Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 20:2

Διότι άλλος μεν προσταζόταν να συζήσει, έστω και παρά τη θέλησή του, με πόρνη γυναίκα, άλλος να περπατά γυμνός, αλλά και να ξαπλώνει στη δεξιά του πλευρά για όχι μικρό αριθμό ημερών. Και αυτά τελούνταν για όσα προέκυπταν από αυτά, και όχι οπωσδήποτε για τα ίδια τα γεγονότα· έτσι λοιπόν και ο μακάριος Μωυσής προσταζόταν να αγιάζει τη σκηνή, καίτοι μάλλον όφειλε να αγιάζεται από αυτήν, προκειμένου να νοείται πάλι ο Χριστός ότι στο πρόσωπό του αγιάζει τον δικό του ναό, παρόλο που συζούσε με σάρκα ανάμεσα στους Ιουδαίους και μέσω αυτού μιλούσε στα πλήθη, όπως ακριβώς παλαιότερα ο Θεός από το ιλαστήριο. <Θαύμαζαν λοιπόν οι Ιουδαίοι και έλεγαν: «Πώς αυτός γνωρίζει γράμματα χωρίς να έχει διδαχθεί;»> Δεν είναι παράλογος ο θαυμασμός των Ιουδαίων, αλλά ο λόγος γι' αυτό έχει διατυπωθεί κάπως περίτεχνα. Διότι πράγματι ήταν φυσικό να εκπλήσσονται βλέποντας να διαπρέπει με ασυνήθιστο τρόπο στον λόγο και τη γνώση εκείνος, ο οποίος δεν είχε αποκτήσει πλούτο από μαθήματα. Διότι ο ανθρώπινος νους είναι βέβαια δεκτικός στη σοφία, ακόμη κι αν κάποιος δεν φαίνεται να είναι ήδη σοφός, και η φύση είναι πάρα πολύ κατάλληλη για την απόκτηση σύνεσης και γνώσης γύρω από ορισμένα πράγματα. Αλλά σε όσους δεν έχουν ιδιαίτερη τριβή με τα γράμματα, το χρήσιμο στοιχείο που υπάρχει στη φύση είναι κατά κάποιον τρόπο κλειστό και σε λήθαργο· σε εκείνους όμως που έχουν συνηθίσει να υποβάλλονται σε τέτοιους κόπους και να εντρυφούν στις ασκήσεις των λόγων, είναι εξαιρετικά λαμπρό, έτοιμο για αγαθή εγρήγορση, και βρίσκεται να κατέχει διόλου ευκαταφρόνητη παράθεση λόγων και σοφών επινοήσεων.

Γι' αυτό, λέει ο Θεός των όλων: Ευλογημένος ο λαός μου, που βρίσκεται στην Αίγυπτο και στους Ασσυρίους· και συναριθμείται τρίτος ο Ισραήλ. Διότι προσθέτει ότι «Και κληρονομιά μου ο Ισραήλ». Και την αιτία αυτού μας την έχει ήδη αποδείξει ο λόγος· διότι έγινε κυριοκτόνος και τοποθετήθηκε στα νώτα, καθώς λέει ο Δαβίδ. Και μεταξύ των υπολοίπων βρέθηκε ο πρωτότοκος. <Το έτος που εισήλθε ο Ταναθάν στην Άζωτο, όταν απεστάλη από τον Αρνά, βασιλιά των Ασσυρίων, και πολέμησε την Άζωτο και την κατέλαβε, τότε μίλησε ο Κύριος προς τον Ησαΐα λέγοντας: Πήγαινε και βγάλε τον σάκο από την οσφύ σου, και λύσε τα σανδάλια από τα πόδια σου· και αυτός έπραξε έτσι, περπατώντας γυμνός και ανυπόδητος. Και είπε ο Κύριος: Όπως ακριβώς περπάτησε ο δούλος μου Ησαΐας γυμνός και ανυπόδητος, τρία έτη θα αποτελεί σημεία και τέρατα για τους Αιγυπτίους και τους Αιθίοπες· διότι έτσι θα οδηγήσει ο βασιλιάς των Ασσυρίων τους αιχμαλώτους της Αιγύπτου και των Αιθιόπων, νέους και γέροντες, γυμνούς και ανυπόδητους, με ανακαλυμμένη την αισχύνη της Αιγύπτου.> Αφού ολοκλήρωσε με εξαιρετικό τρόπο τον λόγο σχετικά με τους Αιγυπτίους, και έχοντας προφητεύσει τον τρόπο με τον οποίο θα κληθούν μέσω της πίστεως στην επίγνωση της αλήθειας, οικονομεί και πάλι κάποια από όσα ήταν χρήσιμα και αναγκαία για την ωφέλεια των Ισραηλιτών· και ποια ακριβώς είναι αυτά, θα τα αναφέρω με συντομία.

