επίσης, ότι θα σειστούν τα χειροποίητα είδωλα της Αιγύπτου από το πρόσωπό Του. Διότι, εφόσον το άγιο βάπτισμα έχει ήδη αναδειχθεί και ο Χριστός έχει πλέον επιλάμψει, είναι απόλυτη ανάγκη να αφανιστούν τα παιχνίδια της αρχαίας απάτης και να φανούν συντριμμένες οι παγίδες του διαβόλου. Έχει παρασύρει, βέβαια, στον όλεθρο και την απώλεια σχεδόν κάθε έθνος και γένος, αλλά περισσότερο από τους άλλους τους Αιγυπτίους. Διότι αναδείχθηκαν οι πιο δεισιδαίμονες από όλους, ξεπερνώντας στην πλάνη ίσως και τους Πέρσες και τους Ασσυρίους· αν και η θεόπνευστη Γραφή λέει για τη χώρα εκείνων ότι είναι γη γλυπτών ειδώλων. Λέει, δε, ότι η καρδιά των Αιγυπτίων θα ηττηθεί, παραχωρώντας, όπως νομίζω, τη νίκη στα ευαγγελικά κηρύγματα, μολονότι παλαιότερα ήταν θεομάχος και αντιτασσόταν στους λόγους της αλήθειας. Θα βρούμε, λοιπόν, ότι ο Φαραώ ήταν σαφώς ένας τέτοιος άνθρωπος. Διότι ο ιεροφάντης Μωυσής του έλεγε ολοκάθαρα: «Ο Θεός των Εβραίων μας έστειλε σε εσένα, λέγοντας: Εξαπόστειλε τον λαό μου, για να με λατρεύσουν στην έρημο.»

Εκείνος δε τους απάντησε: «Ποιος είναι αυτός, του οποίου τη φωνή θα υπακούσω; Δεν γνωρίζω τον Κύριο και δεν θα αφήσω τον Ισραήλ να φύγει». Διότι θα νικηθεί η καρδιά τους μέσα τους, δηλαδή δεν θα παραμείνει άθραυστη, ούτε σκληρή και αδιόρθωτη, αλλά μάλλον θα αποδεχθεί το σωτήριο κήρυγμα. <Και θα ξεσηκωθούν Αιγύπτιοι εναντίον Αιγυπτίων, και θα πολεμήσει άνθρωπος εναντίον του αδελφού του, και άνθρωπος εναντίον του πλησίον του. Και θα εξεγερθεί πόλη εναντίον πόλης, και νομός εναντίον νομού.

Εφόσον λοιπόν, λέει, συνταράχθηκαν τα χειροποίητα είδωλα της Αιγύπτου, λόγω της έλευσης σε αυτήν του Κυρίου πάνω σε ελαφριά νεφέλη, θα υπάρξει μεγάλη εξέγερση και οικείων και συγγενών, και οι πόλεμοι θα διεξάγονται και ατομικά και μαζικά, ώστε και πόλη, αλλά και νομός να κάνει επιδρομές εναντίον νομού. Νομός δε ονομάζεται από εκείνους που κατοικούν τη χώρα των Αιγυπτίων, η κάθε πόλη, οι γύρω περιοχές της και τα χωριά που υπάγονται σε αυτήν· και χρησιμοποιείται συχνότατα από αυτούς η λέξη αυτή. Έπειτα λέει ότι, Θα ταραχθεί το πνεύμα των Αιγυπτίων μέσα τους, και θα ματαιώσω το σχέδιό τους. Λέμε λοιπόν ότι, έχοντας αναπτύξει διαφορετικό φρόνημα μεταξύ τους, αναστατώθηκαν σε εξαιρετικά μεγάλο βαθμό· και ενώ οι πλανώμενοι μελετούν να κάνουν εξεγέρσεις και μάχες εναντίον εκείνων που έχουν πιστέψει, θα βρουν να τους πολεμά και να τους αντιστέκεται ο Θεός των όλων. Διότι θα διασκορπίσω τα σχέδιά τους, λέει, δηλαδή, θα αποδείξω μάταιη κάθε τους σκέψη, και εντελώς ανώφελες τις επιθέσεις τους εναντίον εκείνων που έχουν προστρέξει σε εμένα. <Και θα ρωτήσουν τους θεούς τους, και τα αγάλματά τους, και αυτούς που φωνάζουν μέσα από τη γη, και τους εγγαστρίμυθους, και τους μάντεις.>

Και για τα δύο θα ακούσεις το «πολλή»· διότι με πολλή δύναμη και πολλή δόξα θα πραγματοποιήσει τη δεύτερη θεοφάνειά του, επειδή την πρώτη την πραγματοποίησε με αδυναμία και ατιμία, τουλάχιστον ως προς αυτό που έβλεπαν οι πολλοί. Και γιατί σε νεφέλη; Διότι έτσι εμφανίζεται πάντοτε ο Θεός: «Διότι νεφέλη και γνόφος τον περιβάλλουν». Και: «Ο Κύριος κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη». Και πάλι: «Αυτός που θέτει το νέφος ως όχημά του». Και, «Μια νεφέλη τον παρέλαβε κρύβοντάς τον από τα μάτια τους». Και, «Ως Υιός ανθρώπου που έρχεται πάνω στις νεφέλες». Έτσι άλλωστε τον οραματίζεται και ο Δανιήλ· έτσι και τότε θα έλθει όχι κρυφά, αλλά ως Θεός και Κύριος με δόξα θεοπρεπή, και θα μεταβάλει τα πάντα προς το καλύτερο· διότι θα αναστηθούν οι νεκροί, και αυτό το χωματένιο σώμα που είναι ευάλωτο στα πάθη θα αποβάλει τη φθορά· και θα ντυθεί την αφθαρσία, την οποία θα χορηγήσει ο Χριστός, αναδεικνύοντας αυτούς που πιστεύουν σε αυτόν σύμμορφους με το σώμα της δόξας του. Γι' αυτό και ο ίδιος ονομάζει το γεγονός αυτό απολύτρωσή μας, λέγοντας: «Όταν αρχίσουν να γίνονται αυτά, ανασηκωθείτε και υψώστε τα κεφάλια σας, διότι πλησιάζει η απολύτρωσή σας». Διότι, όπως ακριβώς αν έλεγε κανείς για έναν άνθρωπο ότι από τον Πατέρα έλαβε τη λογική φύση, σημαίνει ότι γεννήθηκε και ο ίδιος λογικός από λογικό όν, έτσι και ο Μονογενής προήλθε ως Θεός από τον Θεό και ως κριτής από Αυτόν που κρίνει όλη τη γη.

