Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 28:16

Εγώ όμως, αν και κατά τα άλλα είμαι ανάξιος υπηρέτης, τουλάχιστον αυτό δεν το λησμόνησα, ότι είμαι δούλος και οφείλω να ορθώνομαι υπέρ του Δεσπότου εναντίον των υβριστών. Γι' αυτό και θα κραυγάσω προς τους Εβραίους, σαν να είναι σήμερα παρόντες και να κατέχονται από τη μανία τους: Λιθοβολείτε, μιαροί, τον ευεργέτη; Διότι ποιος σας πότισε από την πέτρα; Λιθοβολείτε αυτόν που ρύθμισε τον βίο σας με λίθινες πλάκες; Λιθοβολείτε τον εκλεκτό και έντιμο λίθο, για τον οποίο σας προφήτευσε ο Ησαΐας; Λιθοβολείτε τον νοητό λίθο που αποκόπηκε από την απότομη πέτρα χωρίς ανθρώπινο χέρι, όπως σας δίδαξε ο θεσπέσιος Δανιήλ; Λιθοβολείτε με λίθους τον ακρογωνιαίο λίθο, που συνέχει τους δύο τοίχους, της Καινής και της Παλαιάς Διαθήκης; Διότι, ακόμη κι αν εσείς δεν πιστέψετε, ο Θεός έχει τη δύναμη από αυτούς τους λίθους να αναστήσει τέκνα στον Αβραάμ, δηλαδή να συγκεντρώσει στον Χριστό λαό περιούσιο προερχόμενο από τα έθνη και απερίτμητο, για τον οποίο και έλαβε ο Αβραάμ την επαγγελία, όταν του είπε ο Θεός ότι: «Μέσω εσού θα ευλογηθούν όλα τα έθνη». Διότι ο Θεός, βλέποντας το μέλλον με την άρρητη πρόγνωσή Του, ενέταξε στον αρχηγό της πίστεως, σε τάξη τέκνων, όλους όσους επρόκειτο μελλοντικά να πιστέψουν.

Ας ονομάζεται, λοιπόν, ο Πέτρος υιός του Ιωνά· αλλά το ποιος ήταν αυτός, καθόλου δεν με ενδιαφέρει. Διότι εγώ, μέσα από τις πράξεις του υιού, τιμώ αυτόν που τον γέννησε· και ξεκινώντας από τα κάτω, παραπέμπω τη δόξα προς τα άνω, όπως ακριβώς οι λύχνοι, που τη νύχτα φωτίζουν από το δάπεδο τις οροφές. Ο Ησαΐας, λοιπόν, λέει προφητεύοντας ότι ο Πατέρας έθεσε τον Υιό ως ακρογωνιαίο λίθο, υποδεικνύοντας ότι ολόκληρη η σύσταση του κόσμου έχει Εκείνον ως έδρα και θεμέλιό της. Ο δε Μονογενής πάλι, όπως λέει στα Ευαγγέλια, ονομάζει τον Πέτρο θεμέλιο της Εκκλησίας: «Εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου». Διότι αληθινά αυτός πρώτος, σαν ένας μέγας και ισχυρός λίθος, ρίχτηκε στο κοίλωμα τούτου του κόσμου ή στην κοιλάδα του κλαυθμώνος, όπως λέει ο Δαβίδ, ώστε, βαστάζοντας όλους τους χριστιανούς που εποικοδομούνται πάνω του, να τους αναγάγει προς το ύψος, το οποίο είναι το οικητήριο της ελπίδας μας. Και ο Παύλος ονομάζει τον Χριστό θεμέλιο, λέγοντας: «Κανείς δεν μπορεί να θέσει άλλο θεμέλιο παρά αυτό που έχει ήδη τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός». Με παρόμοια όμως κλήση ο Σωτήρας μας κατεκόσμησε και τον πρώτο του μαθητή, ονομάζοντάς τον πέτρα της πίστεως. Χάρη στον Πέτρο, λοιπόν, διασώζεται άπτωτο και ακλόνητο το θεμέλιο των Εκκλησιών, καθώς εκείνος έγινε γνήσιος και πιστός μυσταγωγός της ευσέβειας. Χάρη στην οικοδόμηση αυτού του δικαίου στεκόμαστε ριζωμένοι εμείς, οι χριστιανοί, από την ανατολή μέχρι και τη δύση του ηλίου.

Διότι περιέχεται στη Γραφή: Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο ακρογωνιαίο, εκλεκτό, έντιμο· και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν πρόκειται να καταισχυνθεί. Σε εσάς λοιπόν που πιστεύετε ανήκει η τιμή. Του Κυρίλλου. Λίθο μεν εκλεκτό, πολυτελή και έντιμο αποκαλεί τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος διαπρέπει με τη δόξα και την υπεροχή της θεότητάς Του.

Τον ονομάζει δε Ακρογωνιαίο, επειδή μέσω της μίας πίστης συνενώνει σε πνευματική ενότητα τους δύο λαούς, αυτόν που προέρχεται από τον Ισραήλ και αυτόν από τα έθνη. Αλλά, «Όποιος πιστεύει σε αυτόν», λέει, «δεν θα ντροπιαστεί». Παρατήρησε δε πώς παραχωρεί την ελευθερία στους θλιμμένους.

Ποια είναι δε η αύξηση που προέρχεται από τον Χριστό ή η στερέωση μέσω του Πνεύματος και η ανάβαση "εις άνδρα τέλειον", η οποία χορηγείται αναλόγως με τον ζήλο και την προθυμία του καθενός; <Είστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού.> Επειδή ο Χριστός μάς εξαγόρασε με το τίμιο αίμα Του, έχοντας υπομείνει τον κατά σάρκα θάνατο, ανήκουμε εξάπαντος σε Εκείνον που μας αγόρασε και όχι σε άλλους, έστω και αν υπήρξαν για εμάς κάποιοι διάκονοι και συμφιλιωτές και μεσίτες και μυσταγωγοί της χάριτος που προέρχεται από Αυτόν· γι' αυτό δεν ονομαζόμαστε από άλλους αλλά μόνο από τον Χριστό, ο Οποίος και είναι ο Κύριός μας. <Ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο.> Επειδή ονόμασε οίκο του Θεού όσους πίστεψαν, εύλογα ονομάζει θεμέλιο τον Χριστό· και πολλοί μεν έγιναν δάσκαλοι στους Κορινθίους, αλλά ο Παύλος καυχάται ότι είναι ο πρώτος από τους άλλους, και σαν μια απαρχή εκείνων που τους ευαγγελίστηκαν το μυστήριο του Χριστού, ο Οποίος είναι θεμέλιο ακατάσειστο, που συγκρατεί όσους εποικοδομούνται πάνω Του, και τους αναδεικνύει ως ναούς, που συναρμολογούνται μεταξύ τους δια της πίστεως και με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος καταλήγουν σε ομοψυχία· για αυτό το θεμέλιο έλεγε ο Θεός και Πατέρας μέσω του προφήτη: "Ιδού, εγώ τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών λίθο πολυτελή, ακρογωνιαίο, έντιμο, στα θεμέλιά της, και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν πρόκειται να καταισχυνθεί."

Απαρχή δε αυτών έγιναν οι θεσπέσιοι μαθητές, των οποίων η λαμπρότητα της δόξας καταυγάζει όλη την υπ' ουρανόν· αποτελεί δε και με άλλον τρόπο δόξα του Ισραήλ, διότι προήλθε από αυτούς κατά σάρκα, αν και είναι Θεός πάνω από όλους, και ευλογητός στους αιώνες. Αμήν. Ο Συμεών ευλογεί την αγία Παρθένο, ως εκείνη που υπηρέτησε τη θεία βουλή και συνήργησε στον τόκο, χωρίς να υποκύψει στους νόμους της ανθρώπινης φύσης. Διότι γέννησε όντας Παρθένος, και όχι από άνδρα, αλλά με την έλευση σε αυτήν του Αγίου Πνεύματος. Τι λέει άραγε για τον Χριστό ο προφήτης Συμεών; «Ιδού, αυτός κείται για την πτώση και την ανάσταση πολλών στον Ισραήλ, και ως σημείο αντιλεγόμενο.» Διότι έχει τεθεί από τον Θεό και Πατέρα ο Εμμανουήλ στα θεμέλια της Σιών, ως εκλεκτός λίθος, ακρογωνιαίος, πολύτιμος.

