Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 41:5

«Διότι αυτούς που προγνώρισε», λέγει, «και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, αυτούς και κάλεσε». Όταν λοιπόν εμείς έχουμε προοριστεί σύμφωνα με την πρόγνωση, πώς δεν ισχύει πολύ περισσότερο για αυτόν μέσω του οποίου σωθήκαμε και κληθήκαμε; «Εγώ είμαι ο πρώτος Θεός, και στα επερχόμενα εγώ είμαι. Είδαν τα έθνη και φοβήθηκαν, τα άκρα της γης πλησίασαν, και ήλθαν μαζί, κρίνοντας ο καθένας τον πλησίον και για να βοηθήσει τον αδελφό». Λέγει ότι ο ίδιος είναι ο πρώτος Θεός, όχι υπό την έννοια ότι υπήρξε κάποιος δεύτερος μετά από αυτόν. Διότι πώς ή από πού θα μπορούσε να συμβεί αυτό; Επειδή ένας είναι ο Θεός των πάντων, ο οποίος δεν έχει αρχή της υπάρξεώς του, αλλά μάλλον έχει καλέσει τα πάντα στην ύπαρξη. Αυτός λοιπόν είναι ο πρώτος και μόνος, και άναρχος Θεός, ο δημιουργός των πάντων, και στους απέραντους αιώνες που ακολουθούν δεν θα υπάρξει με διαφορετικό τρόπο, διότι αυτός είναι και ο μόνος.

Επειδή δε τα έθνη είδαν τον Χριστό και τη δικαιοσύνη που προήλθε σε εμάς από αυτόν, και επειδή όλοι είδαν με τα μάτια της διανοίας τη δόξα του, φοβήθηκαν, λέει, όσοι κατοικούν από τα πέρατα της γης έως τα πέρατα, δηλαδή σε ολόκληρη την οικουμένη. Και συγκεντρώθηκαν και πλησίασαν, χωρίς να παραμένουν πλέον μακριά και αποξενωμένοι εξαιτίας της αμαρτίας, αλλά έχοντας έρθει κοντά μέσω της πνευματικής οικειότητας, και έχοντας ενωθεί σε μία πίστη και ομοψυχία. Διότι αυτό νομίζω πως φανερώνει η φράση ότι «Πλησίασαν, και ήλθαν μαζί».

Ποιος λοιπόν είναι αυτός που τα κατεργάστηκε όλα αυτά, παρά ο επί πάντων Θεός; Γι' αυτό προσθέτει στη συνέχεια: 〈την κάλεσε〉, δηλαδή τη 〈δικαιοσύνη, αυτός που την καλεί από την αρχή των γενεών, εγώ είμαι ο πρώτος Θεός, και στα επερχόμενα εγώ είμαι〉, χωρίο το οποίο ο Σύμμαχος ερμήνευσε ως εξής: 〈εγώ είμαι ο πρώτος Κύριος, και μετά των εσχάτων εγώ είμαι〉· ⌜διότι αυτός ήταν που έγινε γνωστός και στους 〈πρώτους〉, οι οποίοι από παλιά και εξ 〈αρχής〉 αναδείχθηκαν θεοφιλείς, και αυτός τον οποίο πίστεψε η εξ εθνών Εκκλησία μετά τον προηγούμενο λαό.⌝ Γι' αυτό προσθέτει: 〈είδαν τα έθνη και φοβήθηκαν〉. ⌜Μαρτυρεί δε ο λόγος ότι προέκυψε όχι η τυχαία ωφέλεια στα έθνη, εφόσον, αφού μετέβαλαν την προηγούμενη τύφλωση της πολυθεΐας, αντίκρισαν αυτόν που έχει πει: 〈εγώ είμαι ο πρώτος Θεός, και στα επερχόμενα εγώ είμαι〉.

Και «αφού είδαν φοβήθηκαν», καθώς βρέθηκαν στην «αρχή» της «σοφίας»· «διότι αρχή της σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου». Αλλά και «τα πέρατα της γης εξεπλάγησαν»· διότι το παράδοξο ήταν αυτό, ότι δηλαδή και τα βάρβαρα φύλα και εκείνα που είχαν αποικιστεί πάρα πολύ μακριά από την ιουδαϊκή χώρα, στην οποία και μόνο εθεωρείτο παλαιότερα ότι γινόταν γνωστός ο Θεός, απέκτησαν γνώση της θεοσέβειας, ώστε να «εκπλαγούν» για τη δικαιοσύνη του Θεού, να σπεύσουν προς τη χάρη και να έλθουν σύμφωνα με το κήρυγμα που έλεγε: «ας πλησιάσουν και ας μιλήσουν μαζί». Αλλά ενώ εκεί προστάζονταν να προσέλθουν και «να μιλήσουν», πράγμα που προφανώς σημαίνει το να δοξάσουν τον Θεό, εδώ ο λόγος λέει: «πλησίασαν και ήλθαν μαζί, κρίνοντας ο καθένας ότι πρέπει να βοηθήσει τον πλησίον». Διότι οι προσκεκλημένοι δεν ήλθαν μόνο για να σώσουν τους εαυτούς τους, αλλά και τους «πλησίον» τους, σύμφωνα με τους νόμους της φιλανθρωπίας. Γι' αυτό, επιθυμώντας να θεραπεύσουν τους «πλησίον», τους δικούς τους «αδελφούς» και τους γνωρίμους τους, οι οποίοι βρίσκονταν ακόμη στην πλάνη (σε ατοπία), τους έλεγαν τα εξής: Υπήρξε κάποτε καιρός που και σε εμάς τους ίδιους «υπερίσχυσε άνθρωπος τεχνίτης», αυτός που κατεργάστηκε την ειδωλολατρία, «και χαλκουργός που χτυπούσε με το σφυρί» τους θεούς του· αλλά τώρα γνωρίσαμε ότι εκείνοι είναι ένα τίποτα και απορρίψαμε την πατρική πλάνη, πράγμα το οποίο αρμόζει να διδαχθείτε και εσείς για να ωφεληθείτε.

Ανανεωθείτε ενώπιόν μου, νησιά· διότι οι άρχοντες θα αποκτήσουν νέα δύναμη· ας πλησιάσουν και ας μιλήσουν όλοι μαζί, και έπειτα ας αναγγείλουν την κρίση. Ποιος εξήγειρε από την ανατολή τη δικαιοσύνη, και την κάλεσε να ακολουθεί τα βήματά του; Θα πορευτεί, θα την παραδώσει ενώπιον των εθνών, και θα καταπλήξει βασιλιάδες, και θα ρίξει στη γη τα μαχαίρια τους και τα τόξα τους σαν σκορπισμένα φρύγανα· και θα τους καταδιώξει, και ο δρόμος των ποδιών του θα περάσει με ειρήνη. Ποιος ενήργησε και τα έκανε αυτά; Εκείνος που την καλεί από την αρχή των γενεών. Εγώ, ο Θεός, είμαι ο πρώτος, και για τα επερχόμενα πάλι εγώ είμαι. Είδαν τα έθνη και φοβήθηκαν, τα πέρατα της γης πλησίασαν και συνήλθαν, αποφασίζοντας να βοηθήσει ο καθένας τον πλησίον και τον αδελφό του, και θα πει: Ενισχύθηκε ο ξυλουργός και ο σιδηρουργός που χτυπά με το σφυρί και σφυρηλατεί· τότε θα πει: Καλή είναι η συναρμογή, τα στερέωσαν με καρφιά, θα τα τοποθετήσουν και δεν θα σαλευτούν.