Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 26:18

«Όταν δώσει στους αγαπητούς του ύπνο, ιδού η κληρονομιά του Κυρίου, οι υιοί». Μη μεγαλοφρονείτε, λέγει, για το ιερό, θεωρώντας ότι μέσα σε αυτό σας δίνεται η κληρονομιά σας. Διότι δεν είναι αυτή. Αλλά όταν αναπαύσει τους αγαπημένους του από τον προηγούμενο λαό, δηλαδή τους προφήτες, τότε θα δώσει την κληρονομιά στους υιούς εκείνου. Και ποιοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί, παρά οι μαθητές; Διότι η θεία υπόσχεση και η ευλογία σχετικά με τα παιδιά έχει δωρηθεί ως ένας μισθός σε εκείνους που έχουν εναποθέσει την ελπίδα τους σε Αυτόν. «Ο μισθός του καρπού της κοιλίας». Ο καρπός της κοιλίας θα μπορούσε να είναι η σωτηρία του πνεύματος, σύμφωνα με το χωρίο: «Κοιλοπονήσαμε και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας, το οποίο επιτελέσαμε επί της γης». Ως μισθός αυτού του καρπού, όπως ακριβώς και ως κληρονομιά, θα δοθεί η υιοθεσία.

Ερώτ. β΄. Από πού αναγνωρίζει ο άνθρωπος ότι πράγματι βαπτίστηκε και έλαβε το Άγιο Πνεύμα, εφόσον ήταν νήπιο κατά το άγιο βάπτισμα; Απόκ. Ο προφήτης Ησαΐας λέει προς τον Θεό: «Εξαιτίας του φόβου σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και δοκιμάσαμε ωδίνες, και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας». Όπως, λοιπόν, η γυναίκα που έχει συλλάβει κατανοεί αλάνθαστα από τα σκιρτήματα του βρέφους μέσα στη μήτρα της ότι κυοφορεί καρπό, έτσι και η ψυχή του αληθινού Χριστιανού, όχι από τα λόγια των γονέων, αλλά από τα ίδια τα γεγονότα και τα σκιρτήματα της καρδιάς του, και μάλιστα κατά τις ώρες των θείων φωτισμών και της μεταλήψεως του αγίου σώματος και αίματος του Χριστού, πληροφορείται από τη χαρά της ψυχής του ότι έλαβε το Άγιο Πνεύμα όταν βαπτίστηκε.

Και οι δύο αυτοί αποτελούν τον έναν άνθρωπο, ο οποίος δημιουργήθηκε έτσι από την αρχή από τον Θεό, εκ σώματος και ψυχής. Μία είναι η φυσική τους σύσταση κατά χάρη του Δημιουργού τους, ώστε και ο σκοπός της πράξης του καθενός να είναι ένας και να λαμβάνουν από κοινού τον ίδιο έπαινο ή ψόγο. Διότι, ακόμη και αν χωριστούν με τον θάνατο, πάλι θα ενωθούν, και αφού συνδεθούν θα αποτελούν πάλι ένα και στο εξής θα παραμείνουν αδιαίρετοι. Διότι, όταν εμείς αναστηθούμε, ο θάνατος δεν θα μας κυριεύει πλέον. Και γενικά, για να μην χρονοτριβώ εκθέτοντας το κάθε τι σε αυτονόητα ζητήματα, πρέπει να γνωρίζουμε ότι το μεν σώμα αποτελείται από μέλη, ενώ ο εσωτερικός άνθρωπος δεν αποτελείται από σωματικά μέλη, αλλά λαμβάνει την ονομασία του αναλόγως με τις πράξεις των μελών. Έτσι, πόδια είναι η προκοπή της ψυχής στην αρετή, χέρια είναι η ακρίβεια των λογισμών, οφθαλμός ο διορατικός νους, και γλώσσα η ίδια η διάκριση των νοημάτων. Μάλιστα, λέγεται ότι έχει και κοιλία, ώστε να δηλωθεί η γεννητική ικανότητα της διάνοιάς της, όπως ακριβώς είναι γεγραμμένο: «Από τον φόβο σου συλλάβαμε, νιώσαμε ωδίνες και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας, το οποίο επιτελέσαμε επί της γης». Ομοίως λέγεται και ότι κοιμάται, και τότε καθεύδει, όταν δεν ενεργεί τίποτα. Διότι ως προς ό,τι ησυχάζει, βρίσκει και την ανάπαυσή της. Και ως προς αυτό λέγεται ότι βυθίζεται στον ύπνο. Διότι, όταν απέχει από τα φαύλα έργα και ηρεμεί, τότε της απευθύνεται ο λόγος: «Εάν καθεύδεις, γλυκά θα κοιμηθείς, και δεν θα φοβηθείς κανέναν επερχόμενο τρόμο».

Ανομ. Και το Πνεύμα λες ότι προέρχεται από την υπόσταση; Ορθ. Από πού αλλού; Ανομ. Πού είναι γραμμένο ότι κάποια προέρχονται από την εντολή και άλλα από την υπόσταση; Ορθ. Ο Δαβίδ λέει για εκείνα που προέρχονται από την εντολή: «Αινείτε τον Κύριο από τους ουρανούς, αινείτε τον στα ύψιστα, αινείτε τον όλοι οι άγγελοί του, αινείτε τον όλες οι δυνάμεις του, αινείτε τον ο ήλιος και η σελήνη, αινείτε τον όλα τα άστρα και το φως. Διότι αυτός είπε και έγιναν· αυτός έδωσε εντολή και δημιουργήθηκαν». Σχετικά δε με τη γέννηση του Υιού είναι γραμμένο: «Από τη γαστέρα, πριν από τον εωσφόρο, σε γέννησα»· και για το άγιο Πνεύμα: «Στις έσχατες ημέρες θα εκχέω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα»· και αλλού: «Διότι Πνεύμα από εμένα εκπορεύεται»· και αλλού: «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους». Ανομ. Για γαστέρα μίλησε και για στόμα, όχι για υπόσταση. Ορθ. Προκειμένου περί του Θεού, όταν αναφέρονται μέλη ή μέρη, λέγονται μεν ανθρωποπαθώς, νοούνται όμως θεοπρεπώς· διαφορετικά, ποια σωματική γαστέρα θα μπορούσαμε να νοήσουμε στον Θεό; Εγώ, ακούγοντας για γαστέρα, κατανοώ το γεννητικό γνώρισμα της φύσεως, και ακούγοντας για στόμα, το διδακτικό· διότι ακόμη και στους ανθρώπους υπάρχουν περιπτώσεις όπου η Γραφή ακολουθεί αυτήν τη συνήθεια, όπως όταν λέει: «Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας πάνω στη γη».

Ανόμ. Και πώς είναι δυνατόν να γεννήσει από την υπόστασή του και να μην υποστεί πάθος; Ορθ. Το «πώς είναι δυνατόν» μην το εξετάζεις· το ότι όμως προέρχεται «από την υπόσταση», έχει αποδειχθεί. Ανόμ. Πώς έχει αποδειχθεί; Ορθ. Ότι δεν είναι κτίσμα, έχει αποδειχθεί. Και εκείνο που δεν είναι κτίσμα, είτε αγέννητο είναι, είτε γεννητό, είτε εκπορευτό ως προερχόμενο από κάποιο αίτιο. Αγέννητος όμως δεν είναι, εφόσον είναι Υιός γεννητός· άρα λοιπόν προέρχεται από την υπόσταση. Ανόμ. Και πώς είναι δυνατόν να προέρχεται από την υπόσταση; Ορθ. Εάν δεν προέρχεται από την υπόσταση, είτε είναι κτίσμα είτε αγέννητος· αγέννητος όμως δεν είναι, εφόσον είναι Υιός· ούτε κτίσμα είναι, διότι ο Θεός δεν έδωσε εντολή και έγινε, αλλά τον γέννησε εκ γαστρός· άρα προέρχεται από την υπόσταση, και δεν προέρχεται εκ του μη όντος, όπως ακριβώς εκείνα που έλαβαν ύπαρξη κατόπιν εντολής. Ανόμ. Πάλι λοιπόν θεωρείς τον Θεό σύνθετο, κάνοντας λόγο για γαστέρα. Ορθ. Μη γένοιτο να αποκαλέσουμε τον Θεό σύνθετο! Αλλά, όπως είπα και πιο πάνω, τη γαστέρα του Θεού την οποία ανέφερε η Γραφή, εγώ την κατανοώ ως τη γεννητική ικανότητα της υποστάσεως. Διότι και σε σχέση με εμάς η Γραφή έχει χρησιμοποιήσει, όπως έχει ήδη αποδειχθεί, αυτή τη συνήθεια έκφρασης, λέγοντας: «Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα, και νιώσαμε ωδίνες, και γεννήσαμε Πνεύμα σωτηρίας». Λέγοντας «στη γαστέρα», δεν εννοεί τη σωματική, αλλά μέσα στην ίδια την υπόσταση.