Διότι έπρεπε και να πιστεύουμε και να κατανοούμε. Και επειδή τα θεία ζητήματα γίνονται αποδεκτά διά της πίστεως, δεν πρέπει για τον λόγο αυτό να εγκαταλείπουμε εντελώς την έρευνά τους, αλλά μάλλον να προσπαθούμε να ανέλθουμε έστω και σε μια μέτρια γνώση, η οποία βλέπει «ως δι' εσόπτρου εν αινίγματι», όπως ακριβώς λέει ο Παύλος. Πολύ σωστά δε πάλι δεν ισχυρίζονται ότι πρώτα γνώρισαν και έπειτα πίστεψαν, αλλά προτάσσοντας την πίστη, εισάγουν ως δεύτερη τη γνώση. Διότι η γνώση έπεται της πίστεως και δεν προηγείται αυτής, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Εάν δεν πιστέψετε, δεν πρόκειται να κατανοήσετε». Διότι, αφού κατατεθεί εκ των προτέρων μέσα μας η απλή και χωρίς περιέργεια πίστη δίκην θεμελίου, εποικοδομείται στη συνέχεια σταδιακά η γνώση, ανυψώνοντάς μας στο «μέτρο της ηλικίας» του Χριστού και σε «άνδρα τέλειο» και πνευματικό. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Θεός λέει κάπου: «Ιδού, εγώ θέτω στα θεμέλια της Σιών λίθο εκλεκτό, ακρογωνιαίο, πολύτιμο». Διότι αρχή μας και θεμέλιο για τον αγιασμό και τη δικαιοσύνη είναι ο Χριστός, προφανώς διά της πίστεως και όχι με άλλον τρόπο· διότι έτσι κατοικεί μέσα μας.

«Διότι δεν θα ζήσει», λέγει, «ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού». Ονομάζει λοιπόν ύδωρ τον ζωοποιό λόγο του Θεού· και πηγές τους αγίους αποστόλους και ευαγγελιστές, και θα πρόσθετα ότι εννοεί και τους ίδιους τους προφήτες· και Σωτήριο τον Χριστό. Εσείς λοιπόν, λέγει, που με τις ομολογίες της πίστεως ευφραίνετε εμένα τον κατά φύσιν και των όλων Θεό, θα λάβετε ως ανταπόδοση θεία και πνευματική ευφροσύνη, αντλώντας τον λόγο που έχει τη δύναμη να σας συνέχει προς τούτο από τις πηγές του Σωτηρίου, δηλαδή του Χριστού. Διότι Αυτός ανέδειξε τους αγίους αποστόλους, για τους οποίους ψάλλει και ο μακάριος Δαβίδ: «Φάνηκαν οι πηγές των υδάτων, και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης». Διότι πηγές υδάτων είναι οι θεσπέσιοι μαθητές, οι οποίοι αναβλύζουν τους άνωθεν και δια του Πνεύματος λόγους σε όσους βρίσκονται σε όλη την υπ' ουρανόν. Είναι δε ομοίως και θεμέλια του κόσμου. Διότι λίθος εκλεκτός είναι ο Χριστός, ο Οποίος και λέγεται ότι έχει τεθεί από τον Θεό και Πατέρα στα θεμέλια της Σιών, δηλαδή της Εκκλησίας. Διότι πάνω σε Αυτόν έχουμε στηριχθεί και δια της πίστεως εποικοδομούμαστε ως πνευματικός οίκος σε άγιο ναό, σε κατοικητήριο του Θεού εν πνεύματι. Λίθοι δε μετά από Αυτόν, ήτοι θεμέλια της οικουμένης, θα μπορούσαν να ονομάζονται και μάλιστα πολύ εύλογα εκείνοι που Τον διακηρύττουν σε όσους βρίσκονται σε όλη τη γη.

Διότι εκείνοι που έπλασαν για τον εαυτό τους αυτό που νόμιζαν και έλεγαν ότι, θα πεθάνουμε πριν από την καταιγίδα, δηλαδή πριν από τις συμφορές, πώς δεν έθεσαν την ελπίδα τους στο ψέμα; Διότι δεν εξαρτιόταν από αυτούς η ικανότητα να διαφύγουν και να προλάβουν με τον θάνατο την επέλαση των επαπειλούμενων δεινών, αλλά μάλλον αυτό εναπόκειτο στην εξουσία της θείας και άρρητης δυνάμεως και υπεροχής. <Γι' αυτό, έτσι λέγει ο Κύριος: Ιδού, εγώ θέτω στα θεμέλια της Σιών λίθο πολυτελή, εκλεκτό, ακρογωνιαίο, πολύτιμο, στα θεμέλια αυτής· και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν πρόκειται να καταισχυνθεί.

«Και θα θέσω την κρίση ως ελπίδα, και η ελεημοσύνη μου θα είναι σταθμά». Αυτά πρέπει να συνδεθούν με τα προηγούμενα, παραβλέποντας όσα έχουν παρεμβληθεί ενδιάμεσα. Διότι για αυτόν τον λόγο, λέει: «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άνδρες θλιμμένοι, και άρχοντες αυτού του λαού στην Ιερουσαλήμ». Τι ακριβώς όμως διέταξε να ακούσουν; «Ιδού, εγώ τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών λίθο πολυτελή, εκλεκτό, ακρογωνιαίο, έντιμο, στα θεμέλιά της, και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν πρόκειται να καταντροπιαστεί». Λίθο, λοιπόν, εκλεκτό, πολυτελή και έντιμο αποκαλεί τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος διαπρέπει με τη δόξα και την υπεροχή της θεότητάς Του. Και το ότι αυτός έγινε κρηπίδα, στήριγμα και ακλόνητο βάθρο για τη νοητή Σιών, δηλαδή για την Εκκλησία, το διασαφηνίζει λέγοντας ότι τοποθετήθηκε στα θεμέλια από τον Πατέρα. Τον ονομάζει δε ακρογωνιαίο, επειδή, μέσω της μίας πίστης, συγκρατεί σφιχτά σε πνευματική ενότητα τους δύο λαούς, δηλαδή αυτόν που προέρχεται από τον Ισραήλ και βεβαίως αυτόν που προέρχεται από τα έθνη. Διότι πάντα κάπως στις γωνίες των οικοδομημάτων συναντώνται δύο τοίχοι, και συναρμολογούμενοι μεταξύ τους συνδέονται στερεά σε ενότητα. Όμως, όπως λέει, «όποιος πιστεύει σε αυτόν, δεν πρόκειται να καταντροπιαστεί».

Πρόσεξε δε πώς ανακουφίζει κατά κάποιον τρόπο τους καταπιεσμένους, και στους θλιμμένους πλαταίνει την ελευθερία της ευαγγελικής πολιτείας. Διότι «Ω θλιμμένοι», λέει, «ιδού, θέτω τον εκλεκτό λίθο στα θεμέλια της Σιών». Και ποιο είναι το όφελος από αυτό; «Εκείνος που πιστεύει σε αυτόν δεν πρόκειται να ντροπιαστεί». Τους πείθει δε μέσα από αυτό να απαλλάξουν τον αυχένα τους από το δυσβάσταχτο βάρος του νόμου, και να απομακρυνθούν από την ανόητη και αδρανή σκιά, και να προτιμήσουν μάλλον τη χάρη που έρχεται δια της πίστεως, και να αδράξουν τη δικαίωση εν Χριστώ, η οποία δεν απαιτεί κανέναν κόπο. «Θα θέσω δε», λέει, «ως ελπίδα την κρίση, και το έλεός μου στα ζύγια». Διότι, όπως λέει και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό, ώστε όλοι να τιμούν τον Υιό, όπως τιμούν τον Πατέρα». Κατανοώντας το αυτό, ο μακάριος Παύλος γράφει σε επιστολή του και λέει ότι «Όλοι εμείς πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διαμέσου του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο». Ελπίζουμε, λοιπόν, ότι θα λάβει χώρα η κρίση, και ότι θα ελεηθούμε με τον τρόπο που αρμόζει στον καθένα, και προφανώς ανάλογα με τα όσα έχει κατορθώσει.

