Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 43:26

ΣΤ΄. Άκου λοιπόν τι πρόσταξε: Αν συγχωρήσεις τον πλησίον σου, λέει, θα συγχωρήσω κι εγώ εσένα. Τι δυσκολία έχει αυτό; «Αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό, και δικαιώστε τη χήρα· και ελάτε να διαλεχθούμε», λέει, «και αν οι αμαρτίες σας είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι». Τι μόχθο έχει αυτό; «Ομολόγησε εσύ τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Τι δυσκολία έχει αυτό; «Εξαγόρασε τις αμαρτίες σου με ελεημοσύνες». Τι ιδρώτα απαιτεί αυτό; Είπε ο τελώνης: «Σπλαχνίσου με τον αμαρτωλό», και κατέβηκε δικαιωμένος. Τι κόπος είναι να μιμηθείς τον τελώνη; Αλλά δεν θέλεις να πειστείς ούτε μετά από τόσα, ότι υπάρχει κόλαση και τιμωρία;

«Αμάρτησα», λες, «πολλά και μεγάλα». Και ποιος είναι αναμάρτητος; «Αλλά εγώ», λέει, «έπραξα αμαρτήματα βαριά και μεγάλα, και περισσότερο από κάθε άνθρωπο». Αυτό σου αρκεί ως θυσία· πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς. Απόκτησε την επίγνωση ότι αμάρτησες, και αυτό θα γίνει για εσένα η αρχή της διορθώσεως. Σκυθρώπασε, γίνε κατηφής, χύσε δάκρυα. Διότι, μήπως κάτι άλλο έχυσε η πόρνη; Τίποτε άλλο παρά δάκρυα και μετάνοια· έλαβε ως χειραγωγό τη μετάνοια και προσήλθε στην πηγή.

Δ'. Ας φροντίσουμε λοιπόν να συμπεριληφθούμε στη μερίδα αυτών, και αν όχι αυτών, τουλάχιστον εκείνων που ξεπλένουν εδώ τα αμαρτήματά τους. Διότι είναι φοβερό εκείνο το κριτήριο, και αναπόφευκτη η τιμωρία, και αθεράπευτη η κόλαση. Εάν όμως δεν θέλεις ούτε και εδώ να υποστείς τιμωρία, δίκασε εσύ ο ίδιος τον εαυτό σου, ζήτησε ευθύνες από τον εαυτό σου. Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν». Εάν το κάνεις αυτό, προχωρώντας στον δρόμο θα φτάσεις μέχρι και στο στεφάνι. «Και πώς θα ζητήσουμε ευθύνες από τους εαυτούς μας;», θα πει κανείς. Θρήνησε, αναστέναξε πικρά, ταπείνωσε τον εαυτό σου, ταλαιπώρησέ τον, θυμήσου τα αμαρτήματά σου ένα προς ένα. Δεν είναι μικρό βάσανο για την ψυχή αυτό. Εάν κάποιος έχει βιώσει την κατάνυξη, γνωρίζει ότι η ψυχή βασανίζεται από αυτό περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Εάν κάποιος έχει φέρει στη μνήμη του τις αμαρτίες του, γνωρίζει την οδύνη που πηγάζει από αυτήν. Γι' αυτόν τον λόγο, ο Θεός θέτει τη δικαίωση ως έπαθλο σε μια τέτοια μετάνοια, λέγοντας: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς».

Διότι, όπως ακριβώς αυτόν η μνήμη των αμαρτημάτων τον δικαίωσε, έτσι εκείνον η μνήμη των κατορθωμάτων τον οδήγησε στην απώλεια. Και στους Ιουδαίους επίσης αυτά ακριβώς συμβουλεύει ο Θεός, λέγοντας τα εξής: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου, και δεν θα τις ενθυμηθώ· εσύ όμως να τις ενθυμείσαι».

Δηλαδή των υφισταμένων, εκείνων που ήξεραν, εκείνων που γνώριζαν ακόμη και το ίδιο το είδος της αμαρτίας. Αυτό είναι αληθινή φιλοσοφία. Διότι λέει η Γραφή: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». «Για τα μεν καλά κατορθώματα, λοιπόν, δεν καθιστούσα κανέναν μάρτυρα, για τα αμαρτήματα όμως και τα σφάλματά μου ήθελα να είναι όλοι γνώστες». Αυτή είναι η μέγιστη φιλοσοφία, αυτός είναι ο κανόνας της αρετής: τα μεν κατορθώματα να τα κρύβουμε, τα δε αμαρτήματα να τα εκθέτουμε δημοσίως. Οι σημερινοί άνθρωποι, όμως, κάνουν το αντίθετο. 31,34β 〈Αν πάλι επέτρεψα〉, λέει, 〈σε αδύναμο να βγει από την πόρτα μου με άδειο κόρφο〉. Δεν είπε: «Έδωσα σε αυτόν που ήρθε», αλλά: «Δεν το επέτρεψα ούτε σε εκείνον που το ήθελε». Ασκούσε πίεση ακόμη και σε εκείνους που έρχονταν και ήθελαν να τον προσπεράσουν· διότι γνώριζε καλά το πράγμα, ότι δηλαδή αυτό αποτελεί πραγματικό πλούτο.

Διότι, στην περίπτωση εκείνων των γυναικών, πριν από τον τοκετό ο πόνος είναι πολύς και αφόρητος, και δριμείες ωδίνες τις κατακόβουν με τους πόνους· μετά τον τοκετό όμως επέρχεται ανακούφιση, καθώς ο πόνος εξέρχεται μαζί με το βρέφος. Εδώ όμως δεν συμβαίνει το ίδιο, αλλά, όσο καιρό βρισκόμαστε στις ωδίνες και συλλαμβάνουμε τους διεφθαρμένους λογισμούς, ευφραινόμαστε και χαιρόμαστε· όταν όμως γεννήσουμε το πονηρό τέκνο, την αμαρτία, τότε, βλέποντας το αίσχος αυτού που γεννήθηκε, οδυνόμαστε, και τότε διαπερνιόμαστε από πόνο χειρότερο από αυτόν των γυναικών που γεννούν. Γι' αυτό παρακαλώ, πρωτίστως να μην αποδεχόμαστε ευθύς εξαρχής τη διεφθαρμένη επιθυμία· εάν όμως και την αποδεχθούμε, να καταπνίγουμε τα σπέρματά της μέσα μας. Εάν όμως και μέχρι αυτού του σημείου φανούμε ράθυμοι, όταν πλέον η αμαρτία προχωρήσει σε πράξη, ας τη θανατώσουμε πάλι διά της εξομολογήσεως και των δακρύων, με το να κατηγορούμε τον ίδιο μας τον εαυτό. Διότι τίποτε δεν είναι τόσο ολέθριο για την αμαρτία, όσο η κατηγορία και η καταδίκη του εαυτού μας μαζί με μετάνοια και δάκρυα. Καταδίκασες την αμαρτία σου; Απέβαλες το φορτίο. Και ποιος τα λέει αυτά; Ο ίδιος ο Θεός που είναι ο Κριτής: «Λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς».

