Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 40:3

Γι' αυτό διατάχθηκα να σου πω: «Εισακούστηκε η δέησή σου»· διότι έφτασε ο καιρός που από παλιά είχε προφητευθεί και τώρα εκπληρώνεται: «Φωνή εκείνου που βοά στην έρημο: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις ατραπούς του». Ούτε άγγελος, ούτε απεσταλμένος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος θα έρθει και θα μας σώσει. Γι' αυτόν τον λόγο, Ζαχαρία, εσύ μεν μείνε βουβός, δεχόμενος το πρόστιμο της τιμωρίας την ώρα της αντιλογίας σου· εγώ δε μεταβαίνω από τόπο σε τόπο, και πρόκειται να πορευθώ προς την Παρθένο, μεταβαίνοντας από τη συναναστροφή με την ουράνια στρατιά στην αποστολική διακονία. Αυτά, ω φίλε, προαναφέρθηκαν από εμένα με συντομία ως προεισαγωγή στο θέμα της απιστίας του Ζαχαρία που μόλις εξετάσαμε.

Και τον Πύθωνα επιτιμά ο Παύλος, για να μη συνιστάται ο άγιος από τον ακάθαρτο. Παρόμοιο είναι και το χωρίο: «Στον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου;». Ας φιλοτιμηθούμε, λοιπόν, να αποφύγουμε κάθε σκολιό και διεστραμμένο έργο, και ας ανορθώσουμε σαν ευθύ κανόνα τον νου μας και το κριτήριο της ψυχής μας, ώστε, αφού γίνουμε ευθείς, να μας πρέπει ο αίνος του Κυρίου. Διότι, όπως ακριβώς το φίδι που καθοδήγησε στην αμαρτία ονομάζεται σκολιό, έτσι και η μάχαιρα του Θεού επιφέρεται πάνω στον δράκοντα, το σκολιό φίδι, επειδή κάνει πολλές παρεκκλίσεις και εκτροπές στην πορεία του. Επειδή, καθώς σέρνεται, το σώμα του φιδιού έλκεται ανώμαλα πάνω στη γη, αφού προς άλλη κατεύθυνση ορμούν τα μπροστινά του μέρη, πλάγια ακολουθούν τα επόμενα, και πάλι τα μέρη της ουράς αποκλίνουν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Επομένως, εκείνος που ακολουθεί το φίδι, θα καταστήσει τον βίο του σκολιό, ανώμαλο και γεμάτο αντιφάσεις· εκείνος όμως που πορεύεται οπίσω από τον Κύριο και Θεό, κάνει ευθείες τις οδούς του και ορθά τα βήματα των ποδιών του.

Παρατήρησε, λοιπόν, τις θείες φωνές, πώς με ακρίβεια και σαφήνεια μαρτυρούν την προαιώνια γέννηση του Υιού. Διότι, επειδή ο μεν Ματθαίος έγινε εξηγητής της κατά σάρκα γεννήσεως, όπως ο ίδιος αναφέρει: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού, υιού Δαβίδ»· ο δε Μάρκος έθεσε ως αρχή του Ευαγγελίου το κήρυγμα του Ιωάννη, λέγοντας: «Αρχή του Ευαγγελίου του Ιησού Χριστού, καθώς είναι γεγραμμένο στον προφήτη Ησαΐα: Φωνή βοώντος στην έρημο»· ο δε Λουκάς και αυτός προχώρησε στη θεολογία μέσω των σωματικών απαρχών· κατ' ανάγκην ο ευαγγελιστής Ιωάννης, ο οποίος ήλθε τελευταίος στη συγγραφή, αφού ανύψωσε τη διάνοια πάνω από κάθε τι αισθητό και από τον χρόνο που συμπορεύεται με αυτά, ή μάλλον αφού ανυψώθηκε με τη δύναμη του Πνεύματος, προσέγγισε Εκείνον που βρίσκεται επέκεινα των πάντων, σχεδόν διακηρύσσοντας και ο ίδιος ότι «αν και γνωρίσαμε τον Χριστό κατά σάρκα, τώρα όμως δεν τον γνωρίζουμε πλέον έτσι».

Πλανώνται ως προς την αλήθεια όσοι δοξάζουν με αυτόν τον τρόπο, μη κατανοώντας ότι το όνομα «Άγγελος» είναι δηλωτικό μάλλον λειτουργήματος, παρά ουσίας, όπως ακριβώς άλλωστε και στα περιστατικά του μακάριου Ιώβ, τρέχουν ο ένας μετά τον άλλον οι άγγελοι, αναγγέλλοντας τα ποικίλα πάθη και υπηρετώντας εκείνες τις ανίατες συμφορές. Κάτι τέτοιο ορίζει και για τους αγίους αγγέλους ο ίδιος ο σοφότατος Παύλος, γράφοντας τα εξής: «Δεν είναι όλοι λειτουργικά πνεύματα, τα οποία αποστέλλονται για διακονία προς χάριν αυτών που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;». Επομένως, ο μακάριος βαπτιστής Ιωάννης ονομάστηκε άγγελος από τη φωνή του Δεσπότη, όχι επειδή ήταν κατά φύσιν άγγελος, αλλά επειδή είχε αποσταλεί για να αναγγείλει και να βοήσει: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου». Πολύ ωφέλιμα λοιπόν διαβεβαίωσε ότι ο άγγελος είχε αποσταλεί από τον Θεό, αποδεικνύοντας έτσι τη μαρτυρία του απολύτως βέβαιη. Διότι αυτός που έχει αποσταλεί από τον Θεό για να κηρύξει, δεν θα έλεγε ποτέ στη διδασκαλία του κάτι άλλο, το οποίο δεν θα ήταν απολύτως σύμφωνο με το θέλημα Εκείνου που του ανέθεσε την αποστολή.

Δεν είναι δίκαιο, ω άνθρωποι, να κατηγορούμε για αυτά τον Ιωάννη για ραθυμία, αλλά να κατακρίνουμε έντονα τη δυστροπία εκείνων που απειθούν. Διότι, όσον αφορά τον σκοπό εκείνου που προκήρυττε και τον τρόπο της άνωθεν αποστολής του, κανείς δεν θα βρισκόταν αμέτοχος της διδασκαλίας, ούτε θα παρέμενε απειθής· επειδή όμως είναι διαφορετική η γνώμη ανάμεσα στους ακροατές, και ο καθένας έχει την εξουσία της δικής του προαίρεσης, κάποιοι αστόχησαν ως προς το συμφέρον τους, μη αποδεχόμενοι την πίστη. Γι' αυτό, πρέπει φυσικά να τους λεχθεί σύμφωνα με αυτό που είναι γραμμένο στον προφήτη: «Εκείνος που ακούει, ας ακούει, και εκείνος που απειθεί, ας απειθεί». <Αυτός ήλθε για μαρτυρία, ώστε να μαρτυρήσει περί του φωτός.> Η λέξη «Αυτός» περικλείει έμφαση της αρετής και της περιφάνειας του προσώπου. Διότι, λέει, αυτός που έχει αποσταλεί από τον Θεό, αυτός που ευλόγως κατέπληξε όλη την Ιουδαία, τόσο με τη σεμνότητα του βίου του όσο και με τις ακραίες μορφές άσκησής του, αυτός που προκηρύσσεται μέσω της φωνής των αγίων προφητών· και στον μεν Ησαΐα αναφέρεται ως «Φωνή βοώντος στην έρημο»· στον δε μακάριο Δαβίδ ονομάστηκε λύχνος προετοιμασμένος για τον Χριστό· αυτός ήλθε για μαρτυρία, ώστε να μαρτυρήσει περί του φωτός· και εδώ ονομάζει φως τον Θεό Λόγο, και δείχνει ότι είναι ένας, και ότι αυτός ακριβώς υπάρχει κυρίως ως φως, δίπλα στον οποίο δεν υπάρχει τίποτα άλλο που κατά φύση να έχει την ενέργεια να φωτίζει και να μην έχει ανάγκη από φως.