Ευθείες λοιπόν είναι οι οδοί του Χριστού, και αυτός οικοδόμησε την άγια πόλη, δηλαδή την Εκκλησία, στην οποία και ο ίδιος διαμένει· διότι κατοικεί εν αγίοις, και έχουμε γίνει ναοί του ζωντανού Θεού, έχοντας τον Χριστό μέσα μας μέσω της μετοχής του Αγίου Πνεύματος. Έχει θεμελιώσει λοιπόν την Εκκλησία, όντας ο ίδιος το θεμέλιο, πάνω στο οποίο και εμείς εποικοδομούμαστε, ως λίθοι πολυτελείς και πολύτιμοι σε ναό άγιο, σε κατοικητήριο του Θεού εν πνεύματι. Και η Εκκλησία είναι εντελώς ακλόνητη, επειδή έχει τον Χριστό ως θεμέλιο και ακατάσειστο βάθρο· «Διότι ιδού», λέει, «θέτω στα θεμέλια της Σιών λίθο εκλεκτό, ακρογωνιαίο, πολύτιμο, και εκείνος που πιστεύει σε αυτόν, δεν θα καταντροπιαστεί». Αυτός λοιπόν που θεμελίωσε την Εκκλησία, ανέστρεψε και την αιχμαλωσία του λαού του. Διότι, ενώ εμείς πάνω στη γη τυραννιόμασταν τόσο από τον Σατανά όσο και από την αμαρτία, μας έσωσε και μας απάλλαξε, και μας έθεσε κάτω από τον δικό του ζυγό· αλλά όχι με λύτρα, ούτε με δώρα· διότι, όπως λέει ο μαθητής του, «Δεν λυτρωθήκαμε από τη μάταιη πατροπαράδοτη διαγωγή μας με φθαρτά πράγματα, με ασήμι ή με χρυσό, αλλά με το τίμιο αίμα του Χριστού, ως αμνού άμωμου και άσπιλου». Επειδή έδωσε για εμάς το δικό του αίμα, και δεν ανήκουμε στους εαυτούς μας, αλλά σε Εκείνον που μας εξαγόρασε και μας έσωσε.

Διότι θα καταστήσω, λέγει, άνθρακα τον λίθο σου. Φαίνεται δε ότι με αυτά τα λόγια θέλει να υποδηλώσει τον Ιησού, για τον οποίο η Ιερή Γραφή λέγει ότι έχει τεθεί στα θεμέλια της Σιών, και στον οποίο όποιος πιστέψει δεν πρόκειται να ντροπιαστεί. Εδώ μεν τον ονομάζει άνθρακα. Τον μνημονεύει όμως και με άλλον τρόπο μέσω των αγίων προφητών. Είπε, λοιπόν, μέσω της φωνής του Αμώς: «Ιδού, εγώ τοποθετώ αδάμαντα στο μέσο του λαού μου, του Ισραήλ.» Και μέσω της φωνής του Ζαχαρία: «Ιδού, εγώ φέρνω στον δούλο μου ανατολή· διότι ο λίθος που έδωσα ενώπιον του Ιησού, πάνω στον έναν αυτόν λίθο υπάρχουν επτά οφθαλμοί.» Διότι ο παντεπόπτης Χριστός έχει την ικανότητα να βλέπει καθαρά τα πάντα παντού. Έχει τεθεί, λοιπόν, ο άνθρακας ως λίθος και ακατάσειστο θεμέλιο της αγίας πόλεως. Και πάνω σε αυτόν υπάρχουν λίθοι σαπφείρου, οι οποίοι πιθανόν υποδηλώνουν το πλήθος των αγίων αποστόλων.

Κατέστρεψαν στ' αλήθεια τη Σιών με αίματα. Διότι σκότωσαν τους προφήτες, και σε αυτούς πρόσθεσαν και τον Δεσπότη των όλων, εννοώ δηλαδή τον Χριστό. Διότι, ενώ ήταν οικοδόμοι της Σιών, τον αποδοκίμασαν, μολονότι ο Θεός έλεγε ξεκάθαρα: «Ιδού, θέτω στα θεμέλια της Σιών λίθο εκλεκτό, ακρογωνιαίο, έντιμο, και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». Αλλά, όπως είπα, οι οικοδόμοι της Σιών αποδοκίμασαν τον εκλεκτό και έντιμο λίθο. Εντούτοις, αυτός τέθηκε ως κεφαλή γωνίας. Διότι ο Χριστός βασίλευσε σε εμάς και σε όσους προέρχονται από την περιτομή, τους οποίους και έχτισε «σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη διά του σταυρού» και συνδέοντάς τους σαν μια γωνία σε ομοψυχία εν Πνεύματι. Διότι είναι γραμμένο ότι «το πλήθος των πιστών είχε μία καρδιά και μία ψυχή». Επειδή λοιπόν έγιναν σύμμορφοι μέσω του αγιασμού και της πίστης με τον ακρογωνιαίο και εντιμότατο λίθο, σωστά και σοφά τους γράφει ο θεσπέσιος Πέτρος: «και εσείς ως ζωντανοί λίθοι οικοδομείστε ως πνευματικός οίκος» «σε άγιο ναό, σε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι»· διότι ο Χριστός κατοίκησε στις καρδιές των πιστών.

Διότι έπρεπε κατεξοχήν η κατά τον νόμο ιεροσύνη, της οποίας ως τύπο θέσαμε τον Ιησού, σαν να έχει προ του προσώπου και προ των οφθαλμών της διαρκώς τον λίθο τον εκλεκτό, τον ακρογωνιαίο, τον έντιμο, αυτόν που τέθηκε στα θεμέλια της Σιών, το πολυτίμητο μαργαριτάρι, δηλαδή τον Χριστό, ο οποίος με τους πολλούς οφθαλμούς επιβλέπει τα πάντα. Διότι ο αριθμός επτά είναι πάντοτε δηλωτικός της τελειότητας. Για παράδειγμα, λέγεται ότι η στείρα γέννησε επτά. Ότι δε η θεία και απόρρητη φύση του Υιού επιβλέπει τα πάντα με άπειρα μάτια και ερευνά τα καθ' ημάς, κανείς δεν θα αμφέβαλλε· «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό της ψυχής και του πνεύματος, των αρθρώσεων και των μυελών, και είναι κριτής των προθέσεων και των εννοιών της καρδιάς, και δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του· αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στους οφθαλμούς του», σύμφωνα με το γεγραμμένο. «Ιδού εγώ σκάβω λάκκο, λέει ο Κύριος παντοκράτωρ, και θα ψηλαφήσω όλη την αδικία εκείνης της γης σε μία ημέρα». Έδειξε έτσι ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είναι και φως και ανατολή, και ότι σε όσους βρίσκονται στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, δηλαδή στους πλανημένους, θα αναλάμψει δίκην αυγής.

«Διότι, αν υπάρχει κάτι αγαθό, είναι δικό του, και αν υπάρχει κάτι καλό, προέρχεται από αυτόν, σιτάρι για τους νεανίσκους και κρασί που ευωδιάζει για τις παρθένους». Διότι λέμε ότι «άγιοι λίθοι που κυλιούνται στη γη του Θεού» ονομάζονται οι κατά καιρούς άγιοι μέσα στις εκκλησίες, οι οποίοι γίνονται μυσταγωγοί και διδάσκαλοι. Επειδή έχουν γίνει σύμμορφοι με τον εκλεκτό, ακρογωνιαίο και πολύτιμο λίθο, ο οποίος έχει τεθεί από τον Θεό και Πατέρα στα θεμέλια της Σιών· και αν το θεμέλιο είναι λίθος, εύλογα ονομάζονται κατ' αναλογία λίθοι και εκείνοι που συναρμολογούνται, συνδέονται και ανεγείρονται σε άγιο ναό για τον Θεό. Αναφέρει πολύ εύστοχα ότι αυτοί κυλιούνται, υποδηλώνοντας με αυτό, όπως νομίζω, το κατά κάποιον τρόπο ευέλικτο και γοργό των αγίων προς οτιδήποτε. Διότι οι κυκλικοί, δηλαδή οι σφαιρικοί λίθοι, είναι τρόπον τινά απαλλαγμένοι από τη δυσκινησία και πιο έτοιμοι για κίνηση από τους άλλους, αν κάποιος επιλέξει να τους κινήσει· και ο νους των αγίων καθοδηγείται πάρα πολύ εύκολα προς αυτό που είναι αρεστό στον Θεό. Εφόσον λοιπόν έτσι έχουν τα πράγματα με τους λίθους, θα πρέπει να έχουμε σταθερή την πεποίθηση: ότι «αν υπάρχει κάτι αγαθό, είναι δικό του, και αν υπάρχει κάτι καλό, προέρχεται από αυτόν», και είναι φανερό ότι προέρχεται από τον Θεό που μας χορηγεί όλα όσα συντελούν στην ευσέβεια και τη ζωή. Και ποια είναι αυτά; «Σιτάρι για τους νεανίσκους και κρασί που ευωδιάζει για τις παρθένους».

