Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 43:26

Αναγνώρισα την ανομία μου. Αυτό υποδηλώνει τον τρόπο της εξομολογήσεως. Είπα, θα ομολογήσω εναντίον του εαυτού μου την ανομία μου. Ο δίκαιος είναι κατήγορος του εαυτού του στην αρχή του λόγου του. Και πες εσύ, λέγει, πρώτος τις αμαρτίες σου. Υπέρ αυτής θα προσευχηθεί προς εσένα κάθε όσιος.

Απόκριση: Προσπάθησε με όλη σου τη δύναμη να έχεις πάντοτε αυτή τη μνήμη, του πώς οφείλει να είναι ο διάκονος και του πώς είσαι εσύ, έχοντας κατά νου τον θάνατο και το πώς πρόκειται να παρουσιαστείς στον Θεό. Και κατακρίνοντας αδιάλειπτα τον εαυτό σου, η καρδιά σου κατανύσσεται ώστε να δεχθεί τη μετάνοια. Και Εκείνος που είπε μέσω του προφήτη: «Πες πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς», ο Ίδιος σε δικαιώνει και σε καθιστά αθώο από κάθε κατάκριση, διότι λέει: «Ο Θεός είναι που δικαιώνει, ποιος θα κατακρίνει;». Όπως λοιπόν σου δήλωσα επανειλημμένα, απόκτησε ταπείνωση, υπακοή και υποταγή, και θα σωθείς.

Και ο Γέροντας του αποκρίθηκε και είπε: Εκείνος που φανερώνει τις αμαρτίες του, δικαιώνεται από αυτές, σύμφωνα με τη Γραφή που λέει: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς.» Και πάλι: «Είπα εγώ: Θα εξομολογηθώ εναντίον μου την ανομία μου στον Κύριο, και εσύ συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου.» Στο εξής ας προφυλαχθούμε, αδελφέ, και τις προηγούμενες, ιδού, τις συγχώρησε ο Θεός.

Ερώτηση: Τι συμβαίνει, λοιπόν, όταν κάποιος μεταμελείται μεν, αλλά αισχύνεται να επιστρέψει; Απάντηση: Εάν μεταμεληθεί και επωμισθεί τη μομφή εναντίον του εαυτού του λέγοντας ότι «Εγώ είμαι υπαίτιος για όλα», τότε ο Θεός, που είπε μέσω του Προφήτη: «Πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς», βλέπει ότι καταπραΰνθηκε η καρδιά του και τον οδηγεί με τον φόβο Του προς ό,τι τον ωφελεί.

Ερώτηση του ίδιου προς τον μέγα Γέροντα: Πάτερ όσιε, γνωρίζω ότι με υπερβαίνει το να ρωτώ την αγιωσύνη σου περί λογισμών. Αλλά, επειδή άκουσα τη θεία φωνή να λέει ότι «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς», και βλέποντας τον εαυτό μου να συνέχεται από το πλήθος των κακών μου πράξεων και ενθυμήσεων, έρριψα τον εαυτό μου στο πέλαγος των οικτιρμών σου, χάριν Εκείνου που είπε ότι «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, και δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει», ώστε δι' εσού να ακούσω και εγώ από Αυτόν ότι «Τέκνον, συγχωρούνται οι πολλές σου αμαρτίες». Γνωρίζω και πιστεύω ότι ο Θεός σας χάρισε το να γνωρίζετε διά του Αγίου Πνεύματός Του, πριν καν σας ρωτήσω, ποιο είναι αυτό που θέλω και περί ποιων λογισμών ρωτώ. Αλλά επειδή άκουσα τον Προφήτη να λέει: «Πες πρώτος εσύ τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς», για τον λόγο αυτόν και εγώ τις σημειώνω εγγράφως, παρακαλώντας να μην παραβλέψεις την αθλιότητά μου, αλλά να δεχθείς αυτήν τη δέηση από εμένα τον αμαρτωλό. Διότι σας δόθηκε εξουσία από τον Θεό να εξάγετε ανθρώπους από το σκότος και τη σκιά του θανάτου και να τους οδηγείτε προς το αληθινό φως, επειδή είναι αγαθός. Τι λοιπόν με προστάζετε να πράξω; Να εγκαταλείψω τα πάντα μεμιάς από τώρα και να αφήσω τα πράγματά μου ατακτοποίητα, ή πρώτα να τα τακτοποιήσω και έπειτα να αναχωρήσω;

Διότι ο αγαθός άνθρωπος, από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του, προφέρει το αγαθό. Ας ζητήσουμε λοιπόν και εμείς την τροφή του λόγου για την πλήρωση των ψυχών μας (διότι, λέει η Γραφή, ο δίκαιος τρώγοντας χορταίνει την ψυχή του), ώστε, ανάλογα με αυτά με τα οποία τρεφόμαστε, να εκφέρουμε όχι τον οποιονδήποτε λόγο, αλλά λόγο αγαθό. Διότι ο πονηρός άνθρωπος, έχοντας ανατραφεί με μοχθηρά δόγματα, εκβάλλει από την καρδιά του πονηρό λόγο. Δεν βλέπεις τι είδους λόγια εκστομίζουν τα στόματα των αιρετικών; Πόσο σκληρά και δυσώδη είναι, μαρτυρώντας τη μεγάλη και βαθιά ασθένεια αυτών των άθλιων ανθρώπων; Διότι ο πονηρός άνθρωπος, από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του, προφέρει το πονηρό. Μην επισωρεύεις, λοιπόν, στον εαυτό σου διδασκάλους προς τέρψιν της ακοής σου, οι οποίοι είναι ικανοί να προκαλέσουν ασθένεια στα σπλάχνα σου και να σου προξενήσουν ερυγή πονηρών λόγων, εξαιτίας των οποίων πρόκειται να καταδικαστείς κατά την ημέρα της κρίσεως. Διότι από τα λόγια σου, λέει, θα δικαιωθείς, και από τα λόγια σου θα καταδικαστείς. Αναγγέλλω εγώ τα έργα μου στον βασιλιά. Μας εισάγει βαθύτατα στο φρόνημα του προφητικού προσώπου και τούτο το ρητό: Αναγγέλλω εγώ τα έργα μου στον βασιλιά· αντί να πει: Θα εξομολογηθώ στον κριτή, και προλαμβάνω τον κατήγορο, μέσω της εξαγγελίας των δικών μου έργων. Διότι έχουμε λάβει την εντολή που λέει: Να λες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς. Η γλώσσα μου είναι κάλαμος γραμματέα, οξυγράφου.

