Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 25:8

Διότι το μεν να σταυρωθεί, αποδεικνύει το «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη»· και το να τρυπηθεί η πλευρά του με τη λόγχη, εκπληρώνει το «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή»· το δε να μην αναστηθεί μόνο ο ίδιος, αλλά να αναστήσει και παλαιούς νεκρούς από τα μνήματα (διότι αυτούς τους είδαν οι περισσότεροι από εσάς), αυτό είναι το «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη»· και το «Κατάπιε ο θάνατος αφού υπερίσχυσε»· και πάλι: «Αφαίρεσε ο Θεός». Το να επιτελέσει δε τέτοια σημεία, όπως αυτά που έγιναν, αποδεικνύει ότι αυτός που βρίσκεται μέσα στο σώμα είναι Θεός, και ότι ο ίδιος είναι η ζωή και ο Κύριος του θανάτου. Διότι έπρεπε ο Χριστός, αυτός που δίνει ζωή στους άλλους, να μην κρατείται ο ίδιος από τον θάνατο· αυτό όμως δεν θα είχε συμβεί εάν, όπως νομίζετε εσείς, ο Χριστός ήταν απλός άνθρωπος. Αλλά βεβαίως αυτός είναι ο Υιός του Θεού· διότι όλοι οι άνθρωποι είναι υποκείμενοι στον θάνατο. Ας μην αμφιβάλλει λοιπόν πλέον κανείς, αλλά ας γνωρίζει με ασφάλεια όλος ο οίκος του Ισραήλ, ότι αυτός ο Ιησούς, τον οποίο είδατε με ανθρώπινη μορφή να επιτελεί σημεία και τέτοια έργα τα οποία κανείς ποτέ δεν έχει κάνει, αυτός είναι ο Χριστός και ο Κύριος των πάντων. Διότι, αφού έγινε άνθρωπος και ονομάστηκε Ιησούς, όπως είπαμε πρωτύτερα, δεν μειώθηκε από το ανθρώπινο πάθος, αλλά μάλλον, και με το να γίνει άνθρωπος, αποδεικνύεται Κύριος ζώντων και νεκρών.

Αν λοιπόν μπορείτε να πείτε ότι προηγουμένως έχει έρθει κάποιος τέτοιος και μπορείτε να αποδείξετε ότι αυτός είναι Θεός, από τα «σημεία και τέρατα που έκανε», δικαιολογημένα λογομαχείτε μαζί μας. Αν όμως δεν μπορείτε να αποδείξετε ότι έχει έρθει, αλλά εξακολουθείτε να προσδοκάτε κάποιον τέτοιο, αναγνωρίστε τον καιρό από το βιβλίο του Δανιήλ· διότι τα όσα ελέχθησαν από αυτόν εκπληρώνονται στον παρόντα χρόνο. Αν λοιπόν ο παρών καιρός είναι εκείνος που είχε προαναγγελθεί από παλιά, και είδατε τα όσα συνέβησαν τώρα σε εμάς, μάθετε ότι αυτός ο Ιησούς, «τον οποίο εσείς σταυρώσατε», αυτός είναι ο προσδοκώμενος Χριστός. Διότι ο μεν Δαβίδ και όλοι οι προφήτες πέθαναν, και τα μνήματα όλων βρίσκονται ανάμεσά σας, η δε ανάσταση που συνέβη τώρα απέδειξε ότι σε αυτόν καταλήγουν τα γεγραμμένα. Διότι το ότι σταυρώθηκε υποδεικνύει το «θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη», και το ότι τρυπήθηκε η πλευρά του με τη λόγχη εκπληρώνει το «σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή». Το δε ότι όχι μόνο αναστήθηκε, αλλά και ότι ανέστησε από τα μνήματα παλαιούς νεκρούς (διότι αυτούς τους είδαν οι περισσότεροι από εσάς), αυτό είναι το «δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη» και το «ο θάνατος επικράτησε και κατάπιε, και πάλι ο Θεός τον αφαίρεσε». Το ότι έκανε τέτοια σημεία, σαν αυτά που έγιναν, αποδεικνύει ότι ο εν σώματι ευρισκόμενος είναι Θεός και ότι Αυτός είναι η ζωή και ο Κύριος του θανάτου.

Διότι οι απόστολοι, ενώ και τότε έκλαιγαν το βράδυ, αγαλλίασαν το πρωί. Και η Μαρία η Μαγδαληνή καθόταν κοντά στο μνημείο κλαίγοντας· σε αυτήν, αφού εμφανίστηκε ο Κύριος, αφαίρεσε τα δάκρυα από τα μάτια της, και εκπληρώθηκε αυτό που είχε προφητευθεί: «Και αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο». Να θυμάστε τον Κύριό μας, ότι υπέμεινε τόσα πολλά για εμάς· εκδύθηκε τον ιματισμό του, τον έντυσαν με κόκκινη χλαμύδα, του φόρεσαν ακάνθινο στέφανο, τον έφτυσαν, τον ενέπαιξαν, και ραπίστηκε από έναν υπηρέτη ο Δεσπότης των πάντων. Κρεμάστηκε επί του ξύλου, τον πότισαν ξίδι με χολή, διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά του μπροστά στα μάτια του, του κέντησαν την πλευρά με λόγχη, παρέδωσε το πνεύμα στα χέρια του Πατρός, το σώμα του τέθηκε σε μνημείο, αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, αναλήφθηκε εν δόξη στους ουρανούς, και τον προανήγγειλαν άγιοι άγγελοι λέγοντας: «Άρατε τις πύλες σας, άρχοντες». Αναλογιστείτε, λοιπόν, Εκείνον που επέδειξε τέτοια υπομονή, ώστε όποιος γίνει μιμητής Του, να γίνει και συγκάθεδρος και συγκληρονόμος Του, όπως ο Ίδιος υποσχέθηκε, στη βασιλεία των ουρανών, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Διότι, όπως ακριβώς το ζωύφιο που ονομάζεται σφήκα, όταν χτυπά πάνω σε πέτρα, με το χτύπημα δεν τη βλάπτει, αλλά μάλλον χάνει το κεντρί της· έτσι και ο θάνατος έσφαλε οικτρά προσβάλλοντας τη ζωή, που είναι ο Χριστός. Διότι δεν μπόρεσε να τον κρατήσει στην εξουσία του θανάτου, αλλά μάλλον έχασε και ο ίδιος το κεντρί του. Ώστε και εκείνοι τους οποίους προηγουμένως φόβιζε το κεντρί, τώρα να τον χλευάζουν και να λένε: «Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Και πάλι: «Κατέπιε ο θάνατος επικρατώντας»· και πάλι: «Εξάλειψε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο». Έπειτα, εκδιωγμένος ο άθλιος από τον άδη, καθισμένος κοντά στις πύλες, βλέπει να εξάγονται όλοι οι δεσμώτες με την ανδρεία του Σωτήρος, και τους μεν νεκρούς να ξαναζούν, τους δε αιχμαλώτους να απελευθερώνονται, και τους μεν αγίους να προϋπαντούν εκείνους που βρίσκονταν γύρω από τον Αβραάμ, και όλους να ψάλλουν, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Προπορεύθηκαν οι άρχοντες, ακολουθούμενοι από εκείνους που έψαλλαν, ανάμεσα σε νεανίδες που έπαιζαν τύμπανα»· και τους απελευθερωμένους να χαίρονται και να λένε: «Όταν ο Κύριος επανέφερε τους αιχμαλώτους της Σιών, γίναμε σαν να είχαμε παρηγορηθεί. Τότε το στόμα μας γέμισε χαρά και η γλώσσα μας αγαλλίαση». Διότι και οι άγγελοι, και όλη η στρατιά των αγγέλων υμνούσαν και έλεγαν: «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία»· και προϋπαντούσαν τις λυτρωμένες νεανικές ψυχές.

Διότι ο Θεός αφαίρεσε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο.