Ο καρπός των λόγων μου. Όταν πεις: «Αλίμονο, άκουσα και δεν πράττω»· το «αλίμονο» είναι το προοίμιο της μεταβολής προς το καλύτερο. Αμάρτησες; Θρήνησες; Εξάλειψες την αμαρτία. Διότι, λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς. Ακόμη και αν σκυθρωπάσεις ή γίνεις κατηφής, έχει κάποια σωτηρία η κατήφεια, όχι εξαιτίας της φύσης της κατήφειας, αλλά εξαιτίας της φιλανθρωπίας του Δεσπότου. Σε αυτόν που έχει αμαρτίες, δεν είναι μικρή παρηγοριά το να λυπεί τον εαυτό του. Διότι, λέγει, είδα ότι λυπήθηκε και σκυθρωπίασε, και θεράπευσα τις οδύνες του.

Θέλετε να σας αναφέρω και τις οδούς της μετανοίας; Είναι πολλές, ποικίλες και διάφορες, και όλες οδηγούν στον ουρανό. Η πρώτη οδός της μετανοίας είναι η καταδίκη των αμαρτημάτων. Διότι, πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς. Γι' αυτό και ο προφήτης είπε: «Είπα· θα εξομολογηθώ εναντίον μου την ανομία μου στον Κύριο, και εσύ συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου». Καταδίκασε, λοιπόν, και εσύ τα αμαρτήματά σου· αυτό αρκεί στον Δεσπότη ως απολογία. Διότι αυτός που έχει καταδικάσει τα αμαρτήματά του, γίνεται πιο διστακτικός στο να περιπέσει ξανά στα ίδια. Διέγειρε ως κατήγορο μέσα σου τη συνείδησή σου, για να μην την έχεις κατήγορο εκεί, ενώπιον του βήματος του Κυρίου. Αυτή, λοιπόν, είναι μία οδός της μετανοίας, και μάλιστα αρίστη. Υπάρχει όμως και άλλη, καθόλου κατώτερη από αυτήν: το να μην μνησικακούμε απέναντι στους εχθρούς, το να συγκρατούμε την οργή μας, το να συγχωρούμε τα αμαρτήματα των συνδούλων μας. Διότι έτσι θα συγχωρεθούν και σε εμάς τα αμαρτήματα που έχουμε διαπράξει απέναντι στον Δεσπότη. Ιδού, λοιπόν, και το δεύτερο μέσο καθαρμού των αμαρτιών: «Διότι, εάν συγχωρήσετε», λέγει, «στους οφειλέτες σας, θα συγχωρήσει και σε εσάς ο Πατέρας σας ο ουράνιος». Θέλεις να μάθεις και τρίτη οδό μετανοίας; Είναι η θερμή και προσεκτική προσευχή, και το να την αναπέμπει κανείς από τα βάθη της καρδιάς του. Δεν είδες εκείνη τη χήρα, πώς έκαμψε τον αναίσχυντο δικαστή; Εσύ, όμως, έχεις Δεσπότη ήμερο, προσηνή και φιλάνθρωπο. Εκείνη παρακαλούσε εναντίον των εχθρών της, εσύ όμως δεν παρακαλείς εναντίον εχθρών, αλλά υπέρ της δικής σου σωτηρίας.

Είδες τον προφήτη να βοά και να λέει: «Διότι την ανομία μου εγώ γνωρίζω»; [Διότι ούτε μετά την άφεση που μου χάρισες δεν παρέδωσα στη λήθη την αμαρτία, αλλά διαρκώς βλέπω τις εικόνες των κακών μου πράξεων και τις παρανομίες που τόλμησα να διαπράξω, και τη νύχτα τις ονειρεύομαι και την ημέρα τις φαντάζομαι,] «Διότι την ανομία μου εγώ γνωρίζω, και η αμαρτία μου είναι ενώπιόν μου διαπαντός». Ω, ευγένεια ψυχής! Δεν παρέδωσε στη λήθη την ανάμνηση της αμαρτίας, αλλά, καίτοι είχε συγχωρηθεί, την κατέγραψε. Σαν σε εικόνα, μέσω της συνειδήσεώς του έβλεπε κάθε μέρα τη γυναίκα με την οποία μοίχευσε, έβλεπε κάθε μέρα τη σήψη. «Και η αμαρτία μου είναι ενώπιόν μου διαπαντός». Εγώ τη βλέπω, Εσύ να μην τη δεις· εγώ την καταγράφω, Εσύ εξάλειψέ την. Διότι πρόσεξε τι συμβαίνει. Εάν εσύ τη θυμάσαι, ο Θεός δεν θα τη θυμηθεί· εάν εσύ την ξεχάσεις, ο Θεός θα τη θυμηθεί. [«Διότι εγώ είμαι», λέει ο ίδιος μέσω του προφήτη, «αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου, και δεν θα τις θυμηθώ πλέον· εσύ όμως να τις θυμάσαι».] Γιατί εγώ να τις θυμάμαι;

Για να γίνεις ευγνώμων, για να γνωρίζεις τι σου συγχώρησα. Διότι, εάν πάντοτε ενθυμείσαι τον όγκο της αμαρτίας, πάντοτε θα ενθυμείσαι και το μέγεθος της ευεργεσίας. Σου συγχώρησα, λέγει, αλλά να μη λησμονήσεις τη χάρη· και εγώ δεν θα θυμηθώ την αμαρτία, εσύ όμως να την ενθυμείσαι.

Και λέγοντας αυτά δεν κατηγορώ τον προφήτη, αλλά αναγγέλλω την ταχεία μετάνοιά του. Εξάλλου, έπρεπε ο προφήτης να εκπληρώσει το γεγραμμένο: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς»· διότι αυτό ακριβώς τον δικαίωσε. Λέγοντας δηλαδή: «Αμάρτησα στον Κύριο». Αλλά ήλθε ο προφήτης Νάθαν και είπε: «Και ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου».

Αμάρτησα στον Κύριο. Βλέπεις ακόμη και μέσα στην ασθένεια την ευγένεια της ψυχής; Δεν του είπε: «Ω, άθλιε και ταλαίπωρε», ούτε θέλησε να τον ελέγξει φανερά. Τι λέει λοιπόν ο βασιλιάς; Αμάρτησα στον Κύριο. Και τι λέει ο προφήτης; Και ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου. Ταχεία είναι η μετάνοια, αλλά ταχύτερη η συγχώρηση. Πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, λέει, για να δικαιωθείς. Με πράξεις αμάρτησες, με λόγια μετανόησε.