Είπε κάπου και αλλού πάλι ο ίδιος προφήτης Ιερεμίας: «Γιατί μου φέρνετε λιβάνι από τη Σαβά και κιννάμωμο από μακρινή γη; Τα ολοκαυτώματά σας δεν είναι δεκτά και οι θυσίες σας δεν με ευχαρίστησαν.» Αλλά βέβαια, και μέσω της φωνής του ψαλμωδού: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μόσχους, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους.» Και παντού καθιστά απορριπτέα τη λατρεία που συνίσταται σε σκιές, απομακρύνοντάς τους από τους τύπους και οδηγώντας τους τρόπον τινά προς τη δικαίωση εν Χριστώ, και διδάσκοντας να οικειοποιούνται την ευαγγελική πολιτεία, μέσω της οποίας και μόνο μπορεί να καταστεί δυνατό το να είναι κανείς ευάρεστος στον Θεό, και να προσφέρει την αληθινά άμωμη και ειλικρινή λατρεία, δηλαδή προφανώς την πνευματική. Διότι «Πνεύμα είναι ο Θεός», λέει, «και εκείνοι που τον προσκυνούν, πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια.» <Εγώ είμαι, εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πλέον. Εσύ όμως θυμήσου, και ας κριθούμε. Πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς.> Παρατήρησε λοιπόν πάλι πώς ο Θεός δεν απένειμε στη δύναμη της νομικής λατρείας τη δυνατότητα να απαλλάσσει κάποιους από την ακαθαρσία που υπάρχει μέσα τους. Διότι είναι αδύνατον αίμα ταύρων και τράγων να αφαιρεί αμαρτίες, και σε αυτά είναι ανώφελη η σκιά του νόμου.

Κατακρίθηκε λοιπόν ως αλαζόνας και ψεύτης, διότι κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, και όλοι σφάλλουμε σε πολλά. Ο τελώνης όμως γνώριζε και ομολογούσε τις δικές του αμαρτίες. Διότι στεκόταν χτυπώντας το στήθος του και λέγοντας: «Ο Θεός, ας είσαι ίλεως σε εμένα τον αμαρτωλό». Δικαιώθηκε λοιπόν, επειδή ομολόγησε τις πτώσεις του και δεν απέκρυψε τον ρύπο της βδελυγμίας που υπήρχε μέσα του, για να καθαριστεί. <Οι πατέρες σας πρώτοι, και οι άρχοντές σας, αμάρτησαν σε εμένα. Και οι άρχοντες μόλυναν τα άγιά μου· και παρέδωσα τον Ιακώβ στην απώλεια και τον Ισραήλ στον ονειδισμό.> Λέγοντας: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πλέον», αντιλήφθηκε ότι ίσως κάποιοι θα αντιδράσουν στα λεγόμενα και θα πουν: Αν τίμησες με αμνηστία τον Ισραήλ, αν υπήρξε σε αυτόν πάρα πολλή γαλήνη, αν καθαρίστηκε από τους ρύπους, και ξέπλυνε τους μολυσμούς των παλαιών εγκλημάτων, πώς ή για ποια πράγματα του ζητήθηκε ευθύνη, εξολοθρευόμενος από τα ξίφη των εχθρών· έπειτα, αφού έγινε αιχμάλωτος πολέμου, και εγκατέλειψε την πατρίδα του, και υποτάχθηκε στα χέρια και στον ζυγό των κατακτητών; Διότι παραδόθηκε στους πολεμιστές που ήρθαν από τη Βαβυλώνα. Απολογείται λοιπόν λέγοντας το «Ας κριθούμε», και λέει ότι οι ίδιοι έγιναν, και για αυτό είναι υπαίτιοι και πρόξενοι αυτού του κακού στα ίδια τους τα κεφάλια. Διότι «οι πατέρες σας», λέει, «και οι άρχοντές σας αμάρτησαν σε εμένα». Και δεν κατηγορεί απλώς τους προγόνους λέγοντάς μας αυτά.

Διότι είναι γραμμένο: «Πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς.» Και κάποιος ψάλλει και λέει: «Είπα: Θα εξομολογηθώ εναντίον του εαυτού μου την ανομία μου στον Κύριο· και εσύ συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου.» Αλλά υπήρχε στους Ιουδαίους ένας ισχυρισμός, σαθρός, ανίσχυρος και γεμάτος αμάθεια· διότι ισχυρίζονταν ότι αποστάτησαν από τον ζωντανό Θεό και στράφηκαν σε άλλους θεούς, επειδή ακριβώς τους είχε αναγγελθεί ότι το πλήθος των Βαβυλωνίων επρόκειτο να καταφθάσει από στιγμή σε στιγμή. Αλλά, ω παράφρων, λέει, ποιον φοβήθηκες και τρόμαξες, και έγινες ψεύτρα απέναντί μου; Άνθρωπος είναι ο τύραννος των Βαβυλωνίων, και σε σύγκριση με τη θεία ισχύ, η στρατιά του δεν είναι απολύτως τίποτα.

Διότι ασέβησαν σε αφόρητο βαθμό καταψευδόμενοι τη δόξα του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού, και απομακρυνόμενοι από την επιθυμία να τον ακολουθήσουν. Ομολογούν δε ότι «Μιλήσαμε άδικα, και απειθήσαμε, κυοφορήσαμε, και μελετήσαμε από την καρδιά μας λόγια άδικα». Διότι άδικα μίλησαν εναντίον του Χριστού· άλλοτε μεν διασύροντας τη δόξα του, και διαβάλλοντας τα θεία σημεία, έλεγαν ότι με τη δύναμη του Βεελζεβούλ, του άρχοντα των δαιμονίων, εκβάλλει τα δαιμόνια, και άλλοτε γεννώντας από τη δική τους καρδιά λόγια άδικα· διότι τον κατηγόρησαν, τολμώντας να τον ονομάσουν Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, φαγά και οινοπότη, και τον συκοφάντησαν και μπροστά στον Πιλάτο λέγοντας ότι «Ξεσηκώνει τα πλήθη, και εμποδίζει να δίνουν φόρους στον Καίσαρα». Γι' αυτό λένε ότι «Απομακρυνθήκαμε από τον Θεό μας, μιλήσαμε άδικα, και απειθήσαμε· κυοφορήσαμε, και μελετήσαμε από την καρδιά μας λόγια αδικίας, και απωθήσαμε πίσω την κρίση, και η δικαιοσύνη απομακρύνθηκε μακριά», δηλαδή ρίξαμε πίσω τη δικαιοσύνη, και σαν να της γυρίσαμε την πλάτη, αποστρεφόμενοι αυτήν. Γι' αυτό απομακρύνθηκε πολύ από εμάς. Αυτές λοιπόν είναι φωνές ανθρώπων που μετανοούν, και ζητούν να ελεηθούν από τον Χριστό. Διότι η μετάνοια είναι σωτήριο πράγμα, όπως και το να κάνει κανείς ξεκάθαρα την ομολογία των αμαρτημάτων του. Επειδή έχει γραφτεί: «Πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς».