Εάν πάλι ο Ιώβ λέει: «Το αληθινό στόμα θα το γεμίσει με γέλιο», για ποιο στόμα κάνει λόγο; Με ποιο στόμα, όμως, φώναζε ο Μωυσής, όταν άκουγε: «Τι φωνάζεις προς εμένα;» Και ποιος δεν γνωρίζει ότι ο Θεός ακούει ακόμη και αυτούς που σιωπούν, όταν κραυγάζουν με αλάλητους στεναγμούς; Για ποια γαστέρα μιλάει ο προφήτης όταν λέει: «Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και νιώσαμε ωδίνες, και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας πάνω στη γη;» Όπως, λοιπόν, λέγεται ότι η ψυχή έχει και γαστέρα, και στόμα, και οφθαλμούς, και ώτα, και όλα τα άλλα μέλη του σώματος, και όμως δεν συντίθεται από μέλη· έτσι, όταν ακούς να αποδίδεται στον Θεό, τον αληθινά ασώματο, στόμα ή γαστέρα, μην αντιλαμβάνεσαι σύνθεση, αλλά (να εκλαμβάνεις) ως γαστέρα το γεννητικό γνώρισμα, ως στόμα το διδακτικό, ως οφθαλμούς το κατανοητικό, και ως ώτα το ακουστικό.

Τι σκοπό έχει άραγε ο λόγος όταν προστάζει το πονηρό σπέρμα να ετοιμάσει τα τέκνα του για σφαγή εξαιτίας των αμαρτιών του πατέρα; Σε πολλά σημεία έχουμε παρατηρήσει ότι τα έργα του καθενός και οι καρποί της ψυχής ονομάζονται τέκνα. Διότι, όπως λέει, «θα σωθεί μέσω της τεκνογονίας, εάν παραμείνουν στην πίστη και στην αγάπη και στον αγιασμό με σωφροσύνη». Διότι η ψυχή σώζεται, ως γυναίκα του νυμφίου που δεν εξαπατήθηκε, όταν μέσω του λόγου καρποφορήσει τέκνα, δηλαδή τις αγαθές πράξεις, εάν επιμείνει στην αγαθή έξη και δεν αμαυρωθεί από κάποια αμαρτήματα που μπορεί να επισυμβούν. Έτσι και εμείς (ακούγοντας, σύμφωνα με τον πνευματικό και θείο νόμο, την ευλογία που λέει: «Ευλογημένα τα έγγονα της κοιλίας σου») δεν θεωρούμε ότι είναι τίποτε άλλο παρά οι καρποί της ψυχής. «Διότι από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και νιώσαμε ωδίνες και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας, το οποίο επιτελέσαμε πάνω στη γη».

Είναι δε αληθές αυτό που λένε. Και πράγματι ο ίδιος ο μακάριος Ησαΐας, επιτιμώντας τη θρασύτητα των λόγων των Ιουδαίων την οποία επέδειξαν κατά του Χριστού: «Εσείς δε», λέει, «πλησιάστε εδώ, γιοι άνομοι· σπέρμα μοιχών και πόρνης, σε ποιον εντρυφήσατε, και εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας, και εναντίον ποιου ελευθερώσατε τη γλώσσα σας; Δεν είστε εσείς τέκνα απωλείας, σπέρμα άνομο;» Αλλά και ο μακάριος Δαβίδ λέει κάπου γι' αυτούς: «Ας σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν, και τη ράχη τους κάμψε την διαπαντός». Και πάρα πολλοί τέτοιοι λόγοι έχουν λεχθεί προς τον σκοπό αυτό από τους αγίους προφήτες κατά της συναγωγής των Ιουδαίων, εξαιτίας της ασέβειάς τους προς τον Χριστό. «Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα, και νιώσαμε ωδίνες, και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας, το οποίο κυοφορήσαμε πάνω στη γη.» Αυτοί που λένε ότι από αγάπη προς τον Θεό έγιναν [έτσι] για τον αγαπητό του Πατρός, δηλαδή προφανώς τον Υιό, σαν γυναίκα που κοιλοπονάει, παραμένοντας συνετά σε αυτό το σχήμα λόγου, λένε ότι και κοιλοπόνεσαν και συνέλαβαν στη γαστέρα και γέννησαν πάνω στη γη το πνεύμα της σωτηρίας. Θα ταίριαζε δε, όπως είπα, ένας τέτοιος λόγος στους προφήτες και στους αγίους αποστόλους και στους ευαγγελιστές, οι οποίοι, πλουτίζοντας από τη χορηγία της άνωθεν μυσταγωγίας και δεχόμενοι κατά κάποιον τρόπο νοητούς σπόρους, γέννησαν για τους ανθρώπους πάνω στη γη πνεύμα σωτηρίας, δηλαδή την εν πνεύματι διδασκαλία, η οποία είναι και πρόξενος της αιώνιας ζωής.

Είπε λοιπόν κάποιος από τους άγιους προφήτες, αποδεικνύοντας ότι είναι καρποφόροι όσοι κατορθώνουν να ζουν με ευλάβεια: «Γι' αυτό τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στην κοιλιά μας, και πονέσαμε, και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας, το οποίο κάναμε πάνω στη γη». Επομένως, πρέπει να παρομοιάσουμε τους αγίους με νυμφίο και νύμφη, εξαιτίας της δύναμής τους, και επιπλέον της καρποφορίας τους· όμως πρόσεξε τούτο, διότι παντού υπάρχει σε αυτούς το να διαπρέπουν σε ομορφιά. Και αυτό διασώζεται σε αυτούς, και στο να γεννούν τους καρπούς των εξαιρετικών ανδραγαθημάτων, και στο να νικούν ανδρεία τα πάθη. Ότι δε, όταν ο Χριστός έλαμψε στα έθνη δικαιοσύνη και αγαλλίαση, σαν ένα ολάνθιστο χορτάρι στεφανώνει την οικουμένη, το απέδειξε λέγοντας: «Όπως η γη που αυξάνει το άνθος της, και όπως ο κήπος τα σπέρματά του, έτσι ο Κύριος θα ανατείλει δικαιοσύνη και αγαλλίαση ενώπιον όλων των εθνών». Φαίνεται δε ότι μέσα από αυτά, το σπέρμα και το άνθος που υψώνεται, δηλαδή που ανατέλλει, ενώπιον των εθνών, ονομάζει τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Διότι είπε στο Άσμα Ασμάτων: «Εγώ είμαι το άνθος της πεδιάδας, το κρίνο των κοιλάδων»· δηλαδή το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα, και τη δική του δικαίωση που είναι ανώτερη από εκείνη του νόμου, την οποία πάντοτε και με κάθε τρόπο ακολουθεί η χαρά, που είναι η αγαλλίαση. Διότι σε όσους την έχουν κατορθώσει πλήρως, θα δοθεί από τον Θεό το να βρίσκονται σε παντοτινή χαρά.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που ωδινούν τον θείο φόβο φωνάζουν προς τον Θεό: «Εξαιτίας του φόβου σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και πονέσαμε και γεννήσαμε, κυοφορήσαμε το πνεύμα της σωτηρίας σου πάνω στη γη», έτσι και εκείνοι που παραδίδουν τον νου τους στις επιθυμίες των δαιμόνων, τον έχουν αμέσως γεμάτο από κάθε ασέβεια, καθώς απομακρύνονται από τους θείους νόμους και γίνονται εργάτες κάθε φαυλότητας. Επομένως, οι αποστάτες δαίμονες είναι πονηροί και ολέθριοι εραστές εκείνων που έχουν εκτραπεί προς την ασέβεια, και αν κάποιος επιλέξει να τους προσέχει ως θεούς, θα ασεβήσει τρομερά. Διότι αποδίδει σε αυτούς την ευγνωμοσύνη για όσα τυχόν έχει, και τους τιμά πολλές φορές με επαίνους, και τους προσφέρει ευχαριστίες, εγκαταλείποντας τον ένα και εκ φύσεως Θεό, αυτόν που χορηγεί τα αναγκαία για τη ζωή, αυτόν που τον ντύνει σαν με ενδύματα με τη χάρη του, και που επισκιάζει και τον νου και την καρδιά με τις άνωθεν βοήθειες, αυτόν που τον αλείφει σαν με έλαιο, και τον τρέφει με τον νοητό άρτο για την ένδοξη και απέραντη ζωή, αυτόν που μας ζωογονεί με το ζωοποιό ύδωρ για την πνευματική μας ευεξία. Αλλά εκείνος που έχει εκτραπεί προς την ασέβεια, όπως ακριβώς και η εκπορνευμένη Συναγωγή, θεωρεί ότι πρέπει να ακολουθεί τους δικούς του εραστές, και σε αυτούς να αποδίδει τις ευχαριστίες, και να νομίζει ότι λαμβάνει από αυτούς τόσο την τροφή όσο και την ένδυση.

