Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 35:10

Και ίσως και αυτές θα φθάσουν σε παρόμοια επιθυμία και θα διδαχθούν από τη λειτουργική επιστήμη ότι η εν Χριστώ τελείωση είναι αληθινά μακαρία. 〈4〉 «Έπειτα, αφού προσέλθει ο θείος ιεράρχης, αναπέμπει ιερή ευχή υπέρ του κεκοιμημένου, και μετά την ευχή και ο ίδιος ο ιεράρχης τον ασπάζεται και στη συνέχεια όλοι οι παρόντες»· η μεν λοιπόν ευχή παρακαλεί τη θεαρχική αγαθότητα να συγχωρήσει στον κεκοιμημένο όλα όσα αμάρτησε λόγω της ανθρώπινης αδυναμίας, και να τον κατατάξει στο φως και στη χώρα των ζώντων, στους κόλπους του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ, σε τόπο από τον οποίο έφυγε κάθε οδύνη και λύπη και στεναγμός. 〈5〉 Αυτά λοιπόν, όπως νομίζω, είναι φανερά ως τα μακαριότατα έπαθλα των αγίων. Διότι τι θα μπορούσε να είναι ισάξιο με την παντελώς απαλλαγμένη από κάθε λύπη και φωτιστική αθανασία; Ακόμη και αν οι επαγγελίες, οι οποίες είναι υψηλότερες από κάθε νου, όταν εκφράζονται με τις δικές μας ανάλογες έννοιες, έχουν ονομασίες που υπολείπονται της πραγματικής τους αλήθειας. Διότι πρέπει να θεωρούμε αληθινό το ιερό λόγιο ότι «μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκε, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν».

ΙΣΤ΄. Δεν είναι μικρός ο αγώνας που βρίσκεται μπροστά μας, το να συντρίψουμε τον θάνατο. Διότι λέγει: Η βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας. Βρίσκεται όμως, κατά κάποιον τρόπο, και ο ίδιος μέσα μας αυτός που μας πολεμά και μας αιχμαλωτίζει. Ας μην υποχωρεί, λοιπόν, σε καμία περίπτωση η ψυχή, μέχρις ότου νεκρώσει αυτόν που την αιχμαλωτίζει. Και τότε θα φύγει μακριά κάθε οδύνη και λύπη και στεναγμός, διότι θα αναβλύσει νερό σε γη διψασμένη, και η έρημος θα μεταβληθεί σε πλήθος υδάτων.

Δεν είναι μικρός, λοιπόν, ο αγώνας που βρίσκεται μπροστά μας, αδελφοί, το να διαρρήξουμε τον θάνατο και να μεταβούμε στη ζωή. Διότι λέγει: «η βασιλεία είναι μέσα σας», η ανάπαυση και η χαρά και η ευφροσύνη. Εντός μας όμως βρίσκεται και εκείνος που αιχμαλωτίζει και πολεμά, ο οποίος είναι ο θάνατος και η απώλεια της ψυχής. Ας μην επαναπαύεται λοιπόν η ψυχή, μέχρις ότου θάψει επιμελώς εκείνα που την αιχμαλωτίζουν. Τότε «απέδρασε η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός», επειδή ανέβλυσε νερό «σε γη διψασμένη» και η έρημος μεταβλήθηκε σε πλήθος υδάτων. Διότι, ιδού, υποσχέθηκε να γεμίσει την έρημη καρδιά με ζωντανό νερό, πρώτα μέσω του προφήτη: «εγώ θα δώσω νερό σε αυτούς που διψούν, σε αυτούς που πορεύονται σε άνυδρο τόπο», διότι εξαιτίας της προγονικής παρακοής η ψυχή βρέθηκε σε μεγάλο καύσωνα. Όταν όμως ήλθε ο Κύριος «καθ' εικόνα και ομοίωσή μας», για να μας γνωρίσει το ζωντανό νερό και να καταπαύσει τον καύσωνα της ψυχής από τον οποίο κατεχόταν, λέγει: «εκείνος που πίνει από το νερό που εγώ θα δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει στον αιώνα». Διότι θα γίνει «πηγή νερού που θα αναβλύζει μέσα του». Δεν είναι μικρό πράγμα, αδελφοί, να αναζητήσουμε την παραγγελία του αποστόλου και να την γνωρίσουμε. «Εάν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, θα τον φθείρει αυτόν ο Θεός· διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος, και τέτοιοι είστε εσείς». Πώς λοιπόν θα γνωρίσουμε την παραγγελία του αποστόλου; Ο ίδιος λέγει: «γκρεμίζοντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται εναντίον της γνώσης του Θεού».