Είδες πώς έλυσε ο Θεός την καταδίκη του προφήτη; Ομολόγησε εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς. Αλλά ας αναδράμουμε στην αρχή. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν εισήλθε προς αυτόν ο προφήτης Νάθαν. Εδώ φανερώνεται η ευγνωμοσύνη του και η συγχώρησή του. Δες λοιπόν, έμαθες πώς θεραπεύθηκε και ποιο φάρμακο δέχθηκε. Όταν δε ο Θεός δικαιώνει, ποιος κατακρίνει; Διότι δεν είπε, «Εγώ συγχωρώ», αλλά, «ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου». Έτεμε το έλκος, θεράπευσε το τραύμα.

«Ζήσον με κατά τον λόγον σου». Δεν ζητά ζωή αόριστα, αλλά τη ζωή σύμφωνα με τον νόμο. «Τις οδούς μου εξήγγειλα, και με εισάκουσες· δίδαξέ με τα δικαιώματά σου». Ε΄. Όλες μου τις πράξεις, Δέσποτα, σου τις έχω φανερώσει, και δεν ανέχθηκα να σου μείνει κρυφό τίποτα από τα δικά μου. Γι' αυτόν τον λόγο, είθε να συγκατανεύσεις στις ικεσίες μου. Παρακαλώ θερμά να διδαχθώ με ακρίβεια τα δικαιώματά σου. Λέει δε ο ίδιος προφήτης και σε άλλον ψαλμό: «Είπα, θα εξαγορεύσω εναντίον μου την ανομία μου στον Κύριο· και εσύ συγχώρεσες την ασέβεια της καρδιάς μου». Και σε άλλον προφήτη έχει αναφερθεί: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Όταν, λοιπόν, αμαρτάνουμε, πρέπει να εξαγγέλλουμε ενώπιον του Θεού τις αμαρτίες μας και να τις αποκόπτουμε· διότι η αποκοπή της αμαρτίας και η εξαγόρευση επιφέρουν την άφεσή της. Και μάλιστα, οφείλουμε να τις εξαγγέλλουμε σε κάποιον διδάσκαλο και να λαμβάνουμε από αυτόν διδαχή για το τι πρέπει να πράξουμε για τις αμαρτίες μας. Χωρίς, όμως, κόπο η μετάνοια μένει αδρανής. Διότι, όπως είπε σε άλλον ψαλμό ο ίδιος προφήτης: «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και άφησε (συγχώρεσε) όλες τις αμαρτίες μου». Και για την αμαρτία του θρηνούσε λέγοντας: «Κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». «Συνέτισέ με ως προς την οδό των δικαιωμάτων σου, και θα μελετώ τα θαυμάσιά σου».

Είδες ολοκληρωμένη εξομολόγηση; Είδες πώς πάνω στον σταυρό απεκδύθηκε τα αμαρτήματα; Διότι λέει: «Λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Κανείς δεν τον ανάγκασε, κανείς δεν τον πίεσε, αλλά ο ίδιος εξέθεσε τον εαυτό του, λέγοντας: «Και εμείς μεν δικαίως· διότι υφιστάμεθα αυτά που αξίζουν για όσα πράξαμε· αυτός όμως δεν έπραξε τίποτα το πονηρό». Και μετά από αυτά λέει: «Θυμήσου με, Κύριε, στη βασιλεία σου». Δεν τόλμησε προηγουμένως να πει το «Θυμήσου με στη βασιλεία σου», εωσότου απέθεσε το φορτίο των αμαρτιών του μέσω της εξομολογήσεως.

Διότι, για να μην νομίσεις, ακούγοντας ότι είπε «Στο ίδιο κρίμα βρισκόμαστε», ότι τον κατέστησε συμμέτοχο της αμαρτίας, γι' αυτό πρόσθεσε τη διόρθωση και λέει: «Εμείς βέβαια δίκαια· διότι λαμβάνουμε την άξια τιμωρία για όσα πράξαμε». Είδες τέλεια εξομολόγηση πάνω στον σταυρό; Είδες πώς ξέπλυνε με τα λόγια του τα αμαρτήματα; Είδες πώς εκπλήρωσε εκείνο το προφητικό παράγγελμα: «Πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς»; Κανείς δεν τον ανάγκασε, κανείς δεν τον κατηγόρησε, κανείς δεν του επιτέθηκε· ο ίδιος γίνεται κατήγορος του εαυτού του· γι' αυτό πλέον δεν είχε κανέναν άλλον κατήγορο. Διότι, προλαβαίνοντας, άρπαξε τη θέση του κατηγόρου και στηλίτευσε τον εαυτό του λέγοντας: «Εμείς δίκαια· διότι λαμβάνουμε την άξια τιμωρία για όσα πράξαμε· αυτός όμως δεν έπραξε τίποτα το άτοπο». Είδες βαθιά ευλάβεια; Όταν πλέον κατηγόρησε τον εαυτό του, όταν εξέθεσε τα δικά του σφάλματα, όταν απολογήθηκε υπέρ του Δεσπότου λέγοντας ότι «Εμείς βέβαια δίκαια, αυτός όμως δεν έπραξε τίποτα το άτοπο», τότε βρήκε και το θάρρος να απευθύνει την ικεσία, λέγοντας: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις στη βασιλεία σου». Δεν τόλμησε προηγουμένως να πει το «Μνήσθητί μου», παρά μόνο όταν, μέσω της εξομολόγησης, καθάρισε τον εαυτό του από τον ρύπο των αμαρτημάτων, παρά μόνο όταν, καταδικάζοντας τον εαυτό του, τον κατέστησε απαλλαγμένο από την ενοχή, παρά μόνο όταν μέσω της αυτοκατηγορίας απέβαλε τα παραπτώματά του.

Το πράττει δε αυτό, όχι επειδή θέλει να καταστήσει αυστηρότερη την απόφαση, αλλά για να τους οδηγήσει σε συναίσθηση και ομολογία των δικών τους αμαρτημάτων, και τότε να δώσει τη συγχώρηση, ώστε με τον τρόπο αυτόν να αντιληφθούν το μέγεθος της ευεργεσίας. Γι' αυτό λέει: Λέγε εσύ πρώτος τις ανομίες σου· όχι για να κατακριθείς, αλλά για να δικαιωθείς.