Θαυμάζει λοιπόν βαθύτατα ο Προφήτης, και λέγει χαρακτηριστικά: Η γη που παλαιά είχε πολλούς ποταμούς και αφθονότατη χορηγία των θείων ναμάτων, θα γίνει διψασμένη και άνυδρη. Επειδή όμως, λέγει, ω Δέσποτα, σε είδαν οι λαοί να εμφανίζεσαι νοητώς, δηλαδή εκείνοι από τα έθνη που κατανόησαν το μυστήριό σου, συνέλαβαν αμέσως με ωδίνες το αγαθό και έγιναν καρποφόροι. Θα ταίριαζε μάλιστα σε αυτούς να λέγουν: «Εξαιτίας του φόβου σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και δοκιμάσαμε ωδίνες και γεννήσαμε. Πνεύμα σωτηρίας σου φέραμε πάνω στη γη.» Διότι εκείνοι που αναγνώρισαν ως Σωτήρα και Λυτρωτή τον Εμμανουήλ, κυοφορούν με ωδίνες τον θείο φόβο, και κάθε κύημα του νου τους θα είναι καρπός αρετής, και η προσπάθειά τους θα καταλήξει σε πνεύμα σωτηρίας. Επομένως, θα σε δουν και θα κυοφορήσουν με ωδίνες οι λαοί, πίνοντας το δικό σου νάμα και όντας μεθυσμένοι πνευματικά με τα ευαγγελικά νάματα. Διότι προσέρχονταν με προθυμία σε αυτόν που έλεγε: «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει προς εμένα και ας πίνει». Διότι ήσουν, λέγει, τόσο πλουσιόδωρος και αγαθός, ώστε ακόμη και κατά τις οδοιπορίες σου να σκορπάς ύδατα, δηλαδή τον ζωοποιό λόγο της ευαγγελικής διδασκαλίας. Όπως μάλιστα λέγει ο Ματθαίος: «Περιόδευε ο Ιησούς όλες τις πόλεις και τα χωριά, διδάσκοντας στις συναγωγές τους και κηρύσσοντας το ευαγγέλιο της βασιλείας, και θεραπεύοντας κάθε νόσο και κάθε αδυναμία μεταξύ του λαού». Αυτό νομίζω ότι σημαίνει το «σκορπίζοντας ύδατα κατά την πορεία του».

Θα μπορούσαν πάλι να νοηθούν ως ληνοί και ποτιστήρια του λογικού ποιμνίου, δηλαδή εμάς, τα συγγράμματα του Μωυσή και τα προφητικά κηρύγματα, που σχεδόν αναβλύζουν σε εμάς τον άνωθεν και από τον Θεό λόγο. Διότι έχει γραφτεί: «Και θα αντλήσετε ύδωρ μετ' ευφροσύνης από τις πηγές του σωτηρίου». Εκεί θα βρούμε τον Εμμανουήλ, τη ράβδο της δυνάμεως, που υπέστη θάνατο για εμάς, και είναι πρωτότοκος εκ των νεκρών, και υψώνεται μέσα στη δόξα, και πληθαίνει τους πιστούς, όπως ακριβώς ανέφερα προηγουμένως. Διότι ολόκληρος ο λόγος των αγίων προφητών, καθώς και του Μωυσή, συγκλίνει στο μυστήριο του Χριστού. Γι' αυτό και ο σοφός Παύλος είπε ότι «Τέλος του νόμου και των προφητών είναι ο Χριστός». Όμως ο Ιακώβ ξεφλούδισε τις ράβδους βγάζοντας λευκές λωρίδες, αφαιρώντας τον χλωρό φλοιό· και έτσι τα ζώα επιθυμούσαν σε αυτές το ποικιλόχρωμο. Διότι ο Χριστός αφαιρεί κατά κάποιον τρόπο τη σκιά του νόμου και το οιονεί καταπέτασμα των προφητικών συγγραμμάτων, και φανερώνοντάς μας τον λόγο που βρίσκεται σε αυτά λευκασμένο και εντελώς καθαρό, προσφέρει πνευματική επωδό· και σχεδόν πείθει εκείνον που θέλει να ποικίλλεται προς την αρετή να την επιθυμεί διακαώς, ασκώντας την με δύο τρόπους, εννοώ με έργα και με λόγια. Γι' αυτό, άλλωστε, οι θεσπέσιοι προφήτες, αναλαμβάνοντας το πρόσωπο εκείνων που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης, ανακραυγάζουν ξεκάθαρα: «Εξαιτίας του φόβου σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα, και αισθανθήκαμε ωδίνες, και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας σου».

Διότι αυτό νομίζω ότι δηλώνει το περιδέραιο. Διότι κάθε αντικείμενο που χρησιμεύει για στολισμό θα μπορούσε να θεωρηθεί σημάδι ομορφιάς. Και της στέλνει επίσης το ερίφιο, δηλαδή, της χαρίζει την άφεση των αμαρτιών. Διότι το ερίφιο, σύμφωνα με τον νόμο, σφαζόταν για την αμαρτία, και υπονοεί την άφεση των παραπτωμάτων. Σώζεται δε η Θάμαρ, αν και είχε λάβει καταδίκη θανάτου και είχε πλέον υποβληθεί στις έσχατες ποινές. Διότι η Θάμαρ είχε καταδικαστεί ως πόρνη. Σώζεται όμως· διότι υπέδειξε τη ράβδο, το δαχτυλίδι και το περιδέραιο. Και ομολόγησε ξεκάθαρα ότι κυοφόρησε από τον Ιούδα και ότι έχει τον δικό του καρπό. Θα απαλλάξει δε από την τιμωρία και την ίδια τη Συναγωγή των Ιουδαίων στους κατάλληλους καιρούς ο Χριστός, εφόσον αυτή φέρει τα σύμβολα της κοινωνίας μαζί Του και δείχνει ολοφάνερα ότι κυοφόρησε τα δικά Του. Διότι έτσι κάπως λένε και οι ίδιοι, αυτοί που έχουν επιλέξει να ευδοκιμούν μέσω της πίστης στον Χριστό: «Από τον φόβο Σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και κοιλοπονήσαμε, και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας Σου, το οποίο κυοφορήσαμε πάνω στη γη.» Η Θάμαρ, λοιπόν, κοιλοπονώντας για ένα ζευγάρι βρεφών, έφτασε πια ακριβώς στη γέννα. Έπειτα, ο πρωτότοκος βγάζει μεν το χέρι του· αλλά καθώς το τράβηξε πάλι προς τα πίσω, αν και είχε ήδη δεθεί σε αυτό η κόκκινη κλωστή, πετάγεται πρώτα το δεύτερο, σαν να είχε διαρραγεί κάποιος φραγμός, και έπειτα γεννιέται ο πρώτος, τελευταίος.

