Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 41:19

Δεν υπήρχε κανείς που να μπορεί να χορτάσει με τα δόγματα της αλήθειας εκείνους που την ποθούσαν. Ξεράθηκε, λοιπόν, η γλώσσα τους από τη δίψα. Αλλά εγώ θα τους εισακούσω, λέει ο Θεός του Ισραήλ, και δεν θα τους εγκαταλείψω. Διότι σπλαχνίστηκε το πλήθος των πλανεμένων, και δεν το άφησε στην έλλειψη των άνωθεν χαρισμάτων, αλλά μάλλον το χόρτασε, και με ποιον ακριβώς τρόπο, το διασαφηνίζει πολύ καλά με τα όσα ακολουθούν: <Αλλά θα ανοίξω πάνω στα όρη ποταμούς, και στο μέσο των πεδιάδων πηγές· θα κάνω την έρημο λίμνες, και τη διψασμένη γη υδραγωγεία. Θα φυτέψω στην άνυδρη γη κέδρο, και πυξάρι, και μυρτιά, και κυπαρίσσι, και λεύκα· για να δουν και να γνωρίσουν, και να εννοήσουν, και να καταλάβουν συγχρόνως, ότι το χέρι του Κυρίου τα έκανε όλα αυτά, και ο Άγιος του Ισραήλ τα υπέδειξε.> Έρημη και άνυδρη ονομάζει τη χώρα των εθνών. Έρημη μεν επειδή είχε απογυμνωθεί κατά κάποιον τρόπο, και ήταν έρημη από τα πιο εύθαλη φυτά, τα νοητά βεβαίως· και φαινόταν ότι τρέφει μόνο αγκάθια, και ότι ήταν μητέρα άγριων δέντρων, και όσων είναι κατάλληλα για να καταναλωθούν από το πυρ. Αυτά καρποφορούσαν κάποτε τα έθνη, αλλά για εκείνους που άλλοτε διψούσαν λέει: Θα ανοίξω πάνω στα όρη ποταμούς, δηλαδή αγίους άνδρες που έχουν πλουτίσει από τον θείο και άνωθεν λόγο, και που τον εκχέουν και τον αναβλύζουν σαν ποτάμια νάματα σε όσους διψούν.

Το με ποιον τρόπο η έρημος θα μετατραπεί σε έλη, και ποια δέντρα θα θρέψει, το διδάσκει λέγοντας: «Θα θέσω στην άνυδρη γη κέδρο, και πυξάρι, και μυρτιά, και κυπαρίσσι, και λεύκα». Όλα αυτά είναι δέντρα ευωδιαστά και άσηπτα. Στους αγίους ενυπάρχει και η ευωδία, νοητώς μέσω της ευσεβούς πολιτείας, και το να μην καταφθείρονται αφήνοντας τον εαυτό τους έκλυτο στις κοσμικές επιθυμίες, αλλά να στέκονται όρθιοι και εδραιωμένοι, καθώς ο Θεός τους ριζώνει και τους στηρίζει με τις βοήθειές Του. Διότι ο Κύριος υποστηρίζει τους δικαίους, όπως έχει γραφτεί. Θα υπάρξουν, λέει, ποταμοί και πηγές και υδραγωγοί, και σε όρη και σε πεδιάδες, και σχεδόν παντού. Και η έρημος θα μετατραπεί σε έλη, ώστε εκείνοι που καλούνται μέσω της πίστεως να δουν με τα ίδια τους τα μάτια, να επιγνώσουν μέσω αγαθών διαλογισμών και βεβαίως να μάθουν από το μεγαλείο των γεγονότων και την απροσδόκητη μεταβολή, ότι τέτοια μεγάλα και ξακουστά έργα δεν συνηθίζουν να κατορθώνονται ούτε απλώς ούτε αυτομάτως. Διότι τα κατέδειξε αυτά η χείρα του Κυρίου, δηλαδή η θεοπρεπής δύναμη και εξουσία, ήτοι ο Υιός, μέσω του οποίου και εντός του οποίου τα πάντα έχουν ήδη δημιουργηθεί και έχουν θαυματουργηθεί από τον Πατέρα.

Διότι δεν είναι ψευδώνυμοι θεοί, ούτε βέβαια κοσμικά στοιχεία· αλλά ούτε και αυτός που θεωρήθηκε ότι είναι θεός τούτου του αιώνα έγινε εργάτης σε αυτό, αλλά ο Άγιος του Ισραήλ το φανέρωσε. «Πλησιάζει η κρίση σας, λέγει ο Θεός· πλησίασαν οι βουλές σας, λέγει ο βασιλιάς του Ιακώβ». Αφού εξήγησε με μεγάλη σαφήνεια ότι η κλήση των εθνών θα γίνει στους κατάλληλους καιρούς, και αφού υποσχέθηκε ότι θα μετατρέψει την έρημο σε λίμνες και την διψασμένη γη σε πηγές υδάτων, και ότι θα την καταστήσει κατάφυτη με κέδρους, με πυξάρια και με τα άλλα φυτά, και λέγοντας ότι το δικό Του χέρι θα θαυμαστεί, ως δημιουργός τόσο μεγάλων πραγμάτων, απευθύνεται πάλι στους κατασκευαστές των ειδώλων και στους τεχνίτες τέτοιων έργων, και λέει ότι η κρίση τους πλησιάζει. Και ως κρίση εννοεί την οφειλόμενη σε αυτούς τιμωρία, δηλαδή την αισχύνη και την ντροπή. Διότι με όσια απόφαση του Θεού και με δίκαιη κρίση θα τιμωρηθούν, επειδή εξαπάτησαν την οικουμένη και εισήγαγαν βουλές που δεν είναι αληθινές. Επειδή δίδαξαν τους ανθρώπους πάνω στη γη να λένε στο ξύλο: «Εσύ είσαι ο πατέρας μου», και στην πέτρα: «Εσύ με γέννησες». Γι' αυτόν τον λόγο λέει ότι οι βουλές τους πλησίασαν, δηλαδή έφτασαν στο τέλος τους, καθώς ο Θεός κατακρημνίζει την πλάνη και διασκορπίζει το σκοτάδι της αμάθειας, και όχι κάποιος από αυτούς, εννοούμε δηλαδή από τους ψευδώνυμους θεούς, αλλά από τον Κύριο και αληθινό Θεό, και βασιλιά του Ιακώβ, δηλαδή αυτών που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ.

Αν πάλι κάποιος θα ήθελε να εμβαθύνει σε ακόμη βαθύτερες θεωρήσεις, λέμε ότι εννοείται η αληθέστερη Ιουδαία, δηλαδή προφανώς η Εκκλησία, της οποίας ένοικοι και πολίτες θα μπορούσαν να θεωρηθούν εκείνοι που φέρουν την εν πνεύματι περιτομή. Ενώ ήταν κάποτε έρημη, την κατέστησε πολυάνθρωπη Εκείνος που πρόσταξε να γίνει αυτό, δηλαδή προφανώς ο Θεός εν Χριστώ, και έκανε να βλαστήσουν τα έρημα μέρη της. Διότι βρέθηκε κατάφυτη από νοητά δέντρα, και ως εξαιρετικά πολύδενδρη, έχοντας τις υψηλές κεφαλές των αγίων. Διότι είναι συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να παρομοιάζει ενίοτε τον χορό των αγίων με φυτά και δέντρα. Είπε λοιπόν ο Θεός των όλων διά φωνής των αγίων: «Θα φυτέψω στην άνυδρη γη κέδρο και πύξο και μυρτιά και κυπαρίσσι και λεύκα». Έχει ειπωθεί επίσης μέσω της φωνής του Ψαλμωδού προς τον Θεό για τους αγίους, άλλοτε μεν ότι «Θα χορτάσουν τα δέντρα του πεδίου, οι κέδροι του Λιβάνου που Εσύ φύτεψες», άλλοτε δε πάλι: «Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δρυμού, από το πρόσωπο του Κυρίου, διότι έρχεται να κρίνει τη γη. Θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, και τους λαούς με την αλήθεια Του». Και βέβαια δεν λέμε ότι η χαρά ανήκει στα αναίσθητα δέντρα, αλλά το γεγονός αυτό μάλλον αρμόζει στους αγίους, για τους οποίους λέει ότι χάρηκαν όταν ο Χριστός ανέτειλε στον κόσμο.

Διότι παλαιότερα ολόκληρη η γη ήταν σαν κάτι ξηρό και άκαρπο, και σαν γη διψασμένη, η οποία δεν είχε ήμερους καρπούς. Επειδή όμως πλούτισε με τη βροχή του Χριστού, δηλαδή την πνευματική, και με τη χορηγία μέσω του Αγίου Πνεύματος, αναθάλαμε σαν ρίζα, δηλαδή σαν ένα ωραίο και γεμάτο άνθη φυτό. Και γι' αυτό είπε σε εμάς κάποιος από τους άγιους προφήτες: «Και θα σας μακαρίζουν όλα τα έθνη, διότι εσείς θα είστε γη επιθυμητή, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας». Και «επιθυμητή» ονομάζει την εύφορη και γονιμότατη γη, διότι αυτή είναι περιζήτητη στους γεωργούς. Ότι δε η άλλοτε ξηρή και άνυδρη γη, που γεννούσε αγκάθια, μεταβλήθηκε σε γονιμότατη, και στο να μπορεί να πλουτίζει με πνευματικούς καρπούς, το αποσαφηνίζει ο Θεός των όλων λέγοντας μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Και θα συμβεί, αντί για στοιβή να φυτρώσει κυπαρίσσι, και αντί για κόνυζα να φυτρώσει μυρτιά». Διότι η στοιβή και η κόνυζα είναι είδη αγκαθιών, και αυτά τα τρέφει πάντοτε η χέρσα και άνυδρη γη, ενώ η μυρτιά και το κυπαρίσσι ξεχωρίζουν στους κήπους. Όταν λοιπόν αφαιρεθεί το αγκάθι, λέει, θα βλαστήσουν πλέον τα πιο εύοσμα φυτά, όταν η διψασμένη γη γεμίσει νερά, καθώς λέει ο Θεός ότι: «Θα μετατρέψω την έρημο σε τόπους με νερά, και τη διψασμένη γη σε υδραγωγεία. Θα φυτέψω στην άνυδρη γη κέδρο, και πυξάρι, και μυρτιά, και κυπαρίσσι, και λεύκα».

Διότι η Εκκλησία του Χριστού τρέφει πάρα πολλές και ευδόκιμες κεφαλές αγίων, οι οποίες έχουν υψωθεί μέσω των αρετών και βεβαίως είναι εξαιρετικά εύοσμες. Επειδή αναδίδουν την ευωδία του Χριστού. Ενυπάρχει δε σε αυτές και το να βρίσκονται υπεράνω της φθοράς που προέρχεται από το σαρκικό φρόνημα, όπως ακριβώς βέβαια είναι άφθαρτα το πεύκο και ο κέδρος. Είναι δε συνήθεια στη θεόπνευστη Γραφή να παρομοιάζει μερικές φορές το πλήθος των αγίων με τέτοιου είδους φυτά, και γι' αυτό είπε κάπου πάλι ο Θεός μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Και θα δημιουργήσω νερό στην έρημο, και ποταμούς στην άνυδρη γη. Θα φυτέψω στην άνυδρη γη κέδρο, και πύξο, και μυρτιά, και κυπαρίσσι, και λεύκα.» Διότι με γη ξηρή και άνυδρη παρομοιάζει τα έθνη· επειδή δεν υπήρχε σε αυτά θείος λόγος ικανός να ζωοποιεί και να προάγει την αύξηση στην ευσέβεια και στη γνώση του Θεού, αλλά αναδείχθηκαν ανάμεσά τους κέδρος και πύξος και μυρτιά και κυπαρίσσι και λεύκα, δηλαδή ψηλά και αξιοθαύμαστα φυτά, τα οποία μνημονεύει και ο θεσπέσιος Μελωδός λέγοντας: «Ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου, θα χορτάσουν τα δέντρα της πεδιάδας, και οι κέδροι του Λιβάνου, που φύτεψες.» Διότι, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος, «είμαστε γεώργιο του Θεού». Αυτή λοιπόν η δόξα του Λιβάνου, λέει, θα δοθεί σε εσένα, δηλαδή, θα εμφανιστείς κατάφυτος από πολλές και θαυμαστές κεφαλές αγίων. Και θα γίνει αυτό, ώστε να δοξαστεί ο άγιος τόπος μου.

Βλαστήσαμε δε και εμείς με το θέλημα του Πατρός, τα άλλοτε ξηρά και άκαρπα δέντρα, ενώ έγιναν ξηρά και μαράθηκαν κατά κάποιον τρόπο εκείνοι που βρίσκονταν σαν σε υγρασία και ζωή του νόμου, δηλαδή εκείνοι από τον Ισραήλ. Και εκείνοι μεν ήταν υψηλοί, ενώ εμείς ταπεινοί και καταβεβλημένοι. Αλλά υψωθήκαμε εν Χριστώ μέσω της πίστεως. Εκείνοι δε εξέπεσαν από την αρχαία δόξα και έγιναν ταπεινοί. Επομένως, ο Θεός είναι ο Κύριος των πάντων, ο οποίος με τα δικά Του προστάγματα ταπεινώνει τα υψηλά, και ανυψώνει τα ταπεινά, και ξηραίνει το χλωρό δέντρο, και κάνει να αναθάλλει το ξηρό δέντρο. Διότι, το ότι εκείνοι από την αρχαία Συναγωγή, μην έχοντας καμία διαφορά από τα αγκάθια και τα τριβόλια, σχεδόν αποκόπτονται από την άγια γη, ενώ στη θέση τους φύτρωσε το πλήθος των πιστών και παρομοιάζεται με τα πιο ευωδιαστά δέντρα, θα το μάθεις από τα λόγια του Θεού: «Και θα μετατρέψω την έρημο σε λιμνάζοντα ύδατα, και τη γη σε υδραγωγεία. Θα φυτέψω στην άνυδρη γη κέδρο, και πυξάρι, και μυρτιά, και κυπαρίσσι, και λεύκα.» Και παρακάτω: «Και αντί για στοιβή θα φυτρώσει κυπαρίσσι, και αντί για κόνυζα θα φυτρώσει μυρτιά.» Διότι, μέσω του κέδρου θα εννοήσεις την ελπίδα για αφθαρσία εκείνων που πίστεψαν, επειδή ο κέδρος δεν γνωρίζει τη σήψη.

Διότι είπε κάπου ο Θεός μέσω της φωνής του Ησαΐα, υποδηλώνοντας τις ευωδίες -προφανώς τις πνευματικές, καθώς και τα ύψη της αρετής- εκείνων που μέσω της πίστης στον Χριστό αναβλάστησαν στη ζωή: «Και θα δημιουργήσω στην έρημο ζωντανό νερό, και σε άνυδρη γη ποταμούς, και θα φυτέψω στην άνυδρη γη κέδρο, και πύξο, και μυρτιά, και κυπαρίσσι, και λεύκα». Και πάλι: «Και θα συμβεί», λέει, «αντί για αγκαθωτό θάμνο, θα φυτρώσει κυπαρίσσι· και αντί για κόνυζα, θα φυτρώσει μυρτιά»· ονομάζοντας έτσι εύστοχα, νομίζω, τον αγκαθωτό θάμνο και την κόνυζα, τις ψυχές που είναι ακόμη ανήμερες και εμφανίζονται με τη μορφή άγριου αγκαθιού ενώπιον των οφθαλμών της θεότητας. Αλλά και με λίθους μερικές φορές παρομοιάζεται το σεπτό πλήθος των αγίων: «Διότι λίθοι άγιοι κυλίονται πάνω στη γη». Ακόμη, ο Σωτήρας έλεγε ότι η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με προζύμι και με κόκκο σιναπιού. Επομένως, είναι συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να φανερώνει τα ανθρώπινα μέσα από πολλά και σαφέστατα παραδείγματα. ΠΑΛΛ. Συμφωνώ. ΚΥΡ. Πρόσεξε λοιπόν ότι, ενώ παραθέτει χρησίμως αναρίθμητα είδη κτηνών, καθώς και πτηνών και ψαριών, άλλα τα κηρύσσει ως εντελώς ακάθαρτα, ενώ άλλα τα αποδέχεται και τα απαλλάσσει από την κατηγορία, προκειμένου να γνωρίζουν ορθά εκείνοι που λατρεύουν τον Θεό ποιες πράξεις εάν κάνουν δεν θα γίνουν αποδεκτοί· και από ποιες εάν απέχουν με σύνεση, θα μείνουν μακριά από κάθε ψεγάδι, θα είναι λαμπροί και αξιόλογοι, και θα τιμηθούν από την άνωθεν κρίση.

Και μπορεί να δει κανείς στην άλλοτε «άνυδρη γη», την εκκλησία του Θεού, να αναδεικνύονται από τα τόσα ύδατα ψυχές θαλερές που υψώνονται, οι οποίες αναλογούν σε φυτά που δεν μπορούν να επιβιώσουν παρά μόνο σε πλήθος υδάτων, όπως είναι «η κέδρος, το πύξο, η μυρτιά, το κυπαρίσσι» και «η λεύκα» σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα, ενώ σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «κέδρος και άκαπνο ξύλο ελιάς, κυπαρίσσι, φτελιά και πύξο μαζί». Όλα αυτά, που τρέφονται και αυξάνονται αποκλειστικά σε πλήθος υδάτων, έχουν συμπεριληφθεί ως εικόνα των θαλερών ψυχών μέσα στην εκκλησία του Θεού, οι οποίες έχουν υψωθεί από το μεγάλο πλήθος των θείων και λογικών υδάτων. Και όταν, λοιπόν, ο λόγος θέλει να παρουσιάσει τους καρπούς της εκκλησίας, χρησιμοποιεί την εικόνα της «ελιάς» ή του «φοίνικα» ή της «αμπέλου». Τώρα, όμως, που δηλώνει το θαλερό και αφυπνισμένο, το νεαρό και ακμαίο φρόνημα εκείνων που προκόβουν μέσα στην εκκλησία, χρησιμοποίησε την εικόνα των προαναφερθέντων φυτών, τα οποία από τη φύση τους δεν μπορούν να συντηρηθούν παρά μόνο από πλήθος υδάτων και σε σταθερή και γόνιμη γη. Αυτό ακριβώς παρατέθηκε και ως παράδοξο, το ότι δηλαδή στην «άνυδρη», κατάξερη και διψασμένη γη έχει δοθεί η υπόσχεση πως θα υπάρξει τέτοια άφθονη χορηγία υδάτων, ώστε να βλαστήσουν τέτοια φυτά, σαν αυτά που απαριθμήθηκαν.