Υπάρχει οδός σωτηρίας, εάν το θέλουμε. Ο θάνατος επικράτησε και κατέπιε τους ανθρώπους, αλλά να γνωρίζεις καλά ότι και πάλι ο Θεός αφαίρεσε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο των μετανοούντων. Πιστός είναι ο Κύριος σε όλα τα λόγια Του. Δεν ψεύδεται λέγοντας: «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν την πορφύρα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί.» Έτοιμος είναι ο μέγας ιατρός των ψυχών να θεραπεύσει το πάθος σου. Δικά Του είναι αυτά τα λόγια, εκείνο το γλυκύ και σωτήριο στόμα είπε: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Ο Κύριος θέλει να σε καθαρίσει από τον πόνο της πληγής και να σου δείξει το φως μέσα από το σκοτάδι.

Εφόσον, λοιπόν, βρεθήκαμε μακριά από το πρόσωπο του πανάγιου Θεού, επειδή ο νους του ανθρώπου είναι επιμελώς προσηλωμένος «στα πονηρά από τη νεότητά του», ζούσαμε έναν πιο παράλογο βίο· και «μας κατάπιε μεν ο θάνατος έχοντας ισχύ», όπως λέει ο προφήτης, ενώ και «ο άδης πλάτυνε την ψυχή του και άνοιξε το στόμα του ώστε να μην παύει»· διότι, επειδή γίναμε μιμητές της παράβασης του Αδάμ, εφόσον όλοι αμάρτησαν, υποβληθήκαμε στις ίδιες τιμωρίες με εκείνον. Αλλά η υφήλιος δεν παρέμεινε αβοήθητη, διότι έχει καθαιρεθεί η αμαρτία, έχει πέσει ο σατανάς, και έχει καταργηθεί και ο θάνατος. <Διότι μέχρι την έλευση του νόμου υπήρχε αμαρτία στον κόσμο.> Ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή ήταν έλεγχος, όπως είπα, της αδυναμίας αυτών που έσφαλαν, και όχι λυτήριος της αμαρτίας· απεναντίας, κατεργαζόταν μάλλον οργή· διότι ήταν ανάγκη όσοι παρέβαιναν να υφίστανται τις ποινές που είχαν οριστεί στον νόμο· όπου δε υπάρχει γενικά τρόπος παράβασης, εκεί οπωσδήποτε υπάρχει και αμαρτία.

Το δε μύρο μάς υποδηλώνει πολύ καλά το χρίσμα του Αγίου Πνεύματος. Διότι γράφει ο σοφός Ιωάννης: «Και εσείς έχετε χρίσμα από τον Άγιο· και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς, αλλά όπως το δικό του χρίσμα σας διδάσκει για όλα.» Διότι χριόμαστε με μύρο κυρίως κατά τον καιρό του αγίου βαπτίσματος, καθιστώντας το χρίσμα σύμβολο της μετοχής μας στο Άγιο Πνεύμα. Αλλά όλα αυτά, λέει, παράδωσέ τα στα έθνη· διότι αυτή η βουλή αφορά όλα τα έθνη. Διότι ο παλαιός νόμος, και η λατρεία σύμφωνα με αυτόν, η οποία διακονήθηκε μέσω αγγέλων, δεν δόθηκε γενικώς σε όλα τα έθνη· αλλά σε ένα και μόνο, στον εξ αίματος Ισραήλ. Η δε χάρη εν Χριστώ, και η μέσω της πίστεως κλήση, και επιπλέον ο αγιασμός μέσω του Πνεύματος, και αυτό το ίδιο το μυστήριο, με τη βουλή του Θεού και Πατρός έγιναν για όλα τα έθνη. Διότι ο Χριστός είναι η προσδοκία των εθνών, σύμφωνα με τη φωνή του Αγίου. «Κατάπιε ο θάνατος αφού υπερίσχυσε, και πάλι αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο.»

Αφαίρεσε το όνειδος του λαού από όλη τη γη. Διότι το στόμα του Κυρίου τα είπε αυτά. Πολύ επίκαιρα και αναγκαία, μαζί με την παράδοση του μυστηρίου, έχει εισαχθεί συγχρόνως και ο λόγος περί της αναστάσεως των νεκρών. Γι' αυτόν τον λόγο, και κατά τον χρόνο του αγίου βαπτίσματος, κάνοντας την ομολογία της πίστεως, προσδοκούμε ότι θα γίνει η ανάσταση της σαρκός, και έτσι πιστεύουμε. Ο θάνατος, λοιπόν, κατίσχυσε του προπάτορά μας Αδάμ εξαιτίας της παραβάσεως, και σαν κάποιο ωμό και σκληρό θηρίο που του επιτέθηκε, τον άρπαξε. Έκτοτε, λοιπόν, θρήνοι και οιμωγές και δάκρυα, και το πένθος για τους νεκρούς, κυριάρχησαν στους κατοίκους της γης. Όμως αυτά έχουν σταματήσει εν Χριστώ. Διότι αναστήθηκε τριήμερος καταπατώντας τον θάνατο, και έγινε οδός για την ανθρώπινη φύση, ώστε να μπορέσει να αποτινάξει τη φθορά. Διότι έγινε πρωτότοκος των νεκρών, και απαρχή των κεκοιμημένων.

Οπωσδήποτε δε, μετά την απαρχή, και ως πρώτο μετά από αυτήν, θα ακολουθήσουμε εμείς. Επομένως, το πάθος μεταστράφηκε σε χαρά, και ο σάκος του πένθους σχίστηκε· ζωστήκαμε δε τη θεόσδοτη ευφροσύνη, ώστε με χαρά να λέμε: «Πού είναι η νίκη σου, θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου, άδη; Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία», λέει. Συνεπώς, έχει αφαιρεθεί κάθε δάκρυ· διότι, πιστεύοντας ότι ο Χριστός με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε ανασταίνει τους νεκρούς, δεν χύνουμε δάκρυα γι' αυτούς, ούτε περιπίπτουμε σε ακράτητες λύπες, όπως οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα. Και ως όνειδος του λαού φαίνεται να κατονομάζει τον ίδιο τον θάνατο, ο οποίος έχει ως γένεση της εναντίον μας επιδρομής την παράβαση. Ή ίσως, εννοεί την αμαρτία, εξαιτίας της οποίας εισήλθε η φθορά και η εξουσία του θανάτου κυρίευσε αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη. Επειδή όμως το μυστήριο της αναστάσεως δεν είναι εύκολα αποδεκτό από τους πολλούς, και ήταν φυσικό να συναντά απιστία εξαιτίας του μεγαλείου του, πρόσθεσε ο μακάριος προφήτης, ότι το στόμα του Κυρίου το ελάλησε. Έπειτα, ποιος είναι αυτός που θα τολμούσε να πει ότι ο Θεός θα ψευστεί, και δεν θα φέρει εις πέρας οπωσδήποτε και ολοκληρωτικά εν αληθεία αυτό που υποσχέθηκε; «Διότι ο ουρανός και η γη», λέει, «θα παρέλθουν, οι λόγοι μου όμως δεν πρόκειται να παρέλθουν.» <Και θα πουν εκείνη την ημέρα: Ιδού ο Θεός μας, στον οποίο ελπίζαμε, και αγαλλιούσαμε, και θα μας σώσει.>

Γι' αυτό, λοιπόν, έχουμε ταραχθεί και έχουμε καταστραφεί, πέφτοντας σε κατάρα και καταδίκη οι άθλιοι, και έχουμε κυριευθεί από τον θάνατο επειδή παροργίστηκε ο Θεός· διότι άκουσε ο προπάτορας Αδάμ, ως ρίζα του γένους, «Χώμα είσαι, και στο χώμα θα επιστρέψεις». Όμως, δεν μας παραμέλησε για πάντα ο Δημιουργός, αλλά μας σπλαχνίστηκε ως Θεός. Διότι, αν και «Κατάπιε ο θάνατος έχοντας ισχύσει» κατά τη φωνή του Προφήτη, όμως «πάλι αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο· το όνειδος του λαού αφαίρεσε από όλη τη γη». Διότι έχει καταργηθεί εν Χριστώ το κράτος του θανάτου, καθώς έχει αναιρεθεί η αμαρτία, για την οποία και ονειδιζόμασταν· «διότι ο Κύριος μας θυμήθηκε, και μας ελέησε», όπως ακριβώς ψάλλει ο θεσπέσιος Δαβίδ. Διότι μας επανέφερε στην αφθαρσία και τη ζωή, αν και ήμασταν ταραγμένοι, όπως ανέφερα μόλις τώρα, από τη θεία οργή, ώστε να βρεθούμε σε έκλειψη του Πνεύματος, δηλαδή στην απόθεση και την αποβολή της ψυχής· διότι έτσι συντελείται σε εμάς ο θάνατος. Και ότι έχουμε μεν καταδικαστεί σε θάνατο επειδή προσκρούσαμε στον Θεό, αλλά έχουμε σωθεί πάλι επειδή ελεηθήκαμε, το επιβεβαιώνει ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας προς τον Δημιουργό των πάντων: «Όταν όμως εσύ αποστρέψεις το πρόσωπό σου, θα ταραχθούν, και στο χώμα τους θα επιστρέψουν. Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης.»

