Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 19:1

Γι' αυτόν τον λόγο λέγει ότι βρίσκεται «επί νεφέλης», δείχνοντας ότι βρίσκεται μέσα στο ίδιο το σύμβολο της θείας δυνάμεως· διότι πουθενά δεν εμφανίζεται καμία άλλη δύναμη πάνω σε νεφέλη. Άκουσε πάλι, τι λέγει άλλος προφήτης: Ο Θεός κάθεται πάνω σε ανάλαφρη νεφέλη.

Διότι και για τον Πατέρα λέει ο Ησαΐας: «Ιδού, ο Κύριος κάθεται επί νεφέλης ελαφράς». Επειδή λοιπόν ο Πατήρ κάθεται επί νεφέλης, για τον λόγο αυτό έστειλε τη νεφέλη και στον Υιό. Και ο μεν Ηλίας αναβαίνοντας άφησε τη μηλωτή στον Ελισσαίο· ο δε Ιησούς αναβαίνοντας άφησε χαρίσματα στους μαθητές, τα οποία αναδεικνύουν όχι έναν προφήτη, αλλά μυριάδες Ελισσαίους· και μάλιστα, πολύ μεγαλύτερους και λαμπρότερους από εκείνον.

Διότι, πράγματι, η ανάμνηση της πανηγύρεως είναι πλήρης θαύματος και γεμάτη από έκπληξη· πώς, άλλωστε, να μην είναι γεμάτη από θαύμα και έκπληξη; Διότι την απαρχή από το γένος που είχε προσκρούσει, το οποίο είχε στερηθεί και αποβληθεί από τη ζωή, αφού την ανέλαβε ο Δεσπότης Χριστός, σήμερα την ανέβασε και τη συγκάθισε στον βασιλικό θρόνο, επάνω από τους ουρανούς, στον οποίο τα χερουβίμ παρίστανται με τρόμο. Και για το ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ανέβηκε στον ουρανό, άκουσε τον μακάριο Λουκά που λέει: «ενώ εκείνοι έβλεπαν, υψώθηκε», δηλαδή οι μαθητές. Ιδού, μαζί με τον Λουκά υπάρχουν και άλλοι μάρτυρες: «και νεφέλη τον παρέλαβε από τα μάτια τους». Γιατί τον παρέλαβε φωτεινή νεφέλη; Για να δείξει ότι ανήλθε στον ουρανό, όχι με πύρινο άρμα όπως στην περίπτωση του Ηλία, αλλά τον παρέλαβε νεφέλη, επειδή αποτελούσε σύμβολο του ουρανού· όπως ακριβώς λέει ο Δαβίδ: «εκείνος που θέτει τα νέφη ως επίβασή του», γι' αυτό κάνει λόγο για νεφέλη. Και παρέστησε τους μαθητές ως μάρτυρες και θεατές του θαύματος, ώστε να πεισθείς εσύ ότι ανήλθε στον ουρανό με το σύμβολο της θείας δυνάμεως· γι' αυτό και ο προφήτης αναφωνούσε λέγοντας: «ο Θεός κάθεται πάνω σε ανάλαφρη νεφέλη». Και στο όρος, εξάλλου, η νεφέλη ήλθε εξαιτίας Του, και «ο Μωυσής εισήλθε στον γνόφο» μέσα στη νεφέλη, όμως η νεφέλη δεν υπήρχε εξαιτίας εκείνου.