Διότι ο Κύριος, όντας Θεός, φανερώθηκε σε εμάς και μας ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας των πυλών του θανάτου και της φθοράς που υπάρχει εκεί, από την οποία και απαλλαχθήκαμε μέσω του Χριστού, ο οποίος μεταμορφώνει σε αφθαρσία πρώτα στον εαυτό Του την ανθρώπινη φύση και την αναπλάθει στην αρχική της κατάσταση, ανασύροντάς την και από τον πηλό του βούρκου των περισπασμών του κόσμου και της δυσώδους αμαρτίας. Διότι από αυτά μας ανέσυρε μέσω της άρρητης χειρός και της ανέκφραστης δύναμης του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού. <Και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου, κ.λπ.> (I f. 200) Διότι ο νους εκείνων που βρίσκονται εν Χριστώ είναι στερεός, σύμφωνα με όσα λέει ο Παύλος: «Εμείς δε έχουμε νου Χριστού». Εξάλλου, ως πέτρα νοείται και ο Χριστός, το στήριγμα των πάντων, ο εκλεκτός λίθος, αυτός που έχει τεθεί στα θεμέλια της Σιών από τον Θεό και Πατέρα, πάνω στον οποίο όλοι οικοδομούμαστε ως πνευματικός οίκος και άγιος ναός, για να γίνουμε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι. Και κατεύθυνε τα βήματά μας· διότι διδαχθήκαμε να χαράσσουμε ευθείες πορείες, εμείς που παλαιότερα ακολουθούσαμε καμπύλες και διεστραμμένες οδούς. <Και έβαλε στο στόμα μου άσμα καινούργιο.> (I f. 200 b) Και αυτό πρέπει να καταταχθεί στα χαρίσματα που δίνονται από τον Χριστό. Διότι δεν παρέχεται αδιακρίτως σε όλους το δικαίωμα της δοξολογίας· αλλά ούτε και θα γινόταν κάποιος δεκτός από τον Θεό εάν ήθελε να το πράξει αυτό, παρά μόνο αν ανήκε σε αυτούς που έχουν συνηθίσει να ζουν ενάρετα· διότι «δεν είναι ωραίος ο ύμνος στο στόμα του αμαρτωλού».

Λατρεύσαμε «την κτίση παρά τον κτίσαντα· και ήμασταν κάποτε σκοτάδι, τώρα όμως φως εν Χριστώ», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Διότι έχουμε κληθεί στην επίγνωση του Θεού, και στις διάνοιές μας άστραψε το φως της αληθείας. Διότι αυτό είναι το θεμέλιο κάθε αγαθού και η βάση κάθε αρετής μέσα μας. Γι' αυτό λοιπόν και ο ίδιος ο Θεός και Πατέρας από ψηλά, διαμέσου της φωνής των αγίων προφητών, αυτό ακριβώς επεσήμανε λέγοντας: «Ιδού, εγώ θέτω στα θεμέλια της Σιών λίθο εκλεκτό, ακρογωνιαίο, έντιμο· και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». Κατανοώντας το αυτό άριστα, ο θεσπέσιος Παύλος μάς φώναζε: «Ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο». Και ποιο είναι το θεμέλιο, ή ποια άραγε είναι η βάση μας, θα το μάθεις από τον ίδιο να το διακηρύττει φανερά: «Διότι άλλο θεμέλιο κανείς δεν μπορεί να θέσει παρά αυτό που έχει τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός». Έχοντας λοιπόν ως βάση και θεμέλιο της αληθινής θεογνωσίας τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ας κρατούμε την ομολογία, όπως λέει και η ιερή Γραφή, και ας εξετάζουμε την καρδιά μας, μήπως τυχόν διαλανθάνει κάποιο υπόλειμμα της θεομίσητης απιστίας, σαν κάποιο φίδι στη φωλιά του· μήπως κάποια «ρίζα πικρίας που φυτρώνει προς τα πάνω μάς ενοχλεί», σύμφωνα με το γεγραμμένο.

4. Και αυτά ας θεωρηθεί ότι τα έχουμε πει πάλι με κάπως πιο αδρές διηγήσεις. Διότι έπρεπε να εξομαλύνουμε αυτό που φαίνεται να είναι δυσχερές στην ιστορία. Μεταφέροντας δε τώρα το προκείμενο προς την πνευματική θεωρία, λέμε πάλι εκείνο, ότι ο νέος και εν πίστει λαός, ο οποίος νοείται ως απαρχή στους αγίους Αποστόλους, βιαζόταν να αποφύγει και να ξεφύγει πολύ από τις οργές εκείνων που διψούσαν για φόνο, εννοώ δηλαδή των Ιουδαίων. Αναχωρώντας δε σαν από πόλη σε πόλη, μνηστευόταν τα πλήθη από τα έθνη, και επιθυμούσε διακαώς να τα συγκεντρώσει στον εαυτό του μέσω της εν Πνεύματι και νοητής κοινωνίας. Όπως ακριβώς βεβαίως και ο Ιακώβ έσπευδε προς τις θυγατέρες του Λάβαν, επειδή τον εκφόβιζε ο Ησαύ, και είχε επιχειρήσει με αγριότητα να τον φονεύσει. Επειδή δε ο εν πίστει λαός αναπαύθηκε στον Χριστό, ο οποίος είναι λίθος εκλεκτός, ακρογωνιαίος, πολύτιμος· διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το να κοιμάται κανείς πάνω στον λίθο· μάθαμε ότι δεν θα είναι μόνοι τους στη γη, αλλά θα έχουν συνεργούς και βοηθούς τους αγίους αγγέλους, οι οποίοι θα διατρέχουν προς τα πάνω και προς τα κάτω. Διότι είπε κάπου ο Χριστός: «Αμήν, αμήν σας λέγω, από τώρα θα δείτε τον ουρανό ανοιγμένο, και τους αγγέλους του Θεού να αναβαίνουν και να καταβαίνουν επί τον Υιόν του ανθρώπου». Αυτό, νομίζω, είναι η κλίμακα, η προς τα άνω και κάτω διαδρομή των αγίων πνευμάτων, «τα οποία αποστέλλονται για διακονία, προς χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη βασιλεία.»

Διότι, εφόσον ο κόσμος δεν έχει πλέον τους ψευδώνυμους θεούς, θα γίνει φίλος. Μάλλον δε, έχει ήδη συνδεθεί με τον Χριστό και αποτελεί τον σύνδεσμο της ειρήνης. Αυτός πάλι είναι ο πλέον δόκιμος λίθος, ο πολυτελής, ο ακρογωνιαίος, ο έντιμος, αυτός που τέθηκε ως κεφαλή της γωνίας και στα θεμέλια της Σιών. «Διότι έστησε», λέει, «ο Ιακώβ στήλη», ως τύπο του Χριστού. Συσσωρεύονται δε και άλλοι λίθοι των αγίων αποστόλων, δηλαδή εκείνων που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης και έχουν αγιαστεί εν πνεύματι, προτυπώνοντας με ωραίο τρόπο τη σύναξη γύρω από τον Χριστό. Διότι, σχετικά με τους αγίους αποστόλους, ο προφητικός λόγος είπε: «Διότι άγιοι λίθοι κυλούν πάνω στη γη». Επειδή οι θεσπέσιοι μαθητές διέτρεξαν ολόκληρη τη γη, μεταφέροντας στα έθνη το ευαγγελικό κήρυγμα. Προς δε αυτούς που δικαιώθηκαν μέσω της πίστης, ο σοφός Παύλος γράφει: «Στον οποίο και εσείς συνοικοδομείστε, για να γίνετε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι Αγίω». Ονομάστηκε, λοιπόν, η συγκέντρωση των λίθων «Βουνός μαρτυρίας» από τον Λάβαν, ενώ ο θεσπέσιος Ιακώβ ανάγει το νόημα σε κάτι ακόμη μεγαλύτερο και ασυγκρίτως ανώτερο, δηλαδή στον Χριστό, ονομάζοντας αυτό που δημιουργήθηκε «Βουνός μάρτυς».