Αυτό λοιπόν είναι το ιστορικό νόημα· λέμε όμως ότι η πνευματική θεωρία των προκειμένων έχει αποβεί σε φανέρωση του μυστηρίου του Χριστού, και ότι θέλει να καταδείξει τον καιρό της λυτρώσεως, της καθολικής και γενικότατης, δηλαδή αυτής διά του Χριστού. Διότι παλαιά, με τη συμπλήρωση των εβδομήντα ετών, ο Θεός των όλων εγέρθηκε προς βοήθεια εκείνων που τα είχαν υποστεί αυτά, στους έσχατους όμως καιρούς του αιώνα έγινε άνθρωπος ο Μονογενής, όχι για να ελευθερώσει μόνο τον Ισραήλ, αλλά για να απαλλάξει όλα τα έθνη από τη δουλεία στον διάβολο και να τα αναδείξει ελεύθερα, και να τα ελευθερώσει από τη φθορά, τον ρύπο και την αμαρτία, και προπάντων από το να προσκυνούν την κτίση αντί για τον Κτίσαντα. Και επειδή έγινε άνθρωπος, «υπέμεινε σταυρό, καταφρονώντας την αισχύνη», για να αποκτήσει με το ίδιο του το αίμα για τον Θεό και Πατέρα τόσο αυτούς που ζούσαν ακόμη, όσο και αυτούς που ήδη προφθάνοντας «κατέπιε ο θάνατος», σύμφωνα με το γεγραμμένο. «Διότι γι' αυτό ο Χριστός πέθανε και έζησε, για να κυριεύσει και νεκρούς και ζώντες». Εύλογα, λοιπόν, λεγόταν στους παλαιότερους: Γι' αυτό περίμενέ με, λέγει ο Κύριος, μέχρι την ημέρα της αναστάσεώς μου για μαρτύριο.

Και ο ίδιος ο Χριστός βεβαίως κάπου προαναγγέλλει στους αγίους μαθητές το πάθος του σταυρού· επειδή όμως τους είδε να έχουν περιπέσει σε κατήφεια, τους παρηγορούσε λέγοντας: «Η γυναίκα αισθάνεται λύπη όταν γεννά το παιδί, διότι ήλθε η ώρα της· όταν όμως γεννήσει το παιδί, χαίρεται με χαρά διότι γεννήθηκε άνθρωπος στον κόσμο. Έτσι και εσείς τώρα μεν έχετε λύπη, αργότερα όμως θα με δείτε και θα χαρεί η καρδιά σας». Έτσι και αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, απευθύνθηκε στις γυναίκες που έκλαιγαν στον κήπο με το «Χαίρετε». Θα ταίριαζε εξάλλου στον καθένα από αυτούς που τον αγαπούν να λέει και για τον σταυρό και για την ανάσταση: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά, έσκισες τον σάκο του πένθους μου και με έζωσες με ευφροσύνη». Πώς λοιπόν δεν απομακρύνεται εντελώς το πένθος, και δεν αφαιρείται «κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, εφόσον ο Χριστός αναστήθηκε και κατέλυσε το κράτος του θανάτου; Διότι ήταν ζωή κατά φύση ως Θεός, έστω και αν φανερώθηκε με σάρκα. Επομένως, «εκείνη την ημέρα», λέει, δηλαδή κατά τον καιρό εκείνο κατά τον οποίο θα ανασταινόταν από τους νεκρούς, ενώ εκείνοι που τον σταύρωσαν θα καταποντίζονταν, «θα καλέσετε καθένας τον πλησίον του κάτω από την άμπελο και κάτω από τη συκιά». Και αν κάποιος ήθελε να εκλάβει το νόημα αυτό απλά και πρόχειρα, θα επιβεβαιώσει ότι όσα αναφέρθηκαν αποτελούν σύμβολα των πνευματικών τέρψεων.

Δεν είναι πλέον μέγας ο Θεός μόνο στην Ιουδαία, αλλά και στο αγιασμένο όρος, δηλαδή στην Εκκλησία, εξαιτίας του ύψους των περί Θεού δογμάτων. <Με καλές ρίζες, αγαλλίαμα όλης της γης, τα όρη της Σιών στα πλευρά του βορρά.> (A f. 265 b. B f. 181, I f. 256 b, L f. 125, b) Και πράγματι είναι αγαλλίαμα όλης της γης. Έτσι ακριβώς τον ονόμασε κάπου αλλού ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Αγαλλίαμά μου, λύτρωσέ με από αυτούς που με έχουν περικυκλώσει.» Διότι ευφροσύνη και αγαλλίαμα και αιτία της ύψιστης χαράς για όσους βρίσκονται σε όλη τη γη είναι ο Χριστός, ο οποίος απομακρύνει κάθε κατήφειά μας και εξαλείφει τα δάκρυα, σύμφωνα βέβαια με τη φωνή του Ησαΐα. Διότι είπε ότι: «Ο θάνατος κυριάρχησε και κατάπιε, και πάλι αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο.» Και το πώς είναι αγαλλίαμα όλης της γης, έχει λεχθεί σαφώς. (I f. 257) Είναι όμως αναγκαίο να επισημάνουμε ότι και ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή διέταζε να σφάζεται ο αμνός στα πλάγια του θυσιαστηρίου βλέποντας προς τον βορρά, πράγμα που υποδήλωνε τυπολογικά ότι ... γη ο Χριστός θα στραφεί προς τα βόρεια μέρη της οικουμένης, και σε αυτά λοιπόν θα πορευτεί, και σε αυτά θα χαρίσει την επίβλεψή Του, σύμφωνα με αυτό που έχει λεχθεί στους Ψαλμούς: «Οι οφθαλμοί του αποβλέπουν στον πένητα.» <Ο Θεός γίνεται γνωστός στα ανάκτορά της.> (I f. 259 b, L f. 126) Θα το κατανοήσεις όμως και ως εξής.

Και, λοιπόν, αναφωνούν λέγοντας: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου.» Εξαποστάλθηκε, επομένως, σε εμάς το αληθινό φως, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο· δηλαδή ο Θεός Λόγος του Θεού, ο οποίος, αφού ανέλαβε την ομοίωση με εμάς, γεννιέται βέβαια μέσω της αγίας Παρθένου· διασώζει δε το γένος των ανθρώπων, ανάγοντας τη φύση στην αρχαία κατάσταση της αφθαρσίας, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος: «Εγκαινιάζοντας για εμάς μια νέα οδό, ένωσε τα επίγεια με τα επουράνια, γκρεμίζοντας το μεσότοιχο του φραγμού και καταργώντας την έχθρα του νόμου των εντολών με τα δόγματα»· ώστε, εκπλησσόμενοι για αυτό, και οι μακάριοι άγγελοι να πουν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία.» Διότι, επειδή ο Σωτήρας μας Χριστός ευδόκησε για εμάς και υπέμεινε τον σταυρό υπέρ ημών, λύθηκαν μεν τα πολύπλοκα δεσμά του θανάτου, αφαιρέθηκε δε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο, όπως ακριβώς λέει ο προφήτης: «Και το πένθος έχει μεταβληθεί σε χαρά», ώστε να μπορούμε και εμείς να πούμε την κατάλληλη στιγμή: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά για εμένα· έσκισες τον σάκο μου και με περιέζωσες με ευφροσύνη.» Για ποια πράγματα, λοιπόν, να είμαστε πλέον σκυθρωποί; Ποια πρόφαση θα έχουμε πάλι για να δακρύζουμε; Μάλλον δε, πώς δεν θα ανατείλει σε εμάς κάθε χαρά για όσα έχουν γίνει για εμάς μέσω του Σωτήρα; «