Γνωρίζεις ότι έχεις σφάλει εξ ολοκλήρου; Ομολογείς την ασθένειά σου; Φέρνεις στη μνήμη σου τα ολισθήματα; Είσαι κοντά στη σωτηρία· διότι η αρχή της κάθαρσης είναι η ομολογία των αμαρτιών. Έτσι άλλωστε είναι γραμμένο: «Λέγε εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς»· διότι δεν είναι σκληρός ο Δεσπότης των πάντων· δεν είναι αμείλικτος, αλλά μάλλον χρηστός, φιλεύσπλαχνος και αγαθός, και γνωρίζει το πλάσμα Του. Διότι μεγάλο πράγμα είναι και η ομολογία και η απομάκρυνση από το κακό· έτσι έγινε δεκτός ο άσωτος.—(E f. 244) Αλλά ποιος είναι ο σιτευτός μόσχος, αν όχι βεβαίως ο Χριστός, το άμωμο ιερήιο, αυτός που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, που θυσιάζεται και τρώγεται; Διότι, κατά το ότι περιβλήθηκε την εκ φύσεως άλογη και κτηνώδη σάρκα, έστω κι αν την γέμισε με τα δικά Του μεγαλεία, νοείται ως μόσχος, που δεν γνώρισε ποτέ τον ζυγό του νόμου της αμαρτίας, και σιτευτός κατά το ότι προ καταβολής κόσμου είχε προοριστεί το μυστήριο του Χριστού, η φρικτή και μεγάλη θυσία, την οποία επιτρέπεται να μεταλάβουν όσοι επιστρέφουν από την αμαρτία.

«Το έτος ολοκληρώθηκε, και φέρατε όλα τα γεννήματα στις αποθήκες, και μέσα στον οίκο του θα γίνει η διαρπαγή του.» Αφού τους απέτρεψε πολύ καλά από την εναντίον του φλυαρία, και τους δυσώπησε όσο ήταν δυνατόν με τις πρέπουσες απολογίες, καλεί σε μετάνοια όσους έχουν αμαρτήσει, λέγοντας ότι θα τους χαρίσει πάλι τη συνήθη του ημερότητα, και μάλιστα πολύ πρόθυμα. Διότι, όπως ακριβώς επιβάλλει τις πρέπουσες τιμωρίες σε όσους επιλέγουν να ζουν με αμαρτωλό τρόπο, έτσι και χαίρεται αληθινά με αυτούς που επιστρέφουν πίσω και παραιτούνται από το να αμαρτάνουν πλέον, αποκόπτοντας παντού την απόγνωση ως πρόξενο ολέθρου. Εξαιτίας αυτού μπορεί κανείς να δει πόσο φοβερή νόσο εισάγουν στη ζωή όσοι νοθεύουν τη χάρη της μετανοίας και από αμάθεια αποδίδουν στους εαυτούς τους το όνομα της καθαρότητας. Καίτοι, πώς δεν είναι καλύτερο να σκεφτούμε ότι το να νομίζουν και να ισχυρίζονται ότι είναι καθαροί, τους επιφέρει την κατηγορία της έσχατης ακαθαρσίας; Διότι έχει γραφτεί: «Λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Και ο θείος Δαβίδ ψάλλει κάπου: «Διότι την ανομία μου εγώ τη γνωρίζω, και η αμαρτία μου είναι ενώπιόν μου διαπαντός». Διότι «κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Έχουν ανάγκη λοιπόν, όσοι έχουν ασθενήσει με τέτοια αδυναμία, από τα αγαθά της μετανοίας, καθώς η άνωθεν ημερότητα ξεπλένει πολύ καλά τον μολυσμένο και δικαιώνει τον ασεβή.

Και ο Χριστός βέβαια είναι αλήθεια, και ο Πατέρας φέρνει σε αυτόν όσους τον αναζητούν μέσω της πίστης. Διότι έτσι κάπου λέει προς τους Ιουδαίους: «Κανείς δεν μπορεί να έρθει σε μένα, εάν ο Πατέρας που με έστειλε δεν τον ελκύσει». Ίσως δε και η παιδαγωγία του νόμου ονομάζεται οδός και τρίβος του Κυρίου που οδηγεί στην αλήθεια, δηλαδή στον Χριστό· διότι για αυτόν έγραψε ο Μωυσής: Γνώρισέ μου λοιπόν τις σκιές του νόμου, οι οποίες εικονίζουν την αλήθεια. Παρακαλεί δε και ο Δαβίδ να μάθει τις οδούς του Θεού, δηλαδή τις οικονομίες και τις διοικήσεις με τις οποίες οδηγεί τα πάντα· και εύχεται να οδηγηθεί στην ίδια την αλήθεια, για να μην προτιμήσει κατά λάθος το ψεύδος αντί γι' αυτήν. <Τις αμαρτίες της νεότητάς μου και της άγνοιάς μου μην τις θυμηθείς.> (A f. 136 b) Διότι άκουσαν όσοι κλήθηκαν από τα έθνη τον Κύριο να λέει: «Πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς»· και για αυτό προσέρχονται ομολογώντας ότι έχουν αμαρτήματα νεότητας, είτε σωματικής είτε νοητής, δηλαδή αφροσύνης· διότι κάθε αμαρτία προέρχεται από αφροσύνη· και αν κάποιος ηλικιωμένος αμαρτάνει, αυτό το ίδιο που πράττει είναι νεανικό και εξαιρετικά άφρον, το ότι δηλαδή αμαρτάνει· γι' αυτό και νέος ονομάζεται ένας τέτοιος, όπως εκείνος ο άσωτος στα Ευαγγέλια· διότι και εκείνος ονομάστηκε νεότερος υιός. Λησμόνησε λοιπόν, λένε, ω Δέσποτα, όσα αμαρτήσαμε στον καιρό της ειδωλολατρίας, ο οποίος ήταν σαφής αφροσύνη.

Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει με όσους έχουν πυρετό, όταν ο πυρετός προχωρεί βαθιά στο εσωτερικό καθιστά τη νόσο βαρύτερη, ενώ όταν εκδηλωθεί φανερά υποδηλώνει ελπίδα υποχώρησης, έτσι θα μπορούσε να συμβεί και με την ψυχή. Και ισχυρίζομαι ότι αυτό είναι εκείνο που έχει ειπωθεί από τον Σοφό: «Να μην ντραπείς να ομολογήσεις τις αμαρτίες σου», και «Λέγε εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς». Διότι είναι εξαιρετικά παράλογο το να μην ντρεπόμαστε από τη μία τα μάτια των ιατρών και να τους αποκαλύπτουμε ακόμη και τα πιο κρυφά μας νοσήματα, όχι βέβαια για να πονέσουμε περισσότερο, αλλά για να ανακόψουμε την περαιτέρω εξέλιξη των παθήσεων, και από την άλλη να μην ανεχόμαστε να δείξουμε στον Ιατρό των πνευμάτων τα πάθη που έχουν δημιουργηθεί στις ψυχές μας, παρόλο που Εκείνος τα γνωρίζει όλα, ακόμη και αν κάποιος δεν επέλεγε να το πράξει αυτό.