Η σημερινή ημέρα έγινε για εμάς αιτία τόσων πολλών αγαθών. Διότι σήμερα οι άγγελοι απέλαβαν αυτό που από παλιά επιθυμούσαν, βλέποντας τη δική μας φύση να αστράφτει από τον βασιλικό θρόνο. Και για να κατανοήσεις τη διαφορά μεταξύ δούλου και Δεσπότου, όταν μεν ο Ηλίας αναλαμβανόταν, δέχθηκε αυτή την ανάληψη μέσα σε πύρινο άρμα· όταν όμως ο δικός μας Δεσπότης αναλαμβανόταν με τη σάρκα Του, μια νεφέλη υπηρετούσε την άνοδό Του. Διότι, όπως λέει η Γραφή, ενώ αυτοί έβλεπαν, ανυψώθηκε, και η νεφέλη τον ανέλαβε κρύβοντάς τον από τα μάτια τους. Και εκείνος μεν ανέβαινε σαν προς τον ουρανό, επειδή ήταν δούλος· Αυτός όμως ανέβηκε στον ίδιο τον ουρανό, επειδή ήταν Δεσπότης. Ιδού δύο άνδρες με λευκά ενδύματα, οι οποίοι τους λένε: Αυτός ο Ιησούς, που αναλήφθηκε από εσάς στον ουρανό, θα έρθει με τον ίδιο τρόπο που τον είδατε. Και όταν μεν έπρεπε να προσκληθεί ο δούλος, καταπεμπόταν άρμα· όταν όμως επρόκειτο για τον Υιό, βασιλικός θρόνος, και όχι απλώς θρόνος, αλλά ο ίδιος ο πατρικός. Διότι, άκουσε τον μεγαλόφωνο Ησαΐα να λέει για τον Πατέρα: Ιδού, ο Κύριος κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη. Γι' αυτόν τον λόγο καταπέμφθηκε η νεφέλη και για τον Υιό. Και ο μεν Ηλίας, ανεβαίνοντας, άφησε τη μηλωτή του στον Ελισσαίο, ενώ ο Ιησούς, ανεβαίνοντας, άφησε χαρίσματα στους μαθητές Του, δημιουργώντας όχι έναν προφήτη, αλλά μυριάδες Ελισσαίους, και μάλιστα κατά πολύ ανώτερους και λαμπρότερους από εκείνον.

Διότι σήμερα προσήλθαν και οι μάγοι, κάνοντας την αρχή στο να απαρνηθούν τον τύραννο, και ο ουρανός καυχάται αναγγέλλοντας με το αστέρι τον δικό του Δεσπότη, και ο Κύριος, καθισμένος επάνω στην ελαφριά νεφέλη του σώματός Του, σπεύδει προς την Αίγυπτο, κατά φαινόμενο μεν για να αποφύγει την επιβουλή του Ηρώδη, στην πραγματικότητα δε εκπληρώνοντας αυτό που ειπώθηκε από τον Ησαΐα: Διότι, λέει, την ημέρα εκείνη θα είναι ο Ισραήλ τρίτος ανάμεσα στους Ασσυρίους, και ανάμεσα στους Αιγυπτίους ευλογημένος θα είναι ο λαός μου επάνω στη γη, την οποία ευλόγησε ο Κύριος Σαβαώθ λέγοντας: Ευλογημένος θα είναι ο λαός μου που βρίσκεται στην Αίγυπτο, και εκείνος στους Ασσυρίους, και εκείνος στον Ισραήλ.

Πρώτος ικετεύει ο Δαβίδ: «Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα». Και αφού πέτυχε το αίτημά του, ευαγγελίζεται και λέει: «Έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε». Και επειδή επρόκειτο να φανερωθεί ως παιδί, λέει ο Ησαΐας: «Παιδί γεννήθηκε για εμάς». Και για το ότι έμελλε να τον πάρει η μητέρα του και να φύγει στην Αίγυπτο, (η Γραφή λέει): «Ιδού, ο Κύριος κάθεται επάνω σε ελαφριά νεφέλη και θα έρθει στην Αίγυπτο, και θα σειστούν τα χειροποίητα είδωλα της Αιγύπτου». Ελαφριά νεφέλη εύλογα ονόμασε ο λόγος την Παρθένο, διότι δεν δέχθηκε το βάρος ανθρώπινου σπέρματος. Και για το ότι έμελλε να βαπτιστεί στον Ιορδάνη, λέει ο Ιερεμίας: «Τι θα κάνεις απέναντι στην ορμή του Ιορδάνη;» Και γιατί τα απαριθμούμε ένα προς ένα; Ας φέρουμε λοιπόν όλες μαζί τις προφητείες, συνενώνοντάς τες σε έναν φωστήρα. Σχετικά με την ερμηνεία του Γαβριήλ, λέει: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου μπροστά σου». Και σχετικά με τη συνάντηση του Χριστού και του Βαπτιστή, ο Δαβίδ λέει: «Το έλεος και η αλήθεια συναντήθηκαν»· και για τον ασπασμό της Ελισάβετ προς την αγία και αγνή Θεοτόκο: «Η δικαιοσύνη και η ειρήνη φιλήθηκαν». Και πάλι, για τον Ιωάννη και για τον Κύριο λέει: «Η αλήθεια ανέτειλε από τη γη και η δικαιοσύνη πρόβαλε από τον ουρανό». Και για τους αποστόλους λέει: «Εγώ είπα: Θεοί είστε». Και για την άνωθεν μαρτυρία ο Δαβίδ λέει: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα».