Και ποιος θα μπορούσε να είναι ο λόγος γι' αυτό; Διότι ο Χριστός είναι «πολύτιμος ακρογωνιαίος» λίθος, και έχει τοποθετηθεί στα θεμέλια της Σιών. Διότι πάνω σε αυτόν έχουμε στηριχθεί, λαμβάνοντάς τον σαν ένα ασφαλές και ακλόνητο θεμέλιο. Και εμείς, ως ζωντανοί λίθοι, εποικοδομούμαστε ως πνευματικός οίκος, σε ναό άγιο, σε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι. Αλλά εξίσου αποτελούμε και κάτι σαν θυσιαστήριο, έχοντας συναχθεί στην πνευματική ενότητα και αναδίδοντας την ευωδία της πίστης στον Χριστό, προσφέροντας μέσω αυτού στον Θεό και Πατέρα, σαν τα πιο ευωδιαστά θυμιάματα, τα καυχήματα που προέρχονται από τις αρετές.

Διότι ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε όνομα που είναι πάνω από κάθε άλλο όνομα. Κλείνει δε το στόμα της αμαρτίας, σύμφωνα με αυτό που υμνείται στους Ψαλμούς: «Και κάθε ανομία θα φράξει το στόμα της» καθώς έχει ειπωθεί εναντίον εκείνων που κατακρίνουν όσους αμάρτησαν από αδυναμία, αλλά έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης. «Διότι, όταν ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;» Αφού λοιπόν ο Χριστός έπαθε για εμάς, πώς θα ήταν λογικό να απαιτούνται ακόμη από εμάς ποινές για τα δικά μας αμαρτήματα; ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Πολύ ορθά μίλησες. Διότι έχουμε δικαιωθεί εν Χριστώ και έχουμε αποκρούσει πολύ καλά την κατακραυγή της αμαρτίας. Θα ήθελα όμως με μεγάλη ευχαρίστηση να μάθω από εσένα, για ποιον λόγο ο Χριστός συμβολίζεται μέσω του μολύβδου, ενώ η ανομία εμφανίζεται στο πρόσωπο μιας γυναίκας. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Και βέβαια, και αυτό είναι εύκολο να το δει κανείς από τις Ιερές Γραφές. Διότι ο Χριστός παρομοιάζεται ήδη και με πολλά άλλα, λόγω της ιδιότητας των πραγμάτων που συμβολίζονται και νοούνται για αυτόν. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Όπως για παράδειγμα τι εννοείς; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Έχει γίνει για εμάς κρηπίδα και ασφάλεια, και ακλόνητο βάθρο, και άρρηκτο θεμέλιο. Για τον λόγο αυτό ονομάστηκε λίθος. «Διότι ιδού», λέει, «τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών λίθο εκλεκτό, ακρογωνιαίο, πολύτιμο. Και όποιος πιστεύει σε αυτόν, δεν θα ντροπιαστεί». Είναι δε πάλι αυτός το λαμπρό και αξιοθαύμαστο κειμήλιο της Εκκλησίας, ο πνευματικός μας πλούτος. Γι' αυτό ονομάζεται και μαργαρίτης.

Εκείνοι δε λένε: κοιτάξτε τη στερεή πέτρα την οποία λατομήσατε, κοιτάξτε και δείτε. Το βρίσκεις στα Ευαγγέλια: σε λαξευτό μνήμα, το οποίο ήταν λατομημένο από πέτρα. Και τι συμβαίνει; Τι είδους είναι η θύρα του μνήματος; Πάλι, άλλος προφήτης λέει: θανάτωσαν τη ζωή μου σε λάκκο και έθεσαν λίθο πάνω μου. Εγώ, ο λίθος ο ακρογωνιαίος, ο εκλεκτός, ο έντιμος, κείμαι στο εσωτερικό του λίθου για λίγο χρόνο, λίθος προσκόμματος για τους Ιουδαίους, και σωτήριος για όσους πιστεύουν. Φυτεύτηκε, λοιπόν, το ξύλο της ζωής στη γη, για να απολαύσει την ευλογία η καταραμένη γη και για να ελευθερωθούν οι νεκροί.

Γι' αυτό, λέει, 〈θα είναι γι' αυτούς ο λόγος του Κυρίου〉 με άλλον τρόπο 〈θλίψη πάνω στη θλίψη〉· επειδή, καθώς δεν θέλησαν να υποστούν θλίψεις για χάρη του Χριστού, ούτε να βαδίσουν ‹τη στενή και τεθλιμμένη οδό›, αλλά επέλεξαν την ‹πλατιά και ευρύχωρη›, 〈θα πέσουν προς τα πίσω και θα συντριβούν, θα κινδυνεύσουν και θα αιχμαλωτιστούν〉· όλα αυτά δηλαδή θα τους βρουν, επειδή δεν θέλησαν να αποδεχθούν τον προαναφερθέντα 〈λόγο του Κυρίου〉, αλλά έγιναν οι ίδιοι αίτιοι της πτώσης και της συντριβής τους. Και επειδή ακριβώς προκάλεσαν αυτά τα πράγματα στους εαυτούς τους, μη πιστεύοντας στον προαναφερθέντα λόγο, τους δίνει ρητή εντολή λέγοντας τα εξής: 〈γι' αυτό, ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άνδρες τεθλιμμένοι και άρχοντες αυτού του λαού στην Ιερουσαλήμ〉, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: 〈άνδρες χλευαστές, οι εξουσιάζοντες αυτόν τον λαό στην Ιερουσαλήμ〉· διότι, επειδή υπήρχαν και άλλοι 〈άνδρες χλευαστές〉 ανάμεσα στους Εθνικούς που διέσυραν τον λόγο του Χριστού, για να μην υποθέσει κανείς ότι τα προκείμενα λέγονται για άλλους, πρόσθεσε με ακρίβεια και αναγκαιότητα το: 〈οι εξουσιάζοντες αυτόν τον λαό〉. Και επειδή επίσης και εκτός Ιερουσαλήμ υπήρχαν πολλοί ηγέτες του λαού σε όλη την Ιουδαία και τη Γαλιλαία, επισημαίνεται με ακρίβεια προς ποιους 〈άρχοντες〉 και 〈εξουσιάζοντες τον λαό〉 λέγονταν αυτά. Αυτοί λοιπόν ήταν ‹το στεφάνι της ύβρεως› που αναφέρθηκε παραπάνω, και κατά συνέπεια αυτά εξακολουθούν να λέγονται προς τους ίδιους: επειδή 〈είπατε〉 μεταξύ σας: 〈Κάναμε διαθήκη με τον άδη και συμφωνίες με τον θάνατο· διότι είπατε: κάναμε το ψέμα ελπίδα μας και μέσα στο ψέμα θα καλυφθούμε〉· επειδή λοιπόν αυτά σκέφτηκαν και είπαν μεταξύ τους οι προαναφερθέντες 〈χλευαστές〉, χλευάζοντας και διασύροντας αφενός τον λόγο του Χριστού, μέσω του οποίου διδάσκονταν ότι πρέπει να προσδοκούν 〈θλίψη πάνω στη θλίψη〉 και τη στηριγμένη σε αυτήν 〈ελπίδα πάνω στην ελπίδα〉, προτιμώντας αφετέρου να συνάψουν φιλία με τον 〈θάνατο〉 και να βρουν 〈καταφύγιο στον άδη〉. Διότι, πράττοντας αυτό, περίμεναν ότι ούτε 〈θλίψη〉 θα δοκιμάσουν ούτε θα περιπέσουν σε κάτι δυσάρεστο και οδυνηρό· και αν τυχόν συνέβαινε να έρθει κάποια 〈καταιγίδα〉, η οποία να σας κατακλύσει ερχόμενη από κάποια αντίπαλη δύναμη, υποθέσατε ότι δεν θα έρθει επάνω σας, επειδή είστε φίλοι με την αντίπαλη δύναμη και με τον ίδιο τον 〈θάνατο〉. Επειδή λοιπόν αυτά 〈είπατε〉 μεταξύ σας, για τον λόγο αυτόν ακούστε όσα πρόσταξε ο Κύριος των όλων να πω προς εσάς: εσείς μεν δεν αποδεχθήκατε τη χάρη που διαγγέλθηκε πρώτα σε εσάς, εγώ όμως τον δικό μου 〈λίθο〉, τον 〈πολυτελή〉 και 〈πολύτιμο〉, τοποθετώντας τον στην άκρη της γωνίας, θα τον κάνω υψηλό, επιφανή και ολοφάνερο σε όλους, ώστε 〈καθένας που πιστεύει σε αυτόν〉 να μην εκπέσει από την ελπίδα. Σύμφωνα δε με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: 〈εκείνος που πιστεύει δεν θα βιαστεί〉· διότι 〈αυτός που πιστεύει〉 θα μακροθυμήσει, περιμένοντας την επαγγελία του λόγου.

