Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 41:1

Ο Κύριός μας, όταν οι απόστολοι τον ρωτούσαν για την καταστροφή του ναού στα Ιεροσόλυμα και για τη συντέλεια, προείπε τα μελλοντικά γεγονότα στον βαθμό που μπορούσαν να τα κατανοήσουν· τα οποία αφενός ήδη συνέβησαν στους χριστοκτόνους Ιουδαίους κατά την πολιορκία επί Βεσπασιανού και Τίτου, όπως ιστορεί ο Εβραίος Ιώσηπος, και αφετέρου στο τέλος του κόσμου, με πολύ μεγαλύτερη σφοδρότητα, θα επέλθουν, τρόπον τινά, σε ολόκληρο τον κόσμο κατά την έλευση του αντιχρίστου, όπως έχει ειπωθεί. Κατά την περίοδο αυτή, όσοι κατέχουν εξέχουσα θέση είτε στην εκκλησιαστική τάξη είτε στην κοσμική εξουσία, οι οποίοι ονομάζονται μεταφορικά «όρη», καθώς και οι εκκλησίες των πιστών, που αποκαλούνται μεταφορικά «νησιά» και ανανεώνονται προς τον Θεό, σύμφωνα με τον Ησαΐα, θα φύγουν από τους τόπους τους, αλλάζοντας διαρκώς τόπο εξαιτίας του ψευδόχριστου. Αυτά ακριβώς, εξάλλου, κι εμείς πριν από την έλευσή του, εξαιτίας των αμαρτιών μας, τα έχουμε δοκιμάσει κατά τη φιλανθρωπία του Θεού.

Διότι πρόθυμοι και γεμάτοι νεανική ορμή θα διαβούν τα μονοπάτια της προς τον Θεό ευσέβειας, εφόσον ο Χριστός τους παρέχει τα απαραίτητα για τη ζωή και δεν τους αφήνει να κοπιάζουν. Διότι γεμίζει τις καρδιές εκείνων που τον αγαπούν με την άνωθεν δύναμη, ώστε, ακόμη κι αν συμβεί να περιπέσουν σε πειρασμούς και κόπους, επιτυγχάνοντας την αρετή, να αναδεικνύονται ανώτεροι από την κούραση, γνωρίζοντας καλά ότι η υπομονή είναι κάτι το πολύ επιθυμητό, και αν υπάρχει σε κάποιους, τους καθιστά απόλυτα δοκιμασμένους. «Διότι η υπομονή κατεργάζεται τη δοκιμή, η δοκιμή την ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει αυτούς που έχουν συνηθίσει να ζουν κατ' αυτόν τον τρόπο». Ο μακάριος Δαβίδ παρακινεί σε ανδρεία, και προφανώς σε ανδρεία για κάθε αγαθό έργο, λέγοντας: «Να έχετε ανδρεία, και ας κραταιώνεται η καρδιά σας, όλοι όσοι ελπίζετε στον Κύριο». <Ανανεωθείτε ενώπιόν μου, νησιά. Διότι οι άρχοντες θα ανανεώσουν τη δύναμή τους· ας πλησιάσουν και ας μιλήσουν μαζί, και τότε ας αναγγείλουν κρίση.> Τα νησιά κατανοούνται με διάφορους τρόπους. Διότι υπάρχουν βέβαια πολλά μέσα στις θάλασσες, αλλά μερικές φορές ονομάζονται έτσι και πόλεις και χωριά που έχουν ολόγυρά τους μεγάλη έκταση ακαλλιέργητης και χέρσας γης· τέτοιες λένε ότι είναι οι περιοχές των Ιδουμαίων και των Μωαβιτών, καθώς βρίσκονται μέσα στην έρημο.