«Ο προφήτης είσαι εσύ; Και αποκρίθηκε: Όχι». Αφού πάλι, με μορφή επεξήγησης, είπε: «Ομολόγησε ότι εγώ δεν είμαι ο Χριστός», προσπαθεί να δείξει πώς ή με ποιον τρόπο διατυπώθηκε η ομολογία. Και μου φαίνεται ότι μέσω αυτών επιθυμεί να αποκαλύψει την αμάθεια των Ιουδαίων. Διότι «ενώ ισχυρίζονταν ότι είναι σοφοί, απομωράνθηκαν»· και όντας υπερόπτες για τη γνώση του νόμου, προβάλλοντας συνεχώς τις εντολές του Μωυσή και ισχυριζόμενοι ότι γνωρίζουν με ακρίβεια τους λόγους των αγίων προφητών, μέσα από αυτά για τα οποία ρωτούν αμαθώς, αποδεικνύονται πάρα πολύ ανίδεοι. Διότι ο μεν ιεροφάντης Μωυσής, λέγοντας ότι ο Κύριος θα αναδειχθεί σε τάξη προφήτη, προκήρυττε στους υιούς του Ισραήλ ότι: «Προφήτη από τους αδελφούς σου, σαν κι εμένα, θα σου αναστήσει ο Κύριος ο Θεός σου, αυτόν θα ακούτε· σύμφωνα με όλα όσα ζήτησες από τον Κύριο τον Θεό σου στο Χωρήβ». Ο δε μακάριος Ησαΐας, εισάγοντάς μας τον πρόδρομο και προάγγελο, λέει: «Φωνή βοώντος στην έρημο, ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του». Και τρίτος, επιπλέον, ο προφήτης Ιωήλ λέει για τον Θεσβίτη, και αυτός είναι ο Ηλίας: «Και ιδού, εγώ αποστέλλω σε εσάς τον Ηλία τον Θεσβίτη, ο οποίος θα επιστρέψει την καρδιά του πατέρα προς τον υιό, και τους απειθείς στη φρόνηση των δικαίων, για να μην έλθω και πατάξω ολοκληρωτικά τη γη».

Διότι, όταν ρωτήθηκε από εκείνους που είχαν σταλεί σε αυτόν, αν ο ίδιος είναι ο Χριστός, «Ομολόγησε και δεν αρνήθηκε· ομολόγησε ότι εγώ δεν είμαι ο Χριστός, αλλά ότι είμαι απεσταλμένος πριν από εκείνον». Έδωσε λοιπόν μαρτυρία στην αλήθεια, διότι η αλήθεια είναι ο Χριστός. <Εγώ όμως δεν λαμβάνω τη μαρτυρία από άνθρωπο, αλλά τα λέγω αυτά για να σωθείτε εσείς.> Δεν απορρίπτει ως άχρηστη τη φωνή του Ιωάννη, ούτε καθιστά ανενεργό τον μάρτυρα της αλήθειας· διότι τότε θα φαινόταν δικαιολογημένα ότι ο ίδιος πράττει κάτι το άτοπο εις βάρος του εαυτού του, απορρίπτοντας παράλογα και καθιστώντας ανάξιο πίστεως εκείνον τον οποίο ο ίδιος έστειλε να βροντοφωνάζει: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας»· αλλά, πολεμώντας την απύθμενη δυσηκοΐα των Ιουδαίων, προχωρά σε σπουδαιότερα και πιο αξιόλογα, λέγοντας αφενός ότι δεν έχει ανάγκη να δέχεται τη μαρτυρία για τον εαυτό του από ανθρώπινη φωνή, και αφετέρου καθιστώντας λαμπρότερη την απόδειξη με βάση την εξουσία που αρμόζει σε Αυτόν που είναι κατά φύση Θεός, και την υπεροχή που φανερώνεται στα θεία σημεία. Διότι ενίοτε μπορεί κανείς να παρερμηνεύσει ή να απορρίψει τη φωνή ενός ανθρώπου, θεωρώντας ότι δεν λέει την αλήθεια, έστω κι αν αυτός συγκαταλέγεται στους αγίους· αυτό ακριβώς δεν δίσταζαν να κάνουν μερικοί, οι οποίοι αντιδρούσαν στα λόγια των προφητών φωνάζοντας: «Άλλα πείτε μας, και αναγγείλετέ μας κάποια άλλη πλάνη».

Εκείνος λοιπόν, λέει, ήταν ο λύχνος, και εσείς θελήσατε να αγαλλιάσετε για λίγη ώρα στο φως του. Διότι έπρεπε να αποδείξει ότι οι Φαρισαίοι όχι μόνο απομακρύνονταν εύκολα από το πρέπον και, λόγω της μεγάλης ανοσιότητας των τρόπων τους, απωθούσαν την επιθυμία να πιστέψουν, αλλά και να τους ελέγξει ως άστατους. Επίσης, ότι σε καμία περίπτωση δεν ήταν συνηθισμένοι να παραμένουν προσηλωμένοι στην επιθυμία των αγαθών, αλλά, αφού τα γεύονταν μόλις και μετά βίας, και αφού επαινούσαν μόνο με λόγια εκείνους που φαίνονταν να είναι σεβαστοί, δεν ντρέπονταν να μεταπηδούν γρήγορα στην αντίθετη κατάσταση· διότι αυτό νομίζω ότι σημαίνει το να θελήσετε να αγαλλιάσετε για λίγη ώρα στο φως του. Διότι στην αρχή θαύμαζαν υπερβολικά τον άγιο Βαπτιστή, ως ασκητή, ως φιλόθεο, ως υπόδειγμα κάθε ευσέβειας, αλλά αυτοί που τον τιμούσαν με τον θαυμασμό τους, πάλι τον υβρίζουν, μη ανεχόμενοι να τον ακούν να λέει το: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας». Διότι κάνοντας ακριβώς αυτό, καταδικάζονται σαφώς μέσω της απείθειάς τους.

Για να σε διδάξει λοιπόν ο Θεός ότι μέσω αυτού προτύπωνε τον προάγγελο του Σωτήρα, συνάπτει αμέσως την επιλογή εκείνων που θα ιεράτευαν. Θα αναχθείς πάλι, αναλογιζόμενος όλο το νόημα του κεφαλαίου, σε μια τέτοιου είδους θεωρία, καθόλου άκομψη, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται: στο τέλος της Σκηνής έχει εισαχθεί η διάταξη για τον λύχνο, μετά την οποία ακολουθεί αμέσως η προβολή και η καθιέρωση των ιερέων. Διότι στο τέλος του νόμου και των προφητών έλαμψε η προπορευόμενη «Φωνή βοώντος στην έρημο», όπως έχει γραφτεί, «ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας», μετά τον οποίο ακολουθεί αμέσως η χειροτονία και η ανάδειξη των αγίων αποστόλων μέσω του Χριστού· διότι ο Κύριος «εξέλεξε δώδεκα, τους οποίους και ονόμασε αποστόλους». Και αφού με αυτά έχει ολοκληρωθεί για εμάς η θεώρηση σχετικά με τον λύχνο, ας δούμε πάλι τα λόγια του Σωτήρα: «Εκείνος ήταν ο λύχνος», λέει, «που έκαιγε και έφεγγε, και εσείς θελήσατε να αγαλλιάσετε προς ώραν στο φως του». Κατηγορεί τους Φαρισαίους για έξη αμαθή και δύσκολη στο να αχθεί σε υπακοή, και τους ελέγχει πάλι ότι νοσούν από ασύγκριτη απαιδευσία, μη όντας σε θέση να κατανοήσουν ούτε αυτά που ισχυρίζονταν ότι γνώριζαν, και έχοντας απομακρυνθεί πάρα πολύ από την ακριβή γνώση του νόμου, αγνοώντας παντελώς όσα ο νομοθέτης προτύπωνε μέσα από σύμβολα μέσω του Μωυσή.

«Κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί. Και όλα τα στρεβλά θα γίνουν ευθεία, και η τραχιά οδός πεδιάδα, και θα φανερωθεί η δόξα του Κυρίου, και κάθε σάρκα θα δει το σωτήριο του Θεού, διότι ο Κύριος μίλησε». Λέγοντας ότι έχει λυτρωθεί ο Ισραήλ και ότι έχει απαλλαγεί από τα παραπτώματά της η Ιερουσαλήμ και έχοντας προστάξει να την παρηγορήσουν, υποδεικνύει ότι ο καιρός της παρηγοριάς ακολουθεί σχεδόν κατά πόδας τα λεγόμενα και έρχεται γρήγορα. Και αυτός είναι ο καιρός της παρουσίας του Σωτήρα μας, του οποίου πρόδρομος εμφανίστηκε ο θεσπέσιος Βαπτιστής στην έρημο της Ιουδαίας, φωνάζοντας δυνατά και λέγοντας: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου. Κάντε ευθείες τις οδούς του Θεού μας». Έχοντας προγνωρίσει ακριβώς αυτό εν πνεύματι, και ο μακάριος Ζαχαρίας, που ήταν πατέρας του Ιωάννη, προφήτευσε λέγοντας: «Και εσύ, παιδί, προφήτης του Υψίστου θα ονομαστείς. Διότι θα προπορευτείς μπροστά από το πρόσωπο του Κυρίου για να ετοιμάσεις τις οδούς του». Και για αυτόν έλεγε ο Σωτήρας προς αυτούς: «Εκείνος ήταν ο λύχνος που έκαιγε και έλαμπε. Εσείς όμως θελήσατε να αγαλλιάσετε προσωρινά στο φως του». Διότι Ήλιος της δικαιοσύνης και αληθινό φως είναι ο Χριστός. Με λύχνο όμως παρομοιάζει η ιερή Γραφή τον μακάριο Βαπτιστή.

Διότι, σε σχέση με το θείο και άρρητο φως, σε σχέση με την ανέκφραστη και υπερμεγέθη λαμπρότητα, το μέτρο της ανθρώπινης διάνοιας, ακόμη κι αν γινόταν πλήρες φωτός και σοφίας, θα μπορούσε φυσιολογικά να παρομοιαστεί με ένα μικρό λυχνάρι. Τι σημαίνει λοιπόν το, «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου», και το ότι πρέπει να κάνουμε ευθείες τις τρίβους του; Το αποσαφηνίζει προσθέτοντας: «Κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί, και όλα τα σκολιά θα γίνουν ευθεία, και τα τραχιά μέρη πεδιάδα.» Διότι υπάρχουν κάποιες λεωφόροι, ή μάλλον δρόμοι ελάχιστα βατοί, τραχείς και δυσκολοδιάβατοι, έτσι ώστε αλλού μεν να ανηφορίζουν προς όρη και βουνά, αλλού δε να κατηφορίζουν και να καταλήγουν σε βαθείς γκρεμούς. Αν όμως συνέβαινε με κάποιον τρόπο να χαμηλώσουν τα υψηλά και ανηφορικά μέρη, και να γεμίσουν τα κοίλα και βαθιά, τότε ακριβώς, τότε οπωσδήποτε και εξάπαντος τα σκολιά θα γίνουν ευθεία, και τα τραχιά και φαραγγώδη θα γίνουν σαν ομαλές πεδιάδες που προσφέρουν έναν επίπεδο δρόμο. Πότε συνέβη αυτό; Αυτό έγινε νοητώς μέσω της ισχύος του Σωτήρος μας. Διότι παλαιότερα, σχεδόν για όλους τους ανθρώπους, η εξαίρετη ζωή ήταν δυσκολοδιάβατη, και ο δρόμος της ευαγγελικής πολιτείας απρόσιτος, επειδή ακριβώς ο νους όλων κυριαρχούνταν από κοσμικές και γεώδεις επιθυμίες, και παρασυρόταν από τις άτοπες κινήσεις της σάρκας.

Αυτό πάλι ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας μας δίδαξε, λέγοντας κάπου αλλού: «Η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία, και είναι προετοιμασμένη η οδός των ευσεβών.» Διότι η οδός του Κυρίου είναι κρίση. Εισήγαγε δε και τον θεσπέσιο Βαπτιστή να βοά και να λέει: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις ατραπούς του Θεού μας. Κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί, και τα σκολιά θα γίνουν ευθεία, και οι τραχείς δρόμοι λείοι.» Το ότι λοιπόν, χωρίς κανέναν απολύτως κόπο, για όσους προθυμοποιούνται να πορευθούν προς τη μητέρα Σιών, η άφιξή τους θα γίνει μέσω της πίστεως, αυτό θα μπορούσε να υποδηλωθεί με το ότι οι γιοι της, καθώς και οι θυγατέρες της, θα λαμβάνονται στην αγκαλιά και θα σηκώνονται στους ώμους. Και το ότι θα είναι γεμάτοι από την ύψιστη τιμή, τη δόξα και την ευημερία, το προσθέτει λέγοντας ότι οι βασιλείς θα γίνουν οι τροφοί τους και οι άρχουσες οι παραμάνες τους. Διότι είναι δυνατόν, πράγματι, να δει κανείς, χάρη στην ευσέβεια των αρχόντων, όσους πίστεψαν στον Χριστό να περιποιούνται με τιμές και να αξιώνονται κάθε φροντίδας, ώστε οι άρχοντες να φαίνονται ότι είναι μάλλον τροφοί τους και τίποτα άλλο.

Σε εκείνους όμως που απέκτησαν τη γη και το άγιο όρος, θα λεχθεί υπό μορφήν υποσχέσεως και ελπίδος, λέει: «Καθαρίστε μπροστά από το πρόσωπό του τους δρόμους»· αυτό είναι ολοφάνερα το: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις ατραπούς του.» Και με ποιον τρόπο γίνεται η ετοιμασία, το διευκρίνισε λέγοντας: «Αφαιρέστε τα εμπόδια από την οδό του λαού μου»· δηλαδή, καταστήστε λεία και ευκολοδιάβατη, για όσους βρίσκονται σε όλη τη γη, την οδό της σωτηρίας δια της πίστεως· ας μην υπάρχει τίποτα το τραχύ και ανηφορικό. Διότι ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή δεν γνώριζε να ελεεί, και ήταν δυσκατόρθωτος· επειδή όλοι μας σφάλλουμε σε πολλά, και ήταν δυσεύρετος εκείνος που ήταν εντελώς ελεύθερος και που μπορούσε να τον εκπληρώσει άμεμπτα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ'. <Όπως είναι γραμμένο στο βιβλίο των λόγων του προφήτη Ησαΐα.> (A. f. 49, H f. 145 b) Δεν αγνόησε ο μακάριος Ησαΐας τον σκοπό των κηρυγμάτων του Ιωάννη, αλλά, δίνοντας μαρτυρία από παλιά και πριν από πολύ χρόνο, αποκάλεσε τον μεν Χριστό Κύριο και Θεό, τον δε Ιωάννη ονόμαζε διάκονο και υπηρέτη Του. Και ότι ήταν λύχνος, που προπορεύτηκε του αληθινού φωτός, αυγερινός προάγγελος του ήλιου, που φανέρωνε την άφιξη της ημέρας η οποία επρόκειτο να ανατείλει σε εμάς. Και ότι ήταν φωνή, όχι ο Λόγος, αλλά προέτρεχε του Ιησού, ως φωνή του Λόγου. <Ετοιμάστε τις οδούς του Κυρίου, κάντε ευθείες τις οδούς του.> (A f. 49, E f 143 b, F f 776, H f. 145 b) Εκλεκτός για την αποστολή και τέλος των αγίων προφητών ήταν ο Ιωάννης. Επομένως, καθώς ο Κύριος δεν ήταν ακόμη παρών, λέει: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου»· δηλαδή, ετοιμαστείτε για την αποδοχή όσων θα ήθελε να νομοθετήσει ο Χριστός· απομακρύνετε τις καρδιές σας από τη σκιά του νόμου· εγκαταλείψτε τους τύπους· πάψτε να φρονείτε τα διεστραμμένα. Τον υπέδειξε δε και ως παρόντα, λέγοντας: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου.» — (A f. 49, E f. 143 b, F f. 776, H f. 145 b.) Τι θέλει να πει το: «Κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας;»; Ευθεία είναι κάθε ομαλή και εύκολη τρίβος που οδηγεί στο αγαθό· διεστραμμένη, όμως, είναι η άλλη, δηλαδή εκείνη που παρασύρει στη φαυλότητα αυτούς που πορεύονται μέσα από αυτήν.

