Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 41:8

Διότι το να γνωρίζει κανείς ότι το είδωλο κατασκευάστηκε από μικρά κομμάτια και από τη συνένωση επιμέρους τμημάτων, και ότι η διατήρησή του μετά την κατασκευή του, αλλά και το να στέκεται όρθιο και να έχει σταθερότητα οφείλεται στα καρφιά, και έπειτα να τα προσκυνά και να τα ονομάζει θεούς, πώς να μην είναι αληθινά γεμάτο από κάθε είδους μωρία; <Εσύ όμως, Ισραήλ, δούλε μου, Ιακώβ, τον οποίο εξέλεξα, σπέρμα του Αβραάμ, τον οποίο αγάπησα, που σε ανέλαβα από τα πέρατα της γης, και από τις πιο μακρινές άκρες της σε κάλεσα, και σου είπα: Δούλος μου είσαι εσύ, σε εξέλεξα και δεν σε εγκατέλειψα. Μη φοβάσαι.

«Διότι εγώ είμαι μαζί σου. Μην πλανάσαι. Διότι εγώ είμαι ο Θεός σου που σε ενίσχυσα, και σε βοήθησα, και σε στερέωσα με τη δίκαιη δεξιά μου.» Αφού μυσταγώγησε πάρα πολύ καλά όσους προέρχονται από τα έθνη και τους προετοίμασε να γνωρίσουν ότι είναι και Θεός και δημιουργός των πάντων, και ότι σε αυτόν υποτάσσονται τα πάντα καθώς και στα θεία του προστάγματα, και ότι δημιουργήθηκαν στην αρχή, και αφού ήλθαν στην ύπαρξη, στερεώθηκαν σε καλή κατάσταση και έχουν ακλόνητη διαμονή, ενθαρρύνει λοιπόν, όπως ήταν αναγκαίο, τους ιερουργούς των ευαγγελικών θεσπισμάτων, μέσω των οποίων επρόκειτο να απευθύνουν τον λόγο της κατήχησης σε όσους προέρχονταν από τα έθνη. Τους αναδεικνύει δε σοφούς και άκρως θαρραλέους, και υπενθυμίζει την αρετή των αγίων πατέρων, και θέλει να γνωρίζουν την αγάπη που τους δόθηκε. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Εσύ δε, Ισραήλ, παιδί μου, Ιακώβ τον οποίο εξέλεξα, σπέρμα του Αβραάμ, τον οποίο αγάπησα».

Θα τους αναζητήσεις, και δεν θα βρεις τους ανθρώπους που σε ύβρισαν. Διότι θα γίνουν σαν να μην υπάρχουν, και δεν θα υπάρχουν αυτοί που σε πολεμούν, διότι εγώ είμαι ο Θεός σου που κρατώ το δεξί σου χέρι, αυτός που σου λέει: Μη φοβάσαι, σκουλήκι Ιακώβ, ολιγάριθμε Ισραήλ. Εγώ σε βοήθησα, λέει ο Θεός, ο λυτρωτής σου, ο άγιος του Ισραήλ, και αξιύμνητος στους αιώνες. Αυτά αναφέρονται στα προηγούμενα. Διότι εσύ, Ισραήλ, είσαι παιδί μου, λέει, και Ιακώβ, τον οποίο εξέλεξα, σπέρμα του Αβραάμ, τον οποίο αγάπησα. Ιδού θα ντροπιαστούν και θα εξευτελιστούν όλοι οι αντίπαλοί σου. Επειδή υπήρξαν πάρα πολλοί κατά καιρούς, εκείνοι που ανόσια επιβουλεύτηκαν τους αγίους μυσταγωγούς, και που επιχείρησαν να αντιπαρατάξουν στα σωτήρια κηρύγματα τα έργα της δικής τους κακοτροπίας. Αλλά έγιναν ένα τίποτα και χάθηκαν οι πολέμιοι της ευσέβειας. Διότι το να αντιπράττει κάποιος στους ιερουργούς του θείου κηρύγματος δεν θα ήταν τίποτε άλλο παρά το να μάχεται ενάντια στα δόγματα της ευσέβειας. Δεν θα υπάρχουν λοιπόν, λέει, αλλά θα τους αναζητήσεις, και δεν πρόκειται να βρεις αυτούς που συμπεριφέρθηκαν υβριστικά απέναντί σου. Διότι θα γίνουν σαν να μην υπάρχουν. Και αυτό είναι που υμνείται δια της φωνής του μακαρίου Δαβίδ: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται, και να επαιρέται σαν τους κέδρους του Λιβάνου, και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε πια· και τον αναζήτησα, και δεν βρέθηκε ο τόπος του.»