Ήταν δε αυτοί ασεβείς και ειδωλολάτρες, και όχι μακριά από τη χώρα των Ιουδαίων. Λέμε λοιπόν, ότι επειδή θέλει να υποδηλώσει την προσέλευση των εθνών, και μεταφέροντας τη δύναμη του γεγονότος από το μερικό στο όλον, απευθύνεται στις πόλεις των πλανημένων, λέγοντας: «Ανακαινιστείτε ερχόμενες σε εμένα, νήσοι», δηλαδή, αποβάλλοντας από τις καρδιές σας την παλαιότητα και τη σαθρότητα που προέρχεται από την πλάνη και την αμαρτία, ανακαινιστείτε μέσω της μετάνοιας. Σκεφτείτε τα καλύτερα, αποδεχθείτε τη χάρη που ανακαινίζει σε μια νέα ζωή, και είναι προφανές ότι πρόκειται για τη χάρη μέσω του Χριστού. Είναι πιθανό όμως και με άλλον τρόπο να ονομάζονται εδώ «νήσοι» οι Εκκλησίες, οι οποίες τρόπον τινά βρίσκονται ανάμεσα σε κοσμικές περιστάσεις και κατακλύζονται από τα κύματα εκείνων που ξεσηκώνονται εναντίον τους, ωστόσο έχουν ασφαλή θεμελίωση και παραμένουν ακλόνητες. Διότι έχουν θεμελιωθεί πάνω σε πέτρα, και σε αυτήν βρίσκεται ο Χριστός. Αυτές λοιπόν που έχουν ονομαστεί ως νήσοι είναι, δηλαδή, οι Εκκλησίες. Σημαίνεται δε μέσω αυτών, ότι το πλήθος που έχει κληθεί μέσω της πίστεως, το οποίο κάποτε ήταν φιλαμαρτήμον, βδελυρό και ακάθαρτο, σαθρό και ρυτιδωμένο, μετέβη μέσω του Χριστού σε μια νέα ζωή, έγινε παρθένο, αγνό, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα, αλλά μάλλον άγιο και άμωμο.

«Επομένως, ανανεωθείτε ερχόμενοι προς εμένα», λέει. Και διαβεβαιώνει κατηγορηματικά ότι οι άρχοντες θα αλλάξουν δύναμη. Άρχοντες εδώ ονομάζει τους κήρυκες της αλήθειας, οι οποίοι μετά την κλήση τους έγιναν διαφορετικοί από ό,τι ήταν πριν. Και αυτό το φανερώνουν ο Πέτρος και ο Παύλος, και η υπόλοιπη χορεία των αποστόλων, στους οποίους είναι καταλληλότερο να αποδοθεί και το: «Θα βγάλουν φτερά σαν αετοί. Θα τρέξουν και δεν θα κοπιάσουν. Θα βαδίσουν και δεν θα πεινάσουν». Διότι τέτοια θαύματα φανερώνουν οι Πράξεις τους. Επειδή οι μαθητές του Σωτήρος μας δεν υπήρξαν σαν τους πρώτους, δηλαδή τους διδασκάλους των Ιουδαίων. Αλλά, καθώς διέθεταν μια άλλη δύναμη, προφανώς πνευματική, ήταν κατά πολύ ανώτεροι και ασυγκρίτως υπερτερούσαν ως προς τα καυχήματα της αρετής. Αυτοί, λοιπόν, οι άρχοντες ας πλησιάσουν και ας μιλήσουν ταυτόχρονα. Το δε «ας πλησιάσουν» θα το κατανοήσεις χρονικά. Διότι, όταν τους αναδείξει ο καιρός, θα μιλήσουν ταυτόχρονα. Είναι σαν να λέει: Όλοι θα πουν το ίδιο πράγμα σε εκείνους που μυσταγωγούνται. Επειδή, καθώς μιλούν από το ίδιο Πνεύμα, δεν θα έρθουν σε σύγκρουση με τα λόγια ο ένας του άλλου, αλλά μάλλον θα κάνουν με απόλυτη συμφωνία το κήρυγμα για τα θεία δόγματα, και θα αναγγείλουν το κεκρυμμένο μυστήριο του Χριστού.

Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το ρητό: «Τότε ας αναγγείλουν κρίση». Επειδή δηλαδή οι Ισραηλίτες ονόμαζαν «κρίση» τον νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή, για τον λόγο αυτό, αντιπαραθέτοντας σε αυτόν πολύ εύστοχα το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα, το αποκαλεί «κρίση» μέσα από αυτά τα λόγια. Διότι η αληθινή δίκαιη κρίση και η δύναμη της νομοθεσίας που είναι αρεστή στον Θεό, δεν διαφαίνεται τόσο στη σκιά του νόμου, αλλά στο κήρυγμα των αγίων μυσταγωγών, των νέων αρχόντων. Οι οποίοι, αφού διδάχθηκαν από τον Χριστό την κρίση, δηλαδή το θέλημα του Θεού και Πατέρα, αυτήν ακριβώς ανήγγειλαν και σε εμάς μεταφέροντας τα ίδια λόγια. «Ποιος εξήγειρε από την ανατολή τη δικαιοσύνη, την κάλεσε στα βήματά του και θα πορευθεί;» Δεν πρέπει να θαυμάζεται ο Θεός που εξουσιάζει τα πάντα μόνο και μόνο από την απλή μεγαλουργία του μέσα στα δημιουργήματα, αλλά διότι και μέσω των ευεργεσιών του φανερώνει τη γαληνότητα που υπάρχει σε αυτόν.