Κατηγορείς, πες μου, τον νομοθέτη για την κατάργηση του νόμου, και ότι δεν ακολούθησε τις δικές του εντολές; Αλλά ο Θεός είναι υπεράνω κάθε νόμου· διότι εκείνος που θέσπισε τους νόμους, όχι για τον εαυτό του αλλά για εμάς, μεταβάλλει κατά καιρούς τα διατεταγμένα όπως ο ίδιος βούλεται, ανυψώνοντάς τα σε κάτι καλύτερο. Ήταν λοιπόν καιρός να παύσουν οι τύποι και να αναδειχθούν τα ανώτερα. Γι' αυτό και είπε κάπου ο Θεός μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Και θα αφανιστούν τα νομικά προστάγματα του λαού μου». Διότι ο παλαιός νόμος αδράνησε όταν αναδείχθηκε η νέα εντολή, την οποία μας εξέφρασε ο ίδιος ο Υιός. Σύμφωνα με αυτά, και σε αυτούς που ρωτούσαν: «Με ποια εξουσία τα κάνεις αυτά;» ο Σωτήρας ανταπάντησε με τα σχετικά με το βάπτισμα του Ιωάννη. Αυτοί όμως αποφεύγουν την αλήθεια, και ενώ ασεβούν δεν φρίττουν. Διότι ο μεν Θεός και Πατέρας απέστειλε εκ των προτέρων τον μακάριο Βαπτιστή να ανακράζει: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας». Για τον οποίο λέει και ο σοφότατος ευαγγελιστής: «Αυτός ήρθε για μαρτυρία, για να μαρτυρήσει περί του φωτός». Και μαρτύρησε λέγοντας ότι «Αυτός είναι που βαπτίζει εν Αγίω Πνεύματι» και ότι «Αυτός είναι ο Υιός του Θεού». Είναι λοιπόν αξιόπιστος στη μαρτυρία του για τον Χριστό, όντας μέγας, ο μακάριος Βαπτιστής.

Εάν όμως κάποιος επέλεγε να εφαρμόσει το νόημα των προκείμενων λόγων στα κηρύγματα του αγίου Βαπτιστού, και αυτός θα προσέγγιζε το ζήτημα ορθά. Διότι διέμενε στην έρημο, και σαν να φώναζε δυνατά στα όρη ευαγγελιζόταν την ειρήνη, δηλαδή τον Χριστό. Ωραία, λοιπόν, και ταχέα είναι τα πόδια εκείνου που λέει: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας». «Εόρταζε, Ιούδα, τις εορτές σου, εκπλήρωσε τα τάματά σου, διότι δεν θα περιπέσουν πλέον σε παλαίωση». Επειδή ο νόμος είχε προστάξει ότι δεν πρέπει να προσφέρουν θυσίες έξω από την ιερή και θεία αυλή, αλλά «στον τόπο, τον οποίο θα εκλέξει ο Κύριος ο Θεός σου, για να επικληθεί το όνομά Του», οι Ισραηλίτες, βρισκόμενοι σε ξένη γη και κατοικώντας στη χώρα των Περσών και των Μήδων, παρέμεναν εντελώς άπρακτοι και αδρανείς ως προς τα νομικά τους καθήκοντα, μη τελώντας τις καθιερωμένες εορτές, μη προσφέροντας θυσίες, ούτε τις απαρχές, ούτε ευχαριστήριες προσφορές σύμφωνα με τον νόμο, ούτε σφάζοντας τον αμνό κατά τη νουμηνία· ίσως δε να δίσταζαν ακόμη και για απλές δοξολογίες. Και αυτό το διαπιστώνουμε από τα λόγια του θεσπέσιου Δαβίδ, ο οποίος μιλά εκ προσώπου του λαού που βρισκόταν στη Βαβυλώνα: «Στα ποτάμια της Βαβυλώνας, εκεί καθίσαμε και κλάψαμε, όταν θυμηθήκαμε τη Σιών. Στις ιτιές, στο μέσο της, κρεμάσαμε τα όργανά μας.» Και επιπλέον αυτών: «Πώς να ψάλουμε την ωδή του Κυρίου σε ξένη γη;»

Για όσους σκέπτονται ορθά, κανένας λόγος δεν είναι απρεπής ώστε να προκαλέσει ανυπακοή, όταν εξετάζουν τη χρησιμότητα που προκύπτει από το πράγμα. Διότι των αγαθών κόπων ο καρπός είναι ένδοξος, ενώ από την οκνηρία και την αργία τίποτα δεν θα μπορούσε να γίνει χειρότερο. Και το να μην καταδέχεται κανείς να υποστεί το παραμικρό για εκείνο που πρόκειται να τον ωφελήσει, επιφέρει πικρή ζημία, και μάλιστα ζημία που δεν αφορά τυχαία πράγματα, όπως θα μπορούσε να πει κανείς, αλλά που αποβλέπει ήδη στον ίδιο τον όλεθρο της ψυχής. Εφόσον λοιπόν έτσι έχουν τα πράγματα και αυτή είναι η φύση τους, θεωρώντας ότι περισσότερο από όλους ταιριάζει και τώρα σε εμένα να σας απευθύνω λόγους για όσα σας συμφέρουν, και σχεδόν να φωνάξω εκείνο το προφητικό: «Ετοιμάσατε την οδόν του Κυρίου», έρχομαι πάλι στο μέσον. Υποθέτω δε ότι δεν θα γίνω φορτικός, τουλάχιστον στους σώφρονες, εάν φαίνομαι να συμβουλεύω ότι πρέπει να τιμώνται περισσότερο τα αγαθά μέσα στα οποία βρίσκονται, ειδικά κατά τον παρόντα καιρό. Εάν όμως σε κάποιον φαίνεται ότι δεν λέω τα καλύτερα, μολονότι καταβάλλω πολλή προσπάθεια για αυτό, ας προσέξει μήπως, εκφέροντας άδικη κρίση εναντίον μας, κατατάξει τον εαυτόν του ανάμεσα σε αυτούς που τιμούν το φαύλο, και χωρίς να το καταλάβει θέσει τον εαυτό του εκτός του καταλόγου των σοφών. Διότι το να χαίρεται κανείς με εκείνα που εύλογα θα επέκρινε κάποιος, και να θεωρεί ασήμαντη τη δόξα που βρίσκεται στα ανώτερα πράγματα, ή και να δυσανασχετεί με τους λόγους που λέγονται υπέρ αυτών, πώς δεν είναι γνώρισμα της έσχατης κακίας;

Φωνή εκείνου που βοά στην έρημο: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας. Κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί, και όλα τα στρεβλά θα γίνουν ευθεία, και η τραχιά οδός θα γίνει πεδιάδα. Και θα φανερωθεί η δόξα του Κυρίου, και θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού, διότι ο Κύριος μίλησε.

Διότι πρόκειται για τη «Φωνή βοώντος εν τη ερήμω· Ετοιμάσατε την οδόν του Κυρίου»· διότι το πράγμα δεν είναι μικρό, ούτε πρόκειται για μια συνηθισμένη, χωρίς διάκριση σωματική ένωση, αλλά για την κατά πίστη εκλογή του Πνεύματος, το οποίο ερευνά τα πάντα. Διότι οι κατά κόσμον γάμοι και οι συμφωνίες δεν γίνονται πάντοτε με ορθή κρίση, αλλά όπου υπάρχει πλούτος ή ομορφιά, εκεί γρήγορα συγκατανεύει ο νυμφίος. Εδώ, όμως, δεν μετράει η σωματική ομορφιά, αλλά η ακατάκριτη συνείδηση της ψυχής· εδώ δεν έχει θέση ο καταδικασμένος μαμωνάς, αλλά ο πλούτος της ψυχής που συνίσταται στην ευλάβεια.

Λοιπόν, αδελφοί, να χαίρεστε πάντοτε εν Κυρίω, και πάλι θα το πω, να χαίρεστε. Διότι πλησίασε η απολύτρωσή σας, και την σωτηρία σας την προσμένει η επουράνια στρατιά των αγγέλων. Και ήδη ακούγεται η φωνή εκείνου που βοά στην έρημο: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου. Ο δε προφήτης βοά: Οι διψασμένοι, πορευθείτε προς το νερό. Και αμέσως παρακάτω: Ακούστε με και θα φάτε τα αγαθά, και η ψυχή σας θα εντρυφήσει στα αγαθά. Και σε λίγο θα ακούσετε το αγαθό ανάγνωσμα να λέει: Φωτίζου, η νέα Ιερουσαλήμ, διότι έφτασε το φως σου. Για αυτήν την Ιερουσαλήμ έχει πει ο προφήτης: Και μετά από αυτά θα ονομαστείς πόλη δικαιοσύνης, πιστή μητρόπολη, η Σιών, εξαιτίας του νόμου που εξήλθε από τη Σιών και του λόγου του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, ο οποίος από εκεί ξεχύθηκε σαν βροχή σε ολόκληρη την οικουμένη.