Επομένως, καρπός και γέννημα του νου θα μπορούσε να είναι η πίστη στον Χριστό, η οποία μέσω της τέλειας γνώσης μας αναπλάθει προς Αυτόν και μας διαμορφώνει σύμφωνα με το θείο πρότυπο. Και βεβαίως, αυτοί που πίστεψαν, μέσω της φωνής του Ησαΐα, υποδηλώνοντας νομίζω ακριβώς αυτό, αναφώνησαν δυνατά: «Εξαιτίας του φόβου Σου, Κύριε, συλλάβαμε στη μήτρα, και δοκιμάσαμε ωδίνες, και γεννήσαμε, πνεύμα σωτηρίας Σου φέραμε πάνω στη γη.» Επομένως, πνευματικός και σωτήριος καρπός και γέννημα του νου θα ήταν η πίστη στον Χριστό, η οποία και αποτυπώνει μέσα μας τα θεία χαρακτηριστικά.

Και τώρα, λοιπόν, λέει, υπήρξε καιρός που, όταν, Κύριε, βαδίζοντας ‹τη στενή και τεθλιμμένη› οδό αγωνιζόμασταν υπέρ της ευσέβειας· όμως και 〈σε〉 εκείνη τη 〈θλίψη〉 δεν σε λησμονήσαμε, αλλά παίρνοντας δύναμη από την ίδια τη μνήμη σου υπομέναμε καρτερικά, ώστε να λέμε: «〈θλιβόμενοι〉 αλλά όχι στενοχωρούμενοι, διωκόμενοι αλλά όχι εγκαταλελειμμένοι, καταβαλλόμενοι αλλά όχι απολλύμενοι»· μέσω ακριβώς αυτής της 〈θλίψεως〉 παιδαγωγούμαστε, γνωρίζοντας ότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί».⌝ Και κάθε 〈θλίψη〉 λογαριαζόταν από εμάς ως 〈μικρή〉 εξαιτίας του πόθου μας για εσένα, ώστε να λέμε: «δεν είναι άξια τα παθήματα του παρόντος καιρού προς τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». ⌜Γι' αυτό, υπομένοντας κάθε πόνο, μοιάζαμε με γυναίκα που 〈βρίσκεται σε ωδίνες〉 και βγάζει κραυγές, ακριβώς επειδή πρόκειται να φέρει στο φως το έμβρυο που κυοφορεί στην κοιλιά της· διότι 〈έτσι〉 κι εμείς 〈γίναμε για τον αγαπητό σου〉· έχοντας δηλαδή μέσα στην ψυχή μας τον Μονογενή σου Λόγο και τον 〈φόβο〉 της ευσέβειάς σου που σπάρθηκε σε εμάς από εσένα, υποφέραμε γενναία όλους τους πόνους και τις θλίψεις που μας έβρισκαν, αγωνιώντας μήπως τυχόν αποβάλουμε τον 〈αγαπητό σου〉 που κυοφορείται μέσα μας και τον ένθεο 〈φόβο〉 που σπάρθηκε σε εμάς από αυτόν. Και πράγματι, κάνοντας υπομονή, δεν διαψευστήκαμε στην ελπίδα μας, αλλά 〈γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας〉· διότι το τέλος της κυοφορίας 〈του αγαπητού σου〉 και του 〈φόβου〉 του ήταν η 〈σωτηρία〉 του 〈πνεύματός〉 μας.

Το οποίο, αφού το γεννήσαμε, το καταστήσαμε φανερό σε όλους τους ανθρώπους που κατοικούν πάνω στη γη, ώστε και αυτοί, μαθαίνοντας, να ωφεληθούν επιθυμώντας με ζήλο να κυοφορήσουν οι ίδιοι από τον φόβο σου και να γεννήσουν το ίδιο πνεύμα. Διότι εκείνοι που δεν έλαβαν αυτόν τον φόβο ούτε γέννησαν το πνεύμα της σωτηρίας, αλλά έγιναν με άλλον τρόπο άγονοι και άκαρποι, θα εκπέσουν από την ελπίδα που προέρχεται από εσένα· εκείνοι όμως που ανήκουν στη δική σου μερίδα, οι οποίοι υπέμειναν για σένα κάθε θλίψη, ακόμη και αν αγωνίστηκαν μέχρι θανάτου ενάντια στην αμαρτία, σε καμία περίπτωση δεν θα στερηθούν τη ζωή κοντά σου. Διότι «θα αναστηθούν οι νεκροί», ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο και τον Θεοδοτίωνα: «θα ζήσουν οι νεκροί σου», ή σύμφωνα με τον Ακύλα: «θα ζήσουν οι πεθαμένοι σου». Και ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι δικοί του νεκροί, παρά οι άγιοι μάρτυρές του, οι οποίοι διαφέρουν από τους νεκρούς που αναφέρθηκαν παραπάνω, για τους οποίους είχε ειπωθεί: «οι δε νεκροί δεν πρόκειται να δουν ζωή, ούτε ιατροί πρόκειται να τους αναστήσουν». Αλλά εκείνοι μεν ήταν νεκροί επειδή είχαν διαπράξει θανάσιμα αμαρτήματα, ενώ οι νεκροί του Κυρίου, που υπέμειναν για χάρη του κάθε θλίψη μέχρι θανάτου, θα αναστηθούν ακόμη και μετά την ταφή τους στα μνήματα. Αντί της λέξης «θα εγερθούν», οι υπόλοιποι μετέφρασαν «θα αφυπνιστούν», με την έννοια ότι έχουν κοιμηθεί και όχι ότι έχουν πεθάνει. Γι' αυτόν τον λόγο ο θάνατος των αγίων ονομάζεται κοίμηση, και κατ' ακολουθίαν προς την κοίμηση, η ανάσταση θα μπορούσε να ονομαστεί αφύπνιση.

Σε αυτήν την κατάσταση έχουμε πλέον παραδοθεί και μοιάζουμε με γυναίκα που κοιλοπονά και πρόκειται μεν να γεννήσει, αλλά έχει εξασθενήσει στο να υπομείνει τις ωδίνες. Διότι δεν είμαστε σε θέση να πούμε: «από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και κοιλοπονήσαμε και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας». Γι' αυτόν τον λόγο απευθυνθήκαμε σε εσένα, τον άνθρωπο του Θεού, ικετεύοντας μέσω εσού τον Θεό σου να παραστεί βοηθός μας την κρίσιμη στιγμή· Αυτόν, τον οποίο ούτε δικό μας Θεό δεν τολμούμε να ονομάσουμε, γνωρίζουμε όμως με ακρίβεια ότι είναι δικός σου Κύριος και Θεός. Αυτόν λοιπόν ικετεύουμε να μην αποβλέψει στα δικά μας παραπτώματα ούτε να θυμηθεί τις δικές μας αμαρτίες, αλλά να δώσει προσοχή στις άθεες φωνές του εχθρού και στην τόσο υπερήφανη αλαζονεία του, και να πράξει ό,τι Του είναι αρεστό, είτε επιθυμεί να συγχωρήσει είτε να τιμωρήσει.