Διατάζει, λοιπόν, ο Θεός τον προφήτη να λάβει την εμφάνιση που αρμόζει και συνηθίζεται στους αιχμαλώτους· δηλαδή, τη γυμνότητα και την ανυποδησία. Διότι εκείνοι που είναι οι νικητές δεν δίνουν πολλή σημασία στους αιχμαλώτους· αυτοί, από την άλλη, που έπεσαν σε αυτήν την ταλαιπωρία, είτε είναι κάποιοι από τους ευγενείς κατά σάρκα, είτε από το κοινό πλήθος, δεσμεύονται από το ίδιο νήμα της αθλιότητας, μη έχοντας ένδυμα ή οτιδήποτε άλλο που να συντελεί στον καλλωπισμό ή την ανάπαυσή τους, και προχωρώντας έτσι ατημέλητοι προς οτιδήποτε επιθυμούν εκείνοι που τους συνέλαβαν, καθώς προσέρχονται από ανάγκη. Διατάσσεται λοιπόν, όπως είπα, ο θεσπέσιος προφήτης, να αφαιρέσει τον σάκο από τη μέση του, να βγάλει τα σανδάλια του και να διασχίσει το μέσο της Ιερουσαλήμ γυμνός και ανυπόδητος. Και το έπραξε αυτό, μη φροντίζοντας καθόλου να φαίνεται ευπρεπής, και μη προτιμώντας τίποτα άλλο πάνω από τα αρεστά στον Θεό, έστω κι αν αυτό φαινόταν βαρύ και γεμάτο από μομφή.

Αλλ' ίσως, ως προς αυτό, θα μπορούσε να πει κάποιος: Γιατί, δηλαδή, δεν προανήγγειλε απλώς μόνο στους Ισραηλίτες τα όσα επρόκειτο να συμβούν στους Αιγυπτίους εν καιρώ, αλλά πορεύθηκε με αυτόν τον τρόπο, γυμνός και ανυπόδητος, ο περίφημος μεταξύ των προφητών, αψηφώντας την κοσμιότητα που του άρμοζε;

Προς αυτό, λοιπόν, λέμε ότι δεν πείθονταν στα λόγια των προφητών, αλλά μάλλον επιτιμούσαν εκείνους που ήθελαν να προφητεύσουν τα μέλλοντα, λέγοντας: «Άλλα να μας λέτε, και να μας αναγγέλλετε άλλη πλάνη». Για τον λόγο αυτό, πολύ ξεκάθαρα, ο σώφρων, ο κόσμιος και γεμάτος από κάθε αρετή, εκείνος που ήταν εστεμμένος με προφητική χάρη και περίβλεπτος στην άσκηση, βγάζει από πάνω του ακόμη και τον σάκο, όχι κάποιο πολυτελές ένδυμα, αλλά μάλλον χοντρό και ευτελές. Βγάζει επίσης από τα πόδια του τα σανδάλια και βαδίζει με αυτήν την εμφάνιση, ώστε ακριβώς γι' αυτό, απορώντας όσοι τον έβλεπαν, να τον ρωτήσουν για τις αιτίες, και επιδιώκοντας να μάθουν γιατί το έπραξε αυτό, να πληροφορηθούν πλήρως ότι είναι μάταιη η ελπίδα που τρέφουν στους ανθρώπους και ότι θα έπρεπε μάλλον να επιθυμούν διακαώς την άνωθεν ευημερία και να επιδιώκουν να έχουν ως βοηθό τους τον Θεό που πάντοτε τους έσωζε.