Διότι, εάν ο Χριστός δεν γίνει για εμάς τα πάντα συγχρόνως, τότε η βασιλεία των ουρανών και η τρυφή μέσα στη βασιλεία θα είναι κάποτε ελλιπής. Εάν, εκτός από όσα έχουν ειπωθεί, δεν γίνει ένδυμα και στέφανο και υπόδημα, χαρά και γλυκύτητα, τροφή, πόση, τράπεζα, κλίνη, ανάπαυση και απερίγραπτο κάλλος θεωρίας, και οτιδήποτε άλλο είναι κατάλληλο για τρυφή ή δόξα και τερπνότητα, και δεν γίνει όλα αυτά σε όλους τους δικαίους και σε όσους τον αγαπούν, αλλά λείψει ποτέ έστω και ένα μόνο από κάποιον από όσους κατοικούν εκεί, αμέσως η στέρηση του καλού θα δώσει τόπο στη λύπη και αυτή θα εισέλθει μέσα στην ανεκλάλητη χαρά εκείνων που ευφραίνονται· και έτσι το λόγιο που αναφέρει για εκεί ότι: «Έφυγε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός» θα φανεί ότι διαψεύδεται. Αλλά δεν θα συμβεί αυτό, δεν θα συμβεί, παρά θα γίνει τα πάντα για τους πάντες και κάθε αγαθό σε όλους τους αγαθούς, υπερπερισσεύοντας πάντοτε και ικανοποιώντας πλήρως όλες τις αισθήσεις εκείνων που θα είναι ανακεκλιμένοι στους γάμους του βασιλέως Χριστού, καθόσον Εκείνος ο Ένας θα τρώγεται και θα πίνεται, όντας ο Ίδιος κάθε είδους τροφή, ηδύτητα και πόση. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε, ενώ θα βλέπεται από όλους και θα βλέπει ο Ίδιος όλες τις αναρίθμητες μυριάδες, έχοντας το βλέμμα Του πάντοτε προσηλωμένο και αμετακίνητο, ο καθένας από αυτούς θα έχει την αίσθηση ότι βλέπεται από Αυτόν, ότι απολαμβάνει τη συνομιλία μαζί Του και ότι κατασπάζεται από Αυτόν, έτσι ώστε κανένας τους να μην λυπηθεί θεωρώντας ότι έχει παραβλεφθεί.