Στα προηγούμενα, ο Θεός μεμφόταν τον Ιακώβ και τον Ισραήλ επειδή έλεγαν: «Η οδός μου κρύφτηκε από τον Θεό, και ο Θεός αφαίρεσε το δίκιο μου και απομακρύνθηκε», ενώ στα προκείμενα ονομάζει τον Ισραήλ «παίδα» του και λέει ότι ο Ιακώβ είναι «εκλεκτός», καθώς ο λόγος σαφώς παρουσιάζει δύο τάγματα του λαού της περιτομής: το ένα που κατηγορείται και επιτιμάται, και το άλλο στο οποίο έχει δώσει τις παρούσες επαγγελίες. Το μεν πρώτο, λοιπόν, είναι εκείνο όσων εξέπεσαν από τον Θεό εξαιτίας της απιστίας τους, ενώ το άλλο είναι εκείνο όσων υπάκουσαν στην πίστη και γι' αυτό τον λόγο αξιώθηκαν τη σωτήρια χάρη, όπως ήταν οι μαθητές και οι απόστολοι του Σωτήρα μας, καθώς και όλοι οι υπόλοιποι από τον λαό της περιτομής που πίστεψαν σε αυτόν, οι οποίοι ήταν και οι ίδιοι «Ισραήλ» και «Ιακώβ». Συνεπώς, σε ακολουθία με τον λόγο περί των εθνών, συνδέεται η εκλογή των αποστόλων και των μαθητών του Σωτήρα μας.

Γι' αυτό, στο πρόσωπό τους λέει η προφητεία: «Εσύ όμως, Ισραήλ, παίδα μου, Ιακώβ, τον οποίο εξέλεξα, σπέρμα του Αβραάμ, τον οποίο αγάπησα». Τον ονομάζει δε πρώτα «παίδα», έπειτα «εκλεκτό» και μετά «αγαπητό»· τον θεωρεί πρώτα «παίδα» επειδή βρίσκεται στην αρχή και διαπαιδαγωγείται ακόμη με τον φόβο της δουλείας, όπως ακριβώς ήταν ο αποστολικός χορός, ο οποίος κατά τον πρότερο βίο του βρισκόταν υπό τον νόμο ως «παιδαγωγό»· τον ίδιο όμως ονομάζει «εκλεκτό», ως κάποιον που έχει προκόψει και έχει καταξιωθεί τόσο της σωτήριας κλήσης όσο και της εκλογής. Το «σπέρμα του Αβραάμ» αποτελεί άλλη τάξη σε σχέση με εκείνη των «εκλεκτών», και ποια άλλη θα μπορούσε να είναι αυτή παρά το πλήθος των Ιουδαίων, προς τους οποίους συνομιλώντας ο Σωτήρας έλεγε: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ»; Αλλά αυτοί ήταν διαφορετικοί από τα «τέκνα του Αβραάμ», για τα οποία δίδασκε λέγοντας: «Αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». Ο Αβραάμ, λοιπόν, ήταν «αγαπητός» του Θεού και «φίλος»· γι' αυτό έχει ειπωθεί: «σπέρμα του Αβραάμ, τον οποίο αγάπησα», ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «σπέρμα του Αβραάμ του φίλου μου», ενώ σύμφωνα με τον Ακύλα: «σπέρμα του Αβραάμ του αγαπητού μου».