Το προφητικό Πνεύμα προφητεύει την ομολογία όλων των εθνών στον Χριστό, και, χαιρόμενο με τη σωτηρία της οικουμένης, επαναλαμβάνει πολλές φορές τα ίδια, απολαμβάνοντας ευφροσύνη μέσα από τη συνεχή διήγηση. Λέει, λοιπόν, ότι αρμόζει σε όλους τους λαούς και τα έθνη της οικουμένης να ευφραίνονται, να πανηγυρίζουν και να διηγούνται τις δικές Σου ευεργεσίες. Διότι γνώρισαν ότι κανένα από τα όντα δεν είναι απροστάτευτο, αλλά Εσύ είσαι ο κριτής των πάντων, που εκφέρεις δίκαιες αποφάσεις, και οδηγείς μεν τους πλανημένους προς την αλήθεια, ενώ τιμωρείς όσους δεν θέλουν να πεισθούν. Αφού, λοιπόν, έγινε γνωστή η οδός σε όσους βρίσκονται στη γη, και το σωτήριο έργο του Θεού σε όλα τα έθνη, τα έθνη, ελευθερωμένα από κάθε κακία και από την απάτη της πολυθεΐας, ευφραίνονται κατορθώνοντας την ηθική αρετή, και αγάλλονται επειδή έλαβαν τη γνώση του Θεού. Λαοί δε και έθνη, εκ παραλλήλου, είναι οι ίδιοι. [<Ας ευφρανθούν και ας αγαλλιάσουν τα έθνη.> Και πάλι, καθώς ο ένας από αυτούς, ο λαός των Εβραίων, εξομολογείται στον Θεό που λέει: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου· γι' αυτό λέγε πρώτος εσύ τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς», ο άγιος, λαμβάνοντας το πρόσωπο αυτού του λαού, λέει: Στον Θεό φανέρωσα τις αμαρτίες μου και την ανομία μου δεν έκρυψα.

Και γνωρίζοντας αυτό ο θείος Δαβίδ έλεγε: «Εάν παρατηρήσεις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» Ο τράγος λοιπόν ήταν η θυσία για την άφεση των αμαρτιών, σύμφωνα με τον παλαιό νόμο. Τώρα όμως, η μετάνοια και η αίτηση συγχώρεσης είναι η δική μας θυσία, για εμάς που προσερχόμαστε στον Θεό εν πνεύματι και αληθεία. Διότι λέγει: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Ψάλλει δε κάπου και ο Δαβίδ: «Είπα, θα εξομολογηθώ εναντίον μου την αμαρτία μου στον Κύριο, και εσύ συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου». Σου είναι λοιπόν σαφής ο λόγος σχετικά με την προσφορά δώρων από τους άρχοντες; ΠΑΛΛ. Βεβαιότατα. ΚΥΡ. Νομίζω δε ότι πρέπει να προσθέσω και εκείνο: αφού δηλαδή είχε ήδη προσκομιστεί η θυσία από τον καθένα σαν εκπροσώπηση για όλους, έγινε η αρχή των θείων λόγων μέσα στην αγία σκηνή προς τον ιεροφάντη Μωυσή. Έχει γραφτεί δε έτσι πάλι στους Αριθμούς: «Αυτός είναι ο εγκαινιασμός του θυσιαστηρίου, μετά την καθιέρωσή του και μετά τη χρίση του. Όταν εισερχόταν ο Μωυσής στη σκηνή του μαρτυρίου για να μιλήσει μαζί Του, άκουσε τη φωνή του Κυρίου του Θεού να του μιλάει πάνω από το ιλαστήριο, το οποίο βρίσκεται πάνω στην κιβωτό του μαρτυρίου, ανάμεσα στα δύο Χερουβείμ, και του μιλούσε». Διότι, όταν πλέον ολοκληρώθηκε κατά κάποιον τρόπο η αγία σκηνή και αναδείχθηκε στον κόσμο το αληθινό αγιαστήριο, που είναι η Εκκλησία, τότε ακριβώς ακούστηκε προς εμάς η φωνή του Θεού και Πατρός. «

Βεβαιότατα· διότι τα παραπτώματα είναι κατά κάποιον τρόπο ισάξια και στις δύο περιπτώσεις. ΚΥΡ. Θα ακολουθήσει λοιπόν και για αυτά η άφεση μέσω της εξομολογήσεως, αλλά και της σφαγής μιας αμνάδας, δηλαδή ενός προβάτου· «Διότι λέγε εσύ πρώτος τις ανομίες σου», λέει, «για να δικαιωθείς». Επίσης και ο θείος Δαβίδ αναφωνεί: «Είπα· θα εξομολογηθώ εναντίον του εαυτού μου την ανομία μου στον Κύριο, και εσύ συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου». Όμως, δεν αρκεί για τον τέλειο καθαρισμό μόνο η εξομολόγηση, αλλά απαλλάσσει εντελώς ο θάνατος του Χριστού, ο οποίος έπαθε για εμάς και προσέφερε τον εαυτό Του για τις αμαρτίες όλων μας υπό το είδος κάθε ήμερου ζώου· αναφέρομαι δηλαδή στον μόσχο, και μάλιστα στο πρόβατο και στην αίγα. Ο νόμος, λοιπόν, καθιστώντας αδικαιολόγητη την αμέλεια ως προς τη θυσία για όσους βρίσκονται σε μολυσμούς και ακαθαρσίες, αν κάποιος δεν έχει μόσχο ή πρόβατο, τον προτρέπει να τιμήσει τον Θεό με ό,τι είναι εύκαιρο και σύμφωνα με τις δυνάμεις του, λέγοντας: «Εάν δε το χέρι του δεν έχει τη δυνατότητα να προσφέρει πρόβατο, θα προσφέρει στον Κύριο για την αμαρτία του που διέπραξε δύο τρυγόνια ή δύο νεοσσούς περιστεριών, ένα για την αμαρτία και ένα για το ολοκαύτωμα, και θα τα φέρει στον ιερέα, και ο ιερέας θα προσφέρει πρώτα εκείνο που προορίζεται για την αμαρτία, και θα αποκόψει ο ιερέας το κεφάλι του από τον σπόνδυλο, χωρίς όμως να το χωρίσει εντελώς, και θα ραντίσει από το αίμα της θυσίας περί αμαρτίας πάνω στον τοίχο του θυσιαστηρίου.»

Πράττουμε με θράσος και αναισχυντία, όταν όμως πρέπει να ομολογήσουμε, τότε ντρεπόμαστε και αναβάλλουμε. Διότι δεν είναι ντροπή εάν ομολογήσετε τα αμαρτήματα, αλλά δικαιοσύνη και αρετή. Εάν δεν ήταν δικαιοσύνη και αρετή, η εξομολόγηση δεν θα είχε αμοιβή. Άκουσε τι λέει: λέγε λοιπόν εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς. Διότι δεν προστάζει να ομολογήσεις για να σε τιμωρήσει, αλλά για να σε συγχωρήσει.