Διότι εκείνοι που δεν αποδέχθηκαν την πίστη σε αυτόν, αλλά θεομάχησαν, όπως ακριβώς και οι Ιουδαίοι, όλοι θα καταντροπιαστούν, ηττημένοι μεν από την ανίκητη χείρα, χωρίς να βλάψουν απολύτως καθόλου τη δόξα του, έχοντας όμως επισύρει τον όλεθρο στα δικά τους κεφάλια, θα γίνουν αντικείμενο ντροπής και ονειδισμού. Διότι θα γίνουν θέαμα σε κάθε σάρκα, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. <Ανακαινιστείτε στρεφόμενες προς εμένα, νήσοι. Ο Ισραήλ σώζεται από τον Κύριο με αιώνια σωτηρία. Δεν θα καταντροπιαστούν, ούτε θα ντροπιαστούν εις τον αιώνα, λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ.> Διευρύνει και πάλι την προφητεία της κλήσεως και της επιστροφής των εθνών· και δεν την περιορίζει μόνο στους Αιγυπτίους και στους εμπόρους της Αιθιοπίας, καθώς και στους ίδιους τους Σαβαίους· αλλά με τα λόγια αυτά έχει διαμηνύσει ότι θα κληθούν και εκείνοι που βρίσκονται σε όλη τη γη, και θα υπάρξει παντού ανάδειξη αγίων Εκκλησιών.

Διότι ο πανσθενής Λόγος του Θεού απευθύνεται προς τις Εκκλησίες, προτρέποντάς τες να ανανεωθούν προς αυτόν, τις οποίες μάλιστα καταδέχεται να ονομάζει νησιά. Επειδή, όπως ακριβώς τα νησιά σε αυτήν εδώ τη θάλασσα χτυπιούνται μεν διαρκώς από τις ορμές των κυμάτων, όμως παραμένουν ακλόνητα, και υποδέχονται κάποιες φορές και τα πλοία που κινδυνεύουν, και τα σώζουν από τα κύματα, προσφέροντάς τους τον γαλήνιο κόλπο τους· έτσι και οι Εκκλησίες του Χριστού, βρίσκονται μεν στο μέσο ακριβώς της τύρβης και της σύγχυσης του βίου, και υπομένουν μεν αναρίθμητους πειρασμούς, αλλά έχουν εν Χριστώ το ακλόνητο. Υποδέχονται δε όσους καταφεύγουν μακριά από την ανώφελη και μάταιη ταραχή των πραγμάτων του κόσμου τούτου, και οι οποίοι χειμάζονται από τον Σατανά και από την αμαρτία. Άρα, ορθώς πρέπει να παρομοιαστούν με νησιά.

Διότι αυτό ακριβώς εννοεί εδώ ο θείος λόγος. Ανανεωθείτε, λοιπόν, ως προς εμένα, λέει, ω νησιά. Βεβαίως, το όνομα της Εκκλησίας συνθέτει το πλήθος εκείνων που πίστεψαν στον Χριστό, ιερουργούς και λαούς, ποιμένες και διδασκάλους, και όσους έχουν υποταχθεί στην καθοδήγησή τους. Όλοι αυτοί, όμως, ανακαινίστηκαν εν Χριστώ, στους καιρούς δηλαδή κατά τους οποίους έλαμψε σε εμάς ο Κύριος που είναι Θεός. Διότι τότε, τότε ακριβώς ανακαινιστήκαμε σε μια νέα ζωή, σε ήθη και συμπεριφορές, και επιπλέον στη λατρεία. Επειδή αποβάλαμε την παλαιότητα που προερχόταν από την αμαρτία, και γίναμε νέα κτίση εν Χριστώ, διαπαιδαγωγούμενοι με τους δικούς Του νόμους προς έναν ένδοξο και αξιοζήλευτο τρόπο ζωής. Γι' αυτό, άλλωστε, και ο πάνσοφος Παύλος απευθύνεται με επιστολές σε όσους έχουν κληθεί μέσω της πίστεως και λέει, άλλοτε μεν ότι «Απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο, μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες του, και ενδυθείτε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον δημιούργησε», άλλοτε δε πάλι, «Μη συμμορφώνεστε με τον αιώνα τούτο, αλλά να μεταμορφώνεστε μέσω της ανακαίνισης του νου σας, ώστε να μπορείτε να διακρίνετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο». Λέει επίσης ότι ο παλαιός μας άνθρωπος έχει συσταυρωθεί, προκειμένου να ενδυθούμε τον νέο μέσα από την εν Χριστώ πολιτεία και ζωή.