Γι' αυτό οφείλεις να δείχνεις καρτερία και να υπομένεις τις θλίψεις που προκαλούνται από αυτούς, αποβλέποντας στο τέλος που τους περιμένει και έχοντας θάρρος στην υπόσχεσή μου, αφού εγώ ήδη από τώρα σου το προλέγω αψευδώς: «Ότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου και θα κρατήσω το δεξί σου χέρι, εγώ που σου λέω: Μη φοβάσαι, εγώ σε βοήθησα». Η δε φράση: «εγώ σε βοήθησα, μη φοβάσαι σκουλήκι Ιακώβ», επειδή δεν υπάρχει στους Εβδομήκοντα, προστίθεται από τους υπόλοιπους μεταφραστές. Αυτός δε ο ίδιος, που ανωτέρω ονομάστηκε «εκλεκτός» σύμφωνα με το: «τον Ιακώβ, τον οποίο εξέλεξα», τώρα ονομάζεται «σκουλήκι», επειδή εισχωρεί σαν σκουλήκι στις πόλεις των άπιστων εθνών και φθείρει και αφανίζει όλη την πολυθεϊστική τους πλάνη και τη δαιμονική ενέργεια από το ίδιο το βάθος της διάνοιας των ανθρώπων, καθώς και λόγω του ταπεινού και απλοϊκού χαρακτήρα του αποστολικού κηρύγματος. Έτσι λοιπόν και ο ίδιος ο Σωτήρας αποκαλούσε τον εαυτό του «σκουλήκι» λέγοντας: «Εγώ όμως είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και εξουθένωμα του λαού». Έπειτα, επειδή ακριβώς οι μαθητές του Σωτήρα μας ήταν λίγοι σε αριθμό, όντες «δώδεκα» μεν απόστολοι και «εβδομήκοντα» δε εκείνοι που τους ακολούθησαν, για τον λόγο αυτό λέγει επιπλέον: «ολιγοστός Ισραήλ», ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο «αριθμός Ισραήλ», ή σύμφωνα με τον Ακύλα «οι τεθνεώτες του Ισραήλ», ενώ και κατά τον Θεοδοτίωνα έχει ειπωθεί «οι νεκροί του Ισραήλ».

Με απόλυτη συνέπεια, μετά τον έλεγχο των ειδώλων, αντιπαρέθεσε την προφητεία περί του Χριστού και την επακόλουθη σε αυτήν κλήση των εθνών· αλλά βέβαια, πριν από την ερμηνευτική εξέταση των χωρίων, αξίζει να παρατηρήσουμε ότι ούτε το όνομα του «Ιακώβ» ούτε το όνομα του «Ισραήλ» αναφέρεται στην προκείμενη προφητεία. Γι' αυτό ούτε οι υπόλοιποι ερμηνευτές ούτε το εβραϊκό κείμενο τα μνημόνευσαν, αλλά ο μεν Σύμμαχος το απέδωσε με αυτόν τον τρόπο: «Ιδού ο δούλος μου, θα τον υποστηρίξω· ο εκλεκτός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου», ο δε Ακύλας: «Ιδού ο δούλος μου, θα τον βοηθήσω». Στα προηγούμενα, λοιπόν, ο αποστολικός χορός ονομαζόταν «Ιακώβ» και «Ισραήλ», όπου έχει ειπωθεί: «Εσύ όμως, Ιακώβ, ο δούλος μου, Ισραήλ, τον οποίο εξέλεξα, σπέρμα του Αβραάμ, τον οποίο αγάπησα». Στο προκείμενο όμως κείμενο, επειδή εισάγεται το ανώτερο πρόσωπο, για να μη νομιστεί ότι ταυτίζεται με όσα προαναφέρθηκαν, δεν ονομάστηκε ούτε «Ιακώβ» ούτε «Ισραήλ» ούτε «σπέρμα του Αβραάμ», αλλά σαφώς τα λόγια αυτά αναφέρονται στον Χριστό τον Θεό, καθώς το μαρτύρησε ο Ευαγγελιστής αναφέροντας: «Έδωσα το Πνεύμα μου επάνω του, και θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη».

Αυτός θα λάβει: Ο Χριστός. Διότι αυτός μόνος μεγαλύνθηκε με τη δόξα (από τη δόξα) του Πατέρα, και χάρισε στο γένος των ανθρώπων την ελεημοσύνη του (δώρισε σε όλο τον κόσμο). Αυτή είναι η γενεά: Του Χριστού· όσοι ονομάζονται Χριστιανοί, αυτοί δεν παύουν [πάντοτε] να αναζητούν τον δικό τους [Δεσπότη]. Που αναζητούν: Τον Χριστό· διότι «ο Ιακώβ είναι ο δούλος μου, [τον οποίο εξέλεξα,]» λέει ο Ησαΐας. Άρατε πύλας: Όταν κατήλθε στον Άδη ο Θεός Λόγος με δικό του θέλημα, οι δυνάμεις του Άδη, βλέποντας την άρρητη δύναμη, έκραξαν η μία στην άλλη: Άρατε πύλας, δηλαδή όχι μόνο ανοίξτε, αλλά και βγάλτε από τη μέση τις ίδιες τις πύλες, μήπως κινήσετε (κινήσουμε) σε οργή αυτόν που έρχεται. Και θα εισέλθει: [Δηλαδή, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης]. Ποιος είναι: Αποκρίνονται πάλι οι μέσα (πάνω) δυνάμεις: Ποιος είναι ο βασιλιάς της δόξης; Εμείς κυριεύουμε όλο το γένος, δικά μας είναι τα βασίλεια, και ποιος είναι αυτός; Κύριος κραταιός: Αποκρίνονται πάλι [οι δυνάμεις] και λένε: Είναι ο Θεός που έφτασε, δυνατός και κραταιός· αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης. Όταν λοιπόν σύντριψε τον Άδη και ελευθέρωσε τις ψυχές που κρατούνταν για πολύ χρόνο, αναλαμβάνοντας τον άνθρωπο και ανεβάζοντάς τον στον ουρανό, πάλι οι θεϊκές δυνάμεις, ξαφνιασμένες από το καινούριο θέαμα, φώναζαν: Άρατε πύλας.