Αλλ' επειδή εσύ είπες, Κύριε, διά του Προφήτου: πες πρώτος εσύ τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς· αμάρτησα, Κύριε, αμάρτησα, και δεν είμαι άξιος να ατενίσω και να δω το ύψος του ουρανού από το πλήθος των αδικιών μου· διότι για μια μικρή ηδονή, καταφρόνησα το αιώνιο πυρ και δεν επεδίωξα τη βασιλεία σου.

Γιατί τα λέω αυτά; Ώστε εσύ, εάν έχεις πικρία στην καρδιά, πρώτα να την ξεριζώσεις και έπειτα έτσι να προσέλθεις στον Θεό. Ο ιατρός δεν γνωρίζει τον πόνο του ασθενούς, αλλά με τον Θεό δεν συμβαίνει έτσι. Γι' αυτό εκείνος που μετανοεί οφείλει να γνωρίζει πού έχει πληγωθεί. Λέει λοιπόν ο Θεός, ως ιατρός: πες πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς.

Ο Φαρισαίος μίλησε με παρρησία βασιζόμενος στα δικαιώματα του νόμου, ενώ ο τελώνης εξομολογήθηκε τις αμαρτίες του, και χωρίς έργα η μετάνοια δικαίωσε τον εξομολογούμενο. Προς τι; Για να τραπούν πολλοί σε μετάνοια. Και λες ότι ο Θεός δεν δείχνει χρηστότητα και δεν δέχεται τη μετάνοια των αμαρτωλών; «Λέγε πρώτος εσύ τις αμαρτίες σου για να δικαιωθείς», είπε ο Θεός.

Βλέπεις πώς και στα προκείμενα, από τη μία πλευρά, στην «έρημο» και στα «θηρία» που βρίσκονται σε αυτήν, ευαγγελίζεται ελπίδες αγαθών, ενώ από την άλλη ελέγχει για ασέβειες τον λαό της περιτομής, τον οποίο αποκαλεί τώρα «Ιακώβ» και «Ισραήλ»· τον ονομάζει έτσι, απλώς με ξηρά ονόματα, χωρίς να τον αποκαλέσει ούτε «δούλο» του ούτε «εκλεκτό», πράγμα που έκανε στην περίπτωση του ανώτερου τάγματος. Εντούτοις, αφού έλεγξε τους παρεκτραπέντες, τους παροτρύνει και τους προτρέπει να επιστρέψουν, υποσχόμενος ότι θα συγχωρήσει τα αμαρτήματά τους εφόσον μετανοήσουν. Γι' αυτό λέει: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου και δεν πρόκειται να τις ξαναθυμηθώ. Εσύ όμως θυμήσου» σε ποια κατάσταση έχεις βρεθεί. Διότι είναι ωφέλιμη η ανάμνηση των προηγούμενων αμαρτημάτων, όταν αυτή εξαγορεύεται μέσω της εξομολόγησης. Γι' αυτό και προσθέτει: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου». Διότι, πράττοντας αυτό, «θα δικαιωθείς», επειδή «ο δίκαιος είναι ο ίδιος κατήγορος του εαυτού του αρχίζοντας τον λόγο». Να γνωρίζεις ωστόσο ότι από τους «πατέρες» σου γεννήθηκες αμαρτωλός, και «οι άρχοντές» σου ανά τους καιρούς «ασέβησαν απέναντί μου». Αντί δε της φράσης «και οι άρχοντές σας ανόμησαν απέναντί μου», ο Ακύλας και ο Σύμμαχος απέδωσαν: «και οι ερμηνευτές σου». Έπειτα λέει: «Και οι άρχοντές σου μόλυναν τα άγιά μου».

Αυτή λοιπόν είναι η κατά Θεόν και σωτήρια λύπη, το να κατηγορούμε τους εαυτούς μας και κανέναν άλλον απολύτως, για όσα εμείς οι ίδιοι πράττουμε εσφαλμένα, και να λυπούμαστε για τον εαυτό μας και διά της εξομολογήσεως των αμαρτημάτων μας και της οδυνηρής κατανύξεως για αυτά να εξιλεώνουμε τον Θεό. Αυτήν την αυτομεμψία και κατάνυξη ξεκίνησε εκείνος ο παλαιός Λάμεχ, ο οποίος εξομολογήθηκε με παρρησία την αμαρτία του και κρίνοντας ο ίδιος τον εαυτό του και καταδικάζοντάς τον αυστηρότερα από τον Κάιν («διότι επτά φορές», λέει, «εκδικήθηκε ο Κάιν, ενώ ο Λάμεχ εβδομήντα επτά φορές»), και έχοντας πενθήσει έτσι για τον εαυτό του ως ένοχο, διέφυγε την καταδίκη του Θεού μέσω της επώδυνης κατανύξεως εναντίον του εαυτού του, όπως και ο προφήτης είπε αργότερα, «πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς»· πράγμα που λέει έπειτα και ο απόστολος, «διότι, αν κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν».

Διότι αυτός παρουσιάζει το πρόσωπο του Πατρός να προτρέπει μέσω της εξομολογήσεως. Επειδή εμείς οι αμαρτωλοί δεν μπορούμε με άλλον τρόπο να παρουσιαστούμε ενώπιον του Κριτή, παρά μόνο εάν προλάβουμε και σπεύσουμε να ομολογήσουμε τα σφάλματά μας. Διότι λέει: Λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς.

Είθε να έχω την ευλογία σας σε όλα, εάν βέβαια είμαι άξιος. Διότι, αν και είμαι δεμένος με αλυσίδες, δεν συγκρίνομαι με κανέναν από εσάς που είστε ελεύθεροι. Γνωρίζω ότι δεν υπερηφανεύεστε, διότι έχετε μέσα σας τον Ιησού. Και κυρίως, όταν σας επαινώ, γνωρίζω ότι ντρέπεστε, όπως είναι γραμμένο: «Ο δίκαιος είναι κατήγορος του εαυτού του», και: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς», και: «Όταν κάνετε όλα όσα σας έχουν διαταχθεί, να λέτε ότι είμαστε δούλοι αχρείοι», διότι «αυτό που στους ανθρώπους θεωρείται υψηλό, είναι βδέλυγμα ενώπιον του Θεού»· διότι λέει: «Ο Θεός, σπλαγχνίσου με τον αμαρτωλό». Για τον λόγο αυτόν, οι μεγάλοι εκείνοι, ο Αβραάμ και ο Ιώβ, ονόμαζαν τους εαυτούς τους χώμα και στάχτη ενώπιον του Θεού. Και ο Δαβίδ: «Ποιος είμαι εγώ ενώπιόν σου, Κύριε, που με δόξασες μέχρις αυτού του σημείου;» Και ο Μωυσής, ο πιο πράος από όλους τους ανθρώπους, λέει προς τον Θεό: «Είμαι αδύναμος στη φωνή και βραδύγλωσσος». Να έχετε λοιπόν και εσείς ταπεινό φρόνημα, για να υψωθείτε· διότι όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί, και όποιος υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί.