Και αλλού, με τον ίδιο λόγο, εκλιπαρεί τον Θεό, λέγοντας: «Θυμήσου ότι είμαστε χώμα· οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι». Αλλά και «η κοιλιά μας κολλήθηκε στη γη». Διότι, ενώ έπρεπε αυτή να είναι γεμάτη από άγια νάματα και από πηγή ζωντανού νερού που αναβλύζει για την αιώνια ζωή, εξαιτίας της υπερβολικής ξηρασίας η κοιλιά μας κολλήθηκε στη γη. Ως κοιλιά της ψυχής να εννοείς το μνημονικό της, ή και το ηγεμονικό της, στο οποίο συγκεντρώνει όλες τις διδαχές και τα θεωρήματα· στο οποίο, αφού δεχθεί τον σπόρο, κυοφορεί και, όταν ολοκληρώσει την κυοφορία, γεννά πνεύμα σωτηρίας, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε, νιώσαμε ωδίνες και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας». Με τόσα πολλά ικετευτικά λόγια οι παλαιοί προφήτες του Θεού, και οι ενάρετοι ανάμεσα στον λαό, αφού προσευχήθηκαν, ικετεύουν να επιτύχουν και τη λύτρωση· πράγμα που άλλωστε και συνέβη· διότι, ενώ ακόμη εκείνοι μιλούσαν, τους εισάκουσε ο Θεός και μετέβαλε τους οδυρμούς τους σε κάτι πιο χαρμόσυνο.

ΜΕ΄. ΑΚΟΜΗ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ Ενώ η προφητεία στους Εβραίους λέει: «Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε, νιώσαμε ωδίνες και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας», ο Πλάτων στον «Θεαίτητο» παρουσιάζει τον Σωκράτη να λέει τα εξής: «Όσοι συναναστρέφονται μαζί μου παθαίνουν ακριβώς το ίδιο με τις γυναίκες που γεννούν· διότι υποφέρουν από ωδίνες και γεμίζουν με απορίες νύχτα και μέρα, πολύ περισσότερο από εκείνες. Αυτήν, όμως, την ωδίνα η δική μου τέχνη έχει τη δύναμη και να την προκαλεί και να την καταπαύει».

Δίδαξέ με κάτι περί ποιμαντικής, και τον λαό τούτο περί ευπείθειας· φιλοσόφησε λίγο για την παρούσα πληγή, για τα δίκαια κρίματα του Θεού, είτε τα κατανοούμε εμείς είτε αγνοούμε τη μεγάλη τους άβυσσο. Πώς δηλαδή και η ελεημοσύνη μπαίνει σε ζυγό, σύμφωνα με τον άγιο Ησαΐα (διότι ούτε το αγαθό παρέχεται χωρίς δίκαιη κρίση, έστω κι αν έτσι φάνηκε σε εκείνους που είχαν κοπιάσει από νωρίς στον αμπελώνα, οι οποίοι δεν κατανοούσαν το άνισο που κρύβεται στην ισότητα), και η οργή είναι ανάλογη των αμαρτημάτων, αποκαλούμενη ποτήρι στο χέρι του Κυρίου, και κύπελλο πτώσεως που καταπίνεται, αν και για όλους αφαιρείται κάτι από την τιμωρία που τους αξίζει, και ο Θεός αναμειγνύει την άκρατη οργή του με φιλανθρωπία· γέρνοντας από την αυστηρότητα προς την επιείκεια για όσους παιδαγωγούνται με τον φόβο, και για όσους από τη μικρή θλίψη συλλαμβάνουν και κυοφορούν την επιστροφή και γεννούν τέλειο πνεύμα σωτηρίας· διατηρώντας όμως το κατακάθι, το έσχατο μέρος της οργής, για να το αδειάσει ολόκληρο σε όσους δεν θεραπεύονται από τη χρηστότητα, αλλά σκληρύνονται, όπως ο σκληρόκαρδος Φαραώ και σκληρός εργοδότης, ο οποίος φυλάχθηκε ως δείγμα της δύναμης του Θεού εναντίον των ασεβών.

Ας εξετάσουμε πάλι αυτό που ειπώθηκε. «Καιρός», λέει, «για να γεννήσει κανείς και καιρός για να πεθάνει». Είθε και σε μένα να συμβεί η εν καιρώ γέννηση και ο εύκαιρος θάνατος! Διότι κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι αυτός ο ακούσιος πόνος του τοκετού και ο φυσιολογικός θάνατος παρουσιάζονται τώρα από τον Εκκλησιαστή ως κατόρθωμα αρετής· διότι ούτε ο τοκετός εξαρτάται από το θέλημα της γυναίκας, ούτε ο θάνατος από την προαίρεση εκείνων που πεθαίνουν. Και ό,τι δεν εξαρτάται από εμάς, κανείς δεν θα μπορούσε να το ορίσει ούτε ως αρετή ούτε ως κακία. Επομένως, πρέπει να κατανοήσουμε πνευματικά την εύκαιρη γέννηση και τον θάνατο που συμβαίνει την κατάλληλη στιγμή. Μου φαίνεται πως ώριμος τοκετός, και όχι έκτρωση, είναι όταν, όπως λέει ο Ησαΐας, αφού κυοφορήσει κανείς από τον θείο φόβο, γεννήσει μέσω των ωδινών της ψυχής τη δική του σωτηρία· διότι κατά κάποιον τρόπο γινόμαστε πατέρες του ίδιου μας του εαυτού, όταν μέσω της αγαθής προαιρέσεως πλάσουμε, γεννήσουμε και φέρουμε στο φως τον εαυτό μας. Αυτό δε το επιτυγχάνουμε με το να δεχθούμε μέσα μας τον Θεό, γινόμενοι τέκνα Θεού, τέκνα δυνάμεως και υιοί Υψίστου. Και αντιθέτως, αποβάλλουμε τον εαυτό μας και τον καθιστούμε ατελέσφορο και κενό, όταν δεν μορφωθεί μέσα μας, όπως λέει ο Απόστολος, η μορφή του Χριστού. Διότι ο άνθρωπος του Θεού, λέει, πρέπει να είναι άρτιος. Και άρτιος είναι οπωσδήποτε εκείνος, στον οποίο έχει εκπληρωθεί τελείως ο σκοπός της φύσεως.

Διότι διαφορετικά δεν θα έπαιρνε το όνομά της και δεν θα γινόταν γνωστή από τον αδελφό της τον Ααρών, αλλά από τον άνδρα της, εάν βέβαια είχε, επειδή κεφαλή της γυναίκας δεν αποκαλείται ο αδελφός, αλλά ο άνδρας. Και αν σε εκείνους για τους οποίους η τεκνοποιία επιδιωκόταν ως μέρος της ευλογίας και ήταν κάτι το νόμιμο, αποδείχθηκε πολύτιμο το χάρισμα της παρθενίας, κατά μείζονα λόγο πρέπει εμείς να ασπαστούμε με ζήλο αυτή την επιδίωξη, εμείς που δεν κατανοούμε τα θεία λόγια κατά σάρκα, αλλά πνευματικά. Διότι αποκαλύφθηκε μέσα από τα θεία λόγια ποιο πραγματικά είναι το αγαθό της κυοφορίας και του τοκετού, και ποιο είδος πολυτεκνίας επιδιωκόταν από τους αγίους του Θεού. Διότι τόσο ο προφήτης Ησαΐας όσο και ο θείος απόστολος επισήμαναν αυτά τα πράγματα εναργώς και με σαφήνεια. Ο μεν λέγοντας: «Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα», ο δε καυχώμενος για το ότι έγινε ο πιο πολύτεκνος από όλους, σε σημείο να κυοφορήσει ολόκληρες πόλεις και έθνη, φέρνοντας στο φως όχι μόνο τους Κορινθίους και τους Γαλάτες μέσα από τις δικές του ωδίνες και μορφώνοντάς τους εν Κυρίω, αλλά και γεμίζοντας την οικουμένη με τα δικά του τέκνα «από την Ιερουσαλήμ και τα περίχωρα μέχρι το Ιλλυρικό», τα οποία τέκνα «γέννησε εν Χριστώ διά του Ευαγγελίου».