Αλλά, ω μητέρα σεβάσμια και πολυπόθητη, διότι προς εσένα στρέφομαι, εσύ που είσαι για μένα γλυκό και πρόσωπο και όνομα, το ποθητό και εράσμιο θέαμα, εσύ που είσαι ταυτόχρονα μητέρα και τέκνο, ή μάλλον η διπλή μητέρα μου, πού άραγε μας εγκατέλειψες; Πού άραγε μετέβης; Πού μετοίκησες; Πού και σε ποιους τόπους αυλίζεσαι; Σε ποιες κατοικίες συγκατοικείς; Τι λογής τόπους εποπτεύεις; Διότι γνωρίζω καλά, εφόσον με τις αγαθές σου πράξεις υπερνίκησες τον Άρχοντα αυτού του αέρα, ότι βρίσκεσαι εκεί όπου απέδρασε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός, εκεί όπου βρίσκεται η κατοικία όλων των αγίων που ευφραίνονται, εκεί όπου υπάρχει ήχος και χορός εκείνων που εορτάζουν και αγαλλιούν, εκεί όπου βρίσκονται και οι κοινοί μας αδελφοί, τους οποίους πόθησες και με τους οποίους επιθυμούσες να συγκοινωνείς. Διότι τώρα τα ιδιώματα της σάρκας, εφόσον είναι παρόντα, προκαλούν τον διαχωρισμό της συμβίωσης. Μην ξεχάσεις, λοιπόν, εμάς τα ελάχιστα τέκνα σου. Όχι, σε παρακαλώ, όχι, σε ικετεύω. Μη λησμονήσεις το ποίμνιό σου, το μικρό και το μεγάλο.

Εκεί όμως από όπου απέδρασε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός, εκεί όπου υπάρχει φως απρόσιτο και ευφροσύνη αιώνια· ο λόγος για αυτά έχει αποδοθεί έτσι. Επειδή όμως έτυχε πριν από δύο ημέρες να επιτιμήσω μερικούς από εσάς, είναι αναγκαίο να παρουσιάσω την αιτία του σφάλματος και μέσω κατηχήσεως· διότι, επειδή είναι τιμημένη η κυρία των ημερών, οφείλει να αφιερώνεται από εμάς πνευματικώς μεν πρώτον, με το να προσερχόμαστε καθαροί στα θεία μυστήρια, και έπειτα με το να απέχουμε από τα σωματικά έργα.

Και ποιος είναι ο ζοφερός και σκοτεινός και νυκτόμορφος, ο οποίος σκοτίζει όσους υποτάσσονται σε αυτόν και τους καθιστά όμοιούς του; Δεν είναι άλλος παρά αυτός που, μέσω της έπαρσης και της φιληδονίας, της γελωτοποιίας και της αργίας, της καταλαλιάς, της θρασύτητας και της ακαθαρσίας των λογισμών στους οποίους συγκατατίθεται, εξομοιώνεται με τον σατανά που εξέπεσε από τους ουρανούς· διότι οφείλουμε να μην πειθόμαστε σε αυτά. Επομένως, αδελφοί μου, μην μιμείστε τους κακούς. Αλλά να προσκολλάστε σε οτιδήποτε αγαθό και σε οτιδήποτε ωφέλιμο, όπως αρμόζει στους αγίους. Ιδού, ο κόπος σας είναι λίγος, αλλά η ανταπόδοση αιώνια· ιδού, η ταλαιπωρία σας είναι μικρή, αλλά η αγαλλίαση παντοτινή· ιδού, το βάσανό σας είναι προσωρινό, αλλά η ανάπαυση ατελεύτητη. Εκεί θα αγαλλιάσετε, όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσοι ευφραίνονται· όπου έφυγε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός· όπου δεν υπάρχει πένθος, αλλά χαρμοσύνη. Μήπως τάχα τρέχετε στο κενό; Μήπως τάχα κοπιάζετε μάταια;