Αυτός θα ήταν ο 〈λίθος〉, ο ίδιος και η πέτρα για την οποία έλεγε ο Σωτήρας: «επάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου».⌟ ⌞Αυτόν δε τον 〈λίθο〉 υπόσχεται 〈να θέσει στα θεμέλια της Σιών〉, πράγμα που βεβαίως έπραξε και με το έργο του, λέγοντας και επιτελώντας το: «επάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου». Διότι το όρος 〈Σιών〉 πολλές φορές το έχουμε εκλάβει ως το ευαγγελικό κήρυγμα και την 〈θεμελιωμένη〉 επάνω σε αυτό εκκλησία. Υπόσχεται δε 〈να θέσει στα θεμέλια〉 της εκκλησίας αυτόν τον 〈λίθο〉, ο οποίος είναι 〈πολυτελής〉, 〈εκλεκτός〉 και 〈πολύτιμος〉. Για τον λόγο αυτόν έχει ονομαστεί 〈γωνιαίος〉 και 〈ακρογωνιαίος〉.

Έτσι λοιπόν, όπως «στο όρος των διακοπών, στην κοιλάδα της Γαβαών» ενήργησε κάποτε εναντίον των «ασεβών», έτσι και τώρα ο «Κύριος θα εγερθεί» εναντίον όσων κατηγορούνται εδώ και «με θυμό θα επιτελέσει τα έργα του, έργα πικρίας» για εκείνους που τα είχαν ανάγκη ως πικρό αντίδοτο εξαιτίας της κακίας που υποκρύπτεται στην ψυχή τους. Θα συμπεριφερθεί σε αυτούς ο «θυμός» του Κυρίου σαν να είναι ξένοι, «και η πικρία του» δεν θα εκδηλωθεί σύμφωνα με τη δική του γλυκύτητα, χρηστότητα και αγαθότητα, αλλά σύμφωνα με την τιμωρία που τους αρμόζει. Εξάλλου, η «πικρία», η «οργή», ο «θυμός» και τα παρόμοια που λέγονται για τον Θεό, δεν συνηθίζουν να σημαίνουν τίποτε άλλο παρά τις τιμωρίες εναντίον των ασεβών, οι οποίες πρόκειται να επέλθουν από το θείο δικαστήριο. Επειδή, λοιπόν, λέει, τέτοια πράγματα περιμένουν εσάς που δεν θέλετε να αποδεχθείτε «τον τίμιο και πολυτελή λίθο», για τον λόγο αυτόν «να μην ευφρανθείτε» με την κακή ευφροσύνη, «μήτε να ενισχυθούν τα δεσμά σας», με τα οποία δέσατε τους εαυτούς σας, συνάπτοντας «διαθήκη με τον θάνατο και συμφωνίες με τον άδη». Αντιθέτως, αν υπάρχει μέσα σας κάποια ελπίδα σωτηρίας, διαρρήξτε τα «δεσμά» με τον θάνατο, απομακρυνθείτε από την υποτιθέμενη ευφροσύνη σας και σταματήστε την πρόσκαιρη ηδονή· διότι έχετε πλέον διδαχθεί ποιο θα είναι το τέλος τους.

Επιπλέον δε, αυτά απευθύνει το κείμενο στον ‹στέφανο της ύβρεως› που αποδόθηκε, προτρέποντας όσους ‹αποδοκίμασαν› ‹τον ακρογωνιαίο, εκλεκτό και έντιμο λίθο› πρώτα να 〈ενωτισθούν〉, και έπειτα να 〈ακούσουν〉 και να πειθαρχήσουν στα λεγόμενα. Τους διδάσκει, μάλιστα, ότι η τιμωρία θα τους επέλθει επάξια: «διότι οι δυνατοί θα κριθούν με αυστηρότητα». Και ο μεν αδύναμος και μικρός, ίσως και να τύχει συγγνώμης ή να υποστεί την κατάλληλη τιμωρία αναλόγως της μικρότητάς του, εκείνος όμως που κατείχε μεγάλη δύναμη, σύμφωνα με τον λόγο της δικαιοσύνης, ‹θα κριθεί με αυστηρότητα›.

Και εκείνοι μεν που έλαβαν μέτρια χαρίσματα, αλλά δεν τα χρησιμοποίησαν καταλλήλως, θα υποστούν πιο ήπια παιδαγωγία και τιμωρία, σαν να χτυπιούνται με ράβδο· εκείνοι όμως που αξιώθηκαν μεγαλύτερων σπερμάτων και τελειότερων χαρισμάτων, αλλά δεν απέδωσαν κανέναν καρπό αντάξιο της δύναμης που τους παραχωρήθηκε, θα παραδοθούν σε μεγαλύτερες λαίλαπες κολάσεως. Έτσι λοιπόν και εσείς, προς τους οποίους απευθύνεται ο λόγος, αν και κατασταθήκατε άρχοντες και ηγέτες του λαού, και ενώ είστε διδάσκαλοι και ιερείς που έχετε λάβει τόση δόξα και τιμή από τον Θεό, έχετε γίνει «στέφανος ύβρεως» και «μισθωτοί του Εφραίμ» και αποτολμήσατε τέτοιες πράξεις, ώστε τον μεν λαό να διαστρέψετε, τον δε «έντιμο, εκλεκτό και ακρογωνιαίο λίθο» να «αποδοκιμάσετε». Επομένως, σε όσους από εσάς διαθέτουν μετριότερη δύναμη, πιο μέτριες θα είναι και οι συνέπειες της κρίσεως που θα αντιμετωπίσουν, ενώ σε εκείνους που είχαν μεγάλη και πολλαπλή δύναμη, θα επιβληθεί η μεγαλύτερη τιμωρία.

Η επόμενη, μέσω του μαργαριταριού, μου φαίνεται ότι υποδηλώνει κάτι πολυτιμότερο από τον πλούτο που αναφέρθηκε. Αυτό θα μπορούσε να είναι η ίδια η θεότητα του Μονογενούς, η οποία είναι πολυτιμότερη από όλα όσα είναι αποταμιευμένα στον θησαυρό που υποδείχθηκε, και όποιος την αποκτά αξιώνεται την ύψιστη μακαριότητα. Εύλογα, εξάλλου, έχει ονομαστεί μαργαριτάρι ο σαρκωθείς Θεός Λόγος· επειδή και το μαργαριτάρι είναι τέτοιου είδους, καθώς γεννιέται μεν μέσα σε σάρκα, σε όστρακο και σε υγρά, αποτελεί όμως πολύτιμο αγαθό, και το πολυτιμότερο από όλα τα σώματα που βρίσκονται μέσα στα υγρά· φαίνεται λοιπόν να είναι από τη φύση του σώμα υγρό, διαυγές, θεοειδές, γεμάτο φως και πνεύμα. Τέτοιος θα μπορούσε να είναι και ο σαρκωθείς Λόγος, νοερό φως που εξέλαμψε μέσα από ένα θνητό και υγρό σώμα. Και παρόλο που υπάρχουν βέβαια πολλά άλλα μαργαριτάρια, δηλαδή άγιοι και θεοφιλείς, προφήτες και δίκαιοι άνδρες, που και αυτοί είναι συμπιεσμένοι μέσα στη σάρκα εξαιτίας του ένσαρκου βίου των ανθρώπων, κανένας άλλος, παρά μόνο αυτός ο ένας, βρέθηκε να είναι αληθινά μονογενής, ολόφωτος και πολύτιμος· γι' αυτό και ο Ησαΐας προφήτευσε γι' αυτόν λέγοντας: «Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο πολυτελή, εκλεκτό, ακρογωνιαίο, έντιμο· και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταισχυνθεί».

