Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 41:18

Δεν υπήρχε κανείς που να μπορεί να χορτάσει με τα δόγματα της αλήθειας εκείνους που την ποθούσαν. Ξεράθηκε, λοιπόν, η γλώσσα τους από τη δίψα. Αλλά εγώ θα τους εισακούσω, λέει ο Θεός του Ισραήλ, και δεν θα τους εγκαταλείψω. Διότι σπλαχνίστηκε το πλήθος των πλανεμένων, και δεν το άφησε στην έλλειψη των άνωθεν χαρισμάτων, αλλά μάλλον το χόρτασε, και με ποιον ακριβώς τρόπο, το διασαφηνίζει πολύ καλά με τα όσα ακολουθούν: <Αλλά θα ανοίξω πάνω στα όρη ποταμούς, και στο μέσο των πεδιάδων πηγές· θα κάνω την έρημο λίμνες, και τη διψασμένη γη υδραγωγεία. Θα φυτέψω στην άνυδρη γη κέδρο, και πυξάρι, και μυρτιά, και κυπαρίσσι, και λεύκα· για να δουν και να γνωρίσουν, και να εννοήσουν, και να καταλάβουν συγχρόνως, ότι το χέρι του Κυρίου τα έκανε όλα αυτά, και ο Άγιος του Ισραήλ τα υπέδειξε.> Έρημη και άνυδρη ονομάζει τη χώρα των εθνών. Έρημη μεν επειδή είχε απογυμνωθεί κατά κάποιον τρόπο, και ήταν έρημη από τα πιο εύθαλη φυτά, τα νοητά βεβαίως· και φαινόταν ότι τρέφει μόνο αγκάθια, και ότι ήταν μητέρα άγριων δέντρων, και όσων είναι κατάλληλα για να καταναλωθούν από το πυρ. Αυτά καρποφορούσαν κάποτε τα έθνη, αλλά για εκείνους που άλλοτε διψούσαν λέει: Θα ανοίξω πάνω στα όρη ποταμούς, δηλαδή αγίους άνδρες που έχουν πλουτίσει από τον θείο και άνωθεν λόγο, και που τον εκχέουν και τον αναβλύζουν σαν ποτάμια νάματα σε όσους διψούν.

Έτσι ώστε και η έρημος κάποτε, αλλάζοντας την όψη της, να φαίνεται σαν έλος και δάση, και η διψασμένη γη γεμάτη από υδραγωγούς. Υδραγωγοί δε πάλι θα μπορούσαν να είναι οι κατά καιρούς και σε κάθε χώρα και πόλη αναδειχθέντες μυσταγωγοί και διδάσκαλοι των Εκκλησιών· οι οποίοι, αφού εγκαθίδρυσαν στον νου και την καρδιά τους τον λόγο σαν από πηγές και ποτάμια της θεόπνευστης Γραφής, τον μεταδίδουν και σε άλλους, σαν κάποιους υδραγωγούς που ποτίζουν τους πιο ανθηρούς κήπους.

Το με ποιον τρόπο η έρημος θα μετατραπεί σε έλη, και ποια δέντρα θα θρέψει, το διδάσκει λέγοντας: «Θα θέσω στην άνυδρη γη κέδρο, και πυξάρι, και μυρτιά, και κυπαρίσσι, και λεύκα». Όλα αυτά είναι δέντρα ευωδιαστά και άσηπτα. Στους αγίους ενυπάρχει και η ευωδία, νοητώς μέσω της ευσεβούς πολιτείας, και το να μην καταφθείρονται αφήνοντας τον εαυτό τους έκλυτο στις κοσμικές επιθυμίες, αλλά να στέκονται όρθιοι και εδραιωμένοι, καθώς ο Θεός τους ριζώνει και τους στηρίζει με τις βοήθειές Του. Διότι ο Κύριος υποστηρίζει τους δικαίους, όπως έχει γραφτεί. Θα υπάρξουν, λέει, ποταμοί και πηγές και υδραγωγοί, και σε όρη και σε πεδιάδες, και σχεδόν παντού. Και η έρημος θα μετατραπεί σε έλη, ώστε εκείνοι που καλούνται μέσω της πίστεως να δουν με τα ίδια τους τα μάτια, να επιγνώσουν μέσω αγαθών διαλογισμών και βεβαίως να μάθουν από το μεγαλείο των γεγονότων και την απροσδόκητη μεταβολή, ότι τέτοια μεγάλα και ξακουστά έργα δεν συνηθίζουν να κατορθώνονται ούτε απλώς ούτε αυτομάτως. Διότι τα κατέδειξε αυτά η χείρα του Κυρίου, δηλαδή η θεοπρεπής δύναμη και εξουσία, ήτοι ο Υιός, μέσω του οποίου και εντός του οποίου τα πάντα έχουν ήδη δημιουργηθεί και έχουν θαυματουργηθεί από τον Πατέρα.

Διότι δεν είναι ψευδώνυμοι θεοί, ούτε βέβαια κοσμικά στοιχεία· αλλά ούτε και αυτός που θεωρήθηκε ότι είναι θεός τούτου του αιώνα έγινε εργάτης σε αυτό, αλλά ο Άγιος του Ισραήλ το φανέρωσε. «Πλησιάζει η κρίση σας, λέγει ο Θεός· πλησίασαν οι βουλές σας, λέγει ο βασιλιάς του Ιακώβ». Αφού εξήγησε με μεγάλη σαφήνεια ότι η κλήση των εθνών θα γίνει στους κατάλληλους καιρούς, και αφού υποσχέθηκε ότι θα μετατρέψει την έρημο σε λίμνες και την διψασμένη γη σε πηγές υδάτων, και ότι θα την καταστήσει κατάφυτη με κέδρους, με πυξάρια και με τα άλλα φυτά, και λέγοντας ότι το δικό Του χέρι θα θαυμαστεί, ως δημιουργός τόσο μεγάλων πραγμάτων, απευθύνεται πάλι στους κατασκευαστές των ειδώλων και στους τεχνίτες τέτοιων έργων, και λέει ότι η κρίση τους πλησιάζει. Και ως κρίση εννοεί την οφειλόμενη σε αυτούς τιμωρία, δηλαδή την αισχύνη και την ντροπή. Διότι με όσια απόφαση του Θεού και με δίκαιη κρίση θα τιμωρηθούν, επειδή εξαπάτησαν την οικουμένη και εισήγαγαν βουλές που δεν είναι αληθινές. Επειδή δίδαξαν τους ανθρώπους πάνω στη γη να λένε στο ξύλο: «Εσύ είσαι ο πατέρας μου», και στην πέτρα: «Εσύ με γέννησες». Γι' αυτόν τον λόγο λέει ότι οι βουλές τους πλησίασαν, δηλαδή έφτασαν στο τέλος τους, καθώς ο Θεός κατακρημνίζει την πλάνη και διασκορπίζει το σκοτάδι της αμάθειας, και όχι κάποιος από αυτούς, εννοούμε δηλαδή από τους ψευδώνυμους θεούς, αλλά από τον Κύριο και αληθινό Θεό, και βασιλιά του Ιακώβ, δηλαδή αυτών που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ.

Θα έλεγα δε ότι ίσως και στους Ιουδαίους, όταν επιστρέψουν προς τον Θεό στους έσχατους καιρούς του αιώνος, θα ταίριαζε να πουν αυτά τα λόγια, καθώς θα θλίβονται και θα οδύρονται από την έλλειψη των αγαθών. Διότι έχουν καταναλωθεί σε αυτούς σαν από φωτιά τα πνευματικά αγαθά, και η νοητή ακρίδα τα έχει καταφάγει, και στέρεψαν οι πηγές των υδάτων. Διότι «έδωσε εντολή στα σύννεφα να μη βρέξουν βροχή πάνω τους», σύμφωνα με το γεγραμμένο, και έχουν γίνει γη άβατη και άνυδρη, η οποία δεν θα κατοικηθεί. Για εμάς όμως, που έχουμε δικαιωθεί μέσω της πίστεως, προανήγγειλε ο Θεός, και υποδήλωσε ότι θα είναι πλουσιοπάροχη η χορηγία των χαρισμάτων διά του Χριστού, λέγοντας: «Εκείνη την ημέρα τα όρη θα σταλάξουν γλυκασμό, και οι λόφοι θα ρεύσουν γάλα, και όλες οι πηγές του Ιούδα θα αναβλύσουν ύδατα, και πηγή θα εξέλθει από τον οίκο του Κυρίου, και θα ποτίσει τον χείμαρρο των σχοίνων»· και μάλιστα και αλλού: «Εγώ Κύριος ο Θεός, εγώ ο Θεός του Ισραήλ θα εισακούσω, και δεν θα τους εγκαταλείψω, αλλά θα ανοίξω ποταμούς πάνω στα όρη, και πηγές στο μέσο των πεδιάδων, και τη διψασμένη γη σε υδραγωγούς»· επομένως, εμείς μεν βρισκόμαστε σε αυτά.

Βλαστήσαμε δε και εμείς με το θέλημα του Πατρός, τα άλλοτε ξηρά και άκαρπα δέντρα, ενώ έγιναν ξηρά και μαράθηκαν κατά κάποιον τρόπο εκείνοι που βρίσκονταν σαν σε υγρασία και ζωή του νόμου, δηλαδή εκείνοι από τον Ισραήλ. Και εκείνοι μεν ήταν υψηλοί, ενώ εμείς ταπεινοί και καταβεβλημένοι. Αλλά υψωθήκαμε εν Χριστώ μέσω της πίστεως. Εκείνοι δε εξέπεσαν από την αρχαία δόξα και έγιναν ταπεινοί. Επομένως, ο Θεός είναι ο Κύριος των πάντων, ο οποίος με τα δικά Του προστάγματα ταπεινώνει τα υψηλά, και ανυψώνει τα ταπεινά, και ξηραίνει το χλωρό δέντρο, και κάνει να αναθάλλει το ξηρό δέντρο. Διότι, το ότι εκείνοι από την αρχαία Συναγωγή, μην έχοντας καμία διαφορά από τα αγκάθια και τα τριβόλια, σχεδόν αποκόπτονται από την άγια γη, ενώ στη θέση τους φύτρωσε το πλήθος των πιστών και παρομοιάζεται με τα πιο ευωδιαστά δέντρα, θα το μάθεις από τα λόγια του Θεού: «Και θα μετατρέψω την έρημο σε λιμνάζοντα ύδατα, και τη γη σε υδραγωγεία. Θα φυτέψω στην άνυδρη γη κέδρο, και πυξάρι, και μυρτιά, και κυπαρίσσι, και λεύκα.» Και παρακάτω: «Και αντί για στοιβή θα φυτρώσει κυπαρίσσι, και αντί για κόνυζα θα φυτρώσει μυρτιά.» Διότι, μέσω του κέδρου θα εννοήσεις την ελπίδα για αφθαρσία εκείνων που πίστεψαν, επειδή ο κέδρος δεν γνωρίζει τη σήψη.

Αφού προφήτευσε αυτά για τους αποστόλους, ο λόγος στη συνέχεια, ξεκινώντας από άλλη αρχή, προσθέτει σχετικά με την επιστροφή των εθνών: 〈οι φτωχοί και οι ενδεείς θα ζητήσουν νερό, και δεν θα υπάρχει, η γλώσσα τους ξεράθηκε από τη δίψα〉. Αλλά αυτά βέβαια τα είχαν πάθει στο παρελθόν, ενώ τώρα λέει: 〈εγώ ο Κύριος ο Θεός, θα τους εισακούσω, εγώ ο Θεός του Ισραήλ, και δεν θα τους εγκαταλείψω, αλλά θα ανοίξω πάνω στα βουνά ποταμούς και στη μέση των πεδιάδων πηγές, θα μετατρέψω την έρημο σε λίμνες υδάτων και τη διψασμένη γη σε υδραγωγεία〉. Το πώς δε αυτά εκπληρώθηκαν και ακόμη και τώρα ενεργούνται μέσα στις Εκκλησίες του Θεού, οι οποίες ιδρύθηκαν σε κάθε τόπο από τους αποστόλους του Σωτήρα μας, θα το κατανοήσεις αν στρέψεις τον νου σου. Οι ψυχές λοιπόν ανάμεσα στα έθνη, που παλαιότερα βρίσκονταν σε απόλυτη φτώχεια και στερούνταν τη γνώση του Θεού, μην έχοντας ούτε μια σταγόνα ζωοποιού ποτού, με αποτέλεσμα η γλώσσα τους και ο λόγος που προφερόταν από αυτήν να έχουν ξηρανθεί επειδή δεν μετείχαν σε καμία ικμάδα σωτήριου λόγου, έτυχαν παράδοξης ευεργεσίας, αφού γέμισαν μέσω της ουράνιας χάρης από 〈πηγές〉 και 〈ποταμούς〉 και κάθε λογής ζωοποιά ύδατα, απολαμβάνοντας έτσι το ύδωρ για το οποίο λέχθηκε πιο πάνω: «και θα πιουν νερό από τις 〈πηγές〉 της σωτηρίας».

Διότι δεν υπάρχει πλέον ανάμεσά τους ούτε ιερέας, ούτε προφήτης, αλλά ούτε βρίσκεται κάποιος άλλος καρπός της παλαιάς πολιτείας. «Μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων.» Αφού ανέφερε όσα επρόκειτο να συμβούν στους άπιστους Έλληνες, καθώς και στους Ιουδαίους (επειδή τα έβλεπε αυτά με τα μάτια του πνεύματος), ιδού τώρα εκθέτει τα σχετικά με την Εκκλησία σε συμφωνία με τον Ησαΐα. Διότι λέει και εκείνος: «Θα μετατρέψω την έρημο σε έλη, και τη διψασμένη γη σε υδραγωγούς». Αυτός δε, ως λίμνη υδάτων εννόησε τις κολυμβήθρες του βαπτίσματος, όπως ακριβώς και ο Σολομών στο Άσμα Ασμάτων, όταν παρουσίασε τον Χριστό να λέει προς τη δική του νύμφη, την Εκκλησία: «Τα μάτια σου είναι ως λίμνες στην Εσεβών, στις πύλες της θυγατέρας των πολλών», έχοντας εννοήσει ως θυγατέρα πολλών την Εκκλησία. Διότι δεν έγινε θυγατέρα μόνο των αποστόλων, αλλά και των προφητών.

Ιδού λοιπόν πώς εκτίθενται τα σχετικά με την Εκκλησία, σε απόλυτη συμφωνία με τον Ησαΐα. Διότι λέει και εκείνος: «Θα μεταβάλω την έρημο σε λίμνες και τη διψασμένη γη σε υδραγωγούς». Και εγκατέστησε εκεί πεινασμένους, και έκτισαν πόλεις για να κατοικήσουν. Διότι εκείνους που παλαιότερα έφθιναν από την πείνα και στερούνταν την πνευματική τροφή, τους εγκατέστησε δίπλα σε εκείνους τους ποταμούς, και συγκρότησε την ευσεβή πολιτεία. Και έσπειραν αγρούς, και φύτευσαν αμπελώνες, και παρήγαγαν καρπό σοδειάς. Διότι ο ουράνιος σπόρος, ο οποίος μεταδίδεται πάντοτε από τους αποστόλους μέσω της διαδοχής, σπέρνεται στις ψυχές εκείνων που διάγουν βίο μετανοίας, για τον οποίο λέει ο Σωτήρας: «Βγήκε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του· και άλλα σπέρματα έπεσαν στα αγκάθια, άλλα πάνω στην πέτρα, άλλα δίπλα στον δρόμο, και άλλα στην καλή και αγαθή γη». Φυτεύονται δε και αμπελώνες, δηλαδή οι Εκκλησίες σε όλη τη γη, σύμφωνα με το χωρίο: «Εγώ σε φύτευσα σαν άμπελο καρποφόρο, ολότελα αληθινή»· και το: «Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο σε ύψωμα, σε τόπο εύφορο». Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, και ο άνθρωπος του Ιούδα είναι το αγαπημένο του νεόφυτο. Διότι, όπως μέσω αυτών υποδήλωνε τότε τη συναγωγή των Ιουδαίων, έτσι υποδηλώνει τώρα την Εκκλησία των εθνών.