Πουθενά δεν υπάρχει ντροπή γι' αυτόν, πουθενά επίπληξη. Βγαίνει από εκεί μετά την ολοκλήρωση της αμαρτίας· και για να μετανοήσει, ντρέπεται; Άθλιε, όταν περιπλεκόσουν με την πόρνη δεν ντρεπόσουν, αλλά όταν ήρθες να μετανοήσεις, τότε ντρέπεσαι; Ντρέπεται να πει ότι πόρνευσε, και κοκκινίζει· όταν πράττει το έργο δεν κοκκινίζει, και όταν πρέπει να το πει κοκκινίζει; Του διαβόλου είναι αυτή η πονηριά. Κατά την αμαρτία δεν τον αφήνει να νιώθει ντροπή, αλλά να διαπομπεύεται· διότι γνωρίζει ότι, εάν ντραπεί, θα αποφύγει την αμαρτία. Και κατά τη μετάνοια τον κάνει να ντρέπεται· διότι γνωρίζει ότι αυτός που ντρέπεται δεν μετανοεί. Δύο κακά προξενεί: και τη μετάνοια εμποδίζει και στην αμαρτία ελκύει. Γιατί ντρέπεσαι λοιπόν; Όταν πόρνευες δεν ντρεπόσουν· και όταν τοποθετείται το φάρμακο, ντρέπεσαι; Όταν απαλλάσσεις τον εαυτό σου από την αμαρτία, ντρέπεσαι; Τότε όφειλες να ντρέπεσαι, τότε έπρεπε να ντρέπεσαι, όταν αμάρτανες. Όταν γινόσουν αμαρτωλός δεν ντρεπόσουν, και όταν γίνεσαι δίκαιος ντρέπεσαι; «Λέγε πρώτος εσύ τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς». Ω, φιλανθρωπία του Δεσπότη! Δεν είπε: «Για να μην κολαστείς», αλλά: «Για να δικαιωθείς». Δεν Του αρκούσε το «για να μην κολαστείς», αλλά και δίκαιο τον καθιστά· και βεβαίως. Αλλά πρόσεχε με ακρίβεια τον λόγο: Δίκαιο τον καθιστά. Και πού το έκανε αυτό;

Πένθησε, στέναξε πικρά, ταπείνωσε τον εαυτό σου, κακοπάθησε, φέρε στη μνήμη σου τα αμαρτήματά σου ένα προς ένα· δεν είναι μικρή αυτή η βάσανος της ψυχής. Αν κάποιος έχει βιώσει την κατάνυξη, γνωρίζει ότι η ψυχή περισσότερο από καθετί άλλο βασανίζεται με αυτό· αν κάποιος έχει βιώσει την ανάμνηση της αμαρτίας, γνωρίζει την οδύνη που προκύπτει από αυτήν. Γι' αυτόν τον λόγο ο Θεός θέτει τη δικαίωση ως έπαθλο σε μια τέτοια μετάνοια, λέγοντας: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Διότι δεν είναι, δεν είναι καθόλου μικρό πράγμα για τη διόρθωσή μας, αφού συγκεντρώσουμε όλα μας τα αμαρτήματα, να τα στρέφουμε συνεχώς στον νου μας και να τα αναλογιζόμαστε το καθένα ξεχωριστά. Διότι εκείνος που το πράττει αυτό θα κατανυγεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε να θεωρεί τον εαυτό του ανάξιο ακόμη και να ζει· και εκείνος που αισθάνεται έτσι, θα γίνει πιο εύπλαστος και από το κερί.

γ΄. Αλλά καθώς μιλούσα, μου ήρθε στο νου να φέρω στο μέσο και να εξετάσω γιατί άραγε, παρόλο που ομολόγησε την αμαρτία του, και καταδίκασε τα όσα έγιναν, και είπε ότι η αμαρτία του είναι μεγαλύτερη από το να συγχωρηθεί, και ότι δεν είναι άξιος καμίας απολογίας, δεν μπόρεσε να ξεπλύνει τα αμαρτήματά του (παρόλο που ο προφήτης λέει: «Λέγε εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς»), αλλά αντιθέτως κατακρίθηκε; Διότι δεν μίλησε όπως πρόσταξε ο προφήτης. Επειδή ο προφήτης δεν είπε απλώς: «Λέγε εσύ τις ανομίες σου», αλλά τι; «Λέγε εσύ πρώτος», λέει, «τις ανομίες σου». Αυτό είναι το ζητούμενο: όχι απλώς το να τις πεις, αλλά να τις πεις πρώτος, να μην περιμένεις εκείνον που θα σε ελέγξει και θα σε κατηγορήσει. Αυτός όμως δεν μίλησε πρώτος, αλλά περίμενε να ελεγχθεί από τον Θεό, και μάλιστα ενώ ελεγχόταν, το αρνείτο. Όταν όμως πλέον αποκαλύφθηκε φανερά αυτό που είχε γίνει, τότε ομολόγησε την αμαρτία, το οποίο δεν αποτελεί πια εξομολόγηση. Κι εσύ λοιπόν, αγαπητέ, όταν αμαρτήσεις, μην περιμένεις την κατηγορία από άλλον, αλλά προτού κατηγορηθείς και διαβληθείς, εσύ ο ίδιος να καταδικάζεις τα πεπραγμένα σου. Διότι, εάν σε ελέγξει πλέον κάποιος άλλος, το κατόρθωμα δεν ανήκει πια στη δική σου εξομολόγηση, αλλά η διόρθωση είναι αποτέλεσμα της δικής του κατηγορίας. Γι' αυτό και κάποιος άλλος λέει: «Ο δίκαιος γίνεται κατήγορος του εαυτού του από την αρχή του λόγου του».

Αλλά συγκράτησέ την, χαλιναγώγησέ την, καταπράϋνέ την με το χέρι, κάνε την ήμερη, πείσε την ότι, εάν δεν εξομολογηθεί τώρα, θα εξομολογηθεί εκεί όπου η κόλαση είναι μεγαλύτερη, όπου ο παραδειγματισμός είναι σφοδρότερος. Εδώ το δικαστήριο είναι χωρίς μάρτυρες, και εσύ που έχεις αμαρτήσει δικάζεις ο ίδιος τον εαυτό σου· εκεί, όμως, τα πάντα θα φανερωθούν στο μέσον του θεάτρου της οικουμένης, εάν δεν προλάβουμε να τα εξαλείψουμε εδώ. Ντρέπεσαι να ομολογήσεις αμαρτήματα; Να ντρέπεσαι να διαπράττεις αμαρτήματα. Εμείς, ωστόσο, όταν τα διαπράττουμε, τολμούμε με θράσος και αναισχυντία· όταν όμως πρέπει να τα ομολογήσουμε, τότε ντρεπόμαστε και διστάζουμε, ενώ θα έπρεπε να το κάνουμε με προθυμία. Διότι δεν είναι ντροπή να κατηγορεί κανείς τα αμαρτήματά του, αλλά δικαιοσύνη και αρετή· εάν δεν ήταν δικαιοσύνη και αρετή, δεν θα όριζε αμοιβή για αυτήν ο Θεός. Και για να βεβαιωθείς ότι η εξομολόγηση έχει αμοιβές, άκουσε τι λέει: «Πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς». Ποιος ντρέπεται για ένα έργο από το οποίο γίνεται δίκαιος; Ποιος ντρέπεται να ομολογήσει αμαρτήματα, προκειμένου να εξαλείψει αμαρτήματα;