Για αυτήν την πύλη και στο Άσμα Ασμάτων αναφέρεται ρητά και ξεκάθαρα ο προφήτης, αναφωνώντας: «Κήπος κλεισμένος είναι η αδελφή μου, η νύμφη· κήπος κλεισμένος, πηγή σφραγισμένη». Παρέμεινε στην παρθενία της η αγία και σεμνή κόρη Μαρία, η φωτεινή νεφέλη, που έφερε μέσα της τον Θεό Λόγο· προς την οποία αναφέρεται ο μεγαλόφωνος Ησαΐας: «Ιδού νεφέλη ελαφριά, και θα έλθει στην Αίγυπτο»· το αλατόμητο όρος, που έχει μέσα του την ακρότομη πέτρα, τον Χριστό, για την οποία λέγει ο σοφότατος Δανιήλ: «Αποκόπηκε λίθος από το όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια»· δηλαδή, χωρίς άνδρα η Παρθένος γέννησε τη στερεά πέτρα, τον Χριστό, αυτή, ο αχειροποίητος ναός, που φέρει τον ουράνιο λίθο, τον Χριστό, η βροντώδης νεφέλη, που βάσταξε την αστραπή μέσα στην κοιλιά της· και επιβεβαιώνει τον λόγο μου η θεία Γραφή, λέγοντας: «Η κοιλία σου είναι θημωνιά σιταριού, περιφραγμένη με κρίνα»· η αγεώργητη γη, που δέχθηκε τον Λόγο ως κόκκο σιταριού και εβλάστησε το δράγμα, ο νοητός κλίβανος, που φέρει το πυρ και τον άρτο της ζωής· η αγία μητέρα του Σωτήρος, που γέννησε τον Λόγο του Πατρός, ο οποίος σαρκώθηκε από εσένα, προς την οποία λέγει ο Ησαΐας: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομα αυτού Εμμανουήλ».

Και πάλι στον 〈ρια〉 ψαλμό: Η επιθυμία των αμαρτωλών θα απολεστεί. 〈κε〉 Ότι ο Χριστός θα κατέβει στην Αίγυπτο — ο Ησαΐας λέει: Ιδού, ο Κύριος κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη και θα έλθει στην Αίγυπτο, και θα σειστούν όλα τα χειροποίητα της Αιγύπτου.

Κατά τον ίδιο τρόπο συμπεριέλαβε στον κατάλληλο χρόνο και την αναφορά στην ειδωλολατρία των Αιγυπτίων, επειδή και αυτή επρόκειτο να καταλυθεί κατά τους χρόνους που υποδεικνύονται. Ο παρών λόγος, όμως, δεν αφορά την Αίγυπτο· διότι η προφητεία γι' αυτήν είναι ξεχωριστή, περιορισμένη στο δικό της θέμα, της οποίας έχει προταχθεί ο τίτλος: «Όρασις Αιγύπτου»· αντιθέτως, αναφέρεται στο ‹κατ' εκλογήν λείμμα›. Επειδή προφητεύει και αυτά, διδάσκοντας πώς, μετά την έλευση στους ανθρώπους εκείνου που θα προερχόταν «εκ της ρίζας του Ιεσσαί», όσοι τον αποδέχθηκαν, όντες το «κατ' εκλογήν λείμμα» του Ισραήλ, μαζί με τα άλλα έθνη γεμίζουν και τη χώρα των Αιγυπτίων με τη διδασκαλία του Χριστού, χωρίς να στέκεται τίποτα εμπόδιο στον δρόμο τους. Έχουμε δε ήδη παρατηρήσει και πρωτύτερα, ότι κάποια στοιχεία του προφητικού λόγου αποδίδονται κατά λέξη και δεν έχουν ανάγκη από τροπική αλληγορία, ενώ άλλα μας αναγκάζουν, έστω και αν δεν το θέλουμε, να προχωρήσουμε μέσω του αλληγορικού τρόπου ερμηνείας. Όπως, λοιπόν, το κείμενο μας εξανάγκαζε να ερμηνεύσουμε τροπικά ‹τη ράβδο› που προέρχεται «εκ της ρίζας του Ιεσσαί», καθώς και ‹το άνθος› και ‹τον κορμό›, αλλά δεν ήταν πλέον ορθό να ερμηνεύσουμε αλληγορικά και τον ίδιο τον Ιεσσαί, και πάλι, ήταν αναγκαίο να μεταφέρουμε όσα ειπώθηκαν περί θηρίων σε ανάλογους χαρακτήρες ανθρώπων, αλλά δεν έπρεπε πλέον να ερμηνεύσουμε τροπικά και τα έθνη, επί των οποίων ελέγετο ότι θα άρχει.

Αφού ο λόγος ολοκλήρωσε την προφητεία για εκείνον που θα προέλθει ‹από τη ρίζα του Ιεσσαί› ⌜και αφού προφήτευσε όλα όσα επρόκειτο να συμβούν κατά την παρουσία του Χριστού, αρχίζει μια άλλη υπόθεση, αυτήν 〈εναντίον της Βαβυλώνας〉, έπειτα στη συνέχεια παραθέτει μια δεύτερη, την ‹περί των Φιλισταίων› —καθώς έτσι συνηθίζει η Γραφή να ονομάζει τους Παλαιστίνιους—, μετά τους οποίους τρίτο είναι «ο λόγος εναντίον της Μωαβίτιδος», έπειτα και «ο 〈λόγος ο〉 εναντίον της Δαμασκού» και μετά από αυτά η «όραση της Αιγύπτου», ύστερα ως έκτο 〈«το όραμα της ερήμου» και έπειτα〉 «το όραμα της Ιδουμαίας», έπειτα «λήμμα στην Αραβία», το οποίο ακολουθεί «το όραμα της φάραγγας της Σιών» και, τέλος όλων, «ο λόγος για την Τύρο».

Γι' αυτό λέγεται ότι το εν λόγω έθνος δημιουργήθηκε «σε τμήμα του ποταμού της χώρας» του Θεού. Σύμφωνα δε με τους υπόλοιπους ερμηνευτές, έχει ειπωθεί «του οποίου τη γη λεηλάτησαν ποταμοί»· διότι οι εχθροί και διώκτες αυτού του έθνους του Θεού ήταν κάποτε «αυτοί που λεηλάτησαν τη γη», όταν τους κατεδίωκαν «καταθλίβοντας και καταπατώντας» τους οι επιβουλευτές της πόλης του Θεού, για τους οποίους έχει γραφτεί: «ήλθαν οι ποταμοί, έπνευσαν οι άνεμοι», και πάλι: «χείμαρρο διήλθε η ψυχή μας· άραγε διήλθε η ψυχή μας το ανυπόστατο ύδωρ». Αλλά βεβαίως, έχοντας ελευθερωθεί από όλα αυτά, ο άλλοτε «θλιμμένος και καταπονημένος λαός» και το έθνος που αν και ήταν «καταπατημένο», εντούτοις «ήλπιζε» στον Θεό, «θα προσφέρει δώρα στον Κύριο Σαβαώθ». Και πού λέγεται ότι «θα τα προσφέρει» παρά «στον τόπο όπου βρίσκεται το όνομα του Κυρίου Σαβαώθ, στο όρος Σιών»· διότι, έχοντας αξιωθεί την «επουράνια πόλη», ο λαός που υπέφερε τόσα πολλά θα προσφέρει τις πνευματικές θυσίες, υπό τον Αρχιερέα Υιό του Θεού, «στον τόπο όπου βρίσκεται το όνομα του Κυρίου Σαβαώθ, στο όρος Σιών», για το οποίο λέει ο Απόστολος: «Έχουμε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ». Αυτό είναι το τέλος της προφητείας κατά της Δαμασκού, η οποία άρχισε μεν από τους χρόνους που δηλώθηκαν, αλλά κατέληξε «στη συντέλεια του αιώνος» και στο τρισμακάριο τέλος των αθλητών της θεοσέβειας. Πρέπει δε να επιστήσουμε την προσοχή μας στο πώς έχει ειπωθεί: «Όραση της Αιγύπτου».