Λέμε λοιπόν προς εκείνους που δεν αφήνουν την ιστορία έξω από τη διαβολή και που απερίσκεπτα την κατηγορούν: Σας φαίνεται άσχημο, ω άνθρωποι, το να συγκατοικεί ένας προφήτης με μια ακόλαστη γυναίκα; Τι λοιπόν; Δεν είναι πολύ πιο άσχημο το να σφαγιάζονται κάποιοι από αγίους προφήτες; Πώς, επομένως, ο Σαμουήλ θανάτωσε τον Αγάγ, και ο Ηλίας τους προφήτες του Βάαλ, καίτοι ήταν πολλοί στον αριθμό; Τι θα πούμε, πες μου, και για τον προφήτη Ησαΐα, ο οποίος, αφού έβγαλε τον σάκο από τη μέση του, περιέτρεχε την Ιερουσαλήμ γυμνός και ανυπόδητος; Άραγε, δεν θα κατέκρινε κάποιος αμέσως αυτόν που βρέθηκε σε τέτοια κατάσταση ως άσεμνο, εκτός εαυτού και παράφρονα; Και πώς να είναι αυτό αμφίβολο, εφόσον είναι αξιέπαινο το να πράττονται όλα από εμάς με την πρέπουσα ευταξία; Αλλά θα πεις ότι, υπακούοντας στα θεία προστάγματα, έπρατταν τέτοια πράγματα εκείνον τον καιρό. Τι, λοιπόν, πες μου, οφείλουμε να φρονούμε για τον μακάριο Ωσηέ; Άραγε, πήγε με δική του πρωτοβουλία σε πόρνη γυναίκα και έκανε σύνοικό του μια τόσο αισχρή, ή μήπως πήρε προσταγή από τον Θεό; Απορώ δε εξίσου με εκείνον που θέλει να χλευάζει τα όσα έχουν γραφτεί γι' αυτόν, και ο οποίος τόλμησε να διασύρει το δυσάρεστο της ιστορίας.

Διότι μια γυναίκα τόσο αισχρή και κοινή σε πολλούς, την έπεισε να αφοσιωθεί σε έναν μόνο άνδρα, και εκείνην που παλαιότερα λυπούσε την ίδια τη φύση· επειδή δεν υποτασσόταν στη γέννηση τέκνων, αλλά, πουλώντας την ομορφιά της για τις ηδυπάθειες των τυχάρπαστων, ήταν παγίδα θανάτου, και θύρα και οδός που οδηγούσε σε αυτό το βαθύ και έσχατο σκοτάδι· την έπεισε να απέχει από αυτές τις τόσο αξιοκαταφρόνητες μαγγανείες και πράξεις, και την έκανε σεμνή μητέρα τέκνων. Το να μη φροντίσει όμως κανείς ιδιαίτερα τον εαυτό του, αλλά να επιλέξει να κατορθώσει μάλλον εκείνο που είναι χρήσιμο και αναγκαίο για τη σωτηρία του άλλου, θα φαινόταν ως μια αγιοπρεπής και αξιοθαύμαστη προσπάθεια. Ή μήπως δεν θα θεωρήσουμε έτσι άξιο κάθε επαίνου και τον μακάριο προφήτη Ησαΐα, εφόσον έβγαλε τον χιτώνα του, έβγαλε τα σανδάλια του και, μην υπολογίζοντας καθόλου την ευπρέπεια, περπατούσε γυμνός, ώστε, δείχνοντας στους Ισραηλίτες το σχήμα της μελλοντικής αιχμαλωσίας, να τους προετοιμάσει να αφοσιωθούν στον Θεό και να τους πείσει επιτέλους να αγαπήσουν την αποχή από τις αμαρτίες; Τι δε, πες μου, δεν έλεγε ολοκάθαρα και ο σοφός μας Παύλος: «Διότι θα ευχόμουν εγώ ο ίδιος να είμαι ανάθεμα, χωρισμένος από τον Χριστό, για χάρη των αδελφών μου, των συγγενών μου κατά σάρκα»;

