Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 5:12

Αλίμονο σε εκείνους που εγείρονται το πρωί και αναζητούν το μεθυστικό ποτό, σε εκείνους που παραμένουν ως αργά· διότι ο οίνος θα τους καταφλέξει. Διότι πίνουν τον οίνο με κιθάρα και ψαλτήριο, με τύμπανα και αυλούς· τα έργα του Κυρίου όμως δεν τα προσέχουν, και τα έργα των χειρών Του δεν τα κατανοούν.

Γι' αυτό έχει ειπωθεί το: «Αλίμονο σε εκείνους που εγείρονται το πρωί και επιδιώκουν το μεθυστικό ποτό, οι οποίοι παραμένουν μέχρι αργά και διημερεύουν με αυτά, ώστε να μην αφήνουν κανέναν απολύτως χρόνο στον εαυτό τους για να παρατηρήσουν τα έργα του Κυρίου και να κατανοήσουν τα έργα των χειρών Του». Διότι, πότε θα διδαχθούν περί του Θεού; Το πρωί; Αλλά αμέσως, μόλις σηκωθούν από τον ύπνο, αναζητούν το ποτό. Μήπως στα μέσα της ημέρας; Αλλά τότε ακριβώς είναι που η οινοποσία λαμβάνει γι' αυτούς τη μεγαλύτερη αύξηση και επίταση.

Εκείνοι που παραμένουν μέχρι αργά. Γι' αυτόν τον λόγο, λέει, παραμένουν μέχρι αργά· διότι το κρασί θα τους καταφλέξει. Και η φωτιά που προκαλείται από το κρασί μέσα στη σάρκα, γίνεται προσάναμμα για τα πεπυρωμένα βέλη του εχθρού. Διότι το κρασί από τη μία καταποντίζει τον λογισμό και τον νου, ενώ από την άλλη αναζωπυρώνει σαν λάδι τις επιθυμίες και τις ηδονές· ώστε το ρητό, «Το κρασί θα τους καταφλέξει», δεν το εκλαμβάνουμε ότι αναφέρεται μόνο στην επιθυμία για ποτό, αλλά και στην υπόλοιπη πύρωση του σώματος. Έπειτα, επαυξάνοντας την ατοπία, ο λόγος προχωρά: Διότι πίνουν το κρασί, λέει, με συνοδεία κιθάρας και ψαλτηρίου και τυμπάνων και αυλών. Διότι κάποιοι νέοι κιθαριστές, οι οποίοι έχοντας ξεπέσει ηθικά με τα μεθυσμένα τους μάτια, και αυλητρίδες και παίκτριες ψαλτηρίου, που μεταχειρίζονται άσχημα τη νεανική τους ομορφιά, και χοροί και συνοδείες ανθρώπων κακών, έχοντας τα σώματα παραδομένα στην ακολασία και καταρρακώνοντας τις ψυχές με την πάνδημη και χυδαία μουσική, διεγείρουν εκείνους που βρίσκονται σε μέθη προς κάθε αισχρή και παράνομη ηδονή.

Και εξαιτίας αυτού τι συμβαίνει; Το να μην εμβλέπουν στα έργα του Κυρίου και να μην κατανοούν τα έργα των χειρών Του. Όμως, το μεν εμβλέπειν υποδηλώνει την αντίληψη των ορατών μέσω των οφθαλμών, ενώ το κατανοείν φανερώνει τη θεωρία των αοράτων μέσω του νου. Επειδή, λοιπόν, τα αόρατα του Θεού καθορώνται από την κτίση του κόσμου, καθώς κατανοούνται μέσα από τα δημιουργήματά Του, εκείνος που δεν εμβλέπει στα έργα δεν οδηγείται ούτε στη δια του νου νόησή τους.

Ας τα ακούσουν αυτά εκείνοι που, αντί για τα Ευαγγέλια, φυλάσσουν στα σπίτια τους κιθάρες και λύρες, διότι ο Προφήτης τους ανακαλεί ως να είναι ήδη απολωλότες, θρηνώντας την απώλειά τους από συμπόνια που πηγάζει από αγάπη. «Αλίμονο», λέγει, «σε εκείνους που πίνουν τον οίνο με κιθάρες και αυλούς και τύμπανα και ψαλμούς».