Και ίσως ο θάνατος, χαμογελώντας ειρωνικά για τις αδυναμίες όλων και νοσώντας από την υπεροψία που ταιριάζει και είναι προσφιλής στον διάβολο, κραύγαζε μαζί με αυτόν, λέγοντας: «Ολόκληρη την οικουμένη θα καταλάβω με το χέρι μου σαν φωλιά, και σαν εγκαταλελειμμένα αυγά θα την μαζέψω· και δεν υπάρχει κανείς που θα με αποφύγει ή θα μου αντιμιλήσει». Επειδή όμως τα ανθρώπινα κατρακύλησαν και κλονίστηκαν σε τέτοια ταλαιπωρία, ο φιλοικτίρμων Θεός, σχεδόν πενθώντας για τις συμφορές όλων, λέει μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Λοιπόν ο λαός μου έγινε αιχμάλωτος, και έγινε πλήθος νεκρών, επειδή δεν γνώρισαν τον Κύριο· και ο άδης πλάτυνε την επιθυμία του και άνοιξε διάπλατα το στόμα του, ώστε να μην σταματά». Αλλά, παρόλο που ο θάνατος μας κατάπιε υπερισχύοντας, ο Θεός αφαίρεσε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο· το όνειδος του λαού το αφαίρεσε από όλη τη γη. Διότι, έχοντας παρασυρθεί σε παράβαση και παρακοή, και έχοντας αποτύχει να ζούμε σύμφωνα με τον νόμο εξαιτίας της φιλοσαρκίας, είχαμε τον φιλοκατήγορο Σατανά και το πονηρό στίφος των δαιμόνων να γελούν πλατιά και να μας χλευάζουν. Διότι υπάρχει, υπάρχει «εχθρός και εκδικητής», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Και επιπλέον, εμείς οι ταλαίπωροι, κοκκινίζοντας από ντροπή εξαιτίας των ελέγχων της συνειδήσεως, και έχοντας χάσει εξαιτίας αυτού την παρρησία μας προς τον Θεό, και από ποιο άτοπο πάθος αλήθεια δεν είχαμε νοσήσει, διάγαμε τον βίο μας πάνω στη γη.

Διότι δι' αυτής βασίλευσε επί των κατοίκων της γης. Γι' αυτό, όπως λέει ο προφήτης Ησαΐας, «Ο Άδης πλάτυνε την ψυχή του και άνοιξε διάπλατα το στόμα του ακατάπαυστα.» Εξαιτίας όλων αυτών λοιπόν, και πολύ φυσιολογικά, η απόλαυση και η χαρά χάθηκαν από εμάς, και στη θέση τους αναδύθηκε η ανάγκη του θρήνου, καθώς επιβλήθηκε μια αναπόφευκτη συμφορά, η οποία σχεδόν χύνει δάκρυα από τα μάτια στις παρειές όλων. Όμως, όπως λέει ο προφήτης Ησαΐας, «Ο θάνατος με τη δύναμή του κατέπιε. Αλλά ο Θεός αφαίρεσε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο, αφαίρεσε το όνειδος του λαού από όλη τη γη.» Διότι η αμαρτία καταλύθηκε, και το ανθρωποκτόνο κεντρί της εξασθένησε.

Διότι ο Χριστός, όπως ανέφερα, έγινε θυσία για εμάς, σαν απαρχή των πνευματικών πρωτογεννημάτων των αγρών. Το ότι δε ο θάνατός του δεν έγινε αφορμή για δάκρυα ή θρήνο, αλλά μάλλον για την κατάργηση των δακρύων και των θρήνων και προς χάριν της πιο χαρμόσυνης ελπίδας, πώς ή για ποιον λόγο θα μπορούσε κανείς να αμφιβάλλει; Διότι δεν κρατήθηκε από τις πύλες του Άδη, ούτε παρέμεινε ανάμεσα στους νεκρούς. Αλλά, αν και ο θάνατος κυριάρχησε και τον κατάπιε, σύμφωνα με τον λόγο του προφήτη, ο Θεός όμως εξάλειψε πάλι κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο· αφαίρεσε το όνειδος του λαού του από ολόκληρη τη γη. Πώς και με ποιον τρόπο; Διότι ο Χριστός αναστήθηκε, καταπατώντας τον θάνατο, για να απαλλάξει και εμάς από τη φθορά, και αφού κατέστειλε πλήρως τον θρήνο γι' αυτόν, να μας παρακινήσει να αναφωνούμε πλέον με χαρά: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά, έσκισες τον σάκο του πένθους μου και με έζωσες με ευφροσύνη.» Επομένως, ο τρόπος της θυσίας δικαιολογημένα εμπεριέχει τη χαρά της ελπίδας. Θα μπορούσε βέβαια να ερμηνευθεί και διαφορετικά, αν κανείς το επιθυμεί. Διότι ελεηθήκαμε δια του Χριστού.

Του ιδίου, από ομιλία που εκφωνήθηκε στην εκκλησία του Κυρίνου, τη δέκατη τρίτη του μηνός Φαμενώθ σύμφωνα με τους Αιγυπτίους, στην οποία ερμηνεύει το ρητό του Ησαΐα που λέει: «Ο θάνατος κατάπιε, αφού επικράτησε, και πάλι ο Θεός αφαίρεσε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο». Διότι ο Θεός των όλων, όντας βεβαίως ζωή και ζωοποιός, θέλησε να είναι ο άνθρωπος άφθαρτο ον πάνω στη γη, αν και είναι φθαρτής φύσεως. Εκείνος όμως, επειδή ήταν πονηρός και φθονερός, επιβουλεύτηκε το γένος, εναντιώθηκε στη βούληση του Δημιουργού και το οδήγησε πανούργα στην παρακοή, γνωρίζοντας ότι μέσω αυτής θα πέσει στον θάνατο.

Έπρεπε να πάθει για χάρη μας ο Κύριος. Αλλά δεν θα τολμούσε να τον πλησιάσει ο διάβολος, αν τον γνώριζε. Διότι αν γνώριζαν, δεν θα σταύρωναν τον Κύριο της δόξης. Το σώμα, λοιπόν, έγινε δόλωμα για τον θάνατο, ώστε ο δράκοντας, ελπίζοντας να το καταπιεί, να ξεράσει και εκείνους που ήδη είχε καταπιεί. Διότι ο θάνατος κατάπιε καθώς υπερίσχυσε. Και πάλι: ο Θεός εξάλειψε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο.

Οχυρωμένος λοιπόν με αυτούς τους λόγους, να νήφεις. Διότι ο αντίδικός μας διάβολος, όπως μόλις αναγνώσθηκε, περιφέρεται σαν λιοντάρι, ζητώντας ποιον να καταπιεί. Αλλά στους μεν προηγούμενους χρόνους ο θάνατος επικράτησε και κατάπιε· στο άγιο όμως λουτρό της παλιγγενεσίας, ο Θεός αφαίρεσε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο. Διότι δεν πενθείς πλέον, έχοντας απεκδυθεί τον παλαιό άνθρωπο, αλλά πανηγυρίζεις, έχοντας ενδυθεί ως ιμάτιο σωτηρίας τον Ιησού Χριστό.