Κατήχηση περί της μοναρχίας του Θεού στο «Πιστεύω εις ένα Θεόν» και κατά των αιρέσεων. Και ανάγνωσμα από τον Ησαΐα: «Εγκαινίζεσθε προς εμέ, νήσοι» και τα εξής. Κατήχηση περί του Πατρός και ανάγνωσμα από την προς Εφεσίους επιστολή: «Για τον λόγο αυτόν κλίνω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα» και τα εξής.

Και στο βιβλίο του Ησαΐα, όταν ο Θεός λέει προς εμάς: «Ανανεωθείτε ενώπιόν μου, νησιά πολλά». Διότι στα νησιά δεν κατοικούν Ιουδαίοι, αλλά τα έθνη· και διότι η φωνή του Χριστού είναι φωνή χάριτος προς τα έθνη. Και ο Δαβίδ έχει πει: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας ευφρανθούν νησιά πολλά».

Εσύ, λοιπόν, ω Ιακώβ, τέτοιους διαλογισμούς κάνεις, ο Σωτήρας όμως των πάντων, μη θέτοντας σε δεύτερη μοίρα τη σωτηρία των ανθρώπων, σε εσένα μεν απηύθυνε τα πρέποντα, στα δε υπόλοιπα έθνη απευθύνει τα κατάλληλα, προσκαλώντας τους πάντες να σπεύσουν προς τη γνώση Του. Γι' αυτό λέει: 〈Ανανεωθείτε στρεφόμενοι προς εμένα, νησιά, διότι οι άρχοντες θα αλλάξουν ισχύ〉.

Αντί αυτού ο Σύμμαχος λέει: «δουλεύσατε σε εμένα, νησιά, και τα έθνη ας αλλάξουν δύναμη», ενώ κατά τον Ακύλα και τον Θεοδοτίωνα έχει ειπωθεί: «κωφεύσατε [μείνετε σιωπηλοί] προς εμένα». Προτρέπει λοιπόν τα «νησιά να κωφεύουν» και να σιωπούν, προκειμένου να γίνουν ακροατές της θεϊκής ομιλίας και του σωτηρίου κηρύγματος. Και «νησιά» ονομάζει συνεχώς τις εκκλησίες που προέρχονται από όλα τα έθνη, επειδή αυτές περιβρέχονται, σαν από θάλασσα, από την αλμυρή κακία του βίου. Έπειτα, αφού πιο πάνω είπε: «όσοι δε υπομένουν τον Θεό θα αλλάξουν δύναμη», εδώ λέει: «διότι οι άρχοντες θα αλλάξουν δύναμη», ή κατά τον Σύμμαχο: «και τα έθνη ας αλλάξουν δύναμη»· διότι αυτό που υποσχέθηκε πιο πάνω σε όσους τον υπομένουν, το ίδιο ακριβώς προστάζει στα «νησιά» και στα «έθνη» λέγοντας: «και τα έθνη ας αλλάξουν δύναμη», προκειμένου να μεταβάλουν τον τρόπο της ζωής τους και να επιτελέσουν την αλλαγή από τα χειρότερα στα καλύτερα. Έπειτα στη συνέχεια λέει: «ας πλησιάσουν και ας μιλήσουν μαζί», είναι δε φανερό ότι εννοεί τα έθνη να «πλησιάσουν» προς εμένα, τον Θεό, και «ας μιλήσουν ομού» τα δικά μου λόγια, αφού συγκεντρωθούν στο ίδιο μέρος, δηλαδή στη δική μου εκκλησία. Και το τι αρμόζει να «λαλούν» οι καλούμενοι, το διδάσκει στη συνέχεια λέγοντας: «τότε ας αναγγείλουν κρίση»· διότι επιθυμεί τα «έθνη», αφού μάθουν τον λόγο περί της κρίσεως, να τον «απαγγέλλουν» και σε άλλους. Αλλά προστάζει στους ίδιους να μάθουν και τούτο, το να γνωρίσουν δηλαδή: «ποιος εξήγειρε από τις ανατολές δικαιοσύνη;»· διότι έργο της «δικαιοσύνης» ήταν το να κληθούν στη γνώση του Θεού όχι μόνο οι Ιουδαίοι αλλά και τα υπόλοιπα έθνη. Ποιος είναι, λοιπόν, αυτός που «από τις ανατολές» του φωτός «εξήγειρε» αυτή τη «δικαιοσύνη» και τον «κάλεσε» στο να τον ακολουθήσει;

Και «αφού είδαν φοβήθηκαν», καθώς βρέθηκαν στην «αρχή» της «σοφίας»· «διότι αρχή της σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου». Αλλά και «τα πέρατα της γης εξεπλάγησαν»· διότι το παράδοξο ήταν αυτό, ότι δηλαδή και τα βάρβαρα φύλα και εκείνα που είχαν αποικιστεί πάρα πολύ μακριά από την ιουδαϊκή χώρα, στην οποία και μόνο εθεωρείτο παλαιότερα ότι γινόταν γνωστός ο Θεός, απέκτησαν γνώση της θεοσέβειας, ώστε να «εκπλαγούν» για τη δικαιοσύνη του Θεού, να σπεύσουν προς τη χάρη και να έλθουν σύμφωνα με το κήρυγμα που έλεγε: «ας πλησιάσουν και ας μιλήσουν μαζί». Αλλά ενώ εκεί προστάζονταν να προσέλθουν και «να μιλήσουν», πράγμα που προφανώς σημαίνει το να δοξάσουν τον Θεό, εδώ ο λόγος λέει: «πλησίασαν και ήλθαν μαζί, κρίνοντας ο καθένας ότι πρέπει να βοηθήσει τον πλησίον». Διότι οι προσκεκλημένοι δεν ήλθαν μόνο για να σώσουν τους εαυτούς τους, αλλά και τους «πλησίον» τους, σύμφωνα με τους νόμους της φιλανθρωπίας. Γι' αυτό, επιθυμώντας να θεραπεύσουν τους «πλησίον», τους δικούς τους «αδελφούς» και τους γνωρίμους τους, οι οποίοι βρίσκονταν ακόμη στην πλάνη (σε ατοπία), τους έλεγαν τα εξής: Υπήρξε κάποτε καιρός που και σε εμάς τους ίδιους «υπερίσχυσε άνθρωπος τεχνίτης», αυτός που κατεργάστηκε την ειδωλολατρία, «και χαλκουργός που χτυπούσε με το σφυρί» τους θεούς του· αλλά τώρα γνωρίσαμε ότι εκείνοι είναι ένα τίποτα και απορρίψαμε την πατρική πλάνη, πράγμα το οποίο αρμόζει να διδαχθείτε και εσείς για να ωφεληθείτε.

Δείγμα δε της αδράνειας εκείνων που παλαιότερα νομίζαμε ως θεούς είναι το ότι δεν μπορούν ούτε να σταθούν όρθια, εάν δεν στερεωθούν με κάποιους πείρους και καρφιά. Όταν δε στηθούν από άλλους και σταθούν όρθια, άλλη απόδειξη της έλλειψης ζωής τους αποτελεί το ότι δεν μπορούν πλέον να κινηθούν. Εφόσον, λοιπόν, δεν είναι ικανά ούτε από μόνα τους να σταθούν, ούτε να κινηθούν όταν στερεωθούν από άλλους, πώς θα μπορούσαν αυτά να είναι θεοί; Αυτά θεσπίζει ο λόγος ότι λένε κάποτε τα έθνη προς τους πλησίον τους, και επειδή ακριβώς παραπάνω είχε δοθεί η προσταγή στα ίδια τα έθνη όχι μόνο να «πλησιάζουν» τον Θεό αλλά και να «μιλούν»· διότι ελέγετο: «ας πλησιάσουν και ας μιλήσουν ταυτόχρονα». Εύλογα, όταν «πλησίασαν» μέσω των προκειμένων, το τι ακριβώς ήλθαν κάποτε και συζήτησαν με τους γνώριμούς τους, έχει διατυπωθεί μέσω της προφητείας.

Ας ευφρανθούν νησιά πολλά· πολλά βέβαια, και όχι όλα, εξαιτίας των κακοδόξων· διότι δεν πρέπει να χαίρονται οι ασεβείς. Διότι η ιερή Γραφή μερικές φορές αποκαλεί τις Εκκλησίες νησιά· σαν να βρίσκονται στη θάλασσα του παρόντος κόσμου, και να περιστοιχίζονται από τα πικρά νερά των περιστάσεων που υπάρχουν σε αυτόν, και να καταχτυπιούνται από τους διωγμούς σαν από σφοδρότατα κύματα· εντούτοις παραμένουν αταλάντευτα εδραιωμένες, υψώνονται προς τα πάνω, και δεν καταποντίζονται από τις θλίψεις. Διότι οι Εκκλησίες είναι ακλόνητες χάρη στον Χριστό, και πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον τους. Επομένως, εάν κανείς θελήσει να εννοήσει ως νησιά τις Εκκλησίες που προέρχονται από τα έθνη, δεν θα απομακρυνθεί από τον ορθό σκοπό. Στον Ησαΐα, λοιπόν, εγκαινιάζονται προς τον Θεό νησιά, δηλαδή οι Εκκλησίες από τα έθνη, οι οποίες μόλις τώρα συγκροτούνται, και αναδύονται από την αλμυρή απιστία, και αποκτούν στον Θεό σταθερή θεμελίωση.

Εγκαινιάζονται μεν στον Θεό νήσοι, όπως ακριβώς διαβάσαμε στον Ησαΐα. Ποιες άραγε πρέπει να θεωρήσουμε ότι είναι αυτές οι νήσοι; Νομίζω πως πρόκειται για τις Εκκλησίες που προέρχονται από τα έθνη, οι οποίες μόλις τώρα συγκροτούνται, αναδύονται μέσα από την αλμυρή απιστία και στερεώνονται, αποτελώντας βατό έδαφος για τον Θεό.

Ανανεωθείτε ενώπιόν μου, νησιά· διότι οι άρχοντες θα αποκτήσουν νέα δύναμη· ας πλησιάσουν και ας μιλήσουν όλοι μαζί, και έπειτα ας αναγγείλουν την κρίση. Ποιος εξήγειρε από την ανατολή τη δικαιοσύνη, και την κάλεσε να ακολουθεί τα βήματά του; Θα πορευτεί, θα την παραδώσει ενώπιον των εθνών, και θα καταπλήξει βασιλιάδες, και θα ρίξει στη γη τα μαχαίρια τους και τα τόξα τους σαν σκορπισμένα φρύγανα· και θα τους καταδιώξει, και ο δρόμος των ποδιών του θα περάσει με ειρήνη. Ποιος ενήργησε και τα έκανε αυτά; Εκείνος που την καλεί από την αρχή των γενεών. Εγώ, ο Θεός, είμαι ο πρώτος, και για τα επερχόμενα πάλι εγώ είμαι. Είδαν τα έθνη και φοβήθηκαν, τα πέρατα της γης πλησίασαν και συνήλθαν, αποφασίζοντας να βοηθήσει ο καθένας τον πλησίον και τον αδελφό του, και θα πει: Ενισχύθηκε ο ξυλουργός και ο σιδηρουργός που χτυπά με το σφυρί και σφυρηλατεί· τότε θα πει: Καλή είναι η συναρμογή, τα στερέωσαν με καρφιά, θα τα τοποθετήσουν και δεν θα σαλευτούν.

Ανανεωθείτε ενώπιόν μου, νησιά. Ο Ισραήλ σώζεται από τον Κύριο με σωτηρία αιώνια· δεν θα καταντροπιαστούν ούτε θα ντροπιαστούν ποτέ πια έως τον αιώνα. Έτσι λέει ο Κύριος που έφτιαξε τον ουρανό, αυτός ο Θεός που κατέδειξε τη γη και την έφτιαξε, αυτός την οργάνωσε, δεν την έφτιαξε για να είναι άδεια, αλλά για να κατοικείται· εγώ είμαι, και δεν υπάρχει άλλος πια. Δεν μίλησα κρυφά, ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης· δεν είπα στο σπέρμα του Ιακώβ: Μάταια με ζητήσατε· εγώ είμαι, εγώ είμαι που λαλώ δικαιοσύνη και αναγγέλλω την αλήθεια. Συγκεντρωθείτε και ελάτε, σκεφτείτε μαζί όσοι διασώζεστε από τα έθνη. Δεν κατάλαβαν εκείνοι που σηκώνουν το ξύλο ως γλυπτό τους είδωλο, και προσεύχονται σε θεούς που δεν σώζουν. Αν μπορούν να αναγγείλουν, ας πλησιάσουν, για να μάθουν μαζί, ποιος έκανε αυτά ακουστά από την αρχή· τότε σας αναγγέλθηκε: Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα, δίκαιος και σωτήρας, δεν υπάρχει άλλος πέρα από εμένα ... ορκίζομαι στον εαυτό μου, ότι θα εξέλθει από το στόμα μου δικαιοσύνη, τα λόγια μου δεν θα επιστρέψουν άπρακτα, διότι σε εμένα θα λυγίσει κάθε γόνατο, και θα ομολογήσει κάθε γλώσσα στον Θεό, λέγοντας: Δικαιοσύνη και δόξα θα έρθουν προς αυτόν, και θα ντροπιαστούν όλοι όσοι τους αποχωρίζουν· από τον Κύριο θα δικαιωθούν, και στον Θεό θα δοξαστούν και όλο το σπέρμα των υιών του Ισραήλ.

Αλλά βέβαια, τρέχοντας με «αγαλλόμενο πόδι» προς τα εγκαίνια αυτού του ιερού ναού, ας πούμε τα εξής: «Ευφράνθηκα με εκείνους που μου είπαν: Στον οίκο του Κυρίου θα πορευτούμε». Και: «Κύριε, αγάπησα την ευπρέπεια του οίκου σου και τον τόπο του σκηνώματος της δόξας σου»· διότι με αυτόν τον τρόπο, σύμφωνα με τον άγιο Ησαΐα, και τα νησιά των εθνών εγκαινιάζονται για τον Θεό, μεταβαίνοντας από την ασέβεια στην ευσέβεια.

Ανόητε άνθρωπε και πράγματι ανίατα ασθενή, που ενώ έχεις καλό παιδί, έπειτα αν και μπορείς να το φροντίσεις, το παραμελείς, και ρίχνεις τον εαυτό σου στις φροντίδες ενός δεύτερου γάμου και αναλώνεσαι σε περιττά έξοδα. Αλλά η μητέρα σου, ω βασιλιά, δεν πιάστηκε σε τέτοια δίχτυα. Αντίθετα, αφού απέρριψε όλους τους ανθρώπινους λογισμούς και αποποιούμενη την απόκτηση γήινης ονομασίας επί των γαιών για τα γήινα πράγματα, κατασκεύασε τον εαυτό της ως ναό, όπως ακριβώς μας υποδεικνύει ο αρχιτέκτονας Παύλος, με θεμέλιο τον Χριστό, και εποικοδομώντας πάνω σε αυτό άργυρο και πολύτιμους λίθους μέσω των φτωχών, τους οποίους χρησιμοποίησε ως υπηρέτες. Διότι μοίρασε πολλά σε εκείνους από τους πολίτες που είχαν κυρίως ανάγκη από έλεος, και ανακούφισε σε πολλά και το μοναχικό τάγμα, τόσο το γυναικείο όσο και το ανδρικό, το οποίο στο σύνολό του αγωνίζεται γενναία εναντίον του κοσμοκράτορα. Ούτε και τα απέναντι νησιά άφησες να μείνουν έξω από την επιρροή σου, αλλά και εκεί έσπειρες τον σπόρο σου, τον οποίο είθε να θερίσεις με αγαλλίαση στους κατάλληλους καιρούς χωρίς να αποκάμεις, ώστε να μπορείς και εσύ να λες: «Ανανεωθείτε απέναντί μου, νησιά, σε μένα που μόλις τώρα έγινα σωτήρας και τροφός σας». Όσο για τα όσα γίνονται για εκείνους που σε επισκέπτονται καθημερινά, πώς δηλαδή υποδέχεσαι τον καθένα από αυτούς ως άγγελο του Θεού, ως τον ίδιο τον Ιησού Χριστό, και πώς η προσφορά γίνεται με ιλαρότητα, και πώς μαζί με αυτήν υπάρχει και η αφθονία, ποιος άραγε είναι ικανός να τα διηγηθεί όλα; Ή μάλλον, ποιος, αν επιχειρήσει να καταπιαστεί με όλα, δεν θα γίνει καταγέλαστος;