Επομένως, με ύφος και ειρωνεία, που συμπλέκεται και με απειλή, θα εκλάβουμε τη δύναμη των λεγομένων. <Ένεκα τούτου θα χτυπά το στήθος της και θα θρηνήσει, θα πορευθεί ανυπόδητη και γυμνή, θα κάνει κοπετό σαν των δρακόντων και πένθος σαν των θυγατέρων των σειρήνων· διότι υπερίσχυσε η πληγή της, διότι έφτασε έως τον Ιούδα και άγγιξε έως την πύλη του λαού μου, έως την Ιερουσαλήμ.> Επειδή, δηλαδή, λέει, έζησε μέσα σε πλάνες, και σε καμία περίπτωση δεν έπαυσε να λυπεί τον Δεσπότη της, αποδίδοντας αντίθετα στα γλυπτά είδωλα τα ευχαριστήρια για όσα καλά είχε και για τα οποία δοξαζόταν, και επειδή έφτασε, λέει, πλέον σε τέτοιο σημείο ασέβειας, για τον λόγο αυτό θα κοπετύσει και θα θρηνήσει· και δεν θα νιώσει πόνο ίσως για κάποιους άλλους, δηλαδή για ξένους, στάζοντας δάκρυα από αγάπη, αλλά θα καταπληγεί από τις δικές της συμφορές. Η γυμνότητα, άλλωστε, και η ανυποδησία υποδηλώνουν την κατάσταση των αιχμαλώτων· έτσι και ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, προμηνύοντας την αιχμαλωσία που σύντομα θα τους έβρισκε, περιφερόταν στην Ιερουσαλήμ «γυμνός και ανυπόδητος», καθώς ο Θεός πρόσταξε να γίνει αυτό. Θα μιμηθεί, λοιπόν, μέσα από τα δικά της πάθη τα πένθη των δρακόντων και τους οδυρμούς των σειρήνων. Διότι λένε μερικοί ότι, αν πληγωθεί ένας δράκοντας, τότε ακριβώς ολοφύρεται καθώς κινδυνεύει, και αυτό το φανερώνει χτυπώντας την ουρά του στη γη και συνηθίζοντας να παράγει ιδιαίτερα μεγάλο ήχο.

Και για να μην γράφουμε πολλά, μη μπορώντας να πούμε τίποτα αντάξιο των Αγίων, παραλείπω τα υπόλοιπα. Διότι όλοι οι Άγιοι δοκιμάστηκαν σε αυτούς τους αγώνες, ζώντας όλο τον χρόνο της ζωής τους μέσα από πειρασμούς. Ο Ησαΐας, βέβαια, έζησε γυμνός και ανυπόδητος για τρία χρόνια. Ο μέγας αυτός προάγγελος της οικονομίας του Σωτήρος· αυτός που αξιώθηκε να δει τον Δεσπότη πάνω στα Χερουβείμ· αυτός που μας ευαγγελίστηκε την άφεση των αμαρτιών μας μέσω του αθάνατου σώματος του Δεσπότη Χριστού, λέγοντας με κάθε ταπεινοφροσύνη: «Αλίμονο σε μένα τον ταλαίπωρο, διότι είμαι συντετριμμένος· και ενώ έχω ακάθαρτα χείλη, κατοικώ ανάμεσα σε λαό που έχει ακάθαρτα χείλη, και είδα με τα μάτια μου τον Βασιλέα, τον Κύριο Σαβαώθ».