Εμείς όμως ανυμνούμε και ευχαριστούμε και προσκυνούμε τον Θεό που μας λύτρωσε, διότι σπλαχνίστηκε το γένος των ανθρώπων που χανόταν από τον Διάβολο, και δεν μας άφησε να κυριαρχηθούμε τελειωτικά από τον Εχθρό, αλλά μας ελευθέρωσε σύμφωνα με το πολύ Του έλεος από την πλάνη των ειδώλων. Διότι, πριν από την έλευσή Του προς εμάς, είχε σκοτεινιάσει όλη η γη από την ειδωλομανία· όταν όμως καταδέχτηκε να λάβει τη δική μας φύση, τα είδωλα αποδυναμώθηκαν και η θεοσέβεια έλαμψε παντού. Πού είναι, λοιπόν, οι θυσίες με τα αίματα και τα μαντεία; Πού είναι οι φαντασίες των μάγων και οι υπόλοιπες απάτες των δαιμόνων; Πότε σταμάτησαν και αποδυναμώθηκαν αυτά, αν όχι όταν εμφανίστηκε ο σταυρός του Σωτήρα μας; Πότε έλαμψε έτσι η θεογνωσία, ή πότε καταφρονήθηκε έτσι ο θάνατος, αν όχι αφότου εμφανίστηκε ο σταυρός; Και για αυτό κανείς δεν αμφιβάλλει, βλέποντας τους αγίους Μάρτυρες να καταφρονούν τον θάνατο για χάρη του Σωτήρα μας Χριστού· καθώς είναι γραμμένο: ο θάνατος ίσχυσε και κατάπιε· και πάλι: ο Θεός αφαίρεσε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο. Διότι με τον ερχομό της ζωής, νεκρώθηκε ο θάνατος· αφού ο Ίδιος είπε: εγώ ήρθα για να έχουν ζωή και να την έχουν σε αφθονία· και καθώς έλαμψε το φως, το σκοτάδι αφανίστηκε· διότι πάλι ο Ίδιος είπε: εγώ είμαι το φως του κόσμου· εκείνος που με ακολουθεί, δεν πρόκειται να περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής.

Και πάλι: Ο Θεός τότε θα έλθει· τότε θα ανοιχθούν οι οφθαλμοί των τυφλών, και τα ώτα των κωφών θα ακούσουν· τότε ο χωλός θα αναπηδήσει σαν το ελάφι, και καθαρή θα είναι η γλώσσα των μογιλάλων. 〈λδ〉 Ότι θα αναστήσει τους νεκρούς — ο Ησαΐας λέει: Ο θάνατος υπερίσχυσε και κατάπιε, και πάλι ο Θεός εξάλειψε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο. 〈λε〉 Ότι θα απιστήσουν οι Ιουδαίοι — ο Ησαΐας λέει: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;

Στη συνέχεια αυτών, το πώς τα έθνη που ήταν από αιώνων άθεα και χωρίς ελπίδα, εξαιτίας της προσκόλλησής τους στα είδωλα και στους δαίμονες, θα τα επιτύχουν αυτά, το διασαφηνίζει λέγοντας: «κατίσχυσε και κατέπιε ο θάνατος». Αλλά όμως, ο φιλάνθρωπος Σωτήρας των όλων, αφού γλίτωσε από τον «θάνατο» τις ψυχές των ανθρώπων και τις ελευθέρωσε από την πολυθεϊκή και δαιμονική πλάνη, «αφαίρεσε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο· και το όνειδος του λαού του αφαίρεσε από όλη τη γη». Και «όνειδος του λαού» που προερχόταν από τα έθνη ήταν η ειδωλολατρία που τους είχε κυριεύσει· το οποίο ακριβώς «όνειδος αφαίρεσε» ο Θεός και, μαζί με αυτό, το «δάκρυ» εκείνων που από φιλανθρωπία θρηνούσαν για την απώλεια τόσων ψυχών. Αυτά λοιπόν ισχύουν σύμφωνα με τη μετάφραση των Εβδομήκοντα· σύμφωνα όμως με τους υπολοίπους, ο λόγος παρουσιάζει διαφορετικό νόημα, το οποίο ο Σύμμαχος απέδωσε σαφέστερα διατυπώνοντάς το με αυτόν τον τρόπο: «και θα καταποντίσει σε τούτο το όρος το πρόσωπο του εξουσιαστή, ο οποίος εξουσιάζει όλα τα έθνη, και το χρίσμα που έχει χρισθεί πάνω από όλα τα έθνη θα κάνει τον θάνατο να καταποθεί έως το τέλος. Και θα εξαλείψει Κύριος ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο και θα αφαιρέσει το όνειδος του λαού του από όλη τη γη, διότι ο Κύριος μίλησε».

Αιτία δε αυτού θα είναι το 〈χρίσμα που εδόθη σε όλα τα έθνη· διότι, έχοντας χριστεί〉 με το χρίσμα, δεν θα είναι πλέον υποχείριοι του θανάτου, αλλά μετέχοντας στην αθανασία και την αιώνια ζωή, θα καταστήσουν τον θάνατο ανενεργό και σαν νεκρό.⌝ Γι' αυτό έχει ειπωθεί: το 〈χρίσμα που εδόθη σε όλα τα έθνη θα κάνει τον θάνατο να καταποθεί εις τέλος〉. Και βεβαίως, όταν πλέον ο 〈θάνατος〉 απομακρυνθεί, λέγεται ότι 〈ο Κύριος ο Θεός θα εξαλείψει κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο και θα αφαιρέσει τον ονειδισμό του λαού Του· ⌜διότι δεν ήταν μικρό 〈όνειδος〉 ‹για τους ανθρώπους που πλάστηκαν κατ' εικόνα Θεού› το να εκπέσουν από την αιώνια ζωή και να υποταχθούν στον 〈θάνατο〉. Αλλά θα αρθεί το 〈όνειδος〉 ‹αφού ο μεν 〈θάνατος〉 θα έχει καταργηθεί› και το σκότος θα έχει αφανιστεί, και καθώς η βασιλεία του Χριστού θα λάμπει μέσα στην αιώνια ζωή, θα την απολαμβάνουν αυτοί που προέρχονται από όλα τα έθνη, ελευθερωμένοι μεν από τα προηγούμενα κακά, και αξιούμενοι των επαγγελιών του Θεού.⌝ ⌜〈Αφού καταποθεί ο θάνατος〉 κατά τον καιρό της αναστάσεως, οι υιοί του νέου αιώνα 〈εκείνη την ημέρα〉 θα ψάλουν ευχαριστήρια ωδή, βλέποντας μέσα στη δόξα τον Σωτήρα τους, 〈και θα πουν: Ιδού ο Θεός μας, στον οποίο ελπίσαμε〉· διότι παλαιότερα τον είχαμε μόνο ως ελπίδα, πιστεύοντας στις θείες περί αυτού διδασκαλίες, τώρα όμως τον βλέπουμε και με τα ίδια μας τα μάτια, γι' αυτό και υπομείναμε παλαιότερα τα λυπηρά που μας συνέβαιναν.

Διότι καταπίνεται εκείνος που, αφού κατέβηκε μία φορά στον βυθό, δεν ανέβηκε πια· διότι έτσι κάποτε κατέπιε ο θάνατος, όταν επικράτησε. Αλλά και εκεί αυτοί που καταπόθηκαν επέστρεψαν, γι' αυτό έχει λεχθεί: Και πάλι εξάλειψε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο.

«Ας μη με καταποντίσει η καταιγίδα του νερού, ούτε ας με καταπιεί ο βυθός.» Και αυτά τα νερά και οι δράκοντες που βρίσκονται μέσα σε αυτά, φανερώνονταν και στα προηγούμενα, σύμφωνα με το χωρίο: «Σώσε με, Θεέ, γιατί τα νερά έφτασαν μέχρι την ψυχή μου· βυθίστηκα στην ιλύ του βυθού και δεν υπάρχει στήριγμα· ήλθα στα βάθη της θάλασσας, και η καταιγίδα με καταπόντισε.» Όμως, με τα προηγούμενα λόγια παριστάνει την κάθοδό του σε αυτά, ενώ με τα προκείμενα την επάνοδό του από αυτά. Διότι λέει: «Είθε να λυτρωθώ από τα βαθιά νερά και ας μη με καταποντίσει η καταιγίδα του νερού, ούτε ας με καταπιεί ο βυθός, ούτε ας κλείσει το φρέαρ το στόμα του πάνω μου.» Διότι τις υπόλοιπες ψυχές των ανθρώπων τις κατάπιε ο θάνατος, έχοντας υπερισχύσει, και το φρέαρ τις συγκράτησε και τις απέκλεισε με το δικό του στόμα. Ως φρέαρ με στόμα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ο ίδιος ο θάνατος, ο οποίος ανέκαθεν έχει καταπιεί όλους όσους έχουν πέσει σε αυτόν, και μετά την κατάποση έσφιξε τα σαγόνια του, κλείνοντας έτσι το δικό του στόμα, ώστε να μην μπορέσει κανείς να επιστρέψει.