Έτσι πάντοτε εμφανίζεται ο Θεός. Διότι νεφέλη και γνόφος βρίσκονται γύρω του· και, «Κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη»· και πάλι, «Αυτός που καθιστά τα νέφη όχημά του»· και, «Νεφέλη τον ανέλαβε από τα μάτια τους»· και, «Σαν Υιός ανθρώπου που έρχεται πάνω στις νεφέλες». Για να πιστέψουν, λοιπόν, ότι η φωνή προέρχεται από τον Θεό, έρχεται από εκεί. Και η νεφέλη ήταν φωτεινή.

Β΄. Λέγοντας τέτοια πράγματα, λογομαχούσαν με τον Στέφανο. Τότε ο Στέφανος είπε: «Δεν φυλάσσονται σε εσάς τα συγγράμματα των προφητών; Δεν ξεδιπλώνετε και δεν μελετάτε εσείς τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης; Δεν λέγατε μεταξύ σας: "Εμείς γνωρίζουμε ότι στον Μωυσή μίλησε ο Θεός, ενώ τούτον εδώ δεν γνωρίζουμε από πού είναι· εμείς είμαστε μαθητές του Μωυσή"; Δεν έλεγε ο Μωυσής: "Προφήτη σαν εμένα θα αναστήσει σε εσάς Κύριος ο Θεός από τους αδελφούς σας· αυτόν να ακούσετε"; Δεν προέγραψε από παλιά ο Μιχαίας: "Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, διόλου δεν είσαι η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης"; Δεν προανήγγειλε ο Ησαΐας τον τοκετό της απειρόγαμης Κόρης: "Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει"; Δεν προείπε ο Αββακούμ την παρουσία των ζώων στη φάτνη: "Ανάμεσα σε δύο ζώα θα γίνεις γνωστός"; Δεν προείπε ο Ησαΐας τη φυγή στην Αίγυπτο εξαιτίας του Ηρώδη: "Ιδού, ο Κύριος έρχεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη στην Αίγυπτο"; Δεν προμήνυσε ο Δαβίδ τη φυγή των υδάτων του Ιορδάνη: "Σε είδαν τα ύδατα, Θεέ, σε είδαν τα ύδατα και φοβήθηκαν"; Δεν προέγραψε ο Ησαΐας την έκβαση των κόπων και των πόνων: "Αυτός πήρε τις αμαρτίες μας και βάσταξε τις ασθένειές μας"; Δεν προείπε ο προφήτης Δαβίδ τη βία των καρφιών: "Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου"; Δεν προανήγγειλε ο Μωυσής την ανάρτηση στο ξύλο: "Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη πάνω σε ξύλο";»

Εσείς όμως που διώκεστε· «Ιδού, ο Κύριος κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη», δηλαδή σε ψυχή που έχει υψωθεί πάνω από κάθε γήινη επιθυμία, «και θα έλθει στην Αίγυπτο», δηλαδή στην καρδιά που προηγουμένως ήταν σκοτισμένη, και θα σειστούν τα χειροποίητα είδωλα και τα διανοήματα του νου. Αν ο Χριστός φεύγει σωματικά από τον Ηρώδη, παρόλο που είναι παντοδύναμος, ας διδαχθούν οι προπετείς να μην ρίχνουν τους εαυτούς τους στους πειρασμούς. Διότι λέει, «μην αφήσεις να κλονιστεί το πόδι σου, και δεν θα νυστάξει ο άγγελος που σε φυλάσσει».