Διότι όχι μόνο τους ελέγχει με κάθε τρόπο, λέγοντας ότι «εν αρχή ην ο Λόγος και ο Λόγος ην προς τον Θεόν και Θεός ην ο Λόγος», αλλά και διότι, κινούμενος από το Άγιο Πνεύμα και έχοντας εκθέσει με ακρίβεια τα όσα ειπώθηκαν από τον Σωτήρα για κάθε ζήτημα που εκπληρώθηκε στο πρόσωπο του Χριστού, παρέθεσε, όπως είπα, τις μαρτυρίες των αγίων προφητών, από τους οποίους προφήτες αυτοί έχουν αποξενώσει τους εαυτούς τους. Και αμέσως έδειξε πώς, σε όσους στάλθηκαν στον Ιωάννη τον Βαπτιστή από τους Φαρισαίους, ο ίδιος ο Ιωάννης αποκρίνεται λέγοντας: «Εγώ είμαι φωνή βοώντος στην έρημο, ευθύνατε την οδό του Κυρίου, καθώς είπε ο Ησαΐας ο προφήτης». Και πάλι ο ίδιος ο Ιωάννης λέγει, λαμβάνοντας τη μαρτυρία από τους προφήτες (και εννοώ από τον Δαβίδ), όταν ο Κύριος ανέτρεψε τα τραπέζια των κολλυβιστών και είπε: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», «τότε θυμήθηκαν ότι ήταν γραμμένο πως ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε». Και πάλι ο ίδιος ο Ιωάννης είπε ότι «ο Ησαΐας είδε, ευρισκόμενος εν Αγίω Πνεύματι». 24. Και πάλι, εξιστορείται ότι ο ίδιος ο άγιος Ιωάννης, ενώ κήρυττε στην Ασία, επιτέλεσε ένα παράδοξο έργο ως υπόδειγμα της αλήθειας. Διότι, αν και είχε πολιτεία (βίο) θαυμασιότατη και απολύτως σύμφωνη με το αποστολικό του αξίωμα, και χωρίς να λούζεται καθόλου, αναγκάστηκε από το Άγιο Πνεύμα να μεταβεί στο δημόσιο λουτρό (βαλανείο), λέγοντας: «Πάρτε μου τα αναγκαία για το λουτρό».

Ο Μάρκος, εξάλλου, έκανε την αρχή από το προφητικό πνεύμα που κατέρχεται από τα ύψη στους ουρανούς, αναφέροντας ως αρχή του ευαγγελίου, καθώς είναι γραμμένο στους προφήτες, το «φωνή βοώντος εν τη ερήμω», δείχνοντας την προφητική εικόνα του ευαγγελίου, και για τον λόγο αυτό απεικονίζοντας την εικόνα του λέοντα στην έρημο· [Αγία Τριάδα, ο Θεός μας, σώσε μας με τη χάρη Σου].

Και πάλι: Θα δείτε τον Βασιλέα με δόξα. Φωνή αυτού που βοά στην έρημο: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του Θεού μας. Ιδού ο Θεός μας, ιδού ο Κύριος έρχεται με ισχύ. Και πάλι: Πείτε στη θυγατέρα της Σιών: Ιδού, ο σωτήρας σου έρχεται έχοντας μαζί του την ανταμοιβή του.

Επομένως, επιθυμεί να μιλήσουν οι προαναφερθέντες εν κρυπτώ στην «καρδιά της Ιερουσαλήμ» και να την πείσουν «ότι έχει παύσει η ταπείνωσή της και έχει λυθεί η αμαρτία της»· διότι υπέμεινε «διπλή» τιμωρία για όσα αμάρτησε. ⌜Αρμόζει, λοιπόν, πλέον να τύχει παρηγοριάς και παραμυθίας εξαιτίας της επιφάνειας του κοινού Σωτήρα όλων των ανθρώπων, η οποία έλαμψε στον βίο. Θα μπορούσε δε κανείς να πει ότι «διπλή» τιμωρία έχει επέλθει στην «καρδιά της Ιερουσαλήμ»· επειδή, και σύμφωνα με την ιστορία, οι προαναφερθέντες συμμετείχαν στα δεινά του πλήθους, ταπεινωμένοι από αλλόφυλα έθνη, και νοερά τιμωρούσαν τους εαυτούς τους, πενθώντας για την αποβολή του πλήθους και θρηνώντας για την πτώση και την απώλεια των πολλών· αλλά και κατά δεύτερον, όταν πολιορκήθηκε η Ιερουσαλήμ, με αποτέλεσμα να κατεδαφιστεί ως το έδαφος ο ναός που βρισκόταν σε αυτήν, υπέμεινε «διπλή» τιμωρία για τα ασεβήματα που διαπράχθηκαν μέσα σε αυτήν.⌝ Όμως, εν πάση περιπτώσει, η επιφάνεια του Σωτήρα, που εξαγγέλλεται στη συνέχεια, μετέδιδε την παρηγοριά και στους συνετούς που βρίσκονταν σε αυτήν, τους οποίους ονόμαζε «καρδιά». Και το ποια ήταν η παρηγοριά, το παρουσιάζει στη συνέχεια λέγοντας: «Φωνή βοώντος εν τη ερήμω· ετοιμάσατε την οδόν Κυρίου, ευθείας ποιείτε τας τρίβους του Θεού ημών». Στα οποία προσθέτει: «και όψεται πάσα σαρξ το σωτήριον του Θεού ημών», δηλαδή το ευαγγελικό κήρυγμα, και η παρηγοριά ήταν αυτή που θέσπιζε ότι επρόκειτο να γίνει γνωστό σε όλους τους ανθρώπους «το σωτήριον του Θεού».

Στο παρελθόν, λοιπόν, ο Μωυσής οδήγησε τον λαό των Ιουδαίων μέσα από την έρημο, τώρα όμως γίνεται λόγος για μιαν άλλη έρημο και για κάποιον άνδρα που βοά μέσα σε αυτήν, ή σύμφωνα με τον Ακύλα: «φωνή κάποιου που καλεί στην έρημο». Ποιος ήταν όμως αυτός που βοούσε στην έρημο, ποια ήταν αυτή η έρημος, και προς ποιους ελέγετο το: «Ετοιμάσατε την οδό του Κυρίου και κάντε ευθείες τις τρίβους του»; Ήταν φυσικό όσοι τα άκουγαν αυτά να τα ερευνούν, να προσδοκούν την εκπλήρωση της προφητείας και να εύχονται να δουν το σωτήριο του Θεού που είχε προφητευθεί. Γι’ αυτόν τον λόγο, επειδή οι γνώστες των προφητικών λόγων προσδοκούσαν ότι αυτά επρόκειτο να συμβούν, σε αυτούς που στάλθηκαν στον Ιωάννη από τους αρχιερείς και τους διδασκάλους του λαού, οι οποίοι ζητούσαν να μάθουν ποιος είναι και ρωτούσαν: «Μήπως τάχα αυτός είναι ο Χριστός ή ο Ηλίας ή ο προφήτης;», ο ίδιος έλεγε πως δεν είναι κανένας από αυτούς. Και όταν συνέχισαν να τον ρωτούν και να λένε: «Πες μας λοιπόν, ποιος είσαι; Για να δώσουμε απάντηση σε εκείνους που μας έστειλαν. Τι λες για τον εαυτό σου;».