Διότι ιδού, εγώ είμαι ο Θεός που εξαλείφει τις ανομίες σου, και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ. Βλέπεις; Εγώ δεν πρόκειται να τις θυμηθώ, λέει· διότι αυτό είναι έργο φιλανθρωπίας. Εσύ όμως να τις θυμάσαι, για να αποκτήσεις αφορμή σωφρονισμού. Ακούγοντας αυτά ο Παύλος, τα αμαρτήματα τα οποία ο Θεός δεν θυμόταν, αυτός τα θυμόταν διαρκώς λέγοντας τα εξής: «Δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι απόστολος, διότι καταδίωξα την Εκκλησία»· και, «ο Χριστός ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ». Δεν είπε, «Ήμουν», αλλά, «Είμαι». Η συγχώρηση των αμαρτημάτων είχε δοθεί από τον Θεό, όμως η μνήμη των συγχωρημένων αμαρτημάτων δεν εξαφανιζόταν από τον Παύλο. Εκείνα τα οποία ο Δεσπότης εξάλειψε, ο ίδιος τα ομολογούσε δημόσια. Διότι ακούσατε τον προφήτη να λέει: «Και δεν πρόκειται να τα θυμηθώ· εσύ όμως να τα θυμάσαι».

Στέναξε για τις αμαρτίες σου, ώστε να σωθείς· διότι, λέει, όταν επιστρέψεις και στενάξεις, τότε θα σωθείς. Πες εσύ, λέει, τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς στα λόγια σου και να νικήσεις όταν κριθείς. Πες τις αμαρτίες σου: Τις αμαρτίες της νεότητάς μου και της άγνοιάς μου μην τις θυμηθείς. Σύμφωνα με το έλεός σου, θυμήσου με εσύ, ένεκα της αγαθότητάς σου, Κύριε.

Γ΄. Μην υπενθυμίζεις, λοιπόν, τα κατορθώματά σου, για να τα θυμηθεί ο Θεός. Διότι λέει η Γραφή: «Πες πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Και πάλι: «Εγώ δεν θα θυμηθώ τις ανομίες σου», λέει, «εσύ όμως να τις θυμάσαι». Αλλά για ποιο λόγο εισάκουσε τόσο γρήγορα τον τελώνη ο Θεός, ενώ τον Ισαάκ τον άφησε είκοσι χρόνια να δέεται και να Τον παρακαλεί για τη γυναίκα του, και τότε μόνο συγκατένευσε στις προσευχές του δικαίου; Διότι είναι ανάγκη να σας αποδώσω τα υπόλοιπα της χθεσινής διδασκαλίας. Για ποιο λόγο λοιπόν έγινε αυτό; Για να μάθεις από μεν την περίπτωση του τελώνη τη φιλανθρωπία του Δεσπότου που εισάκουσε γρήγορα, από δε την περίπτωση του Ισαάκ να μάθεις την υπομονή του δούλου, ο οποίος έλαβε την απάντηση αργά, και όμως δεν απομακρύνθηκε από την ικεσία· ώστε, ακόμη κι αν είσαι αμαρτωλός, να μην απελπιστείς, κι αν είσαι δίκαιος, να μην υπερηφανευθείς. «Δεν έχουν ανάγκη από ιατρό οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Ήταν ασθενής ο τελώνης· γι' αυτό γρήγορα του άπλωσε το χέρι. Ο Ισαάκ όμως ήταν πιο δυνατός, και γι' αυτό τον άφησε να περιμένει, για να αυξήσει την υπομονή του. Αλλά αυτός ο λόγος ας έχει ειπωθεί από εμάς εκ περισσού. Το για ποιο λόγο όμως ήταν στείρα η γυναίκα, είναι αναγκαίο να το πούμε, ώστε, όταν δεις Παρθένο να γίνεται μητέρα, να μην απιστήσεις· ώστε, όταν σου πει ο Ιουδαίος: «Πώς γέννησε η Μαρία;», να του πεις: «Πώς γέννησε η Σάρρα, και η Ρεβέκκα, και η Ραχήλ;». Διότι, όταν πρόκειται να συμβεί κάποιο θαυμαστό και μεγάλο θαύμα, προηγούνται πολλοί τύποι.

Άκουσε λοιπόν τι λέει και μέσω του προφήτη: «Λέγε εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς». Και τούτο το απαιτεί από εμάς προκειμένου να γίνει ισχυρή η φιλία μας προς αυτόν. Διότι, όταν εκείνος που αγαπά έχει υβριστεί πολύ από αυτούς που αγαπά και ούτε έτσι δεν σβήνει τον πόθο του, για κανέναν άλλο λόγο δεν επιδιώκει να φέρει στο φως εκείνες τις ύβρεις, παρά μόνο για να αποδείξει τη σταθερότητα της φιλίας του, ώστε να τους προσελκύσει σε μεγαλύτερη και πιο έντονη αγάπη. Αν λοιπόν η ομολογία των αμαρτημάτων προσφέρει τόση παρηγοριά, πόσο μάλλον το να τα αποπλύνει κανείς μέσω των έργων. Επειδή, αν δεν συνέβαινε αυτό, αλλά αντίθετα εμπόδιζε όσους παρεκτράπηκαν έστω και μία φορά από την ευθεία οδό να επανέλθουν πάλι στην προηγούμενη κατάσταση, τότε ίσως κανείς, εκτός από ελάχιστους και πολύ μετρημένους, δεν θα εισερχόταν ποτέ στη βασιλεία των ουρανών· τώρα όμως θα διαπιστώσουμε ότι εκείνοι που έλαμψαν περισσότερο είναι όσοι μετανόησαν έπειτα από τις πτώσεις τους. Διότι όσοι επέδειξαν πολλή σφοδρότητα στην κακία, θα επιδείξουν πάλι την ίδια σφοδρότητα και στο αγαθό, έχοντας επίγνωση του πόσων οφειλών κατέστησαν τους εαυτούς τους υπόχρεους. Αυτό ακριβώς φανέρωσε άλλωστε και ο Χριστός, όταν έλεγε στον Σίμωνα για τη γυναίκα: «Βλέπεις», του λέει, «αυτή τη γυναίκα; Εισήλθα στην οικία σου και δεν μου έδωσες νερό για τα πόδια μου· αυτή όμως έβρεξε τα πόδια μου με τα δάκρυά της και τα σκούπισε με τα μαλλιά της».