Μόνο εμείς ας συνεχίσουμε να ομιλούμε, ας συνεχίσουμε να προσπαθούμε και θα περάσουμε, γνωρίζω καλά ότι θα περάσουμε απέναντι, και θα διασωθούμε στο λιμάνι της βασιλείας των ουρανών. Και πού θα βρίσκεται τότε η επίδειξη ή η ανάμνηση του κόπου; Πουθενά· αλλά εκεί όντως έφυγε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός, όπως έχει γραφτεί. Τι λοιπόν υπάρχει πιο μακάριο από ένα τέτοιο έργο και από έναν τόσο μεγάλο κόπο, από τον οποίο ανατέλλει φως και ζωή, χαρά και ειρήνη, ευφροσύνη και απέραντη αγαλλίαση; Εάν κάποιος σκέφτεται έτσι, και κατ' αυτόν τον τρόπο επιδιώκει την αρετή, πραγματικά δεν λιποψυχεί, δεν αποκάμνει, δεν αποστρέφεται, δεν στρέφει τα νώτα, όχι μόνο απέναντι σε αυτά και εκείνα που τον έχουν ήδη βρει, αλλά ούτε και απέναντι στον ίδιο τον θάνατο· απέναντι στο ίδιο το να σταυρωθεί, να λογχιστεί και να χύσει το αίμα του· απεναντίας μάλιστα, θα αποδεχθεί με χαρά τα αθλήματα και τους αγώνες ως εφόδια για τα αγαθά που ελπίζονται. Από αυτήν την αφετηρία, αγαπημένοι μου αδελφοί, οι μάρτυρες μαρτύρησαν, υπομένοντας κάθε είδους βάσανα· από αυτήν οι όσιοι αγιάστηκαν, αντέχοντας κάθε ασκητική δοκιμασία· για αυτόν τον λόγο, λοιπόν, προτρέπω και εσάς, εγώ ο ταλαίπωρος, να αγωνιστείτε και να στεφανωθείτε μέσω της μακάριας αποταγής σας και της μαρτυρικής σας υπακοής.

Γι' αυτό εγκαταλείψαμε τον κόσμο, τις σαρκικές επιθυμίες, τους δεσμούς, τα θελήματα. Ας παραμείνουμε λοιπόν, αδελφοί, αγωνιζόμενοι και διανύοντας τον στίβο της υπομονής. Και γνωρίζω ότι θα στεφανωθούμε και θα κατοικήσουμε στους ουρανούς, και θα ευφρανθούμε εκεί από όπου απέδρασε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός. Λάβετε ισχύ, λάβετε δύναμη. Και ο λύχνος της προθυμίας σας ας ακτινοβολεί με το έλαιο της καρτερίας, για να μην σβήσει και υποστούμε το πιο απευκταίο πάθημα των μωρών παρθένων. Αποκτήστε, τιμιότατοι πατέρες μου, την ησυχία, και δεν εννοώ με αυτό να είστε απολύτως σιωπηλοί. Διότι ούτε ο τρόπος ζωής μας το απαιτεί αυτό, αλλά το να μη μιλάτε για όσα δεν αρμόζουν και να μην προκαλείτε γέλιο εξαιτίας αυτών.

Ο Χριστός είναι αυτός που προηγείται, αυτός που απλώνει το χέρι, αυτός που λέει σε μια τέτοια θάλασσα «Σιώπα, βουβάσου». Αρκεί μόνο εμείς να συνεχίσουμε να κωπηλατούμε, να συνεχίσουμε την προσπάθεια και θα περάσουμε. Γνωρίζω καλά ότι και θα περάσουμε απέναντι και θα διασωθούμε στο λιμάνι της βασιλείας των ουρανών, και πού θα υπάρχει τότε επίδειξη ή ανάμνηση του κόπου; Πουθενά, αλλά εκεί πραγματικά «έφυγε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός», όπως έχει γραφτεί.

Κατήχηση Κ'. Περί του να πιέζουμε τον εαυτό μας στον πνευματικό αγώνα και να μην καλλωπιζόμαστε. Πατέρες μου, αδελφοί και τέκνα, όπως τα μικρά πουλιά που βρίσκονται στη φωλιά περιμένουν πάντοτε να λάβουν τη μητρική τροφή, έτσι και εσείς κάθεστε και τώρα και ακούτε τον αμαθή λόγο της ταπεινότητάς μου. Αλλά, όπως δίνει σε εκείνα η μητέρα, είθε να δώσει ο Κύριος και σε εμένα, που κοιτάζω και περιτρέχω εδώ κι εκεί στους πνευματικούς λειμώνες των πατέρων, να σταχυολογώ και σαν να συλλέγω άνθη να σας προσφέρω τα αναγκαία και επαρκή, ώστε να τρέφεστε και να αυξάνεστε, για να ζείτε και να κινείστε στο πνεύμα, μέχρις ότου πετάξετε μερικοί από εσάς, με το θέλημα του Θεού, μέσω της τέλειας αρετής, ώστε να καθοδηγείτε άλλους και να τρέφετε ο ένας τον άλλον. Είθε δε, μέσω της μετάβασης του θανάτου, να πετάξουμε όλοι μας στα ουράνια και τα υπερουράνια, εκεί "όπου απέδρασε οδύνη και λύπη και στεναγμός".