Διότι δεν ελέχθη, όπως για την περίπτωση της Βαβυλώνας: «όραση κατά της Βαβυλώνας», ούτε όπως για την Ιουδαία και την Ιερουσαλήμ: «όραση που είδε ο Ησαΐας, ο γιος του Αμώς, την οποία είδε κατά της Ιουδαίας και κατά της Ιερουσαλήμ», ούτε όπως «για τη Δαμασκό» και «τη Μωαβίτιδα», έτσι και για την «Αίγυπτο»· διότι δεν ελέχθη «όραση κατά της Αιγύπτου», αλλά «όραση της Αιγύπτου», δηλαδή σαν να επρόκειτο η ίδια η Αίγυπτος να δει και να παρατηρήσει με διορατικά μάτια όσα προφητεύονται· ή σαν να είχε δει ο προφήτης την όραση που προανήγγειλε τα πλέον αγαθά για τους Αιγύπτιους. Διότι, τι καλύτερο και τι πιο μακάριο επρόκειτο να υπάρξει για τους Αιγύπτιους από το να τους αξιώσει ο Κύριος της παρουσίας του, να τους παράσχει τη γνώση του και να πράξει όλα τα άλλα που αναφέρονται για τους Αιγύπτιους; Αυτό θα μπορούσε κάποιος να πει ότι έχει εκπληρωθεί ιστορικά, όταν ο ίδιος ο Κύριος, αυτός που ήταν «εν αρχή προς τον Θεό», ο Θεός «Λόγος», δεν επισκέφθηκε τη χώρα των Αιγυπτίων ασώματα ούτε αφανώς, αλλά με την ονομαζόμενη «ελαφριά νεφέλη» του σώματος, το οποίο ανέλαβε και το οποίο διαμορφώθηκε «εκ Πνεύματος Αγίου» και από την Αγία Παρθένο. Διότι, αν δεν είχε προστεθεί ότι θα έλθει «καθήμενος επί ελαφράς νεφέλης», θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι ο Θεός Λόγος, εφόσον «τα πάντα πληροί», ήταν πανταχού παρών με ασώματη και θεϊκή δύναμη· διότι «στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού».

και στην Αίγυπτο παρείχε την παρουσία του μέσω του να εκτείνει την επιστασία και την πρόνοιά του μέχρις αυτούς, αλλά μάλλον κανείς δεν θα μπορούσε να πει ότι αυτός βρισκόταν στην Αίγυπτο ή σε κάποιο άλλο μέρος του σύμπαντος με αυτόν τον τρόπο. Τώρα όμως, επειδή ο λόγος λέει ρητά ότι θα έλθει στην Αίγυπτο επιβαίνοντας σε ελαφριά νεφέλη, δηλώνει ότι η παρουσία του θα είναι ιδιαίτερη και σωματική. Αυτό ακριβώς θα μπορούσε να πει όποιος υποστηρίζει αυτήν την ερμηνεία, ότι δηλαδή εκπληρώθηκε κατά την έλευση στους ανθρώπους του Θεού που γεννήθηκε από την αγία Παρθένο, τον οποίο η προφητεία ονομάζει «Εμμανουήλ». Διότι, όπως ακριβώς η νεφέλη δεν συνίσταται από τίποτε άλλο παρά από αέρα και από την αναθυμίαση της γης, έτσι και το σώμα που προσέλαβε, το οποίο συστάθηκε από το Άγιο Πνεύμα και από τη γεώδη ουσία, ευλόγως παρομοιάστηκε με ελαφριά νεφέλη, πάνω στην οποία καθήμενος ο Χριστός του Θεού επισκέφθηκε την Αίγυπτο κατά τη νηπιακή του ηλικία. Διότι αρκούσε και αυτό στους Αιγυπτίους, οι οποίοι ωφελήθηκαν τα μέγιστα με άρρητη δύναμη από την έλευση του Σωτήρα. Σύμφωνα όμως με ένα βαθύτερο νόημα, η Αίγυπτος είχε εξαιρετική ανάγκη την παρουσία του Κυρίου, επειδή αναδείχθηκαν οι πιο δεισιδαίμονες από όλους τους ανθρώπους, σε σημείο όχι μόνο να αποδίδουν την αιτία του σύμπαντος στη μοίρα και στα άστρα του ουρανού, αλλά να ξεπέσουν μέχρι και στη θεοποίηση των άλογων ζώων και των άγριων θηρίων, των πτηνών και των ερπετών.

Τόσο πολύ θεωρούσαν το σύμπαν αδέσποτο και απρονόητο, ώστε ακόμη και ο βασιλιάς τους απροκάλυπτα έλεγε: «Δεν γνωρίζω τον Κύριο» και «Ποιος είναι αυτός του οποίου τη φωνή θα υπακούσω;». «Και θα σειστούν τα χειροποίητα της Αιγύπτου από το πρόσωπό του, και η καρδιά τους θα νικηθεί μέσα τους»· τα μεν «χειροποίητα» λοιπόν θα μπορούσαν να είναι τα αγάλματα και τα άψυχα ξόανα. Αλλά για τα άψυχα ξόανα λέει ότι «θα σειστούν», ενώ για την «καρδιά», δηλαδή τους δαίμονες, ότι «θα νικηθούν» ή, σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές, ότι «θα λιώσουν» από μια αφανή και αόρατη δύναμη. Και αυτά συντελούνταν ήδη από εκείνα ακριβώς τα χρόνια, κατά τα οποία οι εκκλησίες του Θεού κοσμούσαν ολόκληρη την Αίγυπτο, ενώ η δαιμονική ενέργεια έσβηνε ήρεμα και σταδιακά. Και αυτά εκπληρώνονταν έμπρακτα τον καιρό που ιδρύονταν εκκλησίες του Θεού σε όλη την Αίγυπτο, και ο ίδιος ο Κύριος επιδημούσε στους Αιγυπτίους επιβλέποντας τις εκκλησίες του, σύμφωνα με το: «όπου είναι δύο ή τρεις συνηγμένοι στο όνομά μου, εκεί είμαι ανάμεσά τους». Έτσι λοιπόν, οι μεν εκκλησίες έλαμπαν με τη δική του χάρη, η δε πλάνη των εκεί δαιμόνων καταλυόταν. «Και θα εξεγερθούν Αιγύπτιοι εναντίον Αιγυπτίων, και θα πολεμήσει άνθρωπος τον αδελφό του και άνθρωπος τον πλησίον του, πόλη εναντίον πόλης και νομός εναντίον νομού. Και θα ταραχθεί το πνεύμα των Αιγυπτίων μέσα τους, και θα ματαιώσω τη βουλή τους».