Και εάν είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Και εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης. Εάν όμως δεν θελήσετε, ούτε με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει. Διότι το στόμα του Κυρίου τα μίλησε αυτά». «Θα επιστρέψουν προς τον Κύριο, και θα τους εισακούσει, και θα τους θεραπεύσει». «Όταν επιστρέψεις και στενάξεις, τότε θα σωθείς». «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου, και δεν θα μνημονευθούν πλέον. Εσύ όμως να τις θυμάσαι. Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». «Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα.

Αλλά τι λέει ο βασιλιάς; Αμάρτησα στον Κύριο. Τι απαντά λοιπόν εκείνος; Και ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου. Ταχεία η μετάνοια, ταχύτερη η συγχώρηση. Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς. Με τις πράξεις παρόξυνες, με τα λόγια μετανόησε.

Όπως ακριβώς ο ληστής εισήγαγε τον λόγο, έτσι και ο τελώνης του έδωσε τη συνέχεια· διότι, όπως συμβαίνει με όσους ασθενούν και κατέχονται από ανίατα νοσήματα και έχουν ανάγκη από πολυδάπανα φάρμακα, εάν εισέλθει ο ιατρός και πει στον άρρωστο: «Υπάρχει ανάγκη από πολλά συστατικά για την παρασκευή του φαρμάκου»· και εκείνος του απαντήσει: «Είμαι φτωχός, δεν έχω»· τότε του λέει ο ιατρός: «Δώσε μου το τάδε και το τάδε συστατικό, και τα υπόλοιπα θα τα χορηγήσω εγώ από μόνος μου». Αυτό ακριβώς λέει και ο Κύριος: «Δώσε μου εξομολόγηση, και δάκρυ, και μετάνοια, και τα υπόλοιπα σου τα δωρίζω από τη δική μου φιλανθρωπία». Δες τι συμβαίνει: Εάν εσύ θυμηθείς την αμαρτία σου, ο Θεός δεν την θυμάται. Εάν όμως εσύ την ξεχάσεις, ο Θεός την θυμάται. Διότι λέει: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου, και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ πλέον· εσύ όμως να τις θυμάσαι». Τέτοιοι ήταν οι άγιοι· τα μεν κατορθώματά τους τα ξεχνούσαν, τις δε αμαρτίες τους τις θυμούνταν· όχι όπως οι σημερινοί άνθρωποι, οι οποίοι τις μεν αμαρτίες τους τις ξεχνούν, εάν όμως πράξουν κάτι καλό, το προβάλλουν δημοσίως, φουσκώνοντας από υπερηφάνεια και κομπάζοντας, θηρεύοντας τον έπαινο των ανθρώπων.

Έχεις Ιατρό που τα κατορθώνει όλα μόνο με το θέλημά Του, και ο οποίος το επιθυμεί. Σε έφερε στην ύπαρξη ενώ δεν υπήρχες· πολύ περισσότερο μπορεί να σε διορθώσει τώρα που υπάρχεις και έχεις παρεκτραπεί. Δεν πήρε αρχικά χώμα από τη γη και έπλασε τον άνθρωπο; Πώς έκανε το χώμα σάρκα; Πώς νεύρα; Πώς οστά; Πώς φλέβες; Πώς οφθαλμούς; Πώς βλέφαρα; Πώς φρύδια; Πώς γλώσσα; Πώς θώρακα; Πώς χέρια; Πώς πόδια; Πώς όλα τα υπόλοιπα; Δεν ήταν το χώμα το υποκείμενο υλικό; Δεν ήταν μία η ουσία; Και παρενέβη η τέχνη Του και κατασκεύασε την ποικιλόμορφη δημιουργία. Μήπως μπορείς να εξηγήσεις τον τρόπο με τον οποίο καθαρίζει τα αμαρτήματα; Διότι, όπως ακριβώς η φωτιά, όταν πέσει στα αγκάθια, τα καταναλώνει, πολύ περισσότερο το θέλημα του Θεού κατακαίει τα παραπτώματά μας, τα ξεριζώνει, και καθιστά αυτόν που έχει αμαρτήσει όμοιο με εκείνον που δεν έχει αμαρτήσει. Μην αναζητάς τον τρόπο· μην περιεργάζεσαι αυτό που συμβαίνει, αλλά να πιστεύεις στο θαύμα. Αμάρτησες πολλά και μεγάλα; Και ποιος είναι αναμάρτητος; Σου αρκεί ως θυσία τούτο: «Λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς».

Εάν όμως πρόθυμα υπακούσεις σε Εκείνον που σε καλεί στη σωτηρία, και, αφού προστρέξεις σε Αυτόν με πόθο και χαρά, σφραγιστείς από το φως Του και Τον ακολουθήσεις αμετάστρεπτα, έχοντας απαρνηθεί τα πάντα και έχοντας προσκολληθεί μόνο σε Αυτόν, άκουσε τι είδους ασφάλεια και ευφροσύνη πρόκειται να αποκτήσεις: Εάν κάθεσαι, θα είσαι άφοβος· και εάν πλαγιάζεις, θα κοιμάσαι γλυκά, και δεν θα φοβηθείς από ξαφνικό τρόμο που θα έλθει, ούτε από τις ορμές των ασεβών δαιμόνων που θα επιτεθούν. Αντιθέτως, θα πορεύεσαι με θάρρος σαν λιοντάρι, και θα ζήσεις με ευφροσύνη και αιώνια αγαλλίαση· διότι πάνω στο κεφάλι σου θα υπάρχει αγαλλίαση και αίνεση, και θα σε κυριεύσει ευφροσύνη, εκεί από όπου έφυγε η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός. Τότε θα ξεπεταχτεί πρωινό το φως σου, και η θεραπεία σου γρήγορα θα ανατείλει, και θα προπορεύεται μπροστά σου η δικαιοσύνη σου, και η δόξα του Θεού θα σε περισκεπάσει. Τότε θα φωνάξεις, και ο Θεός θα σε εισακούσει· ενώ εσύ θα μιλάς ακόμη, Εκείνος θα πει: «Ιδού, είμαι παρών». Διότι εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πλέον. Εσύ όμως θυμήσου τες και ας κριθούμε· πες εσύ τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς. Και εάν οι αμαρτίες σου είναι σαν την πορφύρα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· εάν δε είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Διότι το στόμα του Κυρίου τα ελάλησε αυτά.