Έτσι μακαρίζεται και στο Ευαγγέλιο η κοιλία της αγίας Παρθένου, η οποία υπηρέτησε τον άχραντο τόκο, καθώς ούτε ο τόκος κατέλυσε την παρθενία ούτε η παρθενία στάθηκε εμπόδιο σε μια τέτοια κυοφορία· διότι όπου γεννάται πνεύμα σωτηρίας, όπως λέει ο Ησαΐας, είναι παντελώς άχρηστα τα θελήματα της σαρκός.

Για να μην παραμείνει όμως σε εμάς εντελώς ανεξέταστος ο λόγος περί αυτού του ζητήματος, λέμε τούτο: δεδομένου ότι η διαφορά σε άρρεν και θήλυ σε τίποτε άλλο δεν συντελεί στη φύση παρά μόνο στην τεκνοποίηση, ίσως είναι δυνατόν να διατυπώσουμε κάποιον στοχασμό αντάξιο της επαγγελθείσης από τον Θεό ευλογίας των αγαθών σχετικά με αυτό το θέμα, ότι δηλαδή η γεννητική δύναμη της φύσης θα μετατεθεί στην υπηρεσία εκείνου του τοκετού, στον οποίο μετείχε ο μέγας Ησαΐας λέγοντας: «Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και κοιλοπονήσαμε και γεννήσαμε· πνεύμα σωτηρίας σου κυοφορήσαμε πάνω στη γη». Διότι, εάν τέτοιος τοκετός είναι αγαθός και η τεκνογονία γίνεται αιτία σωτηρίας, όπως λέει ο Απόστολος, ποτέ δεν παύει να γεννά το πνεύμα της σωτηρίας εκείνος που, άπαξ και μέσω ενός τέτοιου τοκετού, γέννησε για τον εαυτό του το πλήθος των αγαθών. Αλλά ακόμη κι αν ισχυριστεί κανείς ότι ο ίδιος χαρακτήρας της μορφής με τον οποίο έχουμε διαμορφωθεί, θα είναι και πάλι παρών σε εμάς κατά την ανάσταση, ούτε και ως προς αυτό είναι εύκολο στη διάνοιά μας να υποθέσει ότι τα πράγματα έχουν έτσι ή αλλιώς. Διότι, εάν πει κανείς ότι η ανάσταση θα γίνει με την ίδια μορφή, ο λόγος θα περιπέσει σε μεγάλη αμηχανία, επειδή ο άνθρωπος δεν παραμένει πάντοτε ο ίδιος ως προς το είδος της μορφής του, καθώς εξαιτίας των ηλικιών και των παθημάτων μεταπλάθεται διαρκώς από τη μία μορφή στην άλλη.

Διότι αυτήν και τη σύμφωνη με αυτήν εγκάρδια διάθεση προς τον Θεό, ο Ησαΐας την αποκαλεί σωτήριο πνεύμα μέσα στα σπλάχνα, λέγοντας προς Αυτόν: «εξαιτίας του φόβου σου, Κύριε, συλλάβαμε στη μήτρα, και κοιλοπονέσαμε, και γεννήσαμε πνεύμα δικής σου σωτηρίας, το οποίο κυοφορήσαμε πάνω στη γη». Βλέπετε πώς οι στείρες και άγονες ψυχές γίνονται καλλίτεκνες; Αλλά στα λεγόμενα ο προφήτης προσθέτει τα εξής: «δεν θα πέσουμε, αλλά θα πέσουν όσοι κατοικούν πάνω στη γη», δηλαδή εκείνοι που κυλιούνται στα γήινα φρονήματα και πάθη.

Εάν λοιπόν και εμείς θέλουμε, αδελφοί, να κατοικούμε όχι στη γη, αλλά στον ουρανό, και να μην πέφτουμε στη γη και στην αμαρτία που μας σέρνει χάμω, αλλά να ανυψωνόμαστε διαρκώς προς το θείο ύψος, ας φοβηθούμε τον Θεό, ας απομακρυνθούμε από τα κακά, ας επιστρέψουμε σε Αυτόν διά των αγαθών έργων, ας σπεύσουμε διά της εγκράτειας και της προσευχής να εξαλείψουμε τις πονηρές προσλήψεις που υπάρχουν μέσα μας, και να μεταμορφώσουμε προς το καλύτερο τους εσωτερικούς μας λογισμούς και, σύμφωνα με τον προφήτη, να κοιλοπονήσουμε και να γεννήσουμε το πνεύμα της δικής μας σωτηρίας, έχοντας ως βοηθό, μέσω της επίκλησής της, Εκείνην που σήμερα χαρίστηκε στους γονείς της διά της προσευχής και της θεάρεστης ζωής τους. Αυτήν που μετέβαλε τη λύπη εκείνων που τη γέννησαν και έλυσε την προγονική κατάρα και έπαυσε τις ωδίνες της προμήτορος, γεννώντας ανώδυνα εν παρθενία τον Χριστό. Στον Οποίο πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση μαζί με τον άναρχο Πατέρα Του και το πανάγιο και αγαθό και ζωοποιό Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων.

Τέτοια λόγια, αδελφέ, ταιριάζει να τα λένε οι αιρετικοί, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι το σώμα είναι πονηρό και πλάσμα του πονηρού. Εμείς όμως θεωρούμε ότι είναι κακό το να βρίσκεται ο νους στα σαρκικά φρονήματα, αλλά δεν είναι κακό το να βρίσκεται μέσα στο σώμα, επειδή ούτε το σώμα είναι πονηρό. Γι' αυτό, μαζί με τον Δαβίδ, καθένας από όσους αφιερώνουν τη ζωή τους στον Θεό, αναβοά προς τον Θεό: «Σε δίψησε η ψυχή μου, πόσες φορές και η σάρκα μου για σένα» και «Η καρδιά μου και η σάρκα μου αγαλλίασαν για τον ζωντανό Θεό» και, μαζί με τον Ησαΐα: «Η κοιλιά μου θα ηχήσει σαν κιθάρα και τα σπλάχνα μου σαν χάλκινο τείχος, το οποίο εγκαινίασες» και «Από τον φόβο σου, Κύριε, λάβαμε στην κοιλιά μας το Πνεύμα της σωτηρίας σου», έχοντας θάρρος στο οποίο, δεν θα πέσουμε, αλλά θα πέσουν όσοι μιλούν από τη γη και διαβάλλουν τα επουράνια ρήματα και τις πολιτείες ως γήινα. Διότι, αν και ο Απόστολος αποκαλεί το σώμα «θάνατο», λέγοντας «ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα του θανάτου αυτού;», το εννοεί ως το υλικό και σαρκικό φρόνημα, το οποίο είναι κυριολεκτικά σωματοειδές· γι' αυτό, συγκρίνοντάς το με το πνευματικό και θείο, δικαίως το ονόμασε «σώμα», και όχι απλώς «σώμα», αλλά «θάνατο σώματος», και λίγο πιο πάνω δηλώνει πιο ξεκάθαρα ότι δεν κατηγορεί τη σάρκα, αλλά την αμαρτωλή ορμή που εισήλθε εξαιτίας της παραβάσεως: «Είμαι πουλημένος», λέει, «κάτω από την αμαρτία»· και εκείνος που έχει πουληθεί δεν είναι εκ φύσεως δούλος.