Το πώς, όμως, σαν γυναίκες οι Αιγύπτιοι δουλεύουν στους Ρωμαίους με φόβο και αγωνία, δεν χρειάζεται καθόλου να το αναφέρουμε. Αλλά και η χώρα των Ιουδαίων έχει γίνει φόβητρο στους Αιγυπτίους που έχουν αποδεχθεί την παρουσία του Κυρίου. Και δεν θα έσφαλλες αν ονόμαζες «χώρα των Ιουδαίων» τη θεία Γραφή, την οποία, λόγω υπερβολικής ευλάβειας και πίστης, όσοι έχουν επιγνώσει τον Κύριο την αποδέχονται «μετά φόβου και τρόμου» και ευλάβειας, χωρίς πλέον να τη βλασφημούν όπως πρώτα, αλλά τιμώντας και σεβόμενοι αυτήν εξαιτίας του Κυρίου που κηρύσσεται σε αυτήν. Γι' αυτό, καθένας που τους την αναφέρει, τους προκαλεί φόβο Θεού· «αρχή δε σοφίας φόβος Κυρίου». Κατά τον ίδιο δε χρόνο, κατά τον οποίο προφητεύεται ότι θα συμβούν αυτά, ο λόγος λέει ότι θα συσταθούν πέντε πόλεις στην Αίγυπτο, οι οποίες δεν θα χρησιμοποιούν τη γλώσσα των Αιγυπτίων αλλά τη Χανανιτική, και θα ορκίζονται όχι στους πατρώους θεούς, τους οποίους πίστευαν παλαιότερα, αλλά στο όνομα του Κυρίου Σαβαώθ, του Θεού που είναι γνωστός στους Ιουδαίους. Αυτός, άλλωστε, ήταν που τους επισκέφθηκε επιβαίνοντας «επί νεφέλης κούφης». Και είναι αξιοθαύμαστο να ακούει κανείς τους Αιγυπτίους να ομιλούν στην εβραϊκή γλώσσα, την οποία οι ίδιοι οι Αιγύπτιοι ονόμαζαν «Χανανιτική γλώσσα»· όταν μέσα στην εκκλησία του Θεού μνημονεύουν εβραϊκές λέξεις, όπως το «αλληλούια» και το «αμήν» και το «σαβαώθ» και τις άλλες που περιέχονται στη θεία Γραφή.

Αμέσως, λοιπόν, η μεν όραση περί της Βαβυλώνας έφερνε στο προσκήνιο το καθολικό δόγμα σχετικά με την προσδοκώμενη ‹δικαιοκρισία του Θεού› και το ότι η Βαβυλώνα θα περιέλθει σε έσχατη ερήμωση μετά την κατάλυση της κυριαρχίας των Ασσυρίων από τους Μήδους· δεν ειπώθηκε βέβαια ότι θα υπάρξει θυσιαστήριο στη Βαβυλώνα, ούτε ότι οι κάτοικοί της θα γίνουν θεοσεβείς. Αντιθέτως, η ‹όραση της Αιγύπτου› δεν φανέρωνε την ερήμωση της ίδιας της χώρας, αλλά της ειδωλολατρίας που υπήρχε σε αυτούς, και αναφέρει ότι θα υπάρξει πλήθος θεοσέβειας και γνώσης του Θεού ανάμεσα στους ίδιους τους Αιγυπτίους. Έτσι και ‹για τον Μωάβ›, αφού προείπε κάποια ιδιαίτερα γεγονότα, εξαγγέλλει τον αφανισμό των βωμών τους, και προφητεύει τη σύσταση εκκλησίας του Θεού και την ίδρυση του θρόνου του Χριστού ανάμεσά τους. Ομοίως και στα ‹περί Δαμασκού› έχουν παρατεθεί πάρα πολλά σχετικά με την επιστροφή εκείνων που παλαιότερα δεν γνώριζαν τον Θεό, καθώς και όσα άλλα έχουμε πραγματευθεί ερευνώντας τα κατά τόπους και στην παρούσα περίπτωση. Επομένως, τα λεγόμενα ‹περί Τύρου› περιέχουν μεν ορισμένα ιδιαίτερα στοιχεία για όσα επρόκειτο να επιπέσουν σε αυτήν, αλλά έχουν εκπληρωθεί από παλιά κατά τους χρόνους των Ασσυρίων, από τους οποίους, αφού πολιορκήθηκε, υπέστη όσα αναφέρονται στην προφητεία.

Και με άλλον τρόπο, εκείνοι που «πλέουν στη θάλασσα» του ανθρώπινου βίου και κηρύττουν το Ευαγγέλιο σε όλα τα έθνη ευρισκόμενοι στο μέσο των «νησιών», δηλώνονται μέσα από τα προαναφερθέντα· επειδή και αυτοί ανήγγειλαν τον «καινό ύμνο» σε όλους τους ανθρώπους, κηρύττοντας και διδάσκοντας μέσα στις Εκκλησίες. Γι' αυτό, στη συνέχεια αυτών, προστάζει τα «νησιά» να «υμνούν τον καινό ύμνο», δηλαδή προφανώς τις Εκκλησίες του Θεού, οι οποίες περιβρέχονται από την προαναφερθείσα θάλασσα και πλήττονται από παντού από τους εξωτερικούς ανέμους. Γι' αυτό προσθέτει: «τα νησιά και εκείνοι που τα κατοικούν», φανερώνοντας με αυτόν τον τρόπο όσους συνάγονται μέσα στις Εκκλησίες. Έπειτα πάλι αναγγέλλει τα χαρμόσυνα νέα στην «έρημο», για την οποία ειπώθηκαν αμέτρητα πράγματα προηγουμένως, λέγοντας: «Να ευφραίνεσαι, έρημος, και τα χωριά της», ή σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: «και οι πόλεις της»· διότι πολλές «πόλεις» νοούνται μέσα στην Εκκλησία του Θεού ανάλογα με τους διαφόρους τρόπους ζωής, όπως υποδείχθηκε «στο όραμα της Αιγύπτου», στο οποίο αναφερόταν ότι θα «υπάρξουν πέντε πόλεις στην Αίγυπτο που θα μιλούν τη γλώσσα τη Χαναανιτική και θα ορκίζονται στο όνομα του Κυρίου Σαβαώθ».

Ψ. Ι΄. Ιδού ο Κύριος κάθηται επί νεφέλης κούφης, και θα έλθει στην Αίγυπτο, και θα σειστούν τα χειροποίητα της Αιγύπτου από το πρόσωπό του, και η καρδιά τους θα ηττηθεί μέσα τους. Το να εκλαμβάνουμε τα προκείμενα λόγια ότι αναφέρονται στην αγένητη φύση του Θεού των όλων, σαν να επρόκειτο τάχα αυτός να επιβιβαστεί σε κάποια νεφέλη και να παρεπιδημήσει σωματικά στην Αίγυπτο, θεωρώ ότι δεν είναι ούτε πιθανό ούτε όσιο. Γι' αυτόν τον λόγο πρέπει να εκλάβουμε ότι η προφητεία αναφέρεται στον Λόγο του Θεού, και μάλιστα ότι έχει ήδη εκπληρωθεί ολοφάνερα κατά την πρώτη παρουσία του, κατά την οποία, πάνω σε νεφέλη κούφη, δηλαδή στη σάρκα που συγκροτήθηκε γι' αυτόν εκ Πνεύματος Αγίου, ήλθε σε αυτόν τον βίο, ο οποίος ονομάζεται τροπικώς Αίγυπτος, αλλά και σωματικά στην ίδια την Αίγυπτο, στην οποία μεταφέρθηκε ενώ ήταν ακόμη παιδί από τη μητέρα του και τον Ιωσήφ. Τότε λοιπόν, σύμφωνα με κάποιους απόρρητους λόγους, συγκλονίστηκαν και ταράχθηκαν από την παρουσία του οι δαίμονες που προηγουμένως κατοικούσαν και ενεργούσαν στα πανταχού παρόντα χειροποίητα ξόανα. Πράγμα που δηλώνεται από την προφητεία που λέει: «και θα σειστούν τα χειροποίητα της Αιγύπτου».