Η διάνοια δε όσων χρονοτριβούν στο κρασί και όσων αναζητούν πού γίνονται οινοποσίες είναι τόσο απασχολημένη με την αναζήτηση αυτών, ώστε να μην μπορούν να ατενίσουν τα έργα του Κυρίου, ούτε να κατανοήσουν τα έργα των χειρών Του. Αλλά η κιθάρα και το ψαλτήρι επιτείνουν τη μέθη τους, τα οποία είναι εφευρήματα του Ιουβάλ, που καταγόταν από τη γενεαλογία του Κάιν. Διότι πήρε, λέει, ο Λάμεχ για τον εαυτό του δύο γυναίκες· το όνομα της μίας ήταν Αδά, και το όνομα της δεύτερης, Σελλά. Και η Αδά γέννησε τον Ιωβήλ. Αυτός υπήρξε ο πατέρας όσων κατοικούν σε σκηνές και είναι κτηνοτρόφοι.

Και το όνομα του αδελφού του ήταν Ιουβάλ· αυτός ήταν που επινόησε το ψαλτήριο και την κιθάρα. — Με τέτοιου είδους κιθάρα και μουσική ήταν εξοικειωμένος ο Λάβαν, με την οποία ήθελε να κατευοδώσει τον Ιακώβ: «Διότι, αν μου το είχες αναγγείλει, θα σε κατευόδωνα με ευφροσύνη και με μουσικές, με τύμπανα και κιθάρα». Αλλά ο πατριάρχης αναχώρησε κρυφά, θεωρώντας την ως εμπόδιο στο να ατενίζει τα έργα του Κυρίου και να κατανοεί τα έργα των χειρών Του.

Αλλά και επί Ναβουχοδονόσορα, κατά τα εγκαίνια της εικόνας, όταν ηχούσαν ταυτόχρονα η σάλπιγγα και η σύριγγα και η κιθάρα και η σαμβύκη και το ψαλτήριο, η συμφωνία και κάθε είδους μουσικά όργανα, οι μεν λαοί και οι φυλές και οι γλώσσες έπεφταν στο έδαφος· εκείνοι όμως που από την αρχή δεν ανέχθηκαν να πίνουν τον βαβυλωνιακό οίνο και βδελύχθηκαν την τρυφή της βασιλικής τράπεζας, ούτε έπεσαν να προσκυνήσουν και περιφρόνησαν κάθε ανθρώπινη δυναστεία και κατέσβεσαν ακόμη και αυτήν τη δύναμη του πυρός. —Εάν δε είναι αμάρτημα το να μη βλέπει κανείς τα έργα του Κυρίου και να μην κατανοεί τα έργα των χειρών Του, ας υψώσουμε τους οφθαλμούς της διανοίας μας και ας δούμε τους δημιουργικούς λόγους των έργων του Θεού, αντικρίζοντας τον γενεσιουργό των ποιημάτων αναλόγως προς τα δημιουργήματα, μέσα από το μέγεθος της καλλονής των κτισμάτων. Και επειδή «τα αόρατα του Θεού, από κτίσεως κόσμου, καθοράνται νοούμενα μέσω των δημιουργημάτων», η μεν αισθητή αντίληψη των δημιουργημάτων έχει ίσως ονομαστεί όραση, η δε νοητή κατάληψη των υπερκόσμιων πραγμάτων έχει προσαγορευθεί νόηση.

Γι' αυτό: Τα έργα (λέγει) του Κυρίου δεν τα βλέπουν (δηλαδή δεν προσβλέπουν στα αισθητά διά της οράσεως)· και τα έργα των χειρών Του δεν τα κατανοούν, δηλαδή διά της ενέργειας του νου δεν εκζητούν την κατάληψη των αοράτων.

Και η αιτία, για την οποία τα υπέστησαν αυτά, είναι σαφής: διότι δεν αναγνώρισαν τον Κύριο, όταν επεδήμησε ανάμεσά τους. Ώστε δε να οικειοποιηθούμε και εμείς την παραίνεση αυτού του λόγου, λέμε τα εξής: ότι όσοι επιδιώκουν τη μέθη και πίνουν το κρασί με απαγορευμένη μουσική, και απασχολούν την όρασή τους με άτοπα θεάματα, ενώ δεν ανέχονται να ατενίσουν τα έργα του Κυρίου, επειδή είναι περισσότερο φιλήδονοι παρά φιλόθεοι, καθίστανται αιχμάλωτοι και υποχείρια στους αντιπάλους.