Έδινε αυτή την απάντηση λέγοντας: «Εγώ είμαι φωνή βοώντος εν τη ερήμω· ετοιμάσατε την οδό του Κυρίου, καθώς είπε ο προφήτης Ησαΐας». Διότι τους αρκούσε να ακούσουν το: «Εγώ είμαι φωνή βοώντος εν τη ερήμω», σαν να γνώριζαν ακριβώς την προφητεία και να προσδοκούσαν την εκπλήρωσή της, την οποία δίδασκε ότι πραγματοποιούνταν στο πρόσωπό του, παρουσιάζοντας αφενός τον εαυτό του ως αυτόν που βοά στην έρημο και δείχνοντας αφετέρου ότι η έρημος στην οποία διέμενε ήταν διαφορετική από εκείνη του Μωυσή. Υποδείκνυε δε ότι βρισκόταν ήδη επί θύραις «το σωτήριον του Θεού», το οποίο σύμφωνα με την προφητεία επρόκειτο να γίνει γνωστό σε κάθε σάρκα. Η δε προφητεία που λέει: «Φωνή βοώντος εν τη ερήμω, ετοιμάσατε την οδό του Κυρίου», δηλαδή το ευαγγελικό κήρυγμα ή αυτή η νέα παράκληση που επιζητεί να γίνει γνωστό σε όλους τους ανθρώπους «το σωτήριον του Θεού», φανέρωνε σαφώς ότι τα προφητευόμενα δεν επρόκειτο να συμβούν στην Ιερουσαλήμ, αλλά στην έρημο, εννοώ δηλαδή το να φανερωθεί η δόξα του Κυρίου και το να γίνει γνωστό σε κάθε σάρκα το σωτήριον του Θεού. Και αυτά μεν εκπληρώνονταν ιστορικά και κατά λέξη στο πρόσωπο του Βαπτιστή Ιωάννη, ο οποίος κήρυττε τη σωτήρια Θεοφάνεια στην έρημο του Ιορδάνη, όπου και φανερώθηκε το σωτήριον του Θεού.

Ο ίδιος ο Χριστός και η δόξα Του έγιναν γνωστά σε όλους, όταν κατά τη βάπτισή Του «άνοιξαν οι ουρανοί», και «το Άγιο Πνεύμα, κατεβαίνοντας με μορφή περιστεράς, παρέμεινε πάνω Του», και ακούστηκε πατρική «φωνή» που έδινε μαρτυρία για τον Υιό: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, αυτόν να ακούτε». Διότι όλα αυτά ήταν σημεία της «σωτήριας δόξας» που συντελέστηκαν «στην έρημο» του Ιορδάνη και μαρτυρήθηκαν από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, αλλά βεβαίως αναφέρονταν νοητά και στην άλλοτε «έρημο» του Θεού, την Εκκλησία των εθνών. Ακόμη και σήμερα η ίδια «φωνή βοά» ευαγγελιζόμενη «το σωτήριο του Θεού» και προετοιμάζοντας τις ακοές όσων προσέρχονται για να αποδεχθούν τη «δόξα» του Θεού Λόγου, ο οποίος «ήταν εν αρχή προς τον Θεό». Δεν ονόμασε αυτόν που «βοά στην έρημο» Λόγο, ούτε καν κατ' αντιπαραβολή, αλλά προς το παρόν τον ονόμασε «φωνή» προπαρασκευαστική του τέλειου Λόγου που έμελλε «να εμφανιστεί», για τον οποίο η «φωνή», προετοιμάζοντας τις ψυχές των ανθρώπων, «βοά» ότι πρέπει «να ετοιμάσουν την οδό του Κυρίου» και «να κάνουν ευθείες τις τρίβους του Θεού ημών», ενώ κατά τον Σύμμαχο η «φωνή στην έρημο» έλεγε: «ευτρεπίστε την οδό του Κυρίου, ομαλύνετε σε άβατο τόπο την οδό για τον Θεό μας». Διότι αυτά λέγονταν επειδή Εκείνος έμελλε να επιδημήσει στην «έρημο» και στον από αιώνων «άβατο» τόπο του Θεού. Ήταν δε όλα τα έθνη «έρημα» από τη γνώση του Θεού και «άβατα» για όλους τους δίκαιους άνδρες και προφήτες του Θεού.

Γι' αυτό η «φωνή» προτρέπει να «ετοιμάσουν την οδό» για τον Λόγο του Θεού και να κάνουν την «άβατη» και τραχιά οδό «ομαλή», ώστε, αφού επιδημήσει, να επιβεί ο «Θεός ημών», με την προσθήκη της λέξης «ημών»· διότι λέει: «ευθείες κάνετε τις τρίβους του Θεού ημών». Επειδή αυτός που «βοά στην έρημο» τα λέει αυτά σαν να απευθύνεται σε άλλους· διότι ήταν αναρίθμητοι και από αλλόφυλα έθνη αυτοί που προσέρχονταν στο βάπτισμα του Ιωάννη, αλλά και ο ευαγγελικός λόγος μέσα στην Εκκλησία αυτά απευθύνει προς τα έθνη όλης της οικουμένης. Έπειτα, διεγείρει τις ψυχές που έχουν ταπεινωθεί στο βάθος της κακίας προσθέτοντας: «κάθε φάραγγα θα γεμίσει», ενώ για τις υπερήφανες και όσες επαίρονται ενάντια στη γνώση του Θεού, διδάσκει ότι θα υποστούν το αντίθετο, λέγοντας: «και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί», αλλά «και θα γίνουν τα στρεβλά», λέει, «ευθεία», και διατάσσει η «τραχιά» ψυχή να γίνει «ομαλή», ώστε να καταστεί δεκτική της επιβάσεως του Θεού. Όλα αυτά αναγκαίως προέτρεψε να γίνουν για την αιτία που ακολουθεί, την οποία παρουσιάζει στη συνέχεια λέγοντας: «και θα οφθεί η δόξα Κυρίου», ή σύμφωνα με τους λοιπούς ερμηνευτές: «και θα αποκαλυφθεί».

Σε ποιον δε 〈θα αποκαλυφθεί〉, το διασαφηνίζει προσθέτοντας: 〈και θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού〉· ⌜〈σάρκα〉 δε ήταν οι ίδιοι που ήταν μόνο ‹σάρκινοι› και ουδόλως ‹μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος›, όλοι οι άνθρωποι.⌝ Το οποίο βεβαίως παριστά και ο Μωυσής καταγράφοντας τον Θεό να λέει: «Δεν θα παραμείνει το πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι 〈σάρκες〉». Ότι λοιπόν 〈κάθε σάρκα〉 έμελλε να γνωρίσει 〈το σωτήριο του Θεού〉, το δίδασκε με το πρώτο κήρυγμα η 〈φωνή που βοά στην έρημο〉· ⌞‹διότι αψευδής είναι εκείνος που το υποσχέθηκε›.⌟ Όμως δεν διέλαθε της προσοχής του προφητικού πνεύματος η απείθεια και η απιστία του ιουδαϊκού λαού· γι' αυτό δεύτερο κήρυγμα κάνει η ίδια 〈βοώντας〉 και λέγοντας: 〈Κάθε σάρκα είναι χόρτο, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος χόρτου〉. ⌜Αυτή λοιπόν είναι η φύση 〈κάθε σάρκας〉 και του ανθρώπου που ‹φορεί› «την εικόνα του χοϊκού», εννοώ του φιλοσώματου και ‹εκείνου που ζει κατά σάρκα›· όμοια λοιπόν με το 〈χόρτο〉 της γης και με τα ωραία 〈άνθη〉 για λίγο θάλλει και ωραΐζεται, έπειτα μετά από λίγο εξαιτίας της ρευστής και ασταθούς φύσεως μαραίνεται, πράγμα που διδάσκει η Γραφή λέγοντας: 〈ξεράθηκε το χόρτο, και το άνθος έπεσε〉.⌝ Αλλά αυτά μεν τα δίδαξε η προφητεία γενικότερα, στη συνέχεια όμως διακριτά το εβραϊκό κείμενο, κάνοντας μνεία του ιουδαϊκού λαού, προσθέτει: 〈αληθώς ο λαός είναι χόρτο· ξεράθηκε το χόρτο, έπεσε το άνθος〉.