Αν και αυτό δεν είναι καν ταπεινοφροσύνη, το να νομίζει δηλαδή ένας αμαρτωλός ότι είναι αμαρτωλός· διότι ταπεινοφροσύνη είναι όταν κάποιος, έχοντας επίγνωση πολλών και μεγάλων κατορθωμάτων του, δεν φαντάζεται τίποτα σπουδαίο για τον εαυτό του. Αλλά όμως ο Θεός, λόγω της άφατης ευσπλαχνίας Του, δεν δέχεται και δεν προσεγγίζει μόνο τους ταπεινόφρονες, αλλά και εκείνους που με ειλικρίνεια ομολογούν τα αμαρτήματά τους, και γίνεται ίλεως και ευμενής προς όσους έχουν τέτοια διάθεση. Γι' αυτό σας παρακαλώ και σας ικετεύω και σας εκλιπαρώ να εξομολογείστε στον Θεό συνεχώς. Διότι δεν σε οδηγώ σε θέατρο των συνδούλων σου, ούτε σε αναγκάζω να αποκαλύψεις τα αμαρτήματά σου στους ανθρώπους· ξετύλιξε τη συνείδησή σου μπροστά στον Θεό, και σε Αυτόν δείξε τα τραύματά σου, και από Αυτόν ζήτησε τα φάρμακα. Δείξε τα σε Εκείνον που δεν ονειδίζει, αλλά θεραπεύει· ακόμη και αν εσύ σιωπήσεις, Εκείνος τα γνωρίζει όλα. Πες τα, λοιπόν, για να τα αποθέσεις όλα εδώ και να αναχωρήσεις εκεί καθαρός, και θα απαλλαγείς από τα σφάλματα και από εκείνη την ανυπόφορη δημοσιοποίησή τους. Αμάρτησες; Πες στον Θεό από όλη σου την ψυχή και με συντετριμμένη καρδιά, ότι αμάρτησα· και έχουν εξαλειφθεί τα αμαρτήματά σου. Λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς· πες την αμαρτία, και την έχεις ήδη λύσει. Σε αυτό δεν υπάρχει κούραση, ούτε χρονική καθυστέρηση, ούτε ξόδεμα χρημάτων. Έχεις και άλλον δρόμο μετάνοιας· ποιος είναι αυτός; Το να πενθήσεις για την αμαρτία. Αμάρτησες;

Έκτον. Ακόμη, η δικαιοσύνη της αιώνιας κόλασης αποδεικνύεται μάλιστα από το εξής: από το αμετάβλητο της άτακτης θέλησης αυτών που αμάρτησαν. Διότι, στην αιώνια πονηρή θέληση οφείλεται και αιώνια τιμωρία. Όπως και αντίθετα, ως λογικό επακόλουθο, εάν εκείνος που παραμένει αιώνια αμετακίνητος στο κακό τιμωρείται με αιώνια τιμωρία, όποιος δεν τιμωρείται αιώνια, δεν θα έχει και αμετάβλητη θέληση. Διότι, εάν έχει τη θέλησή του αμετάβλητη, εάν μεν αυτή παραμένει στο πονηρό, τηρείται για αιώνια τιμωρία· εάν δε στο αγαθό, ποια ανάγκη τιμωρίας υπάρχει για εκείνον που του αξίζουν στεφάνια; Αλλά εσείς λέτε ότι αυτοί που καθαρίζονται με αυτό το πυρ έχουν αμετάβλητη θέληση. Άρα δεν καθαρίζονται με πυρ. Έβδομον. Ακόμη, το αμετάβλητο της αγαθής βούλησης συνεπάγεται αναμαρτησία στον άνθρωπο· διότι, εάν η αιτία του να μη θέλει κανείς τα κακά είναι η αγάπη των αγαθών και ο σφοδρός έρωτας γι' αυτά, και ό,τι αγαπά κάποιος, είναι φυσικό να αποστρέφεται το αντίθετό του· και αφού το κακό είναι αντίθετο στο αγαθό, και η αμαρτία στην αρετή· άρα, ο έρωτας για την αρετή διώχνει την αμαρτία. «Είπα γαρ», λέει, «θα εξομολογηθώ στον Κύριο την αμαρτία μου εναντίον μου, και εσύ συγχώρεσες την ασέβεια της καρδιάς μου», και «Λέγε εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς». Αλλά εσείς λέτε ότι η βούληση όσων βρίσκονται στο καθαρτήριο δεν μπορεί να μεταβληθεί, όντας βεβαίως αγαθή, και έτσι θα τιμωρούνταν οι αναμάρτητοι, οι οποίοι δεν φέρουν πάνω τους τίποτα άξιο τιμωρίας. Όγδοον.

Διότι εγώ γνώριζα και βλέπω πού βρίσκεσαι· και αναλογίσου από ποιο ύψος πού κατέπεσες και πού βρίσκεσαι· δες πού βρίσκεσαι και, αφού βγεις αμέσως με αισχύνη, προσπέσε και μέσω της αισχύνης απόβαλε την αισχύνη. Πες εσύ πρώτος την αμαρτία σου, για να δικαιωθείς· πες την και μην ντραπείς· πες την, για να μην ελεγχθείς· πες την, για να μην δικαστείς· πες την, για να μην κολαστείς. «Αδάμ, πού είσαι;» «Άκουσα τη φωνή σου», λέει, «καθώς περπατούσες στον παράδεισο, και φοβήθηκα, επειδή είμαι γυμνός, και κρύφτηκα». Γιατί λοιπόν ομολογείς πρώτα τον φόβο και τη γύμνια;

Ας λέμε τις δικές μας αμαρτίες και όχι των άλλων: «λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς», —τις δικές σου και όχι των άλλων. «Αμάρτησα, έλεγε ο Δαβίδ, στον Κύριό μου». Βλέπετε πώς στην εξομολόγησή του ο Προφήτης δεν αναφέρει άλλο πρόσωπο.

Ότι ο Πνευματικός κυρίως δεν πρέπει να ρωτά. «Να γνωρίζεις, τέκνο, ότι στα άλλα δικαστήρια, όποιος φανέρωσε τον εαυτό του ως φταίχτη, τιμωρείται· σε αυτό όμως το δικαστήριο της εξομολογήσεως, όποιος φανερώσει πρώτος και από μόνος του την αμαρτία του, συγχωρείται. Γι' αυτό, ο Πνευματικός δεν έχει χρέος να ρωτά τον εξομολογούμενο τι ακριβώς έκανε· διότι έτσι ο μετανοών ελέγχεται, και δεν εξομολογείται. Αλλά ο ίδιος ο εξομολογούμενος πρέπει από μόνος του να ομολογεί τις αμαρτίες του, για να λάβει και τη συγχώρησή τους. Διότι έτσι παραγγέλλει και ο Θεός: "Ο δίκαιος είναι κατήγορος του εαυτού του στην αρχή της απολογίας του· όταν όμως επέλθει ο αντίδικος, ελέγχεται" και "Λέγε εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς". Επομένως, και εσύ τέκνο, προς καταισχύνη της αμαρτίας και του διαβόλου, λέγε πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς.»