«Είναι καλό», λοιπόν, «να καταφεύγουμε μαζί στην Αίγυπτο με τον Χριστό», δηλαδή με τον διαγνωστικό θείο Λόγο που βρίσκεται μέσα μας, ο οποίος προς το παρόν διώκεται λόγω της νηπιότητάς του, εξαιτίας ημών που νηπιάζουμε σε σχέση με αυτόν, από το χοϊκό φρόνημα που μας κυριεύει και βασιλεύει ακόμη μέσω των εμπαθών κινημάτων της σάρκας, καταφεύγοντας στην κάκωση της πρακτικής άσκησης, έως ότου μας αναγγελθεί μέσω της απαθείας ο θάνατος εκείνων που ζητούν την ψυχή του θειοτάτου Λόγου που νηπιάζει μέσα μας, δηλαδή εκείνων που θέλουν να νεκρώσουν τη θεοτελή ζωή μας σύμφωνα με τον Λόγο, και μαίνονται να αφανίσουν τη χριστοειδή κατάσταση, ήτοι την πνευματική μας έξη· καθώς αυτός (ο Λόγος), μέσω της αδίστακτης προθυμίας της προαιρέσεώς μας, σαν πάνω σε ελαφριά νεφέλη, επιβαίνει στη δική μας Αίγυπτο, εννοώ στη σάρκα, και κατασείει τα κινήματα και τα πάθη της, σαν να ήταν κάποια χειροποίητα είδωλα, τα μετακινεί από τη θέση τους και τα απωθεί παντελώς από την ψυχή, και, μετά την αποβολή τους, μεταφέρει ορθώς την προσκύνηση προς τον εαυτό του. Έτσι, λοιπόν, «καλώς καταφεύγουμε μαζί με τον διωκόμενο Χριστό», λαμβάνοντας ως καλό μισθό για τη φυγή μαζί του, μέσω της εκούσιας κακώσεως, την απάθεια.

Διότι όταν εισήλθε στην Αίγυπτο, σείστηκαν αμέσως όλα τα χειροποίητα είδωλα· γιατί αυτός που προκάλεσε τρόμο στον Ηρώδη, προκαλεί και στα είδωλα σεισμό. Κρυβόταν στους κόλπους της μητέρας του και ενεργούσε ως Θεός· προς την Αίγυπτο βάδιζε και άγγελος από τα ύψη διακονούσε τη φυγή του· εκδιωκόταν με τη θέλησή του σαν φτωχό βρέφος, και κηρυσσόταν ως πλούσιος στα πάντα, γι' αυτό και ο Ηρώδης θρηνεί ότι η εξουσία του καθαιρείται γρήγορα. Εσείς λοιπόν, αδελφοί, συγχωρήστε τη δική μου ραθυμία, και αφού σηκωθούμε ελάτε να προσκυνήσουμε αυτόν που ήλθε και έσωσε όλο το ανθρώπινο γένος, βοώντας με πόνο καρδιάς προς τον Δεσπότη να μας ελευθερώσει από τον ανθρωποκτόνο, και να απαλλαγούμε σύντομα από τις αμαρτίες και να βρούμε τον δρόμο της μετάνοιας, και πρώτος από όλους εγώ που λέω αυτά· διότι πολλά έσφαλα εν γνώσει και εν αγνοία μου, και παρόξυνα τον Θεό με τα ακάθαρτα έργα μου· και γι' αυτό σας ικετεύω να σταθείτε μαζί μου, και να φωνάξουμε θερμά: «Με τις πρεσβείες, Θεέ, της άχραντης Μητέρας σου και των αγίων βρεφών, μη με χωρίσεις από τη βασιλεία σου, Χριστέ.»