Κύριε ο Θεός μας <Οι απόστολοι έκραξαν προς τον Κύριο>. — Κάνε μας κτήμα σου, εξαγοράζοντάς μας με το δικό σου αίμα. Κύριε, εκτός από εσένα: Διότι ούτε γνωρίσαμε άλλον Θεό, λένε οι πιστοί, ούτε ονομάζουμε ούτε προσκυνούμε κανέναν, παρά μόνο εσένα. Οι δε νεκροί: Όσοι νεκρώθηκαν από την απιστία, αυτοί δεν βλέπουν την αιώνια ζωή. Ούτε ιατροί: Πώς ένας αισθητός ιατρός θα αναστήσει έναν νεκρό; Για τον λόγο αυτό: Διότι επέφερε σε αυτούς παιδαγωγία και αφαίρεσε από αυτούς κάθε ανδρείο λογισμό, τον οποίο νόμιζαν υποκριτικά ότι διέθεταν. Πρόσθεσε: Ώστε να ποθήσουν την αληθινή δόξα, πιεζόμενοι από το πλήθος των κακών. Κύριε: Διότι οι δίκαιοι στην θλίψη δεν προσφεύγουν σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό. Στη θλίψη: Διότι οποιαδήποτε μικρή θλίψη κι αν συμβεί στον άνθρωπο, γίνεται αιτία για παιδαγωγία. Και όπως η επίτοκος: Δηλαδή όταν επρόκειτο να γεννήσουμε τη δική μας σωτηρία, με κραυγή στην προσευχή προσήλθαμε στον Παίδα σου. Εξαιτίας του φόβου: Κυοφορήσαμε την αρετή, λέει. Και κοιλοπονήσαμε: Διότι η γέννηση της αρετής είναι καρπός σωτηρίας του Αγίου Πνεύματος. Δεν θα πέσουμε: Όσοι έχουν στηρίξει το θάρρος τους στην πρόσκαιρη δυναστεία της γης, μέσα στην αφθονία τους. Θα αναστηθούν: Θα εγερθούν, λέει, οι άπιστοι διά της μετανοίας και διά της εκ νεκρών αναστάσεως. Και θα ευφρανθούν: Διότι η χαρά του κοινού γένους είναι η μετάνοια και η ανάσταση. Διότι η δρόσος: Ο νόμος, για τον οποίο λέει ο Μωυσής: και ας κατέβουν σαν δρόσος τα λόγια μου.

Οπωσδήποτε θα ρωτήσεις, αν αναφερόταν στα μυστήρια της Εκκλησίας, για ποιον λόγο έφερε στο προσκήνιο τον Δαβίδ, ο οποίος είναι πολύ παλαιότερος από αυτά; Επειδή ήταν πατέρας και εικόνα του Χριστού. Γι' αυτό παρελήφθη από τα ποίμνια των προβάτων, και όχι από ένα ποίμνιο. Διότι ο Χριστός έχει πολλές ποίμνες, άλλες των ανθρώπων, άλλες των αγγέλων, και άλλες των λογικών και ορατών δυνάμεων· οι οποίες μάλιστα λοχεύονται, δηλαδή εγκυμονούν. Διότι δεν έχει κανένα ποίμνιο άκαρπο, αλλά όλα εξαιτίας του φόβου Του κυοφορούν και γεννούν σωτηρία. Γι' αυτό και ο Ησαΐας έλεγε: Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και γεννήσαμε, πνεύμα σωτηρίας σου φέραμε πάνω στη γη. Από εκεί παρελήφθη ο Χριστός· για να κάνει τι;

Οπωσδήποτε θα πεις: Αν θυμόταν τα μυστήρια της Εκκλησίας, για ποιον λόγο έφερε στο μέσον τον Δαβίδ, ο οποίος είναι πολύ παλαιότερός τους; Επειδή ήταν πατέρας και εικόνα του Χριστού. Γι' αυτό αναλήφθηκε από τα ποίμνια των προβάτων, όχι από ένα ποίμνιο. Διότι ο Χριστός έχει πολλά ποίμνια, άλλα ανθρώπων, άλλα αγγέλων, και άλλα άλλων λογικών και αόρατων δυνάμεων, τα οποία και κυοφορούν, δηλαδή εγκυμονούν. διότι δεν έχει κανένα άκαρπο ποίμνιο, αλλά όλα κυοφορούν εξαιτίας του φόβου Του και γεννούν σωτηρία. Γι' αυτό και ο Ησαΐας έλεγε: Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη μήτρα, και πονέσαμε, και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας σου, το οποίο φέραμε πάνω στη γη. «Για να ποιμαίνει τον Ιακώβ τον δούλο του». Δηλαδή τον λαό που προέρχεται από τα έθνη. Διότι αυτός είναι ο Ιακώβ, επειδή, αφού υποσκέλισε τους Ιουδαίους, πήρε τα πρωτοτόκιά τους. Και είναι επίσης ο Ισραήλ, διότι βλέπει τον Θεό κατά τον καιρό των μυστηρίων πρόσωπο με πρόσωπο. Και για το ότι ποιμαίνει ο Θεός, άκου τον Δαβίδ να λέει το εξής: Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου λείψει. Άκου και τον Χριστό:

Δεν είναι δυνατόν να κατηγορήσουμε την αδυναμία, δεν είναι δυνατόν να κατηγορήσουμε τη φύση· μόνο η ραθυμία μάς καθιστά ανάξιους. Αυτά μεν ειπώθηκαν από εμάς· Εκείνος όμως που κατανύσσει τις καρδιές, Εκείνος που δίνει πνεύμα κατανύξεως, είθε να κατανύξει τις καρδιές σας και να ενθέσει στο βάθος τους τα σπέρματα, ώστε από τον φόβο Του να συλλάβετε και να γεννήσετε πνεύμα σωτηρίας, και να παρουσιαστείτε με παρρησία. Διότι λέγει: «Οι υιοί σου θα είναι σαν νεόφυτα ελιάς γύρω από το τραπέζι σου». Ας μην υπάρχει, λοιπόν, τίποτε το παλαιό, τίποτε το άγριο, τίποτε το ανήμερο, τίποτε το σκληρό.

Εάν μεν συνενωθείς με τα αγαθά, τέτοια θα είναι και τα γεννήματα· εάν δε με τα πονηρά, και δεν προσέξεις, θα δεχθείς από εκεί μεγάλη φθορά. Άκουσε λοιπόν τι λέει ο προφήτης: Από τον φόβο σου συλλάβαμε στη γαστέρα, και δοκιμάσαμε ωδίνες, και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας.

Οι χοροί των προφητών, των αποστόλων και των χριστιανών κράζουμε κηρύττοντάς τον Θεό και άνθρωπο, μέσω του οποίου «συλλάβαμε στη γαστέρα» τον πόθο και την πίστη «και γεννήσαμε» εξαιτίας του φόβου σου «πνεύμα σωτηρίας», δηλαδή, αφήσαμε πάνω στη γη τις προφητείες μας για αυτόν σαν θεϊκό κύημα. «Δεν θα πέσουμε» εμείς που έχουμε στηρίξει την πεποίθησή μας σε αυτόν, «αλλά θα πέσουν αυτοί που κατοικούν πάνω στη γη» με πονηρία και αθεΐα. «Θα αναστηθούν οι νεκροί», δηλαδή οι άπιστοι, σε μια ανάσταση πίστης, όσοι θα κατανοήσουν, και έπειτα θα έρθει η κοινή εξανάσταση των νεκρών, όταν έρθει ο καιρός, «και θα ευφρανθούν αυτοί που βρίσκονται στη γη» έχοντας απαλλαγεί από την πλάνη. «Διότι η δροσιά που προέρχεται από εσένα», δηλαδή του θείου βαπτίσματος, «είναι θεραπεία για αυτούς» από τα αμαρτήματα, «ενώ η γη των ασεβών», δηλαδή η σάρκα μαζί με την ψυχή, «θα πέσει» στην κόλαση. Προς τον πιστό λαό του, όμως, λέει ο Χριστός μέσω του προφήτη: «Βάδισε, λαέ μου», προς την τελευτή, ως θνητός. «Είσελθε στο ταμείο σου», δηλαδή στον τάφο· «κλείσε τη θύρα σου», του τάφου, «κρύψου για πολύ λίγο χρόνο». Λίγο λίγο θα έρθει η ημέρα της αναστάσεως. «Έως ότου παρέλθει η οργή του Κυρίου», δηλαδή η οργή του Κυρίου εναντίον των ασεβών και των αμαρτωλών, ενώ οι δίκαιοι θα βασιλεύσουν μαζί με τον Χριστό.