Διότι υπάρχει θείος χρησμός που παραγγέλλει: «Ομολόγησε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Ας φροντίζουμε, λοιπόν, πρωτίστως να μην αμαρτάνουμε· αν όμως αμαρτήσουμε, ας μην καθιστούμε βαρύτερη για τον εαυτό μας την καταδίκη με την άρνησή μας.

ΡΙ'. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΚΟΝΟ ΕΥΣΤΑΘΙΟ Περί εκείνων που παραβλέπουν τα δικά τους παραπτώματα και περιεργάζονται τα ξένα. Απορώ πάρα πολύ πώς ένα νόσημα τυραννικό και ανήμερο, το οποίο δεν προσφέρει καμία ηδονή αλλά κυοφορεί την κόλαση, έχει κυριεύσει κάθε ηλικία, έχει υποτάξει κάθε αξίωμα και έχει καταστρέψει κάθε ευκοσμία. Διότι ο καθένας, παραβλέποντας τα δικά του πταίσματα, τα οποία είναι πάρα πολύ μεγάλα και συχνά ξεπερνούν τα όρια της συγγνώμης, περιεργάζεται εκείνα των πλησίον, τα οποία είναι μικρότερα και συχνά άξια συγγνώμης. Και λυπείται μεν όταν αναλογίζεται τα δικά του, αγάλλεται όμως όταν συζητά για τα ξένα, και καταναλώνει τον χρόνο του στο να περιεργάζεται και να καταδικάζει τα σφάλματα των άλλων. Επίσης, για τον εαυτό του εφευρίσκει ανύπαρκτες δικαιολογίες, ενώ για τους πλησίον κάθεται ως πικρός και αμείλικτος δικαστής, ακόμη κι αν εκείνοι φαίνεται πως διαθέτουν άφθονες και εύλογες δικαιολογίες. Πρέπει λοιπόν, όσοι επιθυμούν να βρουν θεραπεία για αυτό το νόσημα, να στρέψουν το μάτι της ψυχής τους από τα ξένα στα δικά τους παραπτώματα, και να συνηθίσουν τη γλώσσα τους να μη μιλά επικριτικά εναντίον των πλησίον, αλλά εναντίον του ίδιου τους του εαυτού. Διότι τούτο κυοφορεί τη δικαιοσύνη (λέγε δηλαδή εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς), ενώ το άλλο γεννά μεγαλύτερη κατάκριση.

«Ούτε εσύ δεν φοβάσαι τον Θεό, εφόσον βρισκόμαστε στην ίδια καταδίκη; Και εμείς μεν δικαίως· διότι λαμβάνουμε την άξια τιμωρία για όσα πράξαμε. Πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς.» Ανέβηκε ο ληστής και γίνεται ιερέας, όχι θυσιάζοντας πρόβατα, αλλά προσφέροντας μετάνοια, θυσία ανώτερη από την ιουδαϊκή. «Και εμείς μεν δικαίως· διότι λαμβάνουμε την άξια τιμωρία για όσα πράξαμε· αυτός όμως δεν έπραξε τίποτε το άτοπο.» Ένας ληστής γίνεται συνήγορος, και οι Ιουδαίοι κατήγοροι. «Διότι λαμβάνουμε την άξια τιμωρία για όσα πράξαμε· αυτός όμως δεν έπραξε τίποτε το άτοπο· είναι δίκαιος, αθώος, καθαρός.» Και του λέει: «Θυμήσου με, Κύριε, όταν έλθεις στη βασιλεία σου.» Ω, φιλοσοφία του ληστή! Δεν ζητά χρήματα, ούτε απαλλαγή από την κόλαση, ούτε απαλλαγή από την τιμωρία. Δεν του λέει: «Κατέβασέ με από τον σταυρό». «Δεν σημαίνουν τίποτε για εμένα», λέει, «αυτά τα πάθη. Ύψωσα τα φτερά μου ψηλότερα.»

Κεφάλαιο Δ΄. Πλησιάστε τον Θεό, και θα σας πλησιάσει· καθαρίστε τα χέρια σας, αμαρτωλοί, και εξαγνίστε τις καρδιές σας, δίψυχοι. Συντριβείτε και πενθήστε· το γέλιο σας ας μετατραπεί σε πένθος, και η χαρά σε κατήφεια. Διότι εκείνος που μετά την αμαρτία μετανοεί, δεν είναι άξιος πένθους αλλά μακαρισμών, εντασσόμενος στον χορό των δικαίων. Διότι λέγει: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Εάν όμως μετά την αμαρτία συμπεριφέρεται με αναισχυντία, δεν είναι τόσο αξιολύπητος για το ότι έπεσε, όσο για το ότι παραμένει πεσμένος. Και εάν το να μη μετανοεί κανείς για τα αμαρτήματά του είναι φοβερό, το να υπερηφανεύεται κιόλας για αυτά, ποιας κολάσεως είναι άξιο; Διότι, εάν εκείνος που επαίρεται για τα κατορθώματά του είναι ακάθαρτος, εκείνος που παθαίνει το ίδιο για τα αμαρτήματά του, ποιας συγγνώμης θα τύχει;

Θέλεις να κατηγορείς; Σου δίνω μια χρήσιμη αφορμή. Θέλεις να κακολογείς; Κακολόγησε τις αμαρτίες σου. Διότι λέγει η Γραφή: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Είδες κατηγορία που να φέρνει στεφάνι και έπαινο και δικαιοσύνη; Πάλι λέγει: «Ο δίκαιος είναι κατήγορος του εαυτού του στην αρχή του λόγου του»· του εαυτού του, όχι κάποιου άλλου. Εάν γίνεις κατήγορος άλλου, καταδικάζεσαι· εάν γίνεις του εαυτού σου, στεφανώνεσαι. Και για να μάθεις πόσο καλό είναι να κατηγορεί κανείς το δικό του παράπτωμα, λέγει: «Ο δίκαιος είναι κατήγορος του εαυτού του στην αρχή του λόγου του». Και όμως, εάν είναι δίκαιος, πώς είναι κατήγορος; Εάν είναι κατήγορος, πώς είναι δίκαιος;

Εάν συγχωρήσεις τον πλησίον, σε συγχωρώ και εγώ, λέει. Ποια δυσκολία έχει αυτό; Αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό και δικαιώστε τη χήρα, και ελάτε να συζητήσουμε, λέει, και εάν οι αμαρτίες σας είναι κατακόκκινες σαν το πορφυρό χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι. Τι κόπο έχει αυτό; Πες εσύ πρώτος, λέει, τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς.