Και πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς». Επομένως και εσύ, τέκνο μου, προς καταισχύνη του διαβόλου και της αμαρτίας, πες τις ανομίες σου πρώτος, για να δικαιωθείς· «Και αφού τα πεις αυτά, σιωπάς, Πνευματικέ, για λίγο».

«Διότι το έλεός σου», λέει, «είναι μέγα επάνω μου». Μην λες λοιπόν απερίσκεπτα ότι ο Θεός δεν δέχεται λόγια μετανοίας. Διότι θα σου πω και εγώ: ασήμι και χρυσάφι και τις άλλες πλούσιες δωρεές τις θέλει ο Θεός, αλλά τα δύο λεπτά της χήρας δεν τα δέχεται; Και πώς θα με πείσεις ότι γνωρίζεις τη Γραφή, όταν δεν θυμάσαι τα λόγια του Σωτήρος; «Δεν θέλει», λέει, «ο Πατέρας μου να χαθεί κανείς από τους μικρούς», και εσύ ζητάς πολλούς και μεγάλους; Αντίθετα με τον Σωτήρα διδάσκεις, άνθρωπε, και πού αφήνεις τον λόγο του Ησαΐα: «Λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς»; Ο Θεός που μας έπλασε δέχεται όχι μόνο την αγνεία του σώματος, τους μαρτυρικούς και ασκητικούς αγώνες, αλλά και τη σκυθρωπότητα του προσώπου, όταν αυτή προκαλείται για τα αμαρτήματα. Και τον καρπό των χειλιών που ομολογούν το όνομα του Χριστού. Διότι άλλοι μεν μπορούν να πολεμήσουν, ενώ άλλοι πάλι δεν μπορούν, επειδή εύκολα νικιούνται. Και για να μιλήσω με συντομία, πολλά πράττονται από τους αμαρτωλούς τα οποία φαίνονται μικρά, αλλά προξενούν μεγάλη σωτηρία σε όσους μετανοούν.

Τέταρτη είναι η αίτηση. Διότι είναι επόμενο να έχουμε το θάρρος ότι θα λάβουμε όσα ζητούμε ικετεύοντας, μετά από αυτούς τους λογισμούς μέσα από τους οποίους κατανοούμε πλήρως τη χρηστότητα και τη φιλανθρωπία του Θεού προς εμάς. Διότι Εκείνος που υπήρξε αγαθός απέναντί μας ενώ ήμασταν ακόμη πονηροί, πώς άραγε θα φερθεί σε εκείνους που μετανόησαν και δικαιώθηκαν επειδή εξομολογήθηκαν πρώτοι τις αμαρτίες τους, σύμφωνα με τον λόγο του προφήτη: «Λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς»;

Ποιο νόημα είναι συνεπές και αβλάσφημο να αναζητήσουμε και να κατανοήσουμε μέσα από τα δαυιτικά λόγια που λέγουν: «σε σένα μόνο αμάρτησα και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα, ώστε να δικαιωθείς στους λόγους σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι»; Μια ιδιαίτερη επίλυση της απορίας, η οποία εναρμονίζει με τη δαυιτική σοφία αυτό που φαίνεται να αποτελεί παραφωνία των λέξεων και είναι μάλλον επιρρεπές σε ασυμφωνία, είναι η εξής: το «ώστε να δικαιωθείς στους λόγους σου» δεν αποτελεί απόδοση του «σε σένα μόνο αμάρτησα», αν και τοποθετήθηκε πιο κοντά σε αυτό, αλλά θα αποδιδόταν πιο ορθά και πιο σοφά εάν η αναφορά του συνδεόταν με το αρχικό προηγούμενο, ως εξής: «ελέησέ με ο Θεός κατά το μέγα έλεός σου και κατά το πλήθος των οικτιρμών σου εξάλειψε το ανόμημά μου, ώστε να δικαιωθείς στους λόγους σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Τα δε άλλα, επέχοντας θέση ενδιάμεσου λόγου, δεν θα διακόψουν τον ειρμό ούτε του νοήματος ούτε της σύνταξης. Και ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι λόγοι μέσω των οποίων ο Θεός δικαιώνεται ελεώντας; Ή το «λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, ώστε να δικαιωθείς», και το ότι «μήπως πραγματικά επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο το να επιστρέψει αυτός από την πονηρή του οδό και να ζήσει;» και πάλι «δεν θέλω τον θάνατο αυτού που πεθαίνει, αλλά επιστρέψτε, και θα ζήσετε».

Έτσι εξαλείφεται η αμαρτία, έτσι καθαριζόμαστε από τα σφάλματα. Διότι ο Ίδιος πάλι φωνάζει μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Εγώ είμαι, εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πια. Εσύ όμως να τις θυμάσαι και ας κριθούμε. Λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Και: «Ιδού, εξάλειψα σαν σύννεφο τις ανομίες σου και σαν σκοτάδι τις αμαρτίες σου». Εάν όμως ο πονηρός πάλι με αναίδεια σε επιβουλευθεί και σου βάλει λογισμούς πορνείας ή γενικότερα σε προτρέπει σε άτοπες πράξεις σωματικών παθών, να αντιτάξεις στους λογισμούς εκείνο το αποστολικό ρητό, να το προβάλεις ως ασπίδα. Θα καταστήσει άπρακτα τα βέλη, εάν το χειρίζεσαι σοφά και δυνατά με τα δάχτυλα της προσοχής και της νήψης: «Φεύγετε την πορνεία. Κάθε αμάρτημα που ενδέχεται να κάνει ο άνθρωπος είναι εκτός του σώματος, εκείνος όμως που πορνεύει αμαρτάνει στο ίδιο του το σώμα», δηλαδή επιβουλεύεται και ληστεύει το ίδιο του το σώμα, αποσπώντας το από την οικείωση προς τον Χριστό, τον αληθινό Θεό μας (διότι έχουμε γίνει δικά Του μέλη), και προσκολλώντας το στον ακάθαρτο δαίμονα. Διότι «εκείνος που προσκολλάται στην πόρνη γίνεται ένα σώμα μαζί της». Και, «μην πλανάσθε, κανένας από όσους πορνεύουν δεν μπορεί να κληρονομήσει τη βασιλεία του Θεού», διότι η φθορά δεν κληρονομεί την αφθαρσία.