Αυτός, λοιπόν, ο ένδοξος, που αξιώθηκε την ανεξιχνίαστη θέα, ας δούμε αν βρήκε ανάπαυση σε τούτο τον κόσμο, και δεν πέρασε μάλλον όλο τον χρόνο της ζωής του μέσα σε κινδύνους και πειρασμούς. Διότι αυτός που περπατούσε γυμνός και ανυπόδητος, και που πριονίστηκε με ξύλινο πριόνι, ποια ανάπαυση είδε στην παρούσα ζωή;

Στον κοσμικό βίο, εκείνος που καλλωπίζει το σώμα του και αλλάζει ενδύματα, έχει ανθρώπινη δόξα· σε αυτή όμως την κλήση, εκείνος που τα καταφρονεί αυτά, φροντίζοντας μόνο για την αναγκαία χρεία του σώματος, αποκτά για τον εαυτό του δόξα στους ουρανούς, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε». Ας δουλεύσουμε λοιπόν ευάρεστα στον Θεό που μας ελευθέρωσε, και ας μην παρασυρθούμε από τα πάθη της φθοράς, ούτε να δίνουμε προσοχή στην ευπρέπεια των στολιδιών, ή του κουκουλίου, ή του ζωναρίου, ή ακόμη και ενός επιτηδευμένου αναλάβου· αλλά ας επιδιώκουμε τα ταπεινά και τα απαλλαγμένα από κενοδοξία, όπως αρμόζει σε αγίους. Μην καυχάσαι για την περιβολή των ενδυμάτων, ενθυμούμενος τη μηλωτή του Ηλία και τον σάκκο του Ησαΐα, καθώς είναι γεγραμμένο: «Πήγαινε και βγάλε τον σάκκο από την οσφύ σου, και λύσε τα σανδάλια από τα πόδια σου». Και μην ξεχνάς το ένδυμα του Βαπτιστή. Μην επιδιώκεις λοιπόν να είσαι περίβλεπτος εξαιτίας λαμπρού ενδύματος, αλλά με τα αγαθά σου έργα ας λάμψει το φως σου μπροστά σε όλους, για να δοξαστεί ο Κύριος.

89. Μην κομπάζεις εξυψώνοντας τον εαυτό σου με την ευγλωττία, αλλά να εξαγγέλλεις έμπρακτα τη διδασκαλία των απλών και αγράμματων, για να είσαι μαθητής των Αποστόλων του Κυρίου. Διότι το να καυχάται κανείς για την κοσμική σοφία απαγορεύεται, προπάντων στους Χριστιανούς. Διότι εκείνος που καυχάται, ας καυχάται εν Κυρίω. 90. Μην καυχάσαι για τα ενδύματα που φοράς, ενθυμούμενος την προβιά του Ηλία και τον σάκο του Ησαΐα· όπως είναι γραμμένο: Πήγαινε και βγάλε τον σάκο από τη μέση σου και λύσε τα σανδάλια από τα πόδια σου. Και μην ξεχνάς το ένδυμα του Βαπτιστή. Μην επιδιώκεις λοιπόν να γίνεσαι περίβλεπτος με λαμπρά ενδύματα, αλλά ας λάμψει το φως σου μπροστά σε όλους με τα αγαθά σου έργα, για να δοξαστεί ο Κύριος. 91. Όταν μιλάς περί πίστεως, πρόσεχε αν έχεις πράξει έργα πίστεως.