Μέχρι πότε ο οίνος; Μέχρι πότε η μέθη; Κινδυνεύεις, λοιπόν, να γίνεις βόρβορος αντί για άνθρωπος, τόσο πολύ αναμείχθηκες ολόκληρος με τον οίνο και σάπισες μαζί του, αναδίδοντας δυσοσμία από την καθημερινή κραιπάλη του οίνου, και μάλιστα αλλοιωμένου, όπως ακριβώς τα πιο άχρηστα από τα δοχεία. Αυτούς θρηνεί ο Ησαΐας: «Αλίμονο σε εκείνους που σηκώνονται το πρωί και αναζητούν το σίκερα, που παραμένουν ως αργά το βράδυ· διότι ο οίνος θα τους κατακάψει. Επειδή πίνουν τον οίνο με κιθάρες και αυλούς, αλλά τα έργα του Κυρίου δεν τα βλέπουν, και τα έργα των χειρών του δεν τα κατανοούν». Σίκερα συνηθίζουν οι Εβραίοι να ονομάζουν κάθε ποτό που μπορεί να προκαλέσει μέθη.

Διότι τότε πλέον, σαν σε σπίτι ασφαλές και θεμελιωμένο, θα κατοικήσουμε στην πολυειδή και ποικιλόμορφη αρετή, και θα πληθύνουμε από σιτάρι όπως οι κοιλάδες· ο Θεός των όλων θα ευλογήσει τον σπόρο μας, και θα αυξήσει τα γεννήματα της δικαιοσύνης μας, όπως λέει ο θεσπέσιος Παύλος. «Αλίμονο σε εκείνους που σηκώνονται το πρωί και αναζητούν μεθυστικά ποτά, οι οποίοι παραμένουν ως αργά το βράδυ· διότι το κρασί θα τους καταφλέξει. Διότι με κιθάρα και ψαλτήρι και τύμπανα και αυλούς πίνουν το κρασί, τα δε έργα του Κυρίου δεν τα βλέπουν, και τα έργα των χειρών του δεν τα κατανοούν.» Συνδέει με τα πρώτα και άλλα πολύ βαριά εγκλήματα των πλουσίων. Διότι υπάρχει σε αυτούς, εκτός από το να θέλουν να πλεονεκτούν και να καταδυναστεύουν αχόρταγα τους πιο αδύναμους, και το να αγαπούν να βρίσκονται στα ποτά, και να χαίρονται στις απολαύσεις, σε ξέφρενα συμπόσια και σε ατέλειωτες μέθες, και να μολύνονται με τα κακά που προέρχονται από τη φιλοσαρκία· και μάλιστα νομίζουν ότι πρέπει να τα κάνουν αυτά συνεχώς, σε κάθε απολύτως καιρό. Διότι ο πλούτος είναι ικανός να παρακινήσει προς τις απολαύσεις και να εξαφανίσει τον κορεσμό από αυτές. Αλλά «εκείνος που σπέρνει στη σάρκα», όπως λέει ο Παύλος, «από τη σάρκα θα θερίσει φθορά». Διότι το τέλος της πρόσκαιρης απόλαυσης θα είναι ένα μακρύ και διηνεκές δάκρυ, και ο καρπός της σαρκικής ηδονής είναι ο όλεθρος. Περιγράφει λοιπόν σε εμάς ο προφήτης τις αλαζονείες των Ιουδαίων, και τον ξεπεσμό στις απολαύσεις, και την παράδοση στις ασωτίες.

«Και τα υπεροπτικά μάτια θα ταπεινωθούν, και ο Κύριος Σαβαώθ θα υψωθεί, και ο άγιος Θεός θα δοξαστεί με δικαιοσύνη.» Ότι για όσους επιθυμούν να ζουν με απολαύσεις η κατάληξη είναι ο όλεθρος και φτάνουν στο έσχατο σημείο των κακών, μας το διδάσκει ο θείος λόγος μέσα από αυτά. Διότι, επειδή οι επιφανέστεροι στη χώρα των Ιουδαίων, αφού εγκατέλειψαν ως ανώφελο το καθήκον να ερευνούν τα έργα του Θεού, και έχοντας συνηθίσει να θεωρούν μηδαμινό το να παρατηρούν τα έργα των χειρών Του, αφιέρωναν τον χρόνο τους σε συνεχείς διασκεδάσεις και ήθελαν να μεθούν με τον πιο άσωτο τρόπο υπό τους ήχους αυλών, περνώντας έτσι ολόκληρη την ημέρα τους· γι' αυτό θα αναχωρήσουν αιχμάλωτοι και θα γίνουν δούλοι στους εχθρούς, και θα υπάρχει τόσο μεγάλο πλήθος νεκρών σε όλη τη χώρα, οι οποίοι θα έχουν χαθεί από την πείνα και τη δίψα, ώστε ο άδης σχεδόν να γλεντά με πλατύ και άπληστο στόμα, καταπίνοντας λαίμαργα όσους κατεβαίνουν σε αυτόν και κλείνοντάς τους στους δικούς του θησαυρούς. Διότι, όταν ακούς ότι η ψυχή του άδη πλαταίνει, δεν πρέπει να θεωρήσεις ότι εννοεί κάτι άλλο από αυτό που μόλις ανέφερα. Επειδή η θεόπνευστη Γραφή χρησιμοποιεί ορισμένες φορές τις λέξεις με τροπική σημασία, και σαν μεταφορά, ακόμη και για πράγματα που δεν διαθέτουν ψυχή, και δεν συγκαταλέγονται στην κατηγορία των ζωντανών πλασμάτων, έστω κι αν στην πραγματικότητα υπάρχουν. Διότι τι είδους ψυχή έχει ο άδης;