Σε αυτά, εάν ο Κύριος σας δώσει τη δύναμη της υπομονής για να αντέξετε μέχρι τέλους τον προκείμενο αγώνα της ασκήσεως, γνωρίζω καλά ότι θα φτάσετε και θα αναπαυθείτε εκεί όπου «έφυγε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός», σύμφωνα με όσα είναι γραμμένα, ευχαριστώντας τότε θερμά τον Κύριο, ο οποίος σας κάλεσε σε αυτό το ιερό σχήμα και για το οποίο ο καθένας κοπίασε, αποφεύγοντας το τάδε κακό και επιλέγοντας το τάδε αγαθό. Και δεν θα υπάρχει καμία αίσθηση των παρόντων πόνων, αλλά μάλλον θα μεμφόμαστε τον εαυτό μας επειδή δεν αγωνιστήκαμε περισσότερο και δεν υπομείναμε πόνους, οδυρμούς και κόπους μέχρι αίματος. Διότι, σκεφτείτε πώς θα είναι, τέκνα και αδελφοί, σε εκείνη τη φοβερή ημέρα της επιφανείας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού να δούμε, όταν έρθει φανερά με τις αναρίθμητες μυριάδες των αγγέλων και αρχαγγέλων, και στήσει το παγκόσμιο κριτήριο, συγκεντρώνοντας από τις τέσσερις γωνίες της γης όλα τα έθνη, κάθε ψυχή και πνοή, αποκαλύπτοντας τα έργα του σκότους και φανερώνοντας τις προθέσεις των καρδιών, και κρίνοντας το έργο και την πράξη του καθενός, πώς άλλοι μεν θα σταθούν με χαρά στη δεξιά πλευρά του Κυρίου, άλλοι δε με ανυπόφορη ντροπή στην αριστερή, και άλλοι μεν θα λάβουν ως κλήρο φωτεινές μονές, τους κόλπους του Αβραάμ, την τρυφή του Παραδείσου, τους χορούς των αγγέλων, τη βασιλεία των ουρανών, ενώ άλλοι θα οδηγηθούν στο άσβεστο πυρ, στη βορά των σκουληκιών, στο σκοτάδι χωρίς φως, στον τριγμό των δοντιών, στους τόπους των ταρτάρων, σε άλυτα δεσμά, στα καταχθόνια του άδη, και στις υπόλοιπες τιμωρίες, ανάλογα με τα αμαρτήματα τους. Πώς τότε οι μεν θα λάμψουν σαν τον ήλιο, θα σκιρτήσουν με ευφροσύνη, θα αγαλλιάσουν με χαρά καρδιάς, θα δοξάσουν με ασίγητους ύμνους, θα είναι μαζί με τον αγαθό Δεσπότη τον οποίο καλά υπηρέτησαν, οι μάρτυρες της δικής του ομολογίας, που έχυσαν το αίμα τους· απόστολοι, προφήτες, ομολογητές, όσιοι και δίκαιοι, και κατόπιν αυτών όσοι επέδειξαν το μαρτύριο της συνειδήσεως, αρχιερείς, ιερείς, μοναχοί, λαϊκοί, όλοι με κάθε αγαθή τελειότητα και άσκηση· ενώ οι άλλοι, πώς θα τρίζουν τα δόντια τους, θα στενάζουν, θα θρηνούν, θα λιώνουν και θα ολολύζουν, λέγοντας αλίμονο και κατηγορώντας τους εαυτούς τους για τη μία ανοησία μετά την άλλη, μη έχοντας καιρό για επανόρθωση, με τα χέρια δεμένα πίσω και όντας αλυσοδεμένοι, ενώ θα τους σπρώχνουν και θα τους χτυπούν ανελέητοι άγγελοι, ή μάλλον από μόνοι τους, αυτοκατάκριτοι και αυτοκατάδικοι, εισερχόμενοι στα βάσανα που τους απονεμήθηκαν επάξια, όχι μέχρι τον τάδε και τάδε χρόνο —διότι δεν υπάρχει χρονικός περιορισμός εκεί— αλλά στους αιώνες των αιώνων· «διότι θα απέλθουν», λέγει, «οι μεν δίκαιοι σε ζωή αιώνια, οι δε αμαρτωλοί σε κόλαση ατελεύτητη».

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΞΣΤ'. ΟΤΙ ΑΥΤΟ ΤΟ ΠΑΣΧΑ ΕΙΝΑΙ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟ ΚΑΙ ΑΙΩΝΙΟ ΠΑΣΧΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΥΠΟΜΟΝΗΣ ΚΑΙ ΑΝΔΡΕΙΑΣ. Αδελφοί και πατέρες, η Τεσσαρακοστή ήδη παρέρχεται, και η ψυχή χαίρει για την έλευση του Πάσχα, διότι σε αυτό θα αναπαυθεί και θα απαλλαγεί από τους πολλούς κόπους. Γιατί λοιπόν προήλθε αυτός ο λόγος από εμένα; Διότι και ολόκληρη η ζωή μας επέχει τρόπον τινά αυτή τη θέση, καθώς αποβλέπει προς το αιώνιο Πάσχα. Διότι αυτό το Πάσχα, αν και είναι μεγάλο και σεβάσμιο, εντούτοις, όπως διακηρύττουν οι πατέρες μας, αποτελεί τύπο εκείνου του Πάσχα. Διότι αυτό το Πάσχα διαρκεί μία ημέρα και παρέρχεται, ενώ εκείνο το Πάσχα είναι αδιάδοχο. Από εκεί έφυγε κάθε οδύνη και λύπη και στεναγμός. Εκεί υπάρχει χαρά και ευφροσύνη και αγαλλίαση αιώνια. Εκεί ακούγεται ήχος εορταζόντων και χορός πανηγυριζόντων και υπάρχει η θεωρία του αϊδίου φωτός. Εκεί βρίσκεται το μακάριο γεύμα του Χριστού, η πλήρης τράπεζα των αιώνιων αγαθών και το καινούργιο ποτό, για το οποίο είπε ο Χριστός: «Δεν θα πιω στο εξής από αυτό το γέννημα της αμπέλου, έως ότου να το πίνω καινούργιο μαζί σας στη βασιλεία του Πατέρα μου.» Σχετικά με αυτήν, καθώς επρόκειτο να αναχωρήσει για τους ουρανούς, είπε στους μαθητές του: «Πηγαίνω να σας ετοιμάσω τόπο, και αφού πορευθώ, θα σας ετοιμάσω τόπο. Πάλι έρχομαι και θα σας παραλάβω κοντά μου, ώστε όπου είμαι εγώ να είστε και εσείς. Και όπου πηγαίνω εγώ το γνωρίζετε, και την οδό τη γνωρίζετε.»

Επομένως, αγαπητοί και προσφιλέστατοι αδελφοί, μην κλαίτε τον Θεόδωρο· διότι δεν πέθανε, αλλά κοιμάται στην απέραντη και ατελεύτητη ζωή, εκεί όπου έχει φύγει κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός.» Και αυτά μεν τα είπε ο αρχιεπίσκοπος Αθανάσιος.