Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 20:3

Διότι άλλος μεν προσταζόταν να συζήσει, έστω και παρά τη θέλησή του, με πόρνη γυναίκα, άλλος να περπατά γυμνός, αλλά και να ξαπλώνει στη δεξιά του πλευρά για όχι μικρό αριθμό ημερών. Και αυτά τελούνταν για όσα προέκυπταν από αυτά, και όχι οπωσδήποτε για τα ίδια τα γεγονότα· έτσι λοιπόν και ο μακάριος Μωυσής προσταζόταν να αγιάζει τη σκηνή, καίτοι μάλλον όφειλε να αγιάζεται από αυτήν, προκειμένου να νοείται πάλι ο Χριστός ότι στο πρόσωπό του αγιάζει τον δικό του ναό, παρόλο που συζούσε με σάρκα ανάμεσα στους Ιουδαίους και μέσω αυτού μιλούσε στα πλήθη, όπως ακριβώς παλαιότερα ο Θεός από το ιλαστήριο. <Θαύμαζαν λοιπόν οι Ιουδαίοι και έλεγαν: «Πώς αυτός γνωρίζει γράμματα χωρίς να έχει διδαχθεί;»> Δεν είναι παράλογος ο θαυμασμός των Ιουδαίων, αλλά ο λόγος γι' αυτό έχει διατυπωθεί κάπως περίτεχνα. Διότι πράγματι ήταν φυσικό να εκπλήσσονται βλέποντας να διαπρέπει με ασυνήθιστο τρόπο στον λόγο και τη γνώση εκείνος, ο οποίος δεν είχε αποκτήσει πλούτο από μαθήματα. Διότι ο ανθρώπινος νους είναι βέβαια δεκτικός στη σοφία, ακόμη κι αν κάποιος δεν φαίνεται να είναι ήδη σοφός, και η φύση είναι πάρα πολύ κατάλληλη για την απόκτηση σύνεσης και γνώσης γύρω από ορισμένα πράγματα. Αλλά σε όσους δεν έχουν ιδιαίτερη τριβή με τα γράμματα, το χρήσιμο στοιχείο που υπάρχει στη φύση είναι κατά κάποιον τρόπο κλειστό και σε λήθαργο· σε εκείνους όμως που έχουν συνηθίσει να υποβάλλονται σε τέτοιους κόπους και να εντρυφούν στις ασκήσεις των λόγων, είναι εξαιρετικά λαμπρό, έτοιμο για αγαθή εγρήγορση, και βρίσκεται να κατέχει διόλου ευκαταφρόνητη παράθεση λόγων και σοφών επινοήσεων.

Γι' αυτό, λέει ο Θεός των όλων: Ευλογημένος ο λαός μου, που βρίσκεται στην Αίγυπτο και στους Ασσυρίους· και συναριθμείται τρίτος ο Ισραήλ. Διότι προσθέτει ότι «Και κληρονομιά μου ο Ισραήλ». Και την αιτία αυτού μας την έχει ήδη αποδείξει ο λόγος· διότι έγινε κυριοκτόνος και τοποθετήθηκε στα νώτα, καθώς λέει ο Δαβίδ. Και μεταξύ των υπολοίπων βρέθηκε ο πρωτότοκος. <Το έτος που εισήλθε ο Ταναθάν στην Άζωτο, όταν απεστάλη από τον Αρνά, βασιλιά των Ασσυρίων, και πολέμησε την Άζωτο και την κατέλαβε, τότε μίλησε ο Κύριος προς τον Ησαΐα λέγοντας: Πήγαινε και βγάλε τον σάκο από την οσφύ σου, και λύσε τα σανδάλια από τα πόδια σου· και αυτός έπραξε έτσι, περπατώντας γυμνός και ανυπόδητος. Και είπε ο Κύριος: Όπως ακριβώς περπάτησε ο δούλος μου Ησαΐας γυμνός και ανυπόδητος, τρία έτη θα αποτελεί σημεία και τέρατα για τους Αιγυπτίους και τους Αιθίοπες· διότι έτσι θα οδηγήσει ο βασιλιάς των Ασσυρίων τους αιχμαλώτους της Αιγύπτου και των Αιθιόπων, νέους και γέροντες, γυμνούς και ανυπόδητους, με ανακαλυμμένη την αισχύνη της Αιγύπτου.> Αφού ολοκλήρωσε με εξαιρετικό τρόπο τον λόγο σχετικά με τους Αιγυπτίους, και έχοντας προφητεύσει τον τρόπο με τον οποίο θα κληθούν μέσω της πίστεως στην επίγνωση της αλήθειας, οικονομεί και πάλι κάποια από όσα ήταν χρήσιμα και αναγκαία για την ωφέλεια των Ισραηλιτών· και ποια ακριβώς είναι αυτά, θα τα αναφέρω με συντομία.

Αλλ' ίσως, ως προς αυτό, θα μπορούσε να πει κάποιος: Γιατί, δηλαδή, δεν προανήγγειλε απλώς μόνο στους Ισραηλίτες τα όσα επρόκειτο να συμβούν στους Αιγυπτίους εν καιρώ, αλλά πορεύθηκε με αυτόν τον τρόπο, γυμνός και ανυπόδητος, ο περίφημος μεταξύ των προφητών, αψηφώντας την κοσμιότητα που του άρμοζε;

Καθώς λοιπόν ο μακάριος προφήτης περιφερόταν στην Ιουδαία γυμνός και ανυπόδητος, προκαλώντας όχι μικρό τρόμο σε όσους τον έβλεπαν, το κείμενο αναφέρει: «Είπε ο Κύριος: Όπως ακριβώς πορεύθηκε ο δούλος μου Ησαΐας, γυμνός και ανυπόδητος, για τρία χρόνια θα είναι σημεία και τέρατα για τους Αιγυπτίους και τους Αιθίοπες». Διότι, όπως ήδη προείπα, μέσα σε τρία μόλις χρόνια, αφού ο βασιλιάς των Ασσυρίων λεηλάτησε τη χώρα των Αιγυπτίων, αλλά και των Αιθιόπων που κατοικούσαν κοντά σε αυτήν και γειτόνευαν με τους Θηβαίους, λαμβάνοντας πάρα πολλούς αιχμαλώτους και εντρυφώντας στις συμφορές των Αιγυπτίων· τότε πλέον επέστρεψε ξανά δοξασμένος στην πατρίδα του. <Και θα ηττηθούν ντροπιασμένοι οι Αιγύπτιοι εξαιτίας των Αιθιόπων, στους οποίους είχαν στηρίξει τις ελπίδες τους οι Αιγύπτιοι· διότι αυτοί αποτελούσαν τη δόξα τους. Και θα πουν όσοι κατοικούν σε αυτό το νησί: Ιδού, εμείς είχαμε την πεποίθηση να καταφύγουμε σε αυτούς για βοήθεια, και εκείνοι δεν μπόρεσαν να σωθούν από τον βασιλιά των Ασσυρίων, πώς λοιπόν εμείς θα σωθούμε;> Τα βάρβαρα έθνη που γειτονεύουν με τους Θηβαίους, δηλαδή οι Βλέμμυες, οι οποίοι είναι και Αιθίοπες, έχουν εξασκηθεί στο να εκτελούν τις βολές των βελών με μεγάλη επιδεξιότητα. Αφού μάλιστα τα αλείψουν με ολεθριότατο δηλητήριο, τα εκτοξεύουν εναντίον εκείνων που τους πολεμούν· και αν απλώς τους αγγίξουν, αυτός που χτυπήθηκε θα πεθάνει οπωσδήποτε, και σαν να έχει δαγκωθεί από φίδι, θα πέσει αμέσως νεκρός.

Διότι μια γυναίκα τόσο αισχρή και κοινή σε πολλούς, την έπεισε να αφοσιωθεί σε έναν μόνο άνδρα, και εκείνην που παλαιότερα λυπούσε την ίδια τη φύση· επειδή δεν υποτασσόταν στη γέννηση τέκνων, αλλά, πουλώντας την ομορφιά της για τις ηδυπάθειες των τυχάρπαστων, ήταν παγίδα θανάτου, και θύρα και οδός που οδηγούσε σε αυτό το βαθύ και έσχατο σκοτάδι· την έπεισε να απέχει από αυτές τις τόσο αξιοκαταφρόνητες μαγγανείες και πράξεις, και την έκανε σεμνή μητέρα τέκνων. Το να μη φροντίσει όμως κανείς ιδιαίτερα τον εαυτό του, αλλά να επιλέξει να κατορθώσει μάλλον εκείνο που είναι χρήσιμο και αναγκαίο για τη σωτηρία του άλλου, θα φαινόταν ως μια αγιοπρεπής και αξιοθαύμαστη προσπάθεια. Ή μήπως δεν θα θεωρήσουμε έτσι άξιο κάθε επαίνου και τον μακάριο προφήτη Ησαΐα, εφόσον έβγαλε τον χιτώνα του, έβγαλε τα σανδάλια του και, μην υπολογίζοντας καθόλου την ευπρέπεια, περπατούσε γυμνός, ώστε, δείχνοντας στους Ισραηλίτες το σχήμα της μελλοντικής αιχμαλωσίας, να τους προετοιμάσει να αφοσιωθούν στον Θεό και να τους πείσει επιτέλους να αγαπήσουν την αποχή από τις αμαρτίες; Τι δε, πες μου, δεν έλεγε ολοκάθαρα και ο σοφός μας Παύλος: «Διότι θα ευχόμουν εγώ ο ίδιος να είμαι ανάθεμα, χωρισμένος από τον Χριστό, για χάρη των αδελφών μου, των συγγενών μου κατά σάρκα»;

Επομένως, με ύφος και ειρωνεία, που συμπλέκεται και με απειλή, θα εκλάβουμε τη δύναμη των λεγομένων. <Ένεκα τούτου θα χτυπά το στήθος της και θα θρηνήσει, θα πορευθεί ανυπόδητη και γυμνή, θα κάνει κοπετό σαν των δρακόντων και πένθος σαν των θυγατέρων των σειρήνων· διότι υπερίσχυσε η πληγή της, διότι έφτασε έως τον Ιούδα και άγγιξε έως την πύλη του λαού μου, έως την Ιερουσαλήμ.> Επειδή, δηλαδή, λέει, έζησε μέσα σε πλάνες, και σε καμία περίπτωση δεν έπαυσε να λυπεί τον Δεσπότη της, αποδίδοντας αντίθετα στα γλυπτά είδωλα τα ευχαριστήρια για όσα καλά είχε και για τα οποία δοξαζόταν, και επειδή έφτασε, λέει, πλέον σε τέτοιο σημείο ασέβειας, για τον λόγο αυτό θα κοπετύσει και θα θρηνήσει· και δεν θα νιώσει πόνο ίσως για κάποιους άλλους, δηλαδή για ξένους, στάζοντας δάκρυα από αγάπη, αλλά θα καταπληγεί από τις δικές της συμφορές. Η γυμνότητα, άλλωστε, και η ανυποδησία υποδηλώνουν την κατάσταση των αιχμαλώτων· έτσι και ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, προμηνύοντας την αιχμαλωσία που σύντομα θα τους έβρισκε, περιφερόταν στην Ιερουσαλήμ «γυμνός και ανυπόδητος», καθώς ο Θεός πρόσταξε να γίνει αυτό. Θα μιμηθεί, λοιπόν, μέσα από τα δικά της πάθη τα πένθη των δρακόντων και τους οδυρμούς των σειρήνων. Διότι λένε μερικοί ότι, αν πληγωθεί ένας δράκοντας, τότε ακριβώς ολοφύρεται καθώς κινδυνεύει, και αυτό το φανερώνει χτυπώντας την ουρά του στη γη και συνηθίζοντας να παράγει ιδιαίτερα μεγάλο ήχο.