Επομένως, τα προκείμενα δεν ήταν αντίθετα προς όσα είχαν προφητευθεί προηγουμένως· διότι τα μεν παρέπεμπαν στους μελλοντικούς χρόνους, τα δε προανήγγειλαν όσα επρόκειτο να συμβούν στο άμεσο μέλλον. Διότι κατά τους χρόνους του προφήτη Ησαΐα, όταν ζούσε ο βασιλιάς των Ασσυρίων, ο οποίος έχοντας εισβάλει στο έθνος των Παλαιστινίων κατέλαβε την Άζωτο, που ήταν τότε η μεγαλύτερη και η πιο επιφανής από τις πόλεις της περιοχής, μετά την άλωση της οποίας ο προφήτης προστάζεται –ο οποίος χρησιμοποιούσε ένα μόνο ένδυμα λόγω της ακρότητας της φιλοσοφίας του, και μάλιστα αυτό δεν ήταν υφασμένο από μαλλί, αλλά από τρίχες αιγών– να το αποβάλει και αυτό, ώστε να μείνει εντελώς γυμνός, επειδή δεν είχε δεύτερο ρούχο πάνω στο σώμα του, και να βγάλει επίσης και τα σανδάλια του ή τα υποδήματα σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές. Και αφού τα έπραξε αυτά, ο Θεός λέει ότι παρόμοια με την εμφάνιση του προφήτη θα πάθουν και οι Αιγύπτιοι αφού πολεμηθούν από τους Ασσυρίους· διότι θα οδηγηθούν αιχμάλωτοι γυμνοί και ανυπόδητοι, όχι μόνο αυτοί αλλά και οι Αιθίοπες που ήλπιζαν ότι θα τους βοηθήσουν και θα συμμαχήσουν μαζί τους· επειδή οι Αιγύπτιοι, παίρνοντας θάρρος από το πλήθος των Αιθιόπων και από τη δύναμή τους, που εκείνο τον καιρό ήταν πολύ μεγάλη, αντιμετώπιζαν με περιφρόνηση τους Ασσυρίους. Αλλά ο Θεός προαναγγέλλει το μέλλον λέγοντας: «Όπως ακριβώς περπάτησε ο δούλος μου Ησαΐας γυμνός και ανυπόδητος επί τρία έτη, έτσι θα γίνουν σημεία και τέρατα στους Αιγυπτίους».

Παρατήρησε ότι πολεμούνται από τους Ασσυρίους και απάγονται «γυμνοί» και «ανυπόδητοι» σύμφωνα με την εικόνα την οποία υπέμεινε για χάρη τους ο προφήτης. Γι' αυτό επιλέγει στη συνέχεια: «έτσι γυμνούς και ανυπόδητους και με αποκαλυμμένη την αισχύνη τους θα απαγάγει αιχμαλώτους ο βασιλιάς των Ασσυρίων τους Αιγυπτίους και τους Αιθίοπες». Όταν δε αλωθούν οι Αιθίοπες, «θα καταισχυνθούν οι Αιγύπτιοι», ερυθριώντας για εκείνους στους οποίους είχαν στηριχθεί και «είχαν εναποθέσει την πεποίθησή τους», ώστε να καταδικάζουν και να μέμφονται οι ίδιοι τον εαυτό τους, «αυτοί που κατοικούν σε αυτή τη νήσο», το οποίο προφανώς αναφέρεται στη χώρα των Αιγυπτίων. Την ονόμασε δε «νήσο» επειδή περιρρέεται από παντού και κυκλώνεται από τον ποταμό που βρίσκεται μέσα σε αυτήν. Και θα πουν, λέει, καταδικάζοντας τον εαυτό τους και μεταμελούμενοι, επειδή εξάρτησαν τις ελπίδες τους από ανθρώπους και όχι από τον Θεό των όλων: «Και πώς» εμείς θα μπορέσουμε «να σωθούμε», όταν έχουν πάθει αυτά εκείνοι που προσδοκούσαμε ότι θα γίνουν βοηθοί μας; Είναι δε άξιος θαυμασμού ο προφητικός βίος, τον οποίο ο μεν Απόστολος παρουσίασε λέγοντας: «περιπλανήθηκαν με προβατοδέρματα, με κατσικίσια δέρματα, υστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι». Η δε παρούσα Γραφή παρουσιάζει τον Ησαΐα να χρησιμοποιεί ένα μόνο ένδυμα, τον σάκκο, προφανώς για να πενθεί και να θρηνεί εκείνους που εξαιτίας των δικών τους ασεβειών εκπίπτουν μακριά από τον Θεό.