Αυτά δε θα εκπληρωθούν και κατά τη δεύτερη και ένδοξη εξ ουρανών βασιλεία Του, κατά την οποία είναι επόμενο να συγκλονιστεί και αυτή· και τότε θα κλονιστούν ακόμη περισσότερο τα προαναφερόμενα χειροποίητα της Αιγύπτου, των οποίων, όπως λένε, θα ηττηθεί και η καρδιά, καθώς ανάμεσά τους ο θείος Λόγος θα έχει υποτάξει στον εαυτό Του και θα ταπεινώσει τότε κάθε ύψωμα που τώρα υψώνεται εναντίον της γνώσεως του Θεού. Όλα δε τα υπόλοιπα της προφητείας θα αποδοθούν αποκλειστικά και μόνο μέσω της τροπολογίας.

Είναι δε προφανές πώς από την προσωνυμία του Χριστού του Θεού το όνομα των Χριστιανών γέμισε ολόκληρη την οικουμένη· αυτό ακριβώς φανερώνει και ο λόγος που αναφέρει: «και το όνομά Του είναι ένα, το οποίο περικυκλώνει όλη τη γη και την έρημο». Και σε εσένα, όταν βρεις τον χρόνο εξετάζοντας ενδελεχώς κάθε λέξη, θα δοθεί η ευκαιρία να μελετήσεις εκτενώς τα νοήματα. 〈Από τον Βαρούχ〉. «Ποιος ανέβηκε στον ουρανό και την πήρε» (εννοεί δε τη σοφία), «και την κατέβασε από τα σύννεφα; Ποιος πέρασε πέρα από τη θάλασσα και τη βρήκε, και θα την φέρει αντί εκλεκτού χρυσού; Δεν υπάρχει κανείς που να γνωρίζει την οδό της, ούτε κανείς που να συλλογίζεται το μονοπάτι της. Αλλά Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα τη γνωρίζει, την ανακάλυψε με τη σύνεσή Του· Εκείνος που την κατασκεύασε για τον αιώνιο χρόνο, την γέμισε με τετράποδα ζώα· Εκείνος που αποστέλλει το φως και αυτό πορεύεται, το κάλεσε, και υπάκουσε σε Αυτόν με τρόμο· και οι αστέρες έλαμψαν στις σκοπιές τους και ευφράνθηκαν· τους κάλεσε, και είπαν: "Είμαστε παρόντες"· έλαμψαν με ευφροσύνη για Εκείνον που τους δημιούργησε. Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα υπολογιστεί συγκριτικά με Αυτόν. Ανακάλυψε κάθε οδό της γνώσης, και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο Του και στον Ισραήλ τον αγαπημένο Του. Μετά από αυτά, εμφανίστηκε πάνω στη γη, και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους.» Δεν χρειάζεται να προσθέσουμε τίποτα στα θεία αυτά λόγια, τα οποία ξεκάθαρα τεκμηριώνουν το ζήτημα. 〈Από τον Ησαΐα〉. «Όραση σχετικά με την Αίγυπτο.»

«Ιδού, ο Κύριος κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη και θα έρθει στην Αίγυπτο, και θα σειστούν τα χειροποίητα είδωλα της Αιγύπτου από την παρουσία του, και η καρδιά τους θα καταπτοηθεί μέσα τους. Και θα ξεσηκωθούν Αιγύπτιοι εναντίον Αιγυπτίων, και θα πολεμήσει άνθρωπος τον αδελφό του και άνθρωπος τον πλησίον του, πόλη εναντίον πόλης και νομός εναντίον νομού. Και θα ταραχτεί το πνεύμα των Αιγυπτίων μέσα τους, και θα ματαιώσω τη βουλή τους, και θα συμβουλευθούν τους θεούς τους και τα αγάλματά τους και εκείνους που φωνάζουν μέσα από τη γη και τους εγγαστρίμυθους. Και θα παραδώσω την Αίγυπτο σε χέρια σκληρών κυρίων, και σκληροί βασιλιάδες θα τους εξουσιάσουν», και τα όσα ακολουθούν.

Και τώρα η παρούσα προφητεία σημαίνει ότι ο δεύτερος μετά τον Θεό και Κύριο των όλων, δηλαδή ο ίδιος ο Λόγος του Θεού, «θα έλθει στην Αίγυπτο», και ότι θα έλθει όχι αφανώς, ούτε αοράτως, ούτε χωρίς κάποια σωματική περιβολή, αλλά επιβαίνοντας «σε ελαφριά νεφέλη», ή μάλλον «σε ελαφρύ πάχος»· διότι έτσι λένε ότι αποδίδεται η εβραϊκή λέξη. Ας πουν λοιπόν οι απόγονοι των Εβραίων, πότε μετά την εποχή του Ησαΐα ο Κύριος επισκέφθηκε τους Αιγυπτίους, και ποιος Κύριος· διότι, αν πρόκειται για τον επί πάντων Θεό, πώς λέγεται ότι αυτός επιβαίνει σε «ελαφρύ πάχος» και ότι μεταβαίνει τοπικά σε κάποιο μέρος της γης; Ας ερμηνεύσουν επίσης τι άραγε είναι το «ελαφρύ πάχος», και γιατί ο Κύριος λέγεται ότι επισκέπτεται την Αίγυπτο όχι χωρίς αυτό. Πότε εξάλλου καταγράφεται ιστορικά ότι εκπληρώθηκαν όσα ειπώθηκαν στην προφητεία, το να «σειστούν», εννοώ, τα είδωλα, «τα χειροποίητα της Αιγύπτου», και το να πολεμήσουν Αιγύπτιοι εναντίον Αιγυπτίων εξαιτίας της παρουσίας του Κυρίου ανάμεσα στους ανθρώπους, και το ότι «οι θεοί τους», δηλαδή οι δαίμονες, που κατά το παρελθόν είχαν μεγάλη δύναμη, δεν έχουν πλέον καμία ισχύ, ούτε απαντούν σε αυτούς που τους ρωτούν, εξαιτίας του δέους προς τον Κύριο; Σε «χέρια» ποιων «σκληρών κυρίων» και ποιων βασιλέων παραδόθηκε η Αίγυπτος μετά την προφητευόμενη παρουσία του Κυρίου, και γιατί, ενώ είναι παρών ο Κύριος, παραδίδονται σε σκληρούς άρχοντες; Και τα υπόλοιπα ας τα ερμηνεύσει παρομοίως όποιος θέλει.