Δηλώνει δε μέσω της νύχτας και του σκότους τους καιρούς των δοκιμασιών, κατά τους οποίους λέει ότι δεν θα φοβηθεί τίποτα εκείνος που είναι περιφραγμένος με το όπλο της αλήθειας· μέσω δε της ημέρας δηλώνει τους καιρούς της γαλήνης, της καλοκαιρίας και της ειρηνικής κατάστασης, κατά τους οποίους οι εχθροί συνηθίζουν να εξαπολύουν εναντίον μας από μακριά ιπτάμενα βέλη, δηλαδή τους βλάσφημους και ασεβείς λόγους τους. Διότι κατά τους καιρούς των διωγμών, δεν στέκονται μακριά για να ρίξουν βέλη, αλλά ορμώντας από κοντά, προσπαθούν να μας καταβροχθίσουν ολόκληρους, ως φίλοι του θανάτου, ο οποίος καταβρόχθισε στο παρελθόν όταν επικράτησε. Αλλά εμείς βέβαια, προστατευμένοι από το προαναφερθέν όπλο, θα πούμε: Εάν δεν ήταν ο Κύριος μαζί μας, όταν ξεσηκώθηκαν άνθρωποι εναντίον μας, τότε θα μας είχαν καταπιεί ζωντανούς. Επομένως, ούτε την ημέρα ούτε τη νύχτα θα μπορέσουν να κάνουν κάτι εναντίον μας οι εχθροί, εξαιτίας του Κυρίου που υπερμαχεί για εμάς. Γι' αυτό έχει γραφτεί: «Δεν θα φοβηθείς από νυκτερινό φόβο, ούτε από βέλος που πετάει την ημέρα, ούτε από πράγμα που κυκλοφορεί στο σκοτάδι»· αλλά ούτε από συμφορά και μεσημβρινό δαιμόνιο θα φοβηθούμε. Κι εάν ακόμη χιλιάδες και μυριάδες αόρατων ή και ορατών εχθρών και πολεμίων ξεσηκωθούν κατά του λαού του Χριστού και κατά της Εκκλησίας Του, η δύναμή Του σε μια στιγμή θα καταρρίψει μαζικά και όλους αυτούς και όλες τις παρατάξεις τους, ώστε με τα ίδια μας τα μάτια να αντικρίσουμε την απονομή της δικαιοσύνης. Γι' αυτό έχει γραφτεί: «Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις, και την ανταπόδοση των αμαρτωλών θα δεις».

Αυτός είναι που άπλωσε τον ουρανό, αυτός που περπάτησε πάνω στη θάλασσα σαν σε στερεό έδαφος, όταν, αφού ενανθρώπησε, επιτελούσε τα παράδοξα, όπως εξιστορείται στα ευαγγέλια. Εάν δε ανάγει κανείς γενικά τα σχετικά με αυτά τα χωρία στον Λόγο του Θεού, το φυσικό επακόλουθο θα ήταν να μην εκλαμβάνει ως αναφερόμενα σε αυτόν μόνο τα ρητά που παραθέσαμε, αλλά και όλα όσα λέγονται στη συγκεκριμένη περικοπή από τον Ιώβ. Διότι και το μέγα κήτος μόνος αυτός το καθυπέταξε, λύνοντας τις ωδίνες του θανάτου, και καταργώντας τον αληθινά μεγάλο δράκοντα, τον διάβολο, ο οποίος παλαιότερα κατέπινε τις ψυχές των ανθρώπων με την ισχύ του, δίκην του κήτους που είχε καταπιεί τον Ιωνά. Αφού όμως καθυποτάχθηκε αργότερα από εκείνον που τον καταπάλαιψε, απέδωσε πάλι πίσω όσους παλαιότερα είχε καταπιεί, παρόμοια με το θηρίο που απέδωσε σώο τον Ιωνά. Με αυτόν τον τρόπο εκπληρώνεται η προφητεία που λέει: «Κατέπιε ο θάνατος έχοντας ισχύσει, και πάλι αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο»· πράγμα που λέμε εξαιτίας του Σωτήρα και Κυρίου μας, ο οποίος καθυπέταξε το αναφερόμενο εδώ μέγα κήτος.

«Ο θάνατος κατέπιε, αφού κυριάρχησε, και πάλι ο Θεός εξάλειψε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο· το όνειδος του λαού αφαίρεσε ο Θεός από όλη τη γη, διότι το στόμα του Κυρίου τα μίλησε αυτά». 〈ΛΓ΄. Του ιδίου〉. «Μην αναθυμάστε τα παλαιά και μην αναλογίζεστε τα αρχαία· διότι ιδού, εγώ κάνω νέα πράγματα τα οποία τώρα θα ανατείλουν, και θα τα γνωρίσετε, και θα ανοίξω δρόμο μέσα στην έρημο, και ποταμούς στην άνυδρη γη· και θα με δοξάσουν τα θηρία του αγρού, οι σειρήνες και οι στρουθοκάμηλοι· διότι έδωσα νερό στην έρημο για να ποτίσω το γένος μου το εκλεκτό, τον λαό μου που περιποιήθηκα (και απέκτησα), για να διηγείστε τις αρετές μου. Δεν σε κάλεσα τώρα, Ιακώβ, ούτε σε έκανα να κοπιάσεις, Ισραήλ. Δεν μου έφερες πρόβατα για τις ολοκαρπώσεις σου, ούτε με δόξασες με τις θυσίες σου· δεν με υπηρέτησες με δώρα, ούτε σε κούρασα ζητώντας λιβάνι, ούτε αγόρασες για εμένα με ασήμι θυμίαμα, ούτε το λίπος των θυσιών σου επιθύμησα, αλλά μέσα στις αμαρτίες σου και στις αδικίες σου, εγώ στάθηκα προστάτης σου». Και στη συνέχεια λέει: «Επιστρέψτε σε εμένα και θα σωθείτε εσείς από τα πέρατα της γης. Εγώ είμαι, και δεν υπάρχει άλλος».

Εύλογα, λοιπόν, και όμοια με την αρχή, πραγματοποιούσε και το τέλος της αναχώρησής του από τους ανθρώπους. Διότι οι νόμοι της φιλανθρωπίας τον καλούσαν μέχρι τον θάνατο και αυτούς τους ίδιους τους νεκρούς, προκειμένου να ανακαλέσει στη ζωή και τις ψυχές όσων είχαν πεθάνει από τα παλιά χρόνια, επειδή ακριβώς ενδιαφερόταν για τη σωτηρία όλων των ανθρώπων από καταβολής κόσμου. Και για να «καταργήσει μέσω του θανάτου του εκείνον που έχει το κράτος του θανάτου», όπως διδάσκουν τα θεία λόγια, και εδώ πάλι εκπλήρωνε τη θεία Οικονομία με τρόπο μεικτό, ως άνθρωπος μεν παραχωρώντας το σώμα στη συνηθισμένη ταφή, αλλά αναχωρώντας από αυτό ως Θεός. Φωνάζοντας λοιπόν δυνατά και λέγοντας «στον Πατέρα παραδίδω το πνεύμα μου», ελεύθερος αναχώρησε από το σώμα, χωρίς καθόλου να περιμένει να τον πλησιάσει ο θάνατος, αλλά αντίθετα, καθώς ο θάνατος χρονοτριβούσε και τρόπον τινά δίσταζε, ή μάλλον υποχωρούσε και τον απέφευγε, τον καταδίωκε ο ίδιος από πίσω και τον εκδίωκε, συντρίβοντας τις αιώνιες πύλες των σκοτεινών μυχών του Άδη και διανοίγοντας για τους νεκρούς που βρίσκονταν εκεί αλυσοδεμένοι με τα δεσμά του θανάτου την αντίστροφη πορεία της ανόδου προς τη ζωή. Για τον λόγο αυτόν εγείρονταν μαζί του και οι νεκροί, και «πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων» αναστήθηκαν, εισερχόμενα μαζί του «στην αγία» και αληθινή ουράνια πόλη, όπως εύλογα έχει διακηρυχθεί από τις θείες φωνές: «κατάπιε ο θάνατος αφού κυριάρχησε, και πάλι αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο».