Όταν λοιπόν έγινε άνθρωπος, τότε ακριβώς διασκορπίστηκαν οι εχθροί του, και έφυγαν μακριά αυτοί που τον μισούσαν. <Ψάλτε στον Θεό, κ.λπ.> Διότι προτρέπει να προετοιμάσουν την οδό που οδηγεί στους ουρανούς, για εκείνους που αγνοούν τον επουράνιο Πατέρα, και για τις χήρες ψυχές που στερούνται τον Νυμφίο. Διότι για αυτούς ήρθε να γίνει και υπερασπιστής και κριτής. Πρόσεξε την ακρίβεια του λόγου· διότι δεν είπε απλώς «Αγαλλιάσθε», αλλά πρόσθεσε αναγκαίως το «ενώπιόν του», δηλαδή ενώπιον του Σωτήρα όλων μας Χριστού. Και είναι αναγκαίο να δούμε ποιο είναι το νόημα αυτής της ακρίβειας του λόγου· διότι μερικές φορές αγάλλονται και εκείνοι που έχουν κοσμικό φρόνημα, όμως όχι ενώπιόν του· διότι δεν καταδέχεται να τους βλέπει να εορτάζουν. Και για ποια αιτία, θα μας το διδάξει ο προφήτης λέγοντας για αυτούς: «Διότι με ψαλτήρι και τύμπανα και αυλούς πίνουν το κρασί τους· τα έργα όμως του Κυρίου δεν τα βλέπουν, και τα έργα των χειρών του δεν τα κατανοούν».] <Ας ταραχθούν από το πρόσωπό του, του πατέρα των ορφανών και κριτή των χηρών.> (A f. 337, F f. 98 b) Παρουσίασε την προστατευτική ιδιότητα του Θεού αποκαλώντας τον πατέρα, και τη δικαστική αποκαλώντας τον κριτή, και ότι είναι κηδεμόνας των απροστάτευτων και κριτής των αδικουμένων. Αλλά ποιοι είναι αυτοί που ταράσσονται, αν όχι οι μοχθηροί δαίμονες; Επειδή δηλαδή τα έθνη έχουν κληθεί στην επίγνωση της αλήθειας, αναγκαστικά εκείνοι ταράσσονται τόσο, ώστε και να κραυγάζουν: «Τι σχέση έχουμε εμείς με σένα;»

Αλίμονο στον φιλόπορνο. Αλίμονο στον μέθυσο. Αλίμονο σε αυτούς που πίνουν το κρασί τους με τύμπανα και αυλούς, ενώ δεν προσβλέπουν στα έργα του Κυρίου, ούτε θυμούνται τα λόγια Του. Αλίμονο σε αυτούς που υβρίζουν τις θείες Γραφές. Αλίμονο σε αυτούς που σπαταλούν αυτόν τον καιρό της μετάνοιας και της επιστροφής σε περισπασμούς και γελοιότητες· διότι θα αναζητήσουν τον καιρό που κακώς δαπάνησαν, και δεν πρόκειται να τον βρουν.