Διότι ο Ιακώβ, λέει, είναι ο δούλος μου, τον οποίο εξέλεξα. Να τον υψώνετε υμνώντας τον ακατάπαυστα. Και να τον προσκυνείτε. Διότι και επί της γης πρέπει να προσκυνούμε τον Θεό (τον Χριστό) και να προσδοκούμε την παρουσία του. Επειδή είναι άγιος [Άγιος είναι μόνον εκείνος που εκ φύσεως αγιάζει και δεν αγιάζεται κατά μέθεξη, ενώ και εκείνος που αγιάζεται ονομάζεται άγιος].

Αλληλούια· αυτός είναι ύμνος αγγέλων. «Αινείτε». Σε ποιους δίνει προσταγή το Άγιο Πνεύμα, παρά στους πιστούς που μέλλουν να ενωθούν με τον Θεό; «Οι ιστάμενοι». Όταν οι πιστοί βρίσκονται στις εκκλησίες· διότι η εκκλησία είναι οίκος του Θεού και αυλή [αγία]. «Αινείτε τον Κύριο». Διότι το να αινεί και να δοξάζει κανείς τον Θεό αγιάζει ψυχή και σώμα. «Ψάλατε». Διότι τίποτα δεν είναι τόσο καλό και ωφέλιμο, όσο το να ψάλλει και να μεγαλύνει κανείς το όνομα του Κυρίου; «Ότι τον Ιακώβ». Τον Χριστό εξέλεξε ο Πατέρας· διότι ο Ησαΐας ανακράζει: «Ιακώβ ο δούλος μου, τον οποίο εξέλεξα».

Εσύ όμως, Ισραήλ, δούλε μου Ιακώβ τον οποίο εξέλεξα, σπέρμα του Αβραάμ που αγάπησα ... μην φοβάσαι, διότι εγώ είμαι μαζί σου ... και σε διασφάλισα με το δίκαιο δεξί μου χέρι. Ιδού, θα ντροπιαστούν και θα εξευτελιστούν όλοι όσοι σου εναντιώνονται· διότι θα γίνουν σαν να μην υπάρχουν, και θα καταστραφούν όλοι οι αντίδικοί σου. Θα τους αναζητήσεις και δεν θα βρεις τους ανθρώπους που θα συμπεριφερθούν υβριστικά απέναντί σου ... διότι εγώ είμαι ο Θεός που κρατά το δεξί σου χέρι, αυτός που σου λέει: Μην φοβάσαι, Ιακώβ, ολιγάριθμε Ισραήλ· εγώ σε βοήθησα ... ιδού, σε έκανα σαν νέους οδοντωτούς τροχούς άμαξας που αλωνίζουν, και θα αλωνίσεις βουνά ... και θα τα λιχνίσεις· και ο άνεμος θα τα πάρει, και η καταιγίδα θα τα σκορπίσει. Εσύ όμως θα ευφρανθείς στους αγίους του Ισραήλ, και θα αγαλλιάσουν οι πτωχοί και οι ενδεείς. Διότι θα ζητήσουν νερό και δεν θα υπάρχει, η γλώσσα τους ξεράθηκε από τη δίψα ... αλλά εγώ θα ανοίξω ποταμούς επάνω στα βουνά και πηγές στο μέσο των πεδιάδων, θα μετατρέψω την έρημο σε λιμνάζοντα νερά και τη διψασμένη γη σε υδραγωγούς, θα φυτέψω στην άνυδρη γη κέδρο και πυξάρι και μυρτιά και κυπαρίσσι και λεύκα, για να δουν και να γνωρίσουν ... ότι το χέρι του Κυρίου τα έκανε όλα αυτά ... Πλησιάζει η κρίση σας, λέγει ο Κύριος ο Θεός· πλησίασαν οι αποφάσεις σας, λέγει ο βασιλιάς του Ιακώβ.