Διότι εμείς υποστηρίζουμε ότι αυτά δεν πραγματοποιούνται με άλλον τρόπο, παρά μόνο μέσω της επιφανείας στους ανθρώπους του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού. Επειδή Αυτός, όντας Λόγος του Θεού και δύναμις του Θεού, αφού επιδήμησε κατά διάνοια και κατά γράμμα στη χώρα των Αιγυπτίων μέσω «ελαφράς νεφέλης», εκπλήρωνε τα προφητευμένα. Και ονομάζει αλληγορικά ελαφρά νεφέλη την έλευσή Του μέσω του σώματος που ανέλαβε εκ Παρθένου και Αγίου Πνεύματος, όπως ακριβώς το υπαινίχθηκε με μεγαλύτερη σαφήνεια η εβραϊκή Γραφή και ο Ακύλας λέγοντας: «Ιδού, ο Κύριος επιβαίνει επί ελαφρού πάχους και έρχεται στην Αίγυπτο», ονομάζοντας «ελαφρύ πάχος» το εκ Πνεύματος Αγίου σώμα. Και λοιπόν αυτό το μέρος της προφητείας εκπληρωνόταν κατά λέξη, όταν άγγελος Κυρίου, αφού εμφανίστηκε σε όνειρο, είπε στον Ιωσήφ: «Σήκω, παράλαβε το Παιδίον και τη μητέρα Του, και φύγε στην Αίγυπτο, και μείνε εκεί έως ότου σου πω». Τότε, λοιπόν, ο ίδιος ο Κύριος, ο Θεός Λόγος, συμπορευόμενος με την παιδική ηλικία, και με τη σάρκα Του που συστάθηκε από την Αγία Παρθένο (η οποία ήταν αφενός «παχιά» λόγω της στερεότητας της σωματικής ύλης, αφετέρου «ελαφρά» διότι ήταν ανώτερη από τη δική μας, και ονομάζεται «ελαφρά νεφέλη» διότι δεν συστάθηκε από ηδυπαθή φθορά, αλλά εκ Πνεύματος Αγίου), επιδημεί στη χώρα των Αιγυπτίων.

Εφόσον, λοιπόν, βλέπουμε εμείς οι ίδιοι ότι και αυτά που από πολύ παλιά είχαν προαναγγελθεί στα έθνη έχουν βρει την εκπλήρωσή τους, και εκείνα που είχαν προκηρυχθεί σχετικά με τον θρήνο και τον κοπετό για τις φυλές του ιουδαϊκού έθνους, καθώς και εκείνα που αφορούν την πυρπόληση του ναού και την έσχατη ερήμωσή τους, και με παρόμοιο τρόπο βλέπουμε με τα ίδια μας τα μάτια, σύμφωνα με τις προφητείες, να εκπληρώνονται αυτά ακόμη και σήμερα, τι άλλο απομένει μετά από όλα αυτά παρά να ομολογήσουμε ότι έχει έλθει ο προφητευόμενος βασιλιάς, ο Χριστός του Θεού, αφού έχει αποδειχθεί ότι τα σημεία που αφορούν την παρουσία Του έχουν λάβει, σε καθένα από όσα προαναφέρθηκαν, ξεκάθαρη εκπλήρωση; 〈Από τον Ησαΐα〉. «Ιδού, ο Κύριος κάθεται επάνω σε ελαφριά νεφέλη και θα έλθει στην Αίγυπτο, και θα σειστούν τα χειροποίητα είδωλα της Αιγύπτου από το πρόσωπό Του και η καρδιά τους θα λυγίσει μέσα τους. Και θα ξεσηκωθούν Αιγύπτιοι εναντίον Αιγυπτίων, και θα πολεμήσει άνθρωπος εναντίον του αδελφού του και άνθρωπος εναντίον του πλησίον του. Θα ξεσηκωθεί πόλη εναντίον πόλης και νόμος εναντίον νόμου. Και θα ταραχθεί το πνεύμα των Αιγυπτίων μέσα τους, και θα ματαιώσω τη βουλή τους, και θα ρωτήσουν τους θεούς τους και τα αγάλματά τους και τους εγγαστρίμυθους και εκείνους που μιλούν μέσα από τη γη».

Εάν, λοιπόν, δεν βλέπουμε στην εποχή μας τους Αιγυπτίους να έχουν εγκαταλείψει τους θεούς των πατέρων τους και να επικαλούνται τον Θεό των προφητών, εάν δεν έχει ανεγερθεί σε ολόκληρη την Αίγυπτο, σε κάθε τόπο, πόλη και ύπαιθρο, θυσιαστήριο στον Θεό που ομολογούνταν ως Θεός μόνο από τους Εβραίους, εάν δεν έχουν κλονιστεί «τα χειροποίητα είδωλα της Αιγύπτου», επειδή η δαιμονική δύναμη που υπήρχε γύρω από αυτά εξέλιπε και η παλαιά δεισιδαιμονία εξαλείφθηκε από την ψυχή των Αιγυπτίων, και επιπλέον, εάν δεν διεξάγεται εμφύλιος πόλεμος μεταξύ των Αιγυπτίων σε κάθε πόλη και σε κάθε σπίτι, επειδή άλλοι έχουν αποδεχθεί τον Κύριο και τη λατρεία του Θεού των προφητών, έχοντας αποστραφεί την προαιώνια πολυθεϊστική πλάνη, ενώ άλλοι πολεμούν όσους έχουν αποδεχθεί τον Κύριο, επειδή παραμένουν προσκολλημένοι στα πατροπαράδοτα κακά, εάν μέχρι και σήμερα, όταν προσπαθούν να ρωτήσουν τους δικούς τους θεούς και τα αγάλματα και «εκείνους που φωνάζουν από τη γη και τους εγγαστρίμυθους», δεν καθίσταται άκαρπη και μάταιη η καταφυγή τους σε αυτά, λόγω του ότι οι δαίμονες δεν μπορούν πλέον να ενεργούν όπως πριν, εάν όλα αυτά δεν αποδεικνύεται από τα ίδια τα γεγονότα ότι έχουν εκπληρωθεί, τότε ας μη νομιστεί ότι η προφητεία έχει εκπληρωθεί, ούτε ότι ο Κύριος που προαναγγέλθηκε έχει έλθει στη ζωή των ανθρώπων. Εάν, όμως, με βάση τα ίδια τα γεγονότα, που είναι πολύ πιο εναργή από τα λόγια, βλέπουμε μέχρι και σήμερα τους κατοίκους της Αιγύπτου, αφενός άλλους να έχουν επιγνώσει τον Θεό των προφητών και εξαιτίας Του να έχουν εγκαταλείψει τους θεούς των πατέρων τους, και άλλους να στασιάζουν εναντίον τους, και οι μεν να επικαλούνται μέχρι τώρα «τους θεούς τους και τα αγάλματα και όσους φωνάζουν από τη γη», τα οποία δεν μπορούν να ενεργήσουν τίποτα απολύτως, ενώ οι δε, έχοντας ιδρύσει θυσιαστήριο στον Κύριο των προφητών σε όλη τη χώρα των Αιγυπτίων σε κάθε εκκλησία, κατά τις θλίψεις και τους διωγμούς εναντίον τους, δεν επικαλούνται πλέον τα κτήνη ούτε τα ερπετά της γης ούτε τα άγρια θηρία και τα άλογα ζώα ως θεούς, όπως έκαναν οι πατέρες τους, αλλά επικαλούνται τον επί πάντων Θεό, και μόνο Αυτόν και τον φόβο Του έχουν εντυπώσει στις διάνοιές τους, προσευχόμενοι σε Αυτόν και όχι πλέον στους δαίμονες, και εκπληρώνοντας τις θεοπρεπείς υποσχέσεις, πώς δεν είναι επόμενο να συνομολογήσουμε ότι και τα όσα προηγήθηκαν των αποτελεσμάτων έχουν ήδη γίνει πράξη;