Μέσω αυτών θεωρώ ότι αυτός υπαινίσσεται τις καταχθόνιες δυνάμεις (για τις οποίες δεν θα ήταν δυνατό σε εμάς να διακρίνουμε και να διαχωρίσουμε το είδος τους), πώς δηλαδή κάποια από αυτές, όντας «ρομφαία», υψωνόταν εναντίον της ψυχής του Σωτήρα μας, και κάποια άλλη, όντας «σκύλος», πρότεινε το θανατηφόρο της χέρι στον θάνατο για να την αρπάξει (γι' αυτό και λέει: «λύτρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου, και από το χέρι του σκύλου τη μονογενή μου»), ενώ κάποια άλλη πονηρή δύναμη, που ηγούνταν των εκεί θηρίων και ονομαζόταν «λέων», ανοίγοντας το πλατύ και αχανές στόμα του θανάτου, είχε ορμήσει να καταπιεί και τη δική του ψυχή μαζί με τις υπόλοιπες που κατέβαιναν στον Άδη. Όπως ακριβώς δηλαδή παλαιότερα «ο θάνατος κατέπιε αφού υπερίσχυσε», ο οποίος δεν είναι άλλος από τον λέοντα εδώ, που άνοιξε το στόμα του εναντίον του Σωτήρα μας, από τον οποίο επίσης παρακαλεί τον Πατέρα να τον σώσει, λέγοντας: «σώσε με από το στόμα του λέοντος». Θα μπορούσαν, επίσης, να υπάρχουν και κάποιες άλλες πονηρές και θεομάχες δυνάμεις που ενεργούν ενάντια στον μονόκερω του Θεού και επιχειρούν να του εναντιωθούν, από τις οποίες επίσης ο μονόκερως του Θεού, ο ίδιος ο Κύριός μας, έχοντας μόνο τον Πατέρα ως κέρας, αξιώνει να λυτρωθεί η ταπείνωσή του, λέγοντας: «και από τα κέρατα των μονοκέρων την ταπείνωσή μου». Και για ποια ταπείνωση μιλάει, αν όχι για αυτήν ακριβώς κατά την οποία «εν μορφή Θεού υπάρχων» ταπείνωσε τον εαυτό του και τον «εκένωσε», «γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού»;

Εάν δε λέγει ο προφήτης προς τη γη για τον Ιεχονία: «Γράψε αυτόν τον άνδρα ως αποκηρυγμένο, διότι δεν πρόκειται να αναδειχθεί από το σπέρμα του κανένας που να καθίσει στον θρόνο του Δαβίδ και να άρχει πλέον στον Ιούδα», αυτό δεν αναιρεί βεβαίως το γεγονός ότι θα υπάρξει σπέρμα του, αλλά το ότι κάποιος από το σπέρμα του θα βασιλεύσει στο έθνος των Ιουδαίων· πράγμα που αποδείχθηκε αληθινό. Λέει λοιπόν: «Ατιμάστηκε ο Ιεχονίας ως σκεύος το οποίο δεν είναι χρήσιμο, διότι απορρίφθηκε αυτός και το σπέρμα του σε γη που δεν γνώριζε», προφητεύοντας ολοφάνερα τη γη της Βαβυλώνας. Πλην όμως εκείνος που ήλθε να κηρύξει άφεση στους αιχμαλώτους και έχοντας αποσταλεί για να λύσει τις αλυσίδες των αμαρτιών και τα δεσμά των ψυχών που βρίσκονταν από παλιά δεμένες υπό την εξουσία του θανάτου, ήλθε για τη σωτηρία όλων αυτών. Γι' αυτό λέει ο Δαβίδ προφητεύοντας για αυτόν: «Απέστειλε τον λόγο του, και τους θεράπευσε από τις φθορές τους· ας δοξολογούν τον Κύριο για τα ελέη του και για τα θαυμάσιά του προς τους γιους των ανθρώπων· διότι συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς· και τους προστάτευσε από την οδό της ανομίας τους· ταπεινώθηκαν, και τους έβγαλε από το σκοτάδι και τη σκιά του θανάτου, και διέρρηξε τα δεσμά τους». Διότι αυτά λέγονται για την απολύτρωση από τον θάνατο που πραγματοποιήθηκε δια του Χριστού, όπως συμφωνεί και το λόγιο που αναφέρει: «Ο θάνατος κατέπιε, έχοντας υπερισχύσει». Και πάλι: «Αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο».

Αυτός παρουσίασε τα ελεεινά και γεμάτα δάκρυα θεάματα: παιδιά που έμειναν ορφανά σε ανώριμη ηλικία και εκτίθενται ως λάφυρο στους ισχυρούς, τα οποία πολλές φορές χαμογελούν μπροστά στη δυστυχία τους εξαιτίας της άγνοιας των κακών. Και ποια άλλη είναι η αιτία της χηρείας, αν όχι ο γάμος; Επομένως, η αποχή από αυτόν συνεπάγεται τη ματαίωση όλων ανεξαιρέτως αυτών των κακών λειτουργιών, και αυτό δεν είναι καθόλου παράλογο. Διότι, όπου αναιρείται η αρχική καταδίκη που επιβλήθηκε σε εκείνους που αμάρτησαν, και δεν πληθύνονται πλέον οι θλίψεις των μητέρων, σύμφωνα με τη Γραφή, ούτε προηγείται η λύπη της ανθρώπινης γέννησης, εκεί καταργείται οπωσδήποτε μαζί και η συμφορά από τη ζωή και σκουπίζεται το δάκρυ από τα πρόσωπα, καθώς λέει ο προφήτης. Διότι η σύλληψη δεν γίνεται πλέον μέσα σε ανομίες, ούτε η κύηση μέσα σε αμαρτίες, ούτε προέρχεται από αίματα, ούτε από θέλημα άνδρα και από θέλημα σάρκας, αλλά η γέννηση προέρχεται μόνο από τον Θεό. Και αυτό συμβαίνει, όταν κάποιος συλλαμβάνει στο ζωτικό κέντρο της καρδιάς του την αφθαρσία του Πνεύματος και γεννά «σοφία και δικαιοσύνη, αγιασμό και απολύτρωση». Διότι είναι δυνατόν στον καθένα να γίνει μητέρα Εκείνου που τα αποτελεί όλα αυτά, καθώς λέει κάπου ο Κύριος, ότι «Όποιος κάνει το θέλημά μου, αυτός είναι και αδελφός μου και αδελφή μου και μητέρα μου». Ποια θέση λοιπόν έχει πλέον ο θάνατος πάνω σε τέτοιου είδους κυήματα;

Ο μακάριος Λουκάς, ο εξαίρετος μεταξύ των ευαγγελιστών και έμπορος αυτού του θαυμαστού λίθου και πολύτιμου μαργαριταριού, ο άγρυπνος φύλακας της πόλεως, ο έμπειρος ιατρός των ψυχών, το απόρθητο τείχος των βασιλέων, διηγήθηκε εξ ολοκλήρου όλο το μυστήριο, το χαρμόσυνο άγγελμα του Γαβριήλ, την ευλάβεια της Παρθένου, την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος, τη μορφή του Θεού, την απαθή κένωση της θεότητος, το άτρεπτο και ασύγχυτο της ενανθρωπήσεως, το απαραβίαστο της παρθενίας, το άμεσο της συλλήψεως, το άφθορο του τόκου, τον ευαγγελισμό του αγγέλου που είπε προς την Παρθένο: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου». Ώ, ασπασμός που δεν ταίριαξε σε κανέναν άλλον, παρά μόνο στην αγία Παρθένο. Γέννησε η Εύα αλλά με λύπες, γέννησε η Σάρρα αλλά με πόνο, γέννησε η Ρεβέκκα αλλά με στεναγμούς, γέννησε η Άννα αλλά με δάκρυα, γέννησε η Ελισάβετ αλλά με φθορά, όλες γέννησαν με λύπες επειδή όλες συνέλαβαν με φθορά. Εσύ όμως μόνη χαίρε, η πύλη του Θεού και η νεφέλη του μυστηρίου. Εσύ μόνη χαίρε, ο ευρύχωρος ναός του απερίγραπτου. Εσύ μόνη χαίρε· διότι αυτός που σαρκώθηκε από εσένα «εξάλειψε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο».