Αντί δε του «το ρήμα του Θεού μας μένει στον αιώνα», ο Σύμμαχος είπε: «ο δε λόγος του Θεού μας θα παραμείνει στον αιώνα». Αυτά προανήγγειλε η «φωνή στην έρημο» για τον Λόγο του Θεού, εννοώ τον Ιωάννη που δίδασκε για τον Χριστό, ότι δηλαδή μόνο αυτός «θα παραμείνει στον αιώνα», και θα διαφυλάξει αυτούς που στέκονται πλάι του και παραμένουν μαζί του, όσους έχουν αποδεχθεί το «σωτήριό» του. ⌜Και αυτά ακολουθούν πολύ κατάλληλα το νόημα των προηγουμένων, κάνοντας μνεία των ευαγγελιστών και ευαγγελιζόμενα στους ανθρώπους την παρουσία του Θεού, μετά από όσα αναφέρθηκαν για τη «φωνή που βοά στην έρημο». Διότι την προφητεία για τον Ιωάννη τον Βαπτιστή την ακολουθούσε ο λόγος για τους ευαγγελιστές του Σωτήρα, καθώς και η φανέρωση της θεοφάνειάς του.⌝ Κατά δε τους υπόλοιπους ερμηνευτές, αντί για το «ο ευαγγελιζόμενος», έχει ειπωθεί «η ευαγγελιζομένη». Λέει λοιπόν ο Σύμμαχος: «Σε όρος υψηλό ανέβα, ευαγγελιζομένη Σιών, και ύψωσε δυνατά τη φωνή σου, ευαγγελιζομένη Ιερουσαλήμ· ύψωσέ την, μη φοβάσαι». Και μέσα από αυτά, πρόσεξε ότι ο λόγος θεωρεί τη «Σιών» και την «Ιερουσαλήμ» ως κάτι έμψυχο και ζωντανό· την προέτρεπε, λοιπόν, να «ανέβει σε υψηλό όρος» και να «υψώσει τη φωνή της» ευαγγελιζόμενη την παρουσία του Θεού. ⌜Ποια είναι λοιπόν αυτή η «Σιών» που ανεβαίνει «σε υψηλό όρος», διαφορετικό από την ίδια;

Γι' αυτό προσθέτει: «ποιος εγνώρισε τον νου του Κυρίου», ο οποίος είναι ο δημιουργός όλων των προειρημένων, ο οποίος, χωρίς να έχει ανάγκη συμβούλου ούτε λαμβάνοντας γνώμη από κανέναν, με την ίδια του τη σοφία παρήγαγε «από το μη ον στο είναι» με άρρητη δύναμη εκείνα που πουθενά και με κανέναν τρόπο δεν υφίσταντο. Στη συνέχεια διδάσκει όλους εκείνους από τα έθνη που έχουν προσκληθεί στην ευαγγελική χάρη, στους οποίους «το σωτήριον του Θεού» ευαγγελιζόταν πρωτύτερα «η φωνή που βοά στην έρημο», ότι «δεν είναι τίποτε όλα τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό». Εφόσον, βεβαίως, υπάρχουν στον ουρανό και στον αέρα και πέρα από τον ουρανό λογικά πνεύματα και θείες δυνάμεις και αναρίθμητο πλήθος λειτουργών του Θεού που περιβάλλουν τον παμβασιλέα, λέγει ότι «τα έθνη» επί της γης «που δεν γνωρίζουν τον Θεό» μοιάζουν με ελάχιστη «σταγόνα» που απέρρευσε από το πλήρωμα των θείων λογικών όντων, και ότι οι ίδιοι μοιάζουν με «ζυγό» που γέρνει από μια ελάχιστη «ροπή» βάρους, επειδή έχουν ελκυσθεί προς τα κάτω από το βάρος της κακίας στην άθεη αμαρτία, αλλά και ότι δεν διαφέρουν σε τίποτε από «σάλιο» που έχει φτυστεί και αναμειχθεί με το χώμα της γης· διότι έχουν πάθει το ίδιο με το σάλιο, επειδή, ενώ είναι λογικά όντα, έχουν αναμειχθεί με την «άγνοια του Θεού» και με κάθε ασέβεια.

Υμνεί τον Θεό εκείνος που έχει εκπαιδεύσει την ψυχή του μέσω υγιών δογμάτων και αναπέμπει τις πρέπουσες σε Αυτόν θεολογίες από κεκαθαρμένη διάνοια· ψάλλει δε στο όνομά Του, εκείνος που μέσω των κινήσεων του σώματος και μέσω της ενέργειας των αισθητηρίων του πράττει τέτοια έργα, ώστε να δοξάζεται μέσω αυτού το όνομα του Θεού από εκείνους που τον βλέπουν. Αυτά, λοιπόν, παραγγέλλει πρώτα ο λόγος να πράττει ο χορός των δικαίων· στη συνέχεια δε, προστάζει να κάνουν κάτι χρήσιμο για τους άλλους. Διότι, για να εισέλθει ο Θεός στον βίο των ανθρώπων, και για να περπατήσει ανάμεσα στους επιγείους, διατάζει να κατασκευάσουν τον δρόμο Του λείο και ομαλό, λέγοντας: «Οδοποιήσατε»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Καταστρώσατε»· και σύμφωνα με τον Ακύλα, «Αποσκολοπίσατε», δηλαδή αφαιρέστε κάθε τι το στρεβλό, και εξομαλύνετε κάθε τι το τραχύ, ώστε η πορεία του Θεού προς τους ανθρώπους να γίνει λεία και ομαλή. Αυτό ακριβώς φανέρωνε και ο Ησαΐας λέγοντας: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους Του. Κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί. Και τα στρεβλά θα γίνουν ευθεία, και τα τραχιά λείοι δρόμοι, και κάθε σάρκα θα δει το σωτήριο του Θεού». Εδώ, όμως, δεν προστάζει να κατασκευάσουν τον δρόμο προτού πρώτα μάθουν πώς πρέπει να υμνούν τον Θεό και πώς να ψάλλουν στο όνομά Του.

Ψ. ΙΖ΄. Φωνή αυτού που βοά στην έρημο: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου· κάντε ευθείες τις ατραπούς του· κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί· και όλα τα σκολιά θα γίνουν ευθεία και η τραχιά γη πεδιάδες· και θα φανερωθεί η δόξα του Κυρίου, και θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού, διότι ο Κύριος μίλησε.

Ο πρόδρομος του Σωτήρος ημών Ιωάννης, προς εκείνους που τον ρωτούσαν ποιος είναι, απαντά: «Εγώ είμαι φωνή βοώντος εν τη ερήμω», και τα εξής. Για τον λόγο αυτόν, λοιπόν, παραθέσαμε το κεφάλαιο αυτό μεταξύ των μαρτυριών περί του Χριστού, θεωρώντας ότι ο Ιωάννης αποτελεί σύμβολο του αποστολικού κηρύγματος. Διότι τέτοια είναι η φωνή που βοά στην έρημο, ούσα ασαφής και αδιάρθρωτη για εκείνους που μόλις τώρα διδάσκονται τα πρώτα στοιχεία. Στην άλλοτε, δε, έρημο, δηλαδή στην εξ εθνών Εκκλησία, αυτή η φωνή που ακούστηκε παρακινεί να ετοιμάσουν την οδό του Κυρίου, και τα εξής· τα οποία, όποιος ενδιαφέρεται να τα γνωρίσει, ερευνώντας τα καθ' ησυχίαν, θα τα μάθει.

Εντούτοις, για τρίτη ήδη φορά έχουν προφητευτεί τα σχετικά με την Αίγυπτο και την άφιξή του εκεί. Αν όμως κάποιος ισχυριζόταν ότι αυτά δεν εφαρμόζονται καθόλου στον δικό μας Σωτήρα, αλλά τουλάχιστον τα χωρία που παραθέτει ο Ματθαίος έχουν ληφθεί από τον ίδιο από τη μαρτυρία του Μωυσή (την οποία μόλις προηγουμένως εξετάσαμε, αναλύοντας το «ο Θεός τον οδήγησε από την Αίγυπτο»), εφόσον ούτε ο ίδιος ο ευαγγελιστής ανέφερε ότι το λόγιο ελήφθη από την προφητεία του Ωσηέ, ... ώστε να είναι δυνατό, αναζητώντας το κάπου, να το βρούμε καταγεγραμμένο, από όπου είναι πιθανό ο ευαγγελιστής να έκανε την παράθεσή του. 〈Από τον Ησαΐα〉. «Φωνή βοώντος εν τη ερήμω: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις ατραπούς του. Κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί· και τα σκολιά θα γίνουν ευθεία, και τα τραχιά λείοι δρόμοι, και θα φανερωθεί η δόξα του Κυρίου, και κάθε σάρκα θα δει το σωτήριο του Θεού, διότι ο Κύριος μίλησε». Έπρεπε και αυτή η προφητεία να εκπληρωθεί κατά τους χρόνους του Σωτήρος μας. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον ευαγγελιστή Λουκά, «κατά το δέκατο πέμπτο έτος της ηγεμονίας του Τιβερίου Καίσαρος, όταν επιτρόπευε ο Πόντιος Πιλάτος στην Ιουδαία», και όσα απαριθμούνται μαζί με αυτό, «ήλθε ο λόγος του Θεού στον Ιωάννη, τον υιό του Ζαχαρία, στην έρημο»· ο οποίος, αφού πήγε «σε όλη την περίχωρο του Ιορδάνη, κήρυττε βάπτισμα μετανοίας προς άφεσιν αμαρτιών».

Ποια ήταν, λοιπόν, η αιτία που ο Ιωάννης, όταν εμφανίστηκε, δεν κήρυττε στις πόλεις ούτε στην ίδια την Ιερουσαλήμ, αλλά στην έρημο; Κάποιος, βέβαια, θα μπορούσε να πει ότι το έκανε αυτό προς εκπλήρωση της προφητείας. Αλλά εκείνος που εξετάζει τα πράγματα με ακρίβεια, αμέσως θα ρωτήσει τι άραγε ήθελε να σημάνει η ίδια η προφητεία αναφέροντας την έρημο και τα όσα σχετίζονταν με αυτήν. Σε αυτόν θα απαντήσουμε ότι και αυτό ήταν σημείο της καθαιρέσεως της Ιερουσαλήμ και του θυσιαστηρίου της, καθώς και της λατρείας σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, επειδή πλέον η άφεση των αμαρτιών δεν τους παρεχόταν μέσω των νομικών θυσιών, αλλά παραδιδόταν μέσω του λουτρού της καθάρσεως, στην άλλοτε διψασμένη και έρημη, εννοώ δηλαδή την Εκκλησία των εθνών. Σε αυτήν, η προφητική φωνή που ακούστηκε παραγγέλλει να ετοιμάσουν «την οδό του Κυρίου», προαναγγέλλοντας αφενός ότι οι ψυχές που βρίσκονται κάτω σε κάποιο βάθος κακίας, σαν να κείτονται σε φάραγγα, θα ανυψωθούν, και αφετέρου ότι τα παλαιά υψώματα της Ιερουσαλήμ και των αρχόντων και των βασιλέων της, τα οποία ονομάζονται όρη και βουνοί, θα ταπεινωθούν. Και όταν αυτά εκπληρωθούν, λέει: «Κάθε σάρκα θα δει το σωτήριο του Θεού», και είναι φανερό ότι εννοεί κάθε ψυχή που ζει με σάρκα πάνω στη γη, Ελλήνων και βαρβάρων μαζί, και γενικά όλων ανεξαιρέτως των εθνών, τα οποία αποδεικνύεται ότι έφτασαν σε εκπλήρωση σύμφωνα με την προφητεία.

Αποκαλείται Σαμαρείτης και δαιμονισμένος, όμως σώζει αυτόν που κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ και έπεσε σε ληστές, όμως αναγνωρίζεται από τους δαίμονες, και διώχνει δαίμονες, και καταποντίζει λεγεώνα πνευμάτων, και βλέπει τον αρχηγό των δαιμόνων να πέφτει σαν αστραπή. Λιθοβολείται, αλλά δεν συλλαμβάνεται. Προσεύχεται, αλλά εισακούει προσευχές. Δακρύζει, αλλά σταματά τα δάκρυα. Ρωτά πού έχει ταφεί ο Λάζαρος, διότι ήταν άνθρωπος· αλλά ανασταίνει τον Λάζαρο, διότι ήταν Θεός. Πωλείται, και μάλιστα πολύ φθηνά, δηλαδή αντί τριάντα αργυρίων, αλλά εξαγοράζει τον κόσμο, και σε υψηλή τιμή, δηλαδή με το ίδιο του το αίμα. Οδηγείται σαν πρόβατο στη σφαγή, αλλά ποιμαίνει τον Ισραήλ, και τώρα πια και ολόκληρη την οικουμένη. Είναι σαν άφωνος αμνός, αλλά είναι ο Λόγος, που εξαγγέλλεται από τη φωνή εκείνου που βοά στην έρημο. Καταπονήθηκε και τραυματίστηκε, αλλά θεραπεύει κάθε νόσο και κάθε ασθένεια. Υψώνεται στο ξύλο και προσηλώνεται, αλλά επαναφέρει στο ξύλο της ζωής, αλλά σώζει και τον ληστή που συσταυρώνεται μαζί του, αλλά σκοτεινιάζει καθετί το ορατό. Ποτίζεται με ξύδι, γεύεται χολή· ποιος; Αυτός που μετέτρεψε το νερό σε κρασί, ο καταλυτής της πικρής γεύσης, η γλυκύτητα και η απόλυτη επιθυμία. Παραδίδει την ψυχή του, αλλά έχει την εξουσία να την πάρει πάλι, αλλά το καταπέτασμα σχίζεται, διότι φανερώνονται τα επουράνια, αλλά οι πέτρες σχίζονται, αλλά οι νεκροί ανασταίνονται. Πεθαίνει, αλλά ζωοποιεί, και καταλύει τον θάνατο με τον θάνατο.

Αυτό σου διακηρύττει η φωνή του τρυγονιού, δηλαδή η φωνή εκείνου που βοά στην έρημο. Διότι ο Ιωάννης είναι αυτό το τρυγόνι, ο πρόδρομος αυτής της λαμπρής άνοιξης, ο οποίος δείχνει στους ανθρώπους τα ωραία άνθη της αρετής και τα προσφέρει σε όσους επιθυμούν να τα συλλέξουν. Μέσω αυτών υπέδειξε το άνθος που φύτρωσε από τη ρίζα του Ιεσσαί, τον Αμνό του Θεού που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, και δίδαξε τη μετάνοια από την κακία και την ενάρετη πολιτεία. Διότι λέει: «Ακούστηκε η φωνή του τρυγονιού στη γη μας». Ίσως ονομάζει «γη» εκείνους που έχουν κατακριθεί για την κακία τους, τους οποίους το Ευαγγέλιο αποκαλεί τελώνες και πόρνες, ανάμεσα στους οποίους ακούστηκε ο λόγος του Ιωάννη, ενώ οι υπόλοιποι δεν αποδέχτηκαν το κήρυγμα. Όσο για εκείνο που έχει λεχθεί περί της συκιάς, ότι «έβγαλε τους ολύνθους της», ας το κατανοήσουμε με τον εξής τρόπο: Η συκιά έχει την εξαιρετική ιδιότητα να ελκύει την υγρασία από το βάθος, εξαιτίας της θερμότητας. Επειδή όμως συγκεντρώνεται πολύς χυμός στο εσωτερικό της, αναγκαστικά η φύση, μέσω της πέψης των υγρών που γίνεται μέσα στο φυτό, αποβάλλει από τα κλαδιά το άχρηστο και γεώδες μέρος της υγρασίας. Και το κάνει αυτό πολλές φορές, μέχρις ότου το καθαρό και θρεπτικό μέρος προβάλει στον κατάλληλο καιρό, απαλλαγμένο από την άχρηστη ποιότητα.

Και όχι μόνο ο Πρόδρομος του Κυρίου μαρτυρεί από μόνος του ότι αυτός που έρχεται είναι τέτοιος, αλλά επισημαίνει ότι και ο Ησαΐας τον προανήγγειλε ως Κύριο, ενώ παρουσιάζει τον εαυτό του ως υπηρέτη που στάλθηκε για να προκηρύξει την έλευσή του και να προτρέψει όσους πείθονται να ετοιμαστούν για την υποδοχή του, λέγοντας: «εγώ είμαι φωνή βοώντος στην έρημο, ετοιμάστε την οδό του Κυρίου».

Λύση. Αυτήν την ευαγγελική αρχή, έτσι πρέπει να την αναγιγνώσκουμε κατ' υπερβατόν: Αρχή του Ευαγγελίου του Ιησού Χριστού. Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελόν μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα προετοιμάσει την οδό σου εμπρός σου· όπως είναι γραμμένο στον προφήτη Ησαΐα: Φωνή βοώντος στην έρημο.