Ας σπεύσουμε λοιπόν και εμείς, αγαπητοί, να μετέχουμε σε αυτή τη σωτήρια χαρά και να αναδειχθούμε άξιοι του ευλογημένου καρπού της παρθενικής κοιλίας, ώστε, προσελκύοντας την έλευση του Αγίου Πνεύματος και την επισκίαση της δύναμης του Υψίστου, να συλλάβουμε και εμείς στα σπλάχνα μας τον πόθο και τον φόβο του Θεού και να δοκιμάσουμε ωδίνες, όπως είπε ο Ησαΐας, και να γεννήσουμε πνεύμα σωτηρίας πάνω στη γη.

49. Ο φόβος, αφού πρώτα ενωθεί με την ψυχή, την καθιστά έγκυο στον λόγο της κρίσης μέσω της μετάνοιας, την οποία αμέσως περικυκλώνουν οι ωδίνες του άδη των κολάσεων, και στεναγμοί και πόνοι με θλίψη καταπονούν την καρδιά της, καθώς αναλογίζεται τη μέλλουσα ανταπόδοση για τις κακές πράξεις. Έπειτα, μέσα από πολλά δάκρυα και πόνους, αυτή, έχοντας ολοκληρώσει αυτό που συνέλαβε στη γαστέρα της διάνοιας, γεννά πνεύμα σωτηρίας πάνω στη γη της καρδιάς της. Και αφού ελευθερωθεί από τις ωδίνες του άδη και απαλλαγεί από τους στεναγμούς της κρίσης, τη διαδέχεται ο πόθος και η χαρά των μελλοντικών αγαθών, και την προϋπαντά η φίλη αγνεία μαζί με τη σωφροσύνη, και τη συνδέει με τον έρωτα για τον Θεό. Όταν η ψυχή ενωθεί με Αυτόν, αισθάνεται άρρητη ηδονή, ώστε από εκεί και πέρα να χύνει τα δάκρυα της κατάνυξης με πνευματική ηδονή και γλυκύτητα. Βγαίνει έξω από την κοσμική αίσθηση και, σαν να βρίσκεται σε έκσταση, ακολουθεί τον Νυμφίο, και έτσι κράζει με φωνές αλάλητες: «Ξοπίσω σου θα τρέξω προς την οσμή του μύρου σου· ανήγγειλέ μου, εσύ που αγάπησε η ψυχή μου, πού ποιμαίνεις; πού αναπαύεσαι στο μεσημέρι της καθαρής θεωρίας; Μήπως και γίνω σαν την περιπλανώμενη κοντά στα κοπάδια των δικαίων· υπάρχουν σε σένα ελλάμψεις μεγάλων μυστηρίων». Και αφού την εισαγάγει ο Νυμφίος στο ταμείο των κρυμμένων Του μυστηρίων, την καθιστά ικανή να θεωρεί τους λόγους της κτίσεως με σοφία.

Γι' αυτό λένε μερικοί ότι αποκάλεσε πατέρα [του διαβόλου] εκείνον που ζει μέσα σε υπερβολική πονηρία, ο οποίος σε όλη του τη ζωή, μέσω αυτών που πράττει και μηχανεύεται, πληθαίνει, καλλιεργεί, τεκνοποιεί τον διάβολο και τον γεννά, όπως ακριβώς και από την αντίθετη πλευρά αναφέρεται στις ωδές ότι ο ενάρετος γεννά πνεύμα, πληθαίνοντας και γεννώντας μέσα του το θέλημα του Παρακλήτου· διότι «από τον φόβο σου», λέει, «Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και κοιλοπονήσαμε» και τα εξής. Μέσα, λοιπόν, από αυτά που πράττουν οι Ιουδαίοι, λέει, δείχνουν ότι γεννήθηκαν από έναν τέτοιο παμπόνηρο πατέρα, από τον οποίο και ο διάβολος πληθαίνει και γεννιέται. Άλλοι όμως λένε, ορθότερα νομίζω, ότι ο Αντίχριστος, όταν πρόκειται να έλθει, ο οποίος είναι και διάβολος, αφού βρει ένα ανθρώπινο όργανο άξιο της κακουργίας του, θα πράξει μέσω αυτού όσα τέρατα του επιτραπεί να κάνει. Είναι δε φανερό ότι ένας τέτοιος τρισάθλιος άνθρωπος, στον οποίο θα κατοικήσει ο διάβολος, και ο οποίος θα διατελέσει Αντίχριστος, θα γεννηθεί από έναν τέτοιο μιαρότατο πατέρα, ο οποίος είναι άξιος να γεννήσει ένα τέτοιο παιδί, που να μπορεί να χωρέσει όλη την ενέργεια του σατανά.

Αν πάλι μπορούμε να διακρίνουμε αναλογικά τα όμοια και από τα αντίθετά τους, όπως ακριβώς εκείνος που φτάνει στο άκρο της αρετής με την επιφοίτηση και ενέργεια του Παναγίου Πνεύματος, και πολλαπλασιάζει μέσα του τη χάρη, γινόμενος ωφέλιμος και σωτήριος σε πολλούς μέσω του καρπού που γεννά, λέγεται ότι γεννά πνεύμα Θεού («διότι από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και κοιλοπονήσαμε και γεννήσαμε· πνεύμα σωτηρίας φέραμε πάνω στη γη»), έτσι λοιπόν και ο άνθρωπος που έχει φτάσει στο άκρο της κακίας, έχοντας συλλάβει μέσα του τα σπέρματα του πονηρού και έχοντας πολλαπλασιάσει τον καρπό και τα κυήματα της πονηρίας, θα μπορούσε δικαιολογημένα να ειπωθεί ότι γεννά τον διάβολο και ότι καθίσταται πατέρας του.

Ο Αδάμ ήταν ένας, και από αυτόν προήλθε η γυναίκα, και αν δεν είχε συνενωθεί ο Αδάμ με τη γυναίκα του, δεν θα απέδιδε καρπούς. Έτσι, εάν η ψυχή δεν συνδεθεί και δεν κοινωνήσει με τον Χριστό, δεν μπορεί να φέρει τους καρπούς του Πνεύματος. Διότι το θεϊκό σπέρμα, ο Λόγος, ο οποίος έπεσε στη Θεοτόκο Μαρία, πέφτει σε όλες τις ψυχές που πιστεύουν, και έτσι αναγεννώνται από το πνευματικό γέννημα της σωτηρίας, καθώς λέει: «Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και πονέσαμε και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας», και με αυτόν τον τρόπο η ψυχή καρποφορεί στον Θεό.

Διότι, αν φορώντας «την εικόνα του χοϊκού» αισθανόμασταν την ενέργεια των πονηρών και αισχρών και ρυπαρών λογισμών, πόσο μάλλον πρέπει εμείς, αφού φορέσαμε «την εικόνα του επουρανίου», να αισθανόμαστε την ενέργεια του Αγίου και Προσκυνητού Πνεύματος. Ας γνωρίζει, λοιπόν, η φρόνιμη παρθένος, ότι έτσι οφείλει να έχει μέσα της τον Χριστό όπως ακριβώς και η Μαρία, και όπως εκείνη στην κοιλιά της, εσύ στην καρδιά σου, και τότε θα μπορέσεις με σύνεση να ψάλλεις και να λες: «Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και κοιλοπονήσαμε και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας». Έτσι και ο Εκκλησιαστής έχει πει: ότι «όπως τα οστά της εγκύου» έτσι είναι «η οδός του πνεύματος».

Ύψωσε το κέρας μας, Ιησού· διότι κρατούμε ακέραια τα δικά σου, κηρύττοντας με παρρησία: «Μαζί μας είναι ο Θεός· γνωρίστε το, έθνη, και κατανοήστε αυτό που και ο προφήτης είπε: Θα σε δουν οι λαοί, και θα καταληφθούν από ωδίνες.» Ιδού, ωδινήσαμε και γεννήσαμε το πνεύμα της σωτηρίας σου, την οποία επιτέλεσες για όλους· διότι πάνω στη γη λαλούμε τα ουράνια. Σε είδε κάθε σάρκα, και όπως παλαιά, πάλι άνθισε τώρα· φαιδρύνθηκε η κτίση αντικρίζοντας εσένα τον κτίστη, που φανερώθηκες και φώτισες τα πάντα.