Και για να μην γράφουμε πολλά, μη μπορώντας να πούμε τίποτα αντάξιο των Αγίων, παραλείπω τα υπόλοιπα. Διότι όλοι οι Άγιοι δοκιμάστηκαν σε αυτούς τους αγώνες, ζώντας όλο τον χρόνο της ζωής τους μέσα από πειρασμούς. Ο Ησαΐας, βέβαια, έζησε γυμνός και ανυπόδητος για τρία χρόνια. Ο μέγας αυτός προάγγελος της οικονομίας του Σωτήρος· αυτός που αξιώθηκε να δει τον Δεσπότη πάνω στα Χερουβείμ· αυτός που μας ευαγγελίστηκε την άφεση των αμαρτιών μας μέσω του αθάνατου σώματος του Δεσπότη Χριστού, λέγοντας με κάθε ταπεινοφροσύνη: «Αλίμονο σε μένα τον ταλαίπωρο, διότι είμαι συντετριμμένος· και ενώ έχω ακάθαρτα χείλη, κατοικώ ανάμεσα σε λαό που έχει ακάθαρτα χείλη, και είδα με τα μάτια μου τον Βασιλέα, τον Κύριο Σαβαώθ».

Αυτός, λοιπόν, ο ένδοξος, που αξιώθηκε την ανεξιχνίαστη θέα, ας δούμε αν βρήκε ανάπαυση σε τούτο τον κόσμο, και δεν πέρασε μάλλον όλο τον χρόνο της ζωής του μέσα σε κινδύνους και πειρασμούς. Διότι αυτός που περπατούσε γυμνός και ανυπόδητος, και που πριονίστηκε με ξύλινο πριόνι, ποια ανάπαυση είδε στην παρούσα ζωή;

Επομένως, τα προκείμενα δεν ήταν αντίθετα προς όσα είχαν προφητευθεί προηγουμένως· διότι τα μεν παρέπεμπαν στους μελλοντικούς χρόνους, τα δε προανήγγειλαν όσα επρόκειτο να συμβούν στο άμεσο μέλλον. Διότι κατά τους χρόνους του προφήτη Ησαΐα, όταν ζούσε ο βασιλιάς των Ασσυρίων, ο οποίος έχοντας εισβάλει στο έθνος των Παλαιστινίων κατέλαβε την Άζωτο, που ήταν τότε η μεγαλύτερη και η πιο επιφανής από τις πόλεις της περιοχής, μετά την άλωση της οποίας ο προφήτης προστάζεται –ο οποίος χρησιμοποιούσε ένα μόνο ένδυμα λόγω της ακρότητας της φιλοσοφίας του, και μάλιστα αυτό δεν ήταν υφασμένο από μαλλί, αλλά από τρίχες αιγών– να το αποβάλει και αυτό, ώστε να μείνει εντελώς γυμνός, επειδή δεν είχε δεύτερο ρούχο πάνω στο σώμα του, και να βγάλει επίσης και τα σανδάλια του ή τα υποδήματα σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές. Και αφού τα έπραξε αυτά, ο Θεός λέει ότι παρόμοια με την εμφάνιση του προφήτη θα πάθουν και οι Αιγύπτιοι αφού πολεμηθούν από τους Ασσυρίους· διότι θα οδηγηθούν αιχμάλωτοι γυμνοί και ανυπόδητοι, όχι μόνο αυτοί αλλά και οι Αιθίοπες που ήλπιζαν ότι θα τους βοηθήσουν και θα συμμαχήσουν μαζί τους· επειδή οι Αιγύπτιοι, παίρνοντας θάρρος από το πλήθος των Αιθιόπων και από τη δύναμή τους, που εκείνο τον καιρό ήταν πολύ μεγάλη, αντιμετώπιζαν με περιφρόνηση τους Ασσυρίους. Αλλά ο Θεός προαναγγέλλει το μέλλον λέγοντας: «Όπως ακριβώς περπάτησε ο δούλος μου Ησαΐας γυμνός και ανυπόδητος επί τρία έτη, έτσι θα γίνουν σημεία και τέρατα στους Αιγυπτίους».

Και για τον Ιούδα έχει γραφτεί ότι είναι Υιός απωλείας· και τον ονόμασε υιό απωλείας, επειδή έπραξε τα της απωλείας. Ο Ησαΐας πέρασε τρία χρόνια γυμνός και ανυπόδητος. Για τον Μωυσή λένε ότι, αφού άκουσε τα λόγια του Θεού, δεν άγγιξε πλέον τη γυναίκα του, ούτε τεκνοποίησε. Σχετικά με το βδέλυγμα της ερημώσεως που στέκεται σε άγιο τόπο, λένε ότι ο ναός στα Ιεροσόλυμα θα ανοικοδομηθεί αργότερα, καθώς ο Αντίχριστος θα γίνει πιστευτός από τους Ιουδαίους ότι είναι ο Χριστός, και θα καθίσει σε αυτόν, και θα θεωρηθεί βασιλιάς ολόκληρης της οικουμένης. Θα έλθει δε κατά την ερήμωση του κόσμου· διότι είναι το βδέλυγμα της ερημώσεως. Λέγεται ότι οι τρεις παίδες, αυτοί που βρίσκονταν στη Βαβυλώνα και στο καμίνι, ήταν παιδιά του Εζεκία, και ότι ο Ιεζεκιήλ είχε διατελέσει πρωτύτερα δούλος του Ιερεμία.

Κεφάλαιο λ'. Προσφώνηση προς τον Ησαΐα να κηρύξει τη γύμνωση που προήλθε στα πιστά έθνη από την αιχμαλωσία των ειδώλων. Το έτος κατά το οποίο εισήλθε ο Τανάθαν στην Άζωτο, ... και την κατέλαβε, τότε μίλησε ο Κύριος προς τον Ησαΐα λέγοντας: Πήγαινε και αφαίρεσε τον σάκο από τη μέση σου ... και έπραξε έτσι, πορευόμενος γυμνός και ανυπόδητος. Και είπε ο Κύριος: Όπως ακριβώς πορεύθηκε ο δούλος μου Ησαΐας γυμνός και ανυπόδητος, για τρία έτη θα είναι σημεία και τέρατα στους Αιγυπτίους και στους Αιθίοπες· διότι έτσι θα οδηγήσει ο βασιλιάς των Ασσυρίων ... γυμνούς και ανυπόδητους, αποκαλύπτοντας την αισχύνη της Αιγύπτου. ... διότι αυτοί ήσαν η δόξα τους. Και θα πουν οι κατοικούντες σε αυτήν τη νήσο: Ιδού, εμείς είχαμε πεποίθηση ...

γ΄. Αλλά ακόμη κι αν χρειαζόταν να κυκλοφορεί κανείς γυμνός για χάρη μιας τέτοιας πνευματικής φιλοσοφίας, ούτε και αυτό θα ήταν αισχρό. Επειδή και ο Αδάμ ήταν γυμνός στον παράδεισο και δεν ντρεπόταν· και ο Ησαΐας κυκλοφορούσε γυμνός και ανυπόδητος, και όμως ήταν πιο ένδοξος από όλους τους Ιουδαίους· αλλά και ο Ιωσήφ, όταν απογυμνώθηκε από το ένδυμά του, τότε ακριβώς έλαμψε περισσότερο. Διότι δεν είναι κακό το να γυμνώνεται κανείς κατ' αυτόν τον τρόπο, αλλά το να ντύνεται έτσι όπως εμείς σήμερα, με πολυτελή ενδύματα, αυτό είναι και αισχρό και καταγέλαστο. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο εκείνους μεν ο Θεός τους επαίνεσε, ενώ αυτούς εδώ τους επικρίνει, και μέσω των προφητών και μέσω των αποστόλων. Ας μη νομίζουμε, λοιπόν, ότι οι εντολές του Θεού είναι αδύνατον να τηρηθούν. Διότι, πέρα από το ότι είναι απόλυτα συμφέρουσες, είναι και εξαιρετικά εύκολες, εάν έχουμε πνευματική νηφαλιότητα. Και το κέρδος που αποφέρουν είναι τόσο μεγάλο, ώστε ωφελούν τα μέγιστα όχι μόνο εμάς, αλλά και εκείνους που μας αδικούν και μας κακομεταχειρίζονται. Και το πιο εξαίρετο χαρακτηριστικό των εντολών είναι τούτο: ότι, ενώ μας πείθουν να υπομένουμε το κακό, μέσα από αυτήν ακριβώς τη στάση διδάσκουν και εκείνους που μας το προξενούν να ζουν με ενάρετη φιλοσοφία. Διότι, όταν εκείνος θεωρεί σπουδαίο το να αρπάζει τα ξένα πράγματα, και εσύ του δείξεις ότι για σένα είναι εύκολο να του δώσεις ακόμη κι αυτά που δεν σου ζητά, και αντιπαραβάλεις τη γενναιοδωρία απέναντι στη δική του πενία και την πνευματική ανωτερότητα απέναντι στη δική του πλεονεξία, σκέψου πόσο σπουδαία διδασκαλία θα αποκομίσει. Θα εκπαιδευτεί όχι με λόγια αλλά με τα ίδια τα έργα, ώστε να περιφρονεί την κακία και να επιθυμεί την αρετή. Διότι ο Θεός δεν θέλει να είμαστε χρήσιμοι μόνο στους εαυτούς μας, αλλά και σε όλους ανεξαιρέτως τους συνανθρώπους μας.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, όρισαν οι πατέρες να μυσταγωγείσθε κατά την περίοδο αυτή, φρονώ ότι σας το παρουσιάσαμε επαρκώς με όσα έχουν ήδη λεχθεί. Επιθυμώ, όμως, να σας εξοφλήσω και ένα άλλο χρέος, εάν δεν έχετε κουραστεί να ακούτε, και να σας εξηγήσω για ποιον λόγο σας στέλνουμε από εδώ γυμνούς και ανυπόδητους προς τις φωνές των εξορκιστών. Διότι και εδώ πάλι θα φανεί η ίδια αιτία: ότι ο βασιλιάς, αφού νίκησε στον πόλεμο, πήρε αιχμαλώτους. Αυτή είναι, λοιπόν, η εμφάνιση των αιχμαλώτων. Άκουσε τι λέει ο Θεός προς τους Ιουδαίους: «Όπως περπάτησε ο δούλος μου Ησαΐας γυμνός και ανυπόδητος, έτσι θα πορευθούν και οι υιοί του Ισραήλ στην αιχμαλωσία, γυμνοί και ανυπόδητοι». Θέλοντας, επομένως, να σου υπενθυμίσει την προηγούμενη τυραννία του διαβόλου, μέσω αυτού του σχήματος σε παραπέμπει στη μνήμη της παλαιάς δυσγένειας. Για τον λόγο αυτόν δεν στέκεστε μόνο γυμνοί και ανυπόδητοι, αλλά έχετε και τα χέρια ύπτια, ώστε να ομολογείτε τη μετέπειτα δεσποτεία του Θεού, στην οποία τώρα προσέρχεσθε. Σκύλα είστε και λάφυρα όλοι εσείς· και αυτά τα σκύλα τα μνημονεύει από πολύ παλιά ο Ησαΐας, προαναγγέλλοντας πριν από την έκβαση των πραγμάτων με τα εξής λόγια: «Αυτός θα μοιράσει τα σκύλα του ισχυρού». Και πάλι: «Ήλθε να κηρύξει στους αιχμαλώτους την απελευθέρωση». Ο δε Δαβίδ, συμφωνώντας μαζί του, προφητεύοντας αυτήν την αιχμαλωσία έλεγε: «Ανέβηκες στα ύψη, αιχμαλώτισες αιχμαλωσία».