Γιατί ταράζεσαι μάταια, άνθρωπε; Μία προσβολή πυρετού θα σταματήσει τα πηδήματα και τα σκιρτήματά σου. Μία ώρα σε χώρισε από τους συγχορευτές σου. Μία νύχτα, και θα μαραθούν οι σάρκες σου, και τα πόδια θα σταματήσουν, και τα μάτια θα λιώσουν, και η γλώσσα θα ησυχάσει, και η άτακτη φωνή θα εκλείψει, και ο στεναγμός σου θα πληθύνει, και τα δάκρυά σου θα τρέξουν, και κανείς δεν θα μπορεί να βοηθήσει, και όλοι, αφού σε αφήσουν, θα φύγουν ο καθένας στα δικά του, και κανείς δεν θα σταθεί δίπλα σου, παρά μόνο οι αόρατοι δαίμονες που υπηρετήθηκαν από εσένα. Ο δε αυστηρός Άγγελος, στεκόμενος από μακριά, περιμένει το νεύμα του Δεσπότη, ώστε, αφού αρπάξει την άθλια ψυχή σου, να την μεταφέρει στον τόπο που έχει ετοιμαστεί για αυτήν, για να θερίσει ό,τι έσπειρε· όπου καλλιεργείται και ευδοκιμεί και περισσεύει ο κλαυθμός και ο οδυρμός και το πένθος και ο στεναγμός και η θλίψη και η στενοχώρια και το τρίξιμο των δοντιών και το αλίμονο. Εκεί θα λιώσουν τα μάτια των μέθυσων· εκεί θα μαραθούν τα χέρια των χορευτών· εκεί θα πονέσουν και θα στενάξουν αυτοί που πίνουν το κρασί με κιθάρες και αυλούς· εκεί θα κλάψουν, και θα τρίξουν τα δόντια τους, πόρνοι και μοιχοί, κλέφτες, μάντεις, φαρμακοί, μάγοι, γητευτές, κατασκευαστές μαγικών φυλαχτών, και όλοι όσοι βάδισαν την πλατιά και ευρύχωρη οδό· αλίμονο σε αυτούς· διότι δεν είναι δυνατόν να σκιρτούν και να χορεύουν και εδώ και εκεί, καθώς λέει ο Κύριος: αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα πενθήσετε.

Αλίμονο στον φιλόπορνο. Αλίμονο στον μέθυσο και μαζί του στον υβριστή. Αλίμονο σε εκείνους που πίνουν το κρασί τους με τύμπανα και κιθάρες και αυλούς, αλλά δεν προσέχουν τα έργα του Κυρίου, ούτε θυμούνται τα λόγια του. Αλίμονο σε εκείνους που υβρίζουν τις θείες και ιερές Γραφές. Αλίμονο σε εκείνους που χάνουν αυτόν τον καιρό της μετάνοιας και της επιστροφής σε μάταιους περισπασμούς και γελοιότητες· διότι θα αναζητήσουν τον χρόνο που σπατάλησαν κακώς, και δεν πρόκειται να τον βρουν. Αλίμονο σε εκείνους που συμβουλεύονται πλάνητα πνεύματα, και καταφεύγουν σε μάντεις, και δίνουν προσοχή σε διδασκαλίες δαιμόνων, διότι μαζί με αυτά θα κατακριθούν στον μέλλοντα αιώνα. Αλίμονο σε αυτούς που γράφουν αδικία. Αλίμονο σε εκείνους που πράττουν τα έργα της μαγείας, γητειές και μαντείες και παιδοφθορίες και περίαπτα, βάμματα και πέταλα, τα οποία ονομάζουν φυλακτά, ενώ στην αλήθεια είναι φθορά και απώλεια ψυχής και σώματος. Αλίμονο σε εκείνους που αποστερούν τον μισθό του εργάτη, διότι αυτός που αποστερεί τον μισθό είναι σαν να χύνει αίμα. Αλίμονο σε αυτούς που δικάζουν άδικα· σε αυτούς που αθωώνουν τον ασεβή και αφαιρούν το δίκαιο από τον δίκαιο.

Και πάλι μέσω του Προφήτη λέει: Αλίμονο σε εκείνους που αποκαλούν το πονηρό καλό και το καλό πονηρό, που παρουσιάζουν το πικρό ως γλυκό και το γλυκό ως πικρό. Αλίμονο σε αυτούς που αθωώνουν τον ασεβή εξαιτίας δωροδοκίας και αφαιρούν το δίκαιο από τον δίκαιο. Αλίμονο σε αυτούς που σηκώνονται το πρωί και αναζητούν μεθυστικά ποτά, που συνεχίζουν να πίνουν ως αργά το βράδυ· διότι το κρασί θα τους καταφλέξει. Διότι πίνουν το κρασί με συνοