Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 41:23

Οδηγεί δε μέσω αυτών σε ανάμνηση των σημείων που έγιναν για τη λύτρωση των απογόνων του Ισραήλ, μέσω των οποίων διαγιγνώσκεται πολύ καλά η δύναμη της ενυπάρχουσας σε αυτόν θεοπρεπούς εξουσίας ή ασύγκριτης υπεροχής. «Ας πλησιάσουν και ας σας αναγγείλουν όσα πρόκειται να συμβούν, ή ποια ήταν τα προηγούμενα· πείτε, και θα στρέψουμε τον νου μας, και θα γνωρίσουμε ποια θα είναι τα έσχατα, και τα επερχόμενα. Πείτε μας, αναγγείλετε τα επερχόμενα στο τέλος, και θα γνωρίσουμε ότι είστε θεοί. Κάντε καλό, και κάντε κακό, και θα θαυμάσουμε, και θα δούμε συγχρόνως από πού είστε εσείς, και από πού είναι το έργο σας· από τη γη βδέλυγμα σας εξέλεξαν». Της θείας και άρρητης δόξας ίδιον και εξαίρετο γνώρισμα είναι το να γνωρίζει τα πάντα, και να μην αγνοεί απολύτως τίποτα ούτε από τα προγεγονότα, ούτε από τα παρόντα, ούτε από τα μελλοντικά. Και βέβαια μέσω του πάνσοφου Μωυσή καθιστά φανερά στους ανθρώπους της γης τα πριν από τη δημιουργία αυτού του κόσμου, και τα εν αρχή, λέγοντας: «Εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανόν και την γην. Η δε γη ην αόρατος και ακατασκεύαστος, και σκότος επάνω της αβύσσου»· και διηγείται με απόλυτη ακρίβεια τη δημιουργία όλου του κόσμου. Αλλά και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος πάλαι ποτέ τα λάλησε εκείνα δια του Μωυσή, μας ανήγγειλε τα έσχατα· διότι όπως λέει ο μαθητής του: «Καινούς ουρανούς και καινήν γην, σύμφωνα με τα επαγγέλματά του, προσδοκούμε».

Μπορεί κανείς να τον ακούσει να λέει ξεκάθαρα: «Μήπως θα κρυφτεί κάτι από εμένα;»—«Διότι πράγματι είναι ζωντανός ο λόγος του Θεού, και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο σπαθί, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό της ψυχής και του πνεύματος, των αρθρώσεων και των μυελών, και δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του.» Και επειδή είναι Θεός, σώζει και ευεργετεί και γεμίζει με κάθε ευφροσύνη, πνευματική φυσικά, όσους τον σέβονται· αντίθετα, τιμωρεί και υποβάλλει σε δίκαιες ποινές εκείνους που έχουν συνηθίσει να καταφρονούν και δεν ανέχονται να πράττουν το αγαθό. Αλλά τίποτα από αυτά δεν μπορεί κανείς να δει σε εκείνα που έχουν κατασκευαστεί από λίθους. Διότι, τι γνωρίζει η άψυχη ύλη; Ή πώς θα μπορούσαν να ευεργετήσουν κάποιον ή και να τον βλάψουν, εκείνα που ούτε τον εαυτό τους δεν μπορούν να προστατέψουν, και που έλαβαν από άλλους το να στέκονται μόνο και να φαίνονται; Ας έρθουν λοιπόν, λέει, αυτοί που νομίζονται από εσάς ότι είναι θεοί· ας αναγγείλουν αυτά που πρόκειται να συμβούν, ας πουν τα προηγούμενα, και τα έσχατα, και τα επερχόμενα. Διότι τότε θα γνωρίσουμε, λέει, ότι είστε θεοί. Αλλά δεν μπορείτε, λέει, να τα αναγγείλετε.

Επομένως, κάντε έστω κάποιο καλό ή κακό. Εάν όμως δεν μπορείτε να πράξετε τίποτα από αυτά, τότε θα δούμε, δηλαδή είναι εύκολο να διαπιστώσουμε, από πού προέρχεστε εσείς και από πού προέρχεται το έργο σας· διότι είστε βδέλυγμα κατασκευασμένο από τη γη. Διότι, για παράδειγμα, το είδωλο θα μπορούσε να κατασκευαστεί από ξύλο, ή από λαμπρό και εκλεκτό λίθο, ή από άλλη ύλη· όλα αυτά όμως προέρχονται από τη γη. Πρέπει δε, νομίζω, να απορήσει κανείς με τους προσκυνητές των ειδώλων, που ούτε καν αυτό δεν έμαθαν από αυτά, το πού δηλαδή θα καταλήξουν τα πράγματα γι' αυτούς. Διότι ούτε γνώρισαν ούτε προείπαν ότι θα κατακαούν μαζί με τους ναούς τους, και θα αποτελούν κατά καιρούς περίγελο ακόμα και για εκείνους που παλαιότερα είχαν πλανηθεί από αυτά. <Εγώ όμως ήγειρα εκείνον από τον βορρά, και εκείνον από την ανατολή του ηλίου· θα ονομαστούν με το όνομά μου.> Διότι το σμήνος των ακάθαρτων ειδώλων, επειδή δεν ήταν τίποτε άλλο παρά μόνο ξύλα και λίθοι, πλάνησαν τους εξαπατημένους. Και δεν τους ανήγγειλαν απολύτως τίποτα, ούτε από τα πρώτα ούτε από τα έσχατα, ούτε βεβαίως έκαναν καλό σε κανέναν, αλλά ούτε και μπόρεσαν να κάνουν κακό. Εγώ όμως, λέει, επειδή είμαι αγαθός Θεός, θέλησα να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. Έσωσα την οικουμένη, και ανέστησα πολλούς που κείτονταν όμοια με τους νεκρούς. Και ποιοι είναι αυτοί το διδάσκει λέγοντας: Εκείνον από τον βορρά, και εκείνον από την ανατολή του ηλίου, δηλαδή τον λαό που προέρχεται από τα έθνη.

«Την ελυμήνατο αγριόχοιρος από το δάσος, και άγριος όνος την κατέφαγε». Διότι έχει παραδοθεί σαν για καταπάτηση σε όσους επιθυμούν να αδικούν, ως βοσκή σε χοίρους και όνους, δηλαδή στις ηδονές και στις αλογίες. Γι' αυτόν τον λόγο έχει μαραθεί. Όμως άνθισε ξανά εν Χριστώ το μνημόσυνό του, προφανώς του Ισραήλ· και λέει «μνημόσυνο», επειδή δεν πίστεψαν όλοι, αλλά το υπόλειμμα έχει διατηρηθεί σαν ανάμνησή του. Έχει δε γίνει στον Εφραΐμ, δηλαδή στον Ισραήλ, η χάρη του Θεού σαν κρασί του Λιβάνου, δηλαδή ευωδιαστό και που ελάχιστα υπολείπεται του λιβανιού ως προς την ευωδία. Τέτοιος είναι και ο λόγος του Χριστού, και για αυτόν λέει ο μακάριος Δαβίδ: «Οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου», τον οποίο ο ιερός λόγος μάς παροτρύνει να σπεύσουμε με μεγάλη προθυμία να γευθούμε· διότι λέει τα εξής: «Φάγετε και πίετε, και μεθύστε οι πλησίον». Διότι τα δωρήματα του Χριστού ποτέ δεν προκαλούν κορεσμό στους αγίους, και όταν λαμβάνονται μέχρι μέθης είναι πιο ωφέλιμα. «Τι σχέση έχει πλέον αυτός με τα είδωλα;» Διότι, λέγει, εάν βρεθεί σε αφθονία και συμμετοχή αυτών των τόσο σεπτών και άνωθεν αγαθών, θα απομακρυνθεί εντελώς από την επιθυμία να πλανάται και να προσκολλάται στα έργα των ίδιων του των χεριών. Διότι έχοντας έλλειψη από ποιο αγαθό πλέον, θα αναζητήσει τα παρ' άλλου; Ή μήπως είναι εντελώς ανώφελη για τους πλανημένους μια τέτοια αναζήτηση; Διότι τι θα χαρίσει η άψυχη ύλη σε κάποιους; Στους οποίους και δικαίως ελέχθη από τον Θεό: «Κάντε καλό, και κάντε κακό, και θα γνωρίσουμε ότι είστε θεοί».

Γι' αυτό απευθύνεται προς αυτούς λέγοντας: «Πλησιάζει η κρίση σας, λέγει ο Θεός»· «διότι είστε αναπολόγητοι», λέει, εσείς που, μετά από τόσο μεγάλη χάρη η οποία κατεργάστηκε τόσα θαυμαστά, παραμείνατε στην πολυθεϊστική πλάνη, μη έχοντας κατανοήσει ότι το «χέρι του Κυρίου» ήταν αληθινά εκείνο που κατεργάστηκε όλα αυτά και έδωσε μαρτυρία «πριν καν συμβούν», ότι αυτά θα γίνουν, «ώστε να δουν και να γνωρίσουν και να κατανοήσουν και να επιστήσουν την προσοχή τους στο ότι το χέρι του Κυρίου τα έκανε αυτά». Σε όσους λοιπόν δεν έδωσαν προσοχή και δεν επέγνωσαν ούτε κατανόησαν, ακολούθως ο λόγος απειλεί λέγοντας: «Πλησιάζει η κρίση σας, λέγει Κύριος ο Θεός»· διότι η καταδίκη τους επιφέρεται παρευθύς σε αυτούς, «επειδή είναι αναπολόγητοι». Γι' αυτό προσθέτει: «Πλησίασαν οι βουλές σας», αντί του οποίου ο Σύμμαχος λέει: «Πλησιάστε τα ισχυρά σας», και ο Θεοδοτίων: «Πλησιάστε τα κραταιώματά σας», ενώ ο Ακύλας: «Προσεγγίστε τις οστεώσεις σας». Δηλαδή, φέρτε στο μέσον, λέει, αυτά που νομίζετε ότι είναι «ισχυρά» και «τα κραταιώματά σας», σαν να έλεγε σαφέστερα: φέρτε στο μέσον τους θεούς σας, «ας πλησιάσουν και ας σας τα αναγγείλουν», και σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «ας προσέλθουν και ας σας απαγγείλουν αυτά που πρόκειται να συμβούν, ή πείτε μας ποια ήταν τα προηγούμενα, και θα επιστήσουμε την προσοχή μας και θα γνωρίσουμε τα έσχατα, και πείτε μας τα επερχόμενα. Αναγγείλετέ μας αυτά που πρόκειται να έρθουν στο τέλος, και θα γνωρίσουμε ότι είστε θεοί».

Διότι, αληθινά, από αυτό μπορεί κανείς να διαπιστώσει την αδυναμία των δαιμόνων, οι οποίοι παλαιότερα προσποιούνταν ότι μαντεύουν και ισχυρίζονταν ότι προλέγουν τα μέλλοντα, από το γεγονός ότι κανείς τους ποτέ δεν μάντεψε ούτε προείπε ότι θα έλθει και θα κατοικήσει κάποτε ανάμεσα στους ανθρώπους ο Χριστός του Θεού, προκειμένου να καταλύσει τη θεοποίησή τους, με αποτέλεσμα να ερημωθούν οι ναοί που είχαν ανεγερθεί γι' αυτούς στις πόλεις, και να ελεγχθούν ως ψευδείς οι μαντείες και τα χρηστήριά τους. Διότι αυτά συντελέστηκαν κατά τις έσχατες ημέρες μέσω της παρουσίας του Σωτήρος μας. Αυτά ακριβώς δεν έπρεπε να τα αγνοούν οι πονηροί δαίμονες που προσποιούνταν ότι μαντεύουν και γνωρίζουν το μέλλον· έπρεπε, λοιπόν, να τα γνωρίζουν εκ των προτέρων και να τα προφητεύσουν, εάν όντως υπήρχε σε αυτούς κάποια θεία δύναμη. Γι' αυτό ο Λόγος λέει απευθυνόμενος σε αυτούς: «Ποια είναι τα έσχατα και ποια τα επερχόμενα, πείτε μας. Αναγγείλετέ μας αυτά που πρόκειται να έλθουν στο τέλος, και θα γνωρίσουμε ότι είστε θεοί». Αντιθέτως, οι προφήτες του Θεού, έχοντας γίνει μέτοχοι του ένθεου Πνεύματος, προείπαν τα έσχατα, προφητεύοντας ρητά τη μεταβολή προς το καλύτερο της άνυδρης, άγονης και άκαρπης χώρας των εθνών, καθώς και την παρουσία του Χριστού και το κήρυγμα των αποστόλων Του, και όσα άλλα περιέχονται στις προφητείες τους. Εξ αυτού αναγνωρίζεται ότι είναι αληθινός Θεός Εκείνος που κατοικεί μέσα τους και που προφήτευσε αυτά μέσω αυτών.

Οι δε πονηροί δαίμονες από πού θα μπορούσαν να γνωρίζουν τη βουλή και τη σκέψη του επί πάντων Θεού ή όσα ορίστηκαν από αυτόν σχετικά με την παρουσία του Χριστού, καθώς και για τη δική τους καθαίρεση και απώλεια; Γι' αυτό, αφού δεν γνώριζαν τα επερχόμενα, ούτε εκείνα που επρόκειτο να συμβούν στους έσχατους καιρούς σχετικά με την κλήση των εθνών και τη δική τους ερήμωση, εύλογα δεν γνώριζαν ούτε τα προγενέστερα. Εξαιτίας αυτού, κανένας από αυτούς δεν μπόρεσε να υποβάλει στους ίδιους τους προφήτες αυτά τα οποία εκείνοι που καταξιώθηκαν από το Πνεύμα του Θεού μάς παρέδωσαν εγγράφως. Τέτοιος ήταν ο Μωυσής, ο οποίος έγραφε τα προγενέστερα λέγοντας: «Εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανό και τη γη. Η δε γη ήταν αόρατη και ακατασκεύαστη». Διότι αυτά και τα παρόμοια με αυτά ήταν τα προγενέστερα, ενώ τα έσχατα αφορούσαν την επιστροφή των εθνών, τον έλεγχο της δαιμονικής πλάνης, καθώς και τα σχετικά με τη συντέλεια του αιώνος και τη δικαιοκρισία του Θεού που θα ακολουθήσει μετά από αυτά. Εκείνοι, λοιπόν, που δεν μπορούν ούτε να γνωρίζουν τα έσχατα ούτε να μιλούν για αυτά, πώς θα μπορούσαν να είναι θεοί; Έπειτα μεταβαίνει σε άλλον έλεγχο, λέγοντας: «πράξτε το καλό και προξενήστε το κακό, και θα δούμε και θα θαυμάσουμε συγχρόνως». Διότι, ακόμη και αν είστε στο έπακρο ικανοί να κακοποιείτε, όντας πονηροί δαίμονες, ωστόσο δεν θα αποκτήσετε εξαιτίας αυτού το γνώρισμα της θεϊκής ενέργειας.