Ωδή. Κύριε, ο Θεός μου, θα σε δοξάσω, ... διότι έκανες θαυμαστά πράγματα, βουλή αρχαία, αληθινή. Γένοιτο, Κύριε. Διότι μετέτρεψες πόλεις σε χώμα, πόλεις οχυρές ώστε να πέσουν τα θεμέλιά τους, η πόλη των ασεβών εις τον αιώνα δεν πρόκειται να οικοδομηθεί. Γι' αυτό θα σε ευλογήσει ο φτωχός λαός, και πόλεις αδικημένων ανθρώπων θα σε ευλογήσουν. Διότι έγινες βοηθός σε κάθε ταπεινή πόλη, και σκέπη σε αυτούς που έχασαν το θάρρος τους λόγω στέρησης, από πονηρούς ανθρώπους θα τους λυτρώσεις· σκέπη αυτών που διψούν και πνεύμα ανθρώπων αδικουμένων θα σε ευλογήσουν· σαν άνθρωποι ολιγόψυχοι που διψούν στη Σιών, διότι θα τους λυτρώσεις από τους ασεβείς ανθρώπους στους οποίους μας παρέδωσες· σαν τον καύσωνα υπό τη σκέπη του νέφους, θα ταπεινώσει το κλήμα των ισχυρών. Και ο Κύριος Σαβαώθ θα προσφέρει σε όλα τα έθνη· πάνω σε αυτό το όρος θα πιουν ευφροσύνη, θα πιουν οίνο· θα χριστούν με μύρο σε αυτό το όρος ... Ο θάνατος υπερίσχυσε και κατάπιε, και πάλι ο Θεός εξάλειψε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο· το όνειδος του λαού του αφαίρεσε από όλη τη γη· διότι το στόμα του Κυρίου μίλησε. Και θα πουν την ημέρα εκείνη: Ιδού ο Θεός μας στον οποίο ελπίζαμε· και αγαλλιάσαμε και θα ευφρανθούμε για τη σωτηρία μας.

την οικονομία του Θεού στον λόγο περί της σαρκός και του αίματος [...] Διότι όπως η ελιά, όταν παραμεληθεί [...] για κάποιο χρονικό διάστημα [...] και βλαστήσει άγρια από μόνη της, γίνεται αγριελιά [...] ζωοποιούμαστε [...] σάρκα, έτσι [...] Αυτά δε μεταξύ τους [...] αυτό, αλλά απωθείται το [...] με το ένα αναιρείται το άλλο [...] απώθησε τη ζωή του [...] αφού επικράτησε στον άνθρωπο [...] θα αποκαταστήσει τον άνθρωπο ζωντανό στον Θεό [...] γιατί η ζωή, όταν έλθει, δεν θα ζωοποιήσει τον [...] ο προφήτης είπε: Κατέπιε ο θάνατος [...]

Εάν λοιπόν ο θάνατος, αφού κυριάρχησε στον άνθρωπο, απέβαλε από αυτόν τη ζωή και τον ανέδειξε νεκρό, πολύ περισσότερο η ζωή, όταν κυριαρχήσει στον άνθρωπο, θα απωθήσει τον θάνατο και θα αποκαταστήσει τον άνθρωπο ζωντανό στον Θεό. Διότι, εάν ο θάνατος νεκροποίησε τον άνθρωπο, όπως λέει ο προφήτης Ησαΐας: «Κατάπιε ο θάνατος υπερισχύοντας», και πάλι: «Αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο».

Διότι, αν ήμουν παρών, ο πυρετός θα έσβηνε με έναν λόγο, και το θαύμα θα φαινόταν μικρότερο, ή το γεγονός θα θεωρούνταν κάτι το συνηθισμένο· τώρα όμως παρέμεινα μακριά, ώστε ο λύκος να κατασπαράξει ολοκληρωτικά τον αμνό. Διότι ο θάνατος επικράτησε και τον κατέπιε, και πάλι ο Θεός εξάλειψε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο της γης. Ήλθαν, έσπευσαν στη Βηθανία, τρέχοντας όχι για να σβήσουν την πυρκαγιά, αλλά για να αντικρίσουν τη στάχτη της πυρκαγιάς· και ίσως όταν πια μπορούσαν απλώς να βρουν τα απομεινάρια ενός ναυαγίου, διότι ήδη ανέδιδε δυσωδία, όντας νεκρός επί τέσσερις ημέρες. Διότι στα ναυάγια μπορεί κανείς και την καρίνα να βρει, και σανίδες να συγκεντρώσει, και την κεραία του ιστού να πάρει, και πηδάλια να φυλάξει για να χρησιμοποιηθούν σε άλλο πλοίο, και, καταβάλλοντας μεγάλη προσπάθεια, να διασώσει κάποιο μέρος του φορτίου. Στην περίπτωση του Λαζάρου, όμως, όλα ήταν οδυνηρά: πλήρης νέκρωση και ανάδυση δυσωδίας. Το πένθος βρισκόταν στο αποκορύφωμά του, και ο νεκρός κρατούνταν κάτω από τον λίθο. «Και πολλοί», λέει, «από τους Ιουδαίους είχαν έλθει από την πόλη για να παρηγορήσουν τις αδελφές του νεκρού». Έχω μάρτυρες, λέει, της χάριτος που πρόκειται να εκδηλωθεί, ώστε το έργο να μη θεωρηθεί απάτη, αλλά αδιάσειστη απόδειξη της αλήθειας. Ήλθε ο Ιησούς, κυβερνήτης μετά το ναυάγιο, ιατρός μετά τον θάνατο. Και γιατί ήλθες εδώ, Δέσποτα; Για να κατηγορηθείς ότι αμέλησες τον φίλο σου, ότι τον παρέβλεψες ενώ χανόταν, ότι δεν τον αποχαιρέτησες καθώς επρόκειτο να πεθάνει;

Διότι, όπως ακριβώς καταπόθηκε η σάρκα από τη φθορά εξαιτίας της αμαρτίας, και από τη σάρκα καταπόθηκε η ψυχή, αναγνωριζόμενη μέσα από τις ενέργειές της, και από την ψυχή καταπόθηκε η επίγνωση του Θεού εξαιτίας της παντελούς άγνοιας, με αποτέλεσμα να μη γνωρίζεται καν αν υπάρχει Θεός, έτσι οπωσδήποτε κατά τον καιρό της αναστάσεως, σύμφωνα με την αγαθή αντιστροφή που πρόκειται να συμβεί εν Αγίω Πνεύματι μέσω της χάριτος του σαρκωθέντος Θεού, θα καταποθεί η σάρκα από την ψυχή πνευματικά, και η ψυχή από τον Θεό, ο οποίος είναι η όντως ζωή, καθώς ολόκληρη θα προβάλλει ολοφάνερα και αποκλειστικά μόνο Εκείνον ολόκληρο μέσα από τα πάντα· και με απλά λόγια, αντίστροφα με τα παρόντα, στα οποία τώρα βρισκόμαστε και ζούμε, η θεοπρεπής χάρις της αναστάσεως θα φανερώσει όλα τα δικά μας στο μέλλον, ώστε, όπως ακριβώς εξαιτίας της αμαρτίας εδώ κάτω απόκτησε δύναμη ο θάνατος και κατάπιε τα πάντα, έτσι θα καταποθεί και εκείνος δικαίως εκεί, έχοντας καταστεί ανίσχυρος εξαιτίας της χάριτος.