Αυτά, λοιπόν, αφορούσαν την παρουσία του Κυρίου στην Αίγυπτο, η οποία δεν επρόκειτο να είναι ασώματη, αλλά θα γινόταν διά «κούφης νεφέλης» ή μάλλον «μέσω ελαφρού πάχους»· διότι έτσι ακριβώς το περιέχει το εβραϊκό κείμενο, αινισσόμενο την ένσαρκη παρουσία Του. Προχωρώντας, λοιπόν, παρακάτω ο λόγος, αυτόν ακριβώς αποκάλεσε άνθρωπο σωτήρα, λέγοντας: «και θα τους αποστείλει ο Κύριος άνθρωπο, ο οποίος θα τους σώσει». Πάλι βέβαια, και στο σημείο αυτό, το εβραϊκό κείμενο αναφέρει: «και θα τους αποστείλει ο Κύριος σωτήρα, ο οποίος θα τους σώσει». Εφόσον, λοιπόν, παρέχεται τόσο εναργής η απόδειξη αυτών των πραγμάτων, θεωρώ ότι έχουν καταστεί σαφείς και οι χρόνοι κατά τους οποίους προαναγγέλλονταν τα σχετικά με την παρουσία του Κυρίου στους ανθρώπους.

Και βέβαια, αφού ο Λόγος του Σωτήρος μας κυρίευσε τα έθνη, σύμφωνα με την προφητεία κατέρριψε τις αόρατες και μοχθηρές δυνάμεις που παλαιότερα τα εξουσίαζαν, καθώς και «τα πνευματικά της πονηρίας», δηλαδή το δαιμονικό στίφος, τα οποία στο προκείμενο κείμενο ονομάζονται μεταφορικότερα «αρχηγοί του Μωάβ» και του «Σηθ» και του «Εδώμ» και του «Ησαύ». Ενώ όμως το χωρίο καταγράφεται ασαφώς στους Εβδομήκοντα ως «θα του δείξω, και όχι τώρα, τον μακαρίζω, και δεν πλησιάζει», ο μεν Ακύλας το απέδωσε σαφέστερα: «θα τον δω, αλλά όχι τώρα, τον ατενίζω, αλλά δεν είναι κοντά», ο δε Σύμμαχος ακόμη πιο ξεκάθαρα, λέγοντας: «τον βλέπω, αλλά δεν είναι κοντά». Αυτά ειπώθηκαν από τον Βαλαάμ επειδή τα όσα δηλώνονταν επρόκειτο να εκπληρωθούν πολλά χρόνια μετά από αυτόν· άλλωστε, μετά το δισχιλιοστό έτος από την προφητεία, αυτά εκπληρώθηκαν κατά την έλευση του Σωτήρος μας ανάμεσα στους ανθρώπους. <Από τον Ησαΐα>. «Ιδού ο Κύριος κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη και θα έρθει στην Αίγυπτο, και τα χειροποίητα είδωλα της Αιγύπτου θα σειστούν από την παρουσία του, και η καρδιά τους θα ηττηθεί μέσα τους.» Η δε αιτία για την οποία προφητεύεται ότι ο Κύριος θα έρθει στην Αίγυπτο νομίζω ότι είναι η εξής. Πρώτοι από όλους οι Αιγύπτιοι λέγεται ότι ξεκίνησαν την πολυθεϊστική και δαιμονική πλάνη, και ότι έγιναν η αιτία της δεισιδαιμονίας για όλους τους υπόλοιπους ανθρώπους, αλλά και ότι ασχολήθηκαν περισσότερο από όλους με τις δαιμονικές ενέργειες και τις περιεργασίες της μαγείας.

Είναι λοιπόν δυνατόν ο λόγος να υπονοεί αλληγορικώς και τον επίγειο κόσμο, στον οποίο προφητεύεται ότι ο Κύριος θα έλθει «επί νεφέλης κούφης», υποδηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο τον άνθρωπο τον οποίο προσέλαβε από την Παρθένο και το Άγιο Πνεύμα, και ότι θα σειστούν τα «χειροποίητα της Αιγύπτου», δηλαδή τα είδωλα των εθνών και οι δαίμονες που κατοικούν σε αυτά, καθώς πάλι ηττώνται όλοι οι Αιγύπτιοι, οι οποίοι άλλοτε ήσαν παρασυρμένοι από την ειδωλολατρία. Πάντως, ακόμη και όταν ο Σωτήρας μας μεταφέρθηκε σωματικώς στη χώρα των Αιγυπτίων, όταν σύμφωνα με τον θείο χρησμό ο Ιωσήφ εγέρθηκε, παρέλαβε τη Μαριάμ και το παιδίον και ήλθε στην Αίγυπτο, είναι φυσικό ότι, με άρρητη δύναμη και ενέργεια, οι πονηρές δυνάμεις που προηγουμένως κατοικούσαν εκεί συγκλονίστηκαν όχι λίγο, και μάλιστα όταν, διαμέσου της μετέπειτα διδασκαλίας Του, αναρίθμητα πλήθη των κατοίκων της Αιγύπτου, έχοντας διαφύγει από την πλάνη των δαιμόνων, ακόμη και σήμερα ομολογούν ότι αναγνωρίζουν μόνο τον Θεό των όλων. Όσα δε παρατίθενται στη συνέχεια, επειδή είναι αινιγματώδη και απαιτούν εκτενέστερη πραγματεία, θα τα ερμηνεύσουμε στον κατάλληλο χρόνο. 〈Από τους Αριθμούς〉. «

«Λέει ο Βαλαάμ, ο υιός του Βεώρ, λέει ο άνθρωπος που βλέπει αληθινά, λέει εκείνος που ακούει τα λόγια του Ισχυρού, ο οποίος είδε όραμα Θεού στον ύπνο του, με τα μάτια του ανοιχτά: “Πόσο ωραίοι είναι οι οίκοι σου, Ιακώβ, οι σκηνές σου, Ισραήλ· σαν σκιερές κοιλάδες, και σαν παράδεισος πλάι σε ποτάμια· και σαν τις σκηνές που έστησε ο Κύριος, σαν κέδροι δίπλα στα νερά. Θα προέλθει άνθρωπος από το σπέρμα του, και θα κυριεύσει πολλά έθνη, και θα υψωθεί η βασιλεία του πάνω από του Γωγ, και θα αυξηθεί η βασιλεία του. Ο Θεός τον οδήγησε έξω από την Αίγυπτο, ως δόξα μονοκέρωτος γι' αυτόν· θα καταφάει τα έθνη των εχθρών του, και θα απομυζήσει το μεδούλι τους, και με τα βέλη του θα κατατοξεύσει τον εχθρό. Ξάπλωσε και αναπαύθηκε σαν λιοντάρι και σαν λεοντόπουλο· ποιος θα τον εγείρει; Εκείνοι που σε ευλογούν είναι ευλογημένοι και εκείνοι που σε καταρώνται είναι επικατάρατοι”». Πιο πάνω, μέσω της προφητείας που προηγήθηκε, αφού ο χρησμός ανέφερε ότι ο Κύριος θα έλθει στην Αίγυπτο, φανέρωνε τη μετάβαση του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού που επρόκειτο να συμβεί προς την Αίγυπτο μαζί με τους γονείς του· σε αυτά τα λόγια όμως, προφητεύει στη συνέχεια και ακολούθως την επάνοδο από την Αίγυπτο, την οποία πραγματοποίησε μαζί με τους γονείς του στη γη του Ισραήλ, λέγοντας: «Ο Θεός τον οδήγησε έξω από την Αίγυπτο».