γ΄. Αλλά ακόμη κι αν χρειαζόταν να κυκλοφορεί κανείς γυμνός για χάρη μιας τέτοιας πνευματικής φιλοσοφίας, ούτε και αυτό θα ήταν αισχρό. Επειδή και ο Αδάμ ήταν γυμνός στον παράδεισο και δεν ντρεπόταν· και ο Ησαΐας κυκλοφορούσε γυμνός και ανυπόδητος, και όμως ήταν πιο ένδοξος από όλους τους Ιουδαίους· αλλά και ο Ιωσήφ, όταν απογυμνώθηκε από το ένδυμά του, τότε ακριβώς έλαμψε περισσότερο. Διότι δεν είναι κακό το να γυμνώνεται κανείς κατ' αυτόν τον τρόπο, αλλά το να ντύνεται έτσι όπως εμείς σήμερα, με πολυτελή ενδύματα, αυτό είναι και αισχρό και καταγέλαστο. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο εκείνους μεν ο Θεός τους επαίνεσε, ενώ αυτούς εδώ τους επικρίνει, και μέσω των προφητών και μέσω των αποστόλων. Ας μη νομίζουμε, λοιπόν, ότι οι εντολές του Θεού είναι αδύνατον να τηρηθούν. Διότι, πέρα από το ότι είναι απόλυτα συμφέρουσες, είναι και εξαιρετικά εύκολες, εάν έχουμε πνευματική νηφαλιότητα. Και το κέρδος που αποφέρουν είναι τόσο μεγάλο, ώστε ωφελούν τα μέγιστα όχι μόνο εμάς, αλλά και εκείνους που μας αδικούν και μας κακομεταχειρίζονται. Και το πιο εξαίρετο χαρακτηριστικό των εντολών είναι τούτο: ότι, ενώ μας πείθουν να υπομένουμε το κακό, μέσα από αυτήν ακριβώς τη στάση διδάσκουν και εκείνους που μας το προξενούν να ζουν με ενάρετη φιλοσοφία. Διότι, όταν εκείνος θεωρεί σπουδαίο το να αρπάζει τα ξένα πράγματα, και εσύ του δείξεις ότι για σένα είναι εύκολο να του δώσεις ακόμη κι αυτά που δεν σου ζητά, και αντιπαραβάλεις τη γενναιοδωρία απέναντι στη δική του πενία και την πνευματική ανωτερότητα απέναντι στη δική του πλεονεξία, σκέψου πόσο σπουδαία διδασκαλία θα αποκομίσει. Θα εκπαιδευτεί όχι με λόγια αλλά με τα ίδια τα έργα, ώστε να περιφρονεί την κακία και να επιθυμεί την αρετή. Διότι ο Θεός δεν θέλει να είμαστε χρήσιμοι μόνο στους εαυτούς μας, αλλά και σε όλους ανεξαιρέτως τους συνανθρώπους μας.

Αλληγορεί την κάκωση προς τα έθνη που δεν πίστεψαν στον Κύριο, και προς την ερήμωση της ασέβειάς τους. Διατάζεται ο Ησαΐας να περπατήσει γυμνός. Εκστρατεία των Μήδων και των Βαβυλωνίων που πραγματοποιήθηκε κατά της Ιδουμαίας και της Αραβίας. Η έσχατη πολιορκία της Ιερουσαλήμ από τον Ναβουχοδονόσορα. Πρόρρηση προς τον Σωμνά τον ταμία περί της απωλείας. Οι δε ταμίες, δηλαδή οι φύλακες των χρημάτων του ιερού, προέρχονταν από τους ιερείς.