Ψ. Από τον Δανιήλ. ΜΒʹ. Ο Δανιήλ είναι αυτός που λέει: Και κατά τους χρόνους των βασιλέων εκείνων, ο Θεός του ουρανού θα αναδείξει μια άλλη βασιλεία, η οποία θα παραμείνει στους αιώνες και δεν θα φθαρεί, και αυτή η βασιλεία δεν θα μεταβιβαστεί σε άλλο έθνος, αλλά θα πατάξει και θα αφανίσει όλες τις βασιλείες, και η ίδια θα σταθεί αιώνια, όπως ακριβώς είδες λίθο να αποκόπτεται από το όρος χωρίς τη μεσολάβηση χειρών, και συνέτριψε τον πηλό, τον σίδηρο, τον χαλκό, τον άργυρο και τον χρυσό. Και αυτά φανερώνονται για τη βασιλεία του Χριστού, η οποία πρόκειται να έλθει κατά τη συντέλεια των αιώνων· διότι ο λίθος, που αποκόπηκε από το όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια, αποτελεί σύμβολο του Λόγου του Θεού, ο οποίος και σε άλλες προφητείες ονομάζεται λίθος, όπως στο: «Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο ακρογωνιαίο, εκλεκτό, έντιμο»· και, «λίθον τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδομούντες, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας». Γι' αυτόν, λοιπόν, αναφέρει ο παρών λόγος ότι, αφού καθαιρέσει και συντρίψει τις βασιλείες του κόσμου και τις αρχές και τις εξουσίες και τους κοσμοκράτορες, θα κατέχει τη βασιλεία των αγίων εις τον αιώνα.

Ψ. ΙΓ΄. Ακούσατε τα λόγια του Κυρίου, άνδρες τεθλιμμένοι, και άρχοντες του λαού τούτου που βρίσκεστε στην Ιερουσαλήμ. Επειδή είπατε: «Συνάψαμε διαθήκη με τον Άδη και κάναμε συμφωνίες με τον θάνατο· ορμητική καταιγίδα αν περάσει, δεν θα έρθει σε εμάς· θέσαμε το ψέμα ως ελπίδα μας και με το ψέμα θα σκεπαστούμε». Γι' αυτό, έτσι λέει ο Κύριος, ο Θεός: «Ιδού, εγώ τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών λίθο πολυτελή, εκλεκτό, ακρογωνιαίο, πολύτιμο για τα θεμέλιά της, και εκείνος που πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταισχυνθεί. Και θα θέσω την κρίση ως ελπίδα, και το έλεός μου ως ζυγαριά». Και πώς δεν είναι αληθινά ηλίθια και εντελώς καταγέλαστη η αντίληψη εκείνων που περιμένουν, με σωματικό τρόπο, ότι κάποιος λίθος —από αυτούς που θεωρούνται πολυτελείς και πολύτιμοι— θα τοποθετηθεί στα θεμέλια της σωματικής Σιών από τον ίδιο τον Κύριο, στον οποίο λίθο προφητεύεται ότι όποιος πιστέψει δεν πρόκειται ποτέ να καταισχυνθεί; Αποτινάσσοντας, λοιπόν, τις μωρές και ιουδαϊκές διηγήσεις, καθώς και τους γραώδεις μύθους, όπως τους ονόμασε ο απόστολος, ας αποδεχθούμε τις θεόπνευστες προφητείες με τρόπο αντάξιο του Θεού. Λέει, επομένως: «Γι' αυτό, ιδού, εγώ τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών λίθο».

Επομένως, εμείς θεωρούμε ότι ο εκλεκτός λίθος που δηλώνεται εδώ, ο οποίος είναι τόσο θαυμαστός και παράδοξος ώστε όσοι πίστεψαν σε αυτόν να μην καταισχυνθούν, δεν είναι άλλος από τον ιερό Λόγο του Θεού, πάνω στον οποίο ως σε σταθερό θεμέλιο έχει οικοδομηθεί η πνευματική και επουράνια Σιών, η οποία δεν είναι άλλη από την Εκκλησία του Θεού. Διότι άλλο θεμέλιο κανείς δεν μπορεί να θέσει παρά αυτό που υπάρχει, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός. Περί αυτού έχει ειπωθεί και στους Ψαλμούς: «Ο λίθος που αποδοκίμασαν οι οικοδομούντες, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας», και έχει ονομαστεί ακρογωνιαίος. Και ο Δανιήλ ερμηνεύει αυτόν τον λίθο ως τη βασιλεία του Χριστού, εκεί που λέει: «και ο λίθος που χτύπησε την εικόνα έγινε μεγάλο όρος, και πάταξε ή και γέμισε όλη τη γη». Εκείνοι, λοιπόν, που οικοδομούσαν την οικοδομή σύμφωνα με το γράμμα του νόμου, αποδοκίμασαν αυτόν τον λίθο. Αυτός, όμως, παρόλο που αποδοκιμάστηκε από εκείνους, αναδείχθηκε χωρίς καμία υστέρηση σε κεφαλή γωνίας της Εκκλησίας των εθνών, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί κάπου: «Θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών». Σε αυτόν, επομένως, τον λίθο όποιος πιστεύει δεν θα καταισχυνθεί, καθώς επαληθεύεται και αυτή η προφητεία περί αυτού.

Σύμφωνα με την ίδια πνευματική σημασία, και ο Ιακώβ, σπεύδοντας για μνηστεία, συνάντησε απροσδόκητα τη Ραχήλ στο πηγάδι. Επάνω στο πηγάδι βρισκόταν τοποθετημένος ένας μεγάλος λίθος, τον οποίο ένα πλήθος ποιμένων, αφού συγκεντρώνονταν, τον αποκυλούσαν και έτσι αντλούσαν νερό για τους εαυτούς τους και για τα πρόβατα. Ο Ιακώβ όμως, ολομόναχος, αποκυλά τον λίθο και ποτίζει τα πρόβατα της μνηστής του. Θεωρώ ότι το γεγονός αυτό αποτελεί αίνιγμα και σκιά των μελλόντων. Διότι ποιος είναι ο λίθος που έχει τοποθετηθεί επάνω, αν όχι ο ίδιος ο Χριστός; Για τον οποίο λέει ο Ησαΐας: «Και θα τοποθετήσω στα θεμέλια της Σιών λίθο πολυτελή, έντιμο, εκλεκτό»· και ο Δανιήλ ομοίως: «Αποκόπηκε λίθος χωρίς ανθρώπινο χέρι», δηλαδή γεννήθηκε ο Χριστός χωρίς άνδρα. Διότι, όπως είναι καινοφανές και παράδοξο να αποκοπεί ένας λίθος από τον βράχο χωρίς λατόμο και εργαλεία λατομείου, έτσι ξεπερνά κάθε θαύμα το να φανερωθεί γέννηση από ανύμφευτη Παρθένο. Επομένως, ο νοητός λίθος, ο Χριστός, βρισκόταν πάνω στο πηγάδι, κρύβοντας στο βάθος και ως μυστήριο το λουτρό της παλιγγενεσίας, το οποίο χρειαζόταν ακόμη πολύ χρόνο για να αποκαλυφθεί, σαν ένα μακρύ σχοινί. Κανείς, όμως, δεν αποκύλισε τον λίθο παρά μόνον ο Ισραήλ, που σημαίνει «νους που βλέπει τον Θεό». Αλλά και αντλεί το νερό και ποτίζει τα πρόβατα της Ραχήλ, δηλαδή, αφού αποκαλύψει το κρυμμένο μυστήριο, δίδει ζωοπάροχο ύδωρ στο ποίμνιο της Εκκλησίας. Ας προσθέσουμε σε αυτά και το γεγονός με τις τρεις ράβδους του Ιακώβ: διότι, αφότου τοποθετήθηκαν οι τρεις ράβδοι δίπλα στην πηγή, έκτοτε ο πολύθεος Λάβαν έγινε φτωχός, ενώ ο Ιακώβ έγινε πλούσιος και με πολυάριθμα ποίμνια.