ΗΣΑΪΑΣ ΥΙΟΣ ΑΜΩΣ. Αυτός και ο Ωσηέ, όπως προείπα, υπήρξαν σύγχρονοι μεταξύ τους· διότι και αυτός έζησε επί Οζίου, και Ιωάθαμ, και Άχαζ, και Εζεκίου, των βασιλέων του Ιούδα· και έχοντας δει όραμα, προφητεύει κατά της Ιουδαίας και κατά της Ιερουσαλήμ. Και απευθύνθηκε σε αυτόν λόγος Κυρίου· και το μεγαλύτερο μέρος της προφητείας του αποτελεί ευαγγέλιο περί της ενσάρκου παρουσίας του Λόγου του Θεού, και των όσων καταδέχθηκε να υποστεί πάσχοντας για εμάς. Προφητεύει επίσης και εναντίον των εξής εθνών: κατά της Βαβυλώνος, κατά των αλλοφύλων, κατά της Δαμασκού, όραμα περί της Αιγύπτου, όραμα της Ιδουμαίας, όραμα της φάραγγας της Σιών, όραμα της Τύρου, όραμα των τετραπόδων της ερήμου. Διηγείται επίσης την επιδρομή του Σενναχηρείμ και την αλαζονεία του Ραψάκη, καθώς και την πτώση και την καταστροφή τους· και ότι ο Εζεκίας, όταν αρρώστησε και επρόκειτο να πεθάνει, αφού προσευχήθηκε, έλαβε παράταση ζωής δεκαπέντε ετών. Προφητεύει ακόμη και για τους ευνούχους, και για τα έθνη, στο τέλος, περί της ημέρας της κρίσεως.

Επομένως, εάν κάποιος έλεγε ότι η σάρκα είναι ανάξια να μας μιλήσει μέσω αυτής ο Θεός, τότε δεν θα μπορούσε να αναγνωρίσει αυτή την αξία ούτε στον στύλο της νεφέλης. Διότι τι τέτοιο υπάρχει σε αυτήν, ώστε να κριθεί άξια της θείας μεγαλειότητας; Εάν, όμως, είναι πιστευτό στους Ιουδαίους ότι ο Θεός μίλησε μέσα από στύλο νεφέλης, ας μην θεωρείται απίστευτο ούτε το ότι μίλησε εν σαρκί, πολλώ δε μάλλον εφόσον και ο Ησαΐας εννόησε τη σάρκα μέσω της νεφέλης: «Ιδού», λέει, «ο Κύριος κάθηται επί νεφέλης κούφης». Και όσους τον ακολουθούν πάλι ο ίδιος προφήτης τους ονομάζει νεφέλες, λέγοντας: «Ποιοι είναι αυτοί που πετούν σαν νεφέλες;», ώστε μέσω της ομωνυμίας των νεφελών να καταδείξει τη συγγένεια της σάρκας του Κυρίου προς την υπόλοιπη φύση των ανθρώπων. Προς αυτόν, λοιπόν, τον Θεό, ο οποίος άλλοτε μίλησε στους ανθρώπους μέσω νεφέλης και έπειτα μέσω σαρκός, απευθύνεται παρακάτω ο Δαβίδ λέγοντας: «Κύριε ο Θεός ημών, εσύ τους εισάκουες· Θεέ, εσύ γινόσουν ίλεως σε αυτούς και εκδικητής για όλα τα έργα τους».

ΚΑ'. Περί της καθόδου του Κυρίου στην Αίγυπτο. Ο Ησαΐας λέγει: «Ιδού, ο Κύριος κάθεται επάνω σε ελαφριά νεφέλη και θα έλθει στην Αίγυπτο, και θα σειστούν όλα τα χειροποίητα της Αιγύπτου». Και πάλι: «Θα γίνει γνωστός ο Κύριος στους Αιγυπτίους, και θα φοβηθούν τον Κύριο κατά την ημέρα εκείνη».

Όραμα για την Αίγυπτο. Ιδού, ο Κύριος κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη και θα έρθει στην Αίγυπτο, και θα σειστούν τα χειροποίητα είδωλα της Αιγύπτου από το πρόσωπό του, και οι καρδιές τους θα λυγίσουν μέσα τους. Και θα ξεσηκωθούν Αιγύπτιοι εναντίον Αιγυπτίων, και θα πολεμήσει ο άνθρωπος τον αδελφό του και ο άνθρωπος τον πλησίον του, πόλη εναντίον πόλης και νομός εναντίον νομού. Και θα ταραχθεί το πνεύμα των Αιγυπτίων μέσα τους, και θα ματαιώσω τα σχέδιά τους, και θα ρωτήσουν τους θεούς τους ... και τους μάντεις. Και θα παραδώσω την Αίγυπτο σε χέρια ανθρώπων, κυρίων σκληρών ... και θα πιουν οι Αιγύπτιοι νερό από τη θάλασσα, ενώ ο ποταμός θα στερέψει και θα ξηρανθεί. Και θα στερέψουν οι ποταμοί και οι διώρυγες του ποταμού, και θα ξηρανθεί κάθε συγκέντρωση νερού και σε κάθε βάλτο από καλάμια και παπύρους, και όλη η χλωρή βλάστηση ολόγυρα στον ποταμό και καθετί που σπέρνεται κοντά στον ποταμό θα ξηρανθεί, κατεστραμμένο από τον άνεμο. Και θα στενάξουν οι αλιείς ... και ντροπή θα καταλάβει εκείνους που επεξεργάζονται το λινάρι για ύφανση ... ... όλοι εκείνοι που παρασκευάζουν τον ζύθο θα λυπηθούν και θα πονέσουν στις ψυχές τους. Και μωροί θα αποδειχθούν οι άρχοντες της Τάνεως, οι σοφοί σύμβουλοι του βασιλιά, οι συμβουλές τους θα αποδειχθούν ανόητες. Πώς θα πείτε στον βασιλιά: Υιοί συνετών είμαστε εμείς ... πού είναι τώρα οι σοφοί σου, και ας σου αναγγείλουν και ας πουν τι έχει αποφασίσει ο Κύριος Σαβαώθ για την Αίγυπτο;

Εσύ που αναγγέλθηκες από το άστρο 〈και προσκυνήθηκες από τους μάγους,〉 ελέησόν μας. Εσύ που διέφυγες από τον Ηρώδη στην Αίγυπτο και συγκλόνισες τα χειροποίητα της Αιγύπτου με την έλευσή σου, ελέησόν μας. Εσύ που κατοίκησες στη Ναζαρέτ και κατέβαλες φόρους, επειδή θέλησες να υποταχθείς σε αυτό, ελέησόν μας. 〈Εσύ που προαναγγέλθηκες από τον Ιωάννη και βαπτίστηκες στον Ιορδάνη〉 από αυτόν, ελέησόν μας.