Μην προσπεράσεις, λοιπόν, το κέρδος, αλλά να προσέχεις με ακρίβεια τα λεγόμενα· διότι δεν πρόκειται να μιλήσουμε μόνο για τον ουρανό, τη γη και τη θάλασσα, αλλά και για τη δική μας γένεση, και από πού προήλθε ο θάνατος, από πού η γεμάτη μόχθο ζωή, και από πού οι θλίψεις και οι μέριμνες. Διότι ο Θεός, συντάσσοντας απολογία για αυτά και για πολλά άλλα, έστειλε σε εμάς αυτό το βιβλίο· διότι ο Θεός δεν αρνείται να απολογηθεί στους ανθρώπους, αλλά βροντοφωνάζει μέσω του προφήτη λέγοντας: «Ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος». Και όχι μόνο απολογείται και δικάζεται, αλλά και μας διδάσκει πώς να αποφύγουμε την καταδίκη· διότι δεν είπε απλώς, «Ελάτε να διαλεχθούμε», αλλά αφού πρώτα δίδαξε τι πρέπει να πούμε και τι πρέπει να πράξουμε, έτσι μας προσείλκυσε στο δικαστήριο. Άκουσε, λοιπόν, τον προφητικό λόγο από την αρχή: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας· μάθετε να κάνετε το καλό, αποδώστε το δίκαιο στο ορφανό και δικαιώστε τη χήρα»· και τότε λέει: «Ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος». «Δεν θέλω», λέει, «να σας παραλάβω γυμνούς και στερημένους από έργα δικαιοσύνης, αλλά, αφού σας εξοπλίσω πλήρως με απολογίες, έτσι σας καλώ να δώσετε λόγο· διότι θέλω να κριθώ μαζί σας, όχι για να σας καταδικάσω, αλλά για να σας σπλαγχνιστώ». Έτσι και αλλού λέει: «Πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς».

Είδες τη γενναιοδωρία του Ιατρού που επισκιάζει τη στοργή κάθε πατέρα; Διότι μήπως τάχα ζητά από εμάς κάτι το βαρύ και επαχθές; Συντριβή καρδιάς, κατάνυξη του λογισμού, ομολογία του σφάλματος, εντατική προσήλωση· και όχι μόνο χαρίζει τη θεραπεία των τραυμάτων και μας αναδεικνύει καθαρούς από τα αμαρτήματα, αλλά καθιστά δίκαιο και εκείνον που προηγουμένως ήταν βεβαρημένος με μύρια φορτία αμαρτιών. Ω, μέγεθος φιλανθρωπίας! Ω, υπερβολή αγαθότητας! Τον αμαρτωλό, όταν ομολογήσει τα αμαρτήματά του ζητώντας συγχώρηση και επιδείξει σταθερότητα για το μέλλον, τον αναδεικνύει αμέσως δίκαιο. Και για να το μάθεις αυτό ξεκάθαρα, άκουσε τον προφήτη που λέει: «Λέγε εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς». Δεν είπε απλώς, «Λέγε εσύ τις ανομίες σου», αλλά πρόσθεσε το «Πρώτος», δηλαδή, μην περιμένεις αυτόν που θα σε ελέγξει, ούτε να αναμένεις τον κατήγορο· εσύ, προλαβαίνοντας, άρπαξε τον πρώτο λόγο, για να φράξεις τη γλώσσα του κατηγόρου.

Το ότι δε αυτήν την κατάσταση απαιτεί από εμάς ο Θεός, άκουσέ τον να λέει: Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου, και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ· εσύ όμως να τις θυμάσαι, και ας κριθούμε, λέει ο Κύριος· πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς. Δεν περιμένει ο Θεός να περάσει χρόνος μετά τη μετάνοια· είπες την αμαρτία σου, δικαιώθηκες· μετανόησες, ελεήθηκες. Δεν είναι ο χρόνος που παρέχει την απαλλαγή, αλλά ο τρόπος του μετανοούντος σβήνει την αμαρτία· μπορεί κάποιος, ενώ έχει προσκαρτερήσει για πολύ χρόνο, να μην επιτύχει τη σωτηρία, και κάποιος που εξομολογήθηκε γνήσια μέσα σε λίγο χρόνο να αποβάλει την αμαρτία.

Σε καμία περίπτωση. Ας έλθουμε λοιπόν στα αμαρτήματα της ψυχής. Η αμαρτία εμπεριέχει την αισχύνη, η αμαρτία εμπεριέχει το όνειδος, και έχει αναπόσπαστα συνδεδεμένη μαζί της την ατιμία· η μετάνοια έχει την παρρησία, η μετάνοια έχει τη νηστεία, η μετάνοια κατέχει τη δικαιοσύνη. Διότι λέγει η Γραφή: «Πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς»· και, «Ο δίκαιος είναι κατήγορος του εαυτού του στην αρχή του λόγου του». Επειδή, λοιπόν, γνωρίζει ο Σατανάς ότι η μεν αμαρτία έχει την αισχύνη, πράγμα ικανό να αποτρέψει αυτόν που αμαρτάνει, ενώ η μετάνοια έχει την παρρησία, πράγμα ικανό να προσελκύσει αυτόν που μετανοεί, αντέστρεψε την τάξη, και έδωσε την αισχύνη στη μετάνοια, και την παρρησία στην αμαρτία.

Πώς συμβαίνει αυτό; Θα σας το πω εγώ. Κυριεύεται κάποιος από σφοδρή επιθυμία για μία κοινή πόρνη· ακολουθεί την πόρνη σαν αιχμάλωτος· εισέρχεται στο καταγώγιο· χωρίς να ντρέπεται, χωρίς να κοκκινίζει, συμπλέκεται με την πόρνη, διαπράττει την αμαρτία. Πουθενά δεν αισθάνεται ντροπή, πουθενά δεν κοκκινίζει. Εξέρχεται από εκεί μετά το τέλος της αμαρτίας, και ντρέπεται να μετανοήσει. Άθλιε, όταν περιπλεκόσουν με την πόρνη, δεν ντρεπόσουν, αλλά όταν ήρθες να μετανοήσεις, τότε ντρέπεσαι; Ντρέπεται, πες μου; Γιατί, όταν πόρνευε, δεν ντρεπόταν; Την πράξη τη διαπράττει και δεν ντρέπεται, και για τον λόγο κοκκινίζει; Πανουργία του διαβόλου είναι αυτή. Στην αμαρτία δεν τον αφήνει να ντρέπεται, αλλά να εκτίθεται δημόσια· διότι γνωρίζει ότι, εάν ντραπεί, θα αποφύγει την αμαρτία. Στη μετάνοια όμως τον κάνει να ντρέπεται, διότι γνωρίζει ότι όποιος ντρέπεται δεν μετανοεί. Δύο κακά προξενεί: και τον παρασύρει στην αμαρτία, και εμποδίζει τη μετάνοια. Γιατί ντρέπεσαι, λοιπόν; Όταν πόρνευες, δεν ντρεπόσουν· όταν βάζεις το φάρμακο, ντρέπεσαι; Όταν απαλλάσσεις τον εαυτό σου από την αμαρτία, ντρέπεσαι; Τότε όφειλες να ντρέπεσαι, τότε έπρεπε να ντρέπεσαι, όταν αμάρτανες. Όταν γινόσουν αμαρτωλός, δεν ντρεπόσουν· όταν γίνεσαι δίκαιος, ντρέπεσαι; «Λέγε εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς». Ω, φιλανθρωπία του Δεσπότου! Δεν είπε: «Για να μην κολαστείς», αλλά: «Για να δικαιωθείς». Δεν του αρκούσε που δεν τον κολάζεις, αλλά τον καθιστάς και δίκαιο; Και βέβαια.