Γι' αυτό ο ένδοξος προφήτης την ονόμασε ελαφριά νεφέλη, όταν, δίχως ανθρώπινη σπορά, γέννησε τη νοερή βροχή. Προβλέποντας πάλι ο προφήτης, αποκάλεσε την ανύμφευτη Μαρία άγραφο και καινό τόμο, ο οποίος δεν γράφτηκε με ανθρώπινο χέρι. Μόλις φανερώθηκαν τα δόγματα της ευσέβειας, νεκρώθηκε ο δαίμονας της ανθρωποκτόνου απάτης.

Χαίρε, υάκινθε, το φλογοφανές έριο της παρθενίας, από το οποίο μυστικώς ιερουργήθηκε για τον Θεό το ένδυμα της σωματώσεως. Χαίρε, ελαφριά νεφέλη, που έχοντας το γήινο και βαρύ σκήνωμα κάπως ελαφρύ σαν αέρινο, και καλύπτοντας τον άρτο της ζωής σαν μέσα σε θυσιαστήριο, πάνω στην οποία προφήτευσε ο Ησαΐας ότι κάθεται ο Κύριος. Χαίρε, άχραντε, το ανέπαφο κειμήλιο της παρθενίας, εσύ που γέννησες τον άχραντο Λόγο, από την οποία εξέλαμψε η παρθενία διαπερνώντας τον κόσμο. Χαίρε, αγνή, η μόνη που διαθέτει καυχηματικά αγνή καρδιά. Το αληθινά θεόδεκτο όρος, από το οποίο αγνίζεται ο νέος Ισραήλ με τρόπο πιο πολύτιμο και πιο διαρκή από τον παλαιό.

θʹ. Χαίρε, ελαφριά νεφέλη, στην οποία κάθισε ο Κύριος, σύμφωνα με τον ιεροφωνότατο Ησαΐα. ιʹ. Χαίρε, ιερή βίβλος των προσταγμάτων του Κυρίου, και ο νεοχάρακτος νόμος της χάριτος, μέσω της οποίας μας έγιναν γνωστά τα αρεστά στον Θεό, σύμφωνα με τον πολυθρηνότατο Ιερεμία.

4. Από εκεί ανέβηκε στα Ιεροσόλυμα, και γνωρίζουμε ποια ήταν τα λόγια του Συμεών, ο οποίος τον υποδέχθηκε στην αγκαλιά του: ότι είναι το σωτήριο του Θεού, προετοιμασμένο ενώπιον όλων των λαών, και φως για την αποκάλυψη των εθνών. Και με όποιον άλλο παρόμοιο τρόπο και αν αποκληθεί, αυτά θεολογούνται ισότιμα με τον Πατέρα· επειδή και ο Πατέρας στις Γραφές ονομάζεται και Σωτήρας και φως. Εκείνα δε που υφίστανται με την ίδια ονομασία, είναι δηλωτικά και της ίδιας φύσεως. Γι' αυτό άλλωστε και ο Υιός λέει προς τον Πατέρα: «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου»· η αντιστροφή αυτή, προφανώς, ομολογείται ως προς τον λόγο της ουσίας και όχι ως προς τον όρο των υποστάσεων· διότι αυτό αποτελεί το φρόνημα της σύγχυσης του Σαβελλίου, το οποίο έχουμε απορρίψει. Από εκεί κατεβαίνει στην Αίγυπτο, βασταζόμενος στα χέρια· αλλά άκουσε τι λέει ο Ησαΐας: «Ιδού, κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη και θα έρθει στην Αίγυπτο, και θα σειστούν όλα τα χειροποίητα της Αιγύπτου από το πρόσωπό του», από το οποίο τι θα μπορούσε να γίνει σαφέστερο για το ότι αυτός που έφτασε εκεί είναι Θεός εν σαρκί;