Το ότι ο θεόφρων Συμεών είπε πως ο Κύριος έχει τεθεί για την πτώση και την ανάσταση πολλών στον Ισραήλ, αποδεικνύει, μέσω της συμφωνίας των νοημάτων με τα προφητικά μηνύματα, ότι ένας και ο αυτός Θεός και νομοθέτης μίλησε τόσο στους προφήτες όσο και στην Καινή Διαθήκη. Διότι ο προφητικός λόγος διακήρυξε τον λίθο του προσκόμματος και την πέτρα του σκανδάλου ως αιτία του να μην καταισχυνθούν όσοι πιστεύουν σε αυτόν. Επομένως, πτώση μεν υπάρχει για όσους προσκρούουν από απιστία στην ταπεινότητα της σάρκας, ενώ ανάσταση για όσους έχουν επιγνώσει τη στερεότητα της θείας οικονομίας. Λέγοντας δε ότι ρομφαία θα διαπεράσει την ψυχή της ίδιας της Θεοτόκου, προφητεύει σαφώς το πάθος του σταυρού. Διότι, καθώς τα όσα θεοπρεπώς είχαν λεχθεί και πραχθεί γι' αυτόν από την ίδια την παράδοξη σύλληψη μέχρι τον καιρό του πάθους αποτελούσαν σαν ένα αδιαίρετο σώμα, και η Θεοτόκος είχε μια υψηλότερη και πιο θεοπρεπή αντίληψη γι' αυτόν, θεωρούμε ότι αυτή υπέστη ένα είδος τομής μέσα στην αδοξία της σταύρωσης, έστω και αν το θαύμα της ανάστασης επέφερε την απόλυτη επούλωση αυτής της τομής. Αλλά δεν υποδηλώνει ότι μόνο αυτή θα δοκιμαστεί από ένα τέτοιο πάθος, παρά προλέγει ότι από πολλές καρδιές θα αναφανούν διαλογισμοί αμφιβολίας και διχόνοιας, ώστε εν μέσω των διαφορετικών αντιλήψεων γι' αυτόν, να μην υποστεί κάποιον κλονισμό η Θεομήτωρ Παρθένος.

Διότι έγινε σαν άνθρωπος αβοήθητος, ταπεινώνοντας τη σάρκα του μέχρι θανάτου, και μάλιστα σταυρικού θανάτου. Ο Ησαΐας αναφέρει: «Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο ακρογωνιαίο, εκλεκτό, πολύτιμο· και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». Διότι έγινε «κεφαλή γωνίας», δηλαδή μιας άλλης οικοδομής, αυτής της Εκκλησίας, η οποία είναι θαυμαστή στα μάτια μας.

Γι' αυτόν τον λόγο ρίχτηκε η φωτιά και ανασκάφηκε, ώστε, αφού ανασκαφεί αυτή, να αποκαλυφθεί το θεμέλιο που ήταν κρυμμένο μέσα της· για το οποίο έλεγε ο Ησαΐας: Ιδού, εγώ θέτω στα θεμέλια της Σιών λίθο πολυτελή, εκλεκτό, ακρογωνιαίο, πολύτιμο· και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταντροπιαστεί. Αλλά βέβαια και ο Δαβίδ έλεγε:

Τι θα πει; Είναι ολοφάνερα τα μυστήρια που προαναφέρθηκαν σχετικά με τα έθνη. Αλλά λέει ότι δεν τα διδάσκεται αυτά από άνθρωπο· διότι έχει δάσκαλο τον Χριστό, για τον οποίο πρόσθεσε πώς τον δοξάζει: Και άνθρωπος γεννήθηκε μέσα σε αυτήν, και αυτός την θεμελίωσε, ο Ύψιστος. Αποκαλεί τον Χριστό άνθρωπο και Ύψιστο· άνθρωπο αφενός, εξαιτίας της σάρκας. Ύψιστο αφετέρου, εξαιτίας της θεότητας. Θαυμαστά λοιπόν και πολύ ξεκάθαρα εξέφρασε το μυστήριο που τελέστηκε από τον Χριστό στη Σιών, όταν έδωσε τον εαυτό του στους μαθητές για ψηλάφηση· διότι τότε γεννήθηκε άνθρωπος σε αυτήν, δηλαδή φανερώθηκε, όταν αυτός την θεμελίωσε, ο Ύψιστος, δίνοντας εκεί τη χάρη του Πατέρα· αλλά βέβαια και θέτοντας τη δική του πίστη ως θεμέλιο στη Σιών, για το οποίο ο ίδιος μιλάει μέσω της φωνής του Ησαΐα: Ιδού, τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών εκλεκτό ακρογωνιαίο λίθο, πολύτιμο· και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταντροπιαστεί. Ο Κύριος θα διηγηθεί κατά την καταγραφή των λαών και των αρχόντων αυτών που γεννήθηκαν σε αυτήν. Ποιος Κύριος; Αυτός που φανερώθηκε στη Σιών ως άνθρωπος, και την θεμελίωσε ως Ύψιστος. Αυτός ο ίδιος διηγείται στην καταγραφή των λαών, δηλαδή στην απογραφή των εθνών. Διότι δεν είπε έναν λαό, για να μη νομίσουν τον λαό των Ιουδαίων· αλλά πολλούς, για να υπονοήσει τα έθνη.

Γι' αυτόν τον λόγο ρίχτηκε η φωτιά και ανασκάφηκε, ώστε, με την ανασκαφή της, να αποκαλυφθεί το θεμέλιο που ήταν κρυμμένο σε αυτήν, για το οποίο έλεγε ο Ησαΐας: «Ιδού, εγώ θέτω στα θεμέλιά σου, Σιών, λίθο πολυτελή, εκλεκτό, ακρογωνιαίο, έντιμο· και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν πρόκειται να ντροπιαστεί». «Θα μας δώσεις ζωή, και θα επικαλεστούμε το όνομά σου». Θα μας δώσεις ζωή, λέει, με το ζωντανό νερό του βαπτίσματος· διότι τότε θα επικαλεστούμε το όνομά του, ονομαζόμενοι Χριστιανοί από τον Χριστό.

Αλλά έτσι ήθελε τότε ο Σαρκωθείς να ονομάζεται ο Ιωσήφ, ώστε να εξαπατηθεί εκείνος που επιβουλευόταν το μυστήριο της σωτηρίας μας.» «Εθαύμαζαν δε για όσα λέγονταν περί αυτού», επειδή ο γέροντας κρατούσε ένα βρέφος, αλλά ανέπεμπε ύμνους στον Θεό. «Και τους ευλόγησε ο Συμεών»· διότι έπρεπε να ευλογηθούν εκείνοι που διακόνησαν την ευλογία σε αυτούς που βρίσκονταν υπό κατάρα. «Και είπε προς τη Μαρία τη μητέρα του: ιδού, αυτός κείται για πτώση και ανάσταση πολλών στον Ισραήλ»· διότι αυτός είναι για τον οποίο ο Πέτρος, παραλαμβάνοντας την προφητεία του Ησαΐα, έγραφε στις εκκλησίες: «Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο ακρογωνιαίο, εκλεκτό, πολύτιμο, και όποιος πιστεύει σε αυτόν» δεν θα καταισχυνθεί.

Γι' αυτό, ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άνδρες θλιμμένοι ... επειδή είπατε: Συνάψαμε διαθήκη με τον άδη ... γι' αυτό, έτσι λέει ο Κύριος: Ιδού, εγώ θέτω στα θεμέλια της Σιών λίθο πολυτελή, εκλεκτό, ακρογωνιαίο, πολύτιμο, στα θεμέλια αυτής, και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν πρόκειται να ντροπιαστεί. Και θα θέσω την κρίση ως ελπίδα, και το έλεός μου ως ζυγαριά, και σε όσους ελπίζουν μάταια στο ψέμα, ότι δεν θα σας πλήξει η καταιγίδα, μήπως και σας αφαιρέσει τη διαθήκη του θανάτου ... όταν περάσει, θα σας παρασύρει, κάθε πρωί θα περνάει κατά την ημέρα, και τη νύχτα θα αποτελεί κακή προσδοκία. Μάθετε να ακούτε όταν στενοχωρείστε· δεν μπορούμε να πολεμήσουμε, και οι ίδιοι αδυνατούμε να συγκεντρωθούμε. Διότι ο Κύριος θα εγερθεί όπως στο όρος των ασεβών και θα βρεθεί στη φάραγγα της Γαβαών, με θυμό θα εκτελέσει τα έργα του, έργα πικρίας· αλλά ο θυμός του θα ενεργήσει παράδοξα, και η πικρία του θα είναι αλλόκοτη. Και εσείς μην ευφραίνεστε, ούτε να καταστούν ισχυρά τα δεσμά σας· διότι άκουσα από τον Κύριο Σαβαώθ πράξεις τελεσίδικες και αποφασισμένες, τις οποίες θα εκτελέσει σε ολόκληρη τη γη ... Μήπως όλη την ημέρα θα οργώνει ο γεωργός ή θα ετοιμάζει τον σπόρο του πριν καλλιεργήσει τη γη; Και όταν εξομαλύνει την επιφάνειά της, πρώτα σπέρνει λίγο μαυροκούκι και κύμινο, και κατόπιν σιτάρι και κριθάρι και όλυρα μέσα στα όριά σου. Και θα διαπαιδαγωγηθείς από την κρίση του Θεού σου και θα ευφρανθείς.