Διότι λέγει, πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς. Μεγάλη έχει γίνει η σφοδρότητα αυτού του κακού, τα πάντα έχουν ανατραπεί και έχουν αφανιστεί. Γίναμε δούλοι της δόξας, εγκαταλείποντας τον Θεό· δεν μπορούμε πλέον να επιπλήξουμε τους ποιμαινομένους, επειδή και εμείς οι ίδιοι κατεχόμαστε από τον ίδιο πυρετό· και έχουμε και εμείς οι ίδιοι ανάγκη θεραπείας, εμείς που ταχθήκαμε από τον Θεό για να θεραπεύουμε τους άλλους. Ποια ελπίδα σωτηρίας απομένει λοιπόν, όταν και οι ίδιοι οι θεραπευτές έχουν ανάγκη από το χέρι άλλων;

Πάλι εκπέσαμε, και ούτε έτσι μας τιμωρεί, αλλά μας έδωσε το φάρμακο της μετάνοιας, το οποίο είναι ικανό να εξαφανίσει και να εξαλείψει όλα μας τα αμαρτήματα, αρκεί μόνο να γνωρίζουμε ποιο είναι αυτό το φάρμακο και πώς πρέπει να το εφαρμόζουμε. Ποιο είναι, λοιπόν, το φάρμακο της μετάνοιας, και πώς παρασκευάζεται; Πρώτον, από την επίγνωση και καταδίκη των δικών μας αμαρτημάτων και από την εξομολόγηση. Διότι λέει η Γραφή: «Γνώρισα την ανομία μου και δεν έκρυψα την αμαρτία μου· είπα: θα εξομολογηθώ εναντίον του εαυτού μου την ανομία μου στον Κύριο, και εσύ συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου»· και πάλι: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς»· και επίσης: «Ο δίκαιος είναι κατήγορος του εαυτού του στην αρχή του λόγου του». Δεύτερον, από πολλή ταπεινοφροσύνη· διότι είναι σαν μια χρυσή αλυσίδα, όπου, αν πιάσεις την αρχή της, όλα τα άλλα ακολουθούν. Εάν, δηλαδή, ομολογήσεις την αμαρτία σου όπως πρέπει να την ομολογήσεις, η ψυχή ταπεινώνεται· διότι η συνείδηση, ελέγχοντάς την πιεστικά, την κάνει να καταστέλλεται. Πρέπει όμως να προστεθούν και άλλα στοιχεία στην ταπεινοφροσύνη, ώστε να είναι τέτοια, σαν και αυτήν για την οποία προσευχόταν ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Καρδιά καθαρή δημιούργησε μέσα μου, ω Θεέ»· και πάλι: «Καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει». Διότι αυτό που έχει συντριβεί δεν εξανίσταται, δεν επιτίθεται, αλλά είναι έτοιμο να υπομείνει την κακοπάθεια, ενώ το ίδιο δεν ορθώνεται με έπαρση.

Διότι θα πενθήσω πολλούς, λέει, όχι απλώς εκείνους που αμάρτησαν στο παρελθόν, αλλά εκείνους που δεν μετανόησαν για την ασέλγεια και την ακαθαρσία που έπραξαν. Διότι εκείνος που μετά την αμαρτία προσφεύγει στη μετάνοια, δεν είναι άξιος πένθους, αλλά μακαρισμών, αφού έχει μεταβεί στη χορεία των δικαίων. Διότι «πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς». Εάν όμως μετά την αμαρτία επιδεικνύει αναισχυντία, δεν είναι τόσο αξιολύπητος επειδή έπεσε, όσο επειδή παραμένει πεσμένος.

Μέχρι πότε θα παραμένουμε πεσμένοι; Μέχρι πότε θα μεθάμε, βυθισμένοι στην υπερβολική επιθυμία των βιοτικών μεριμνών; Είναι κατάλληλη ευκαιρία να πω και τώρα: «Σε ποιον να μιλήσω και να διαμαρτυρηθώ;» Τόσο πολύ όλοι έχουν κωφεύσει ακόμα και απέναντι στην ίδια τη διδασκαλία της αρετής, και εξαιτίας αυτού έχουν γεμίσει από τόσα πολλά κακά! Και αν ήταν δυνατόν να δούμε τις ψυχές γυμνές, όπως ακριβώς στα στρατόπεδα μετά το τέλος της μάχης μπορεί κανείς να δει άλλους μεν νεκρούς και άλλους τραυματισμένους, το ίδιο θέαμα θα βλέπαμε και μέσα στην Εκκλησία. Γι' αυτό δέομαι και παρακαλώ, ας απλώσουμε το χέρι ο ένας στον άλλον και ας σηκωθούμε. Διότι και εγώ ανήκω στους πληγωμένους και σε αυτούς που έχουν ανάγκη από κάποιον που θα τους επιθέσει τα φάρμακα. Αλλά μην απελπίζεστε εξαιτίας αυτού· διότι, αν και οι πληγές είναι βαρείες, δεν είναι ωστόσο ανίατες. Τέτοιος είναι ο ιατρός μας· αρκεί μόνο να συναισθανθούμε τα τραύματά μας, και ακόμη και αν φτάσουμε στο έσχατο σημείο της κακίας, Εκείνος ανοίγει για εμάς πολλούς δρόμους σωτηρίας. Διότι, αν αποβάλεις την οργή προς τον πλησίον, θα σου συγχωρηθούν τα παραπτώματα· «Εάν γάρ συγχωρήσετε», λέει, «στους ανθρώπους, θα συγχωρήσει και σε εσάς ο Πατέρας σας ο επουράνιος». Και αν δώσεις ελεημοσύνη, θα σου συγχωρήσει τα αμαρτήματα· «Τις ανομίες σου», λέει, «εξαγόρασέ τες με ελεημοσύνες». Και αν προσευχηθείς με θέρμη, θα απολαύσεις τη συγχώρεση. Και αυτό το αποδεικνύει η χήρα, η οποία έκαμψε εκείνον τον σκληρό δικαστή με την επιμονή των παρακλήσεών της. Και αν κατηγορήσεις τα αμαρτήματά σου, θα βρεις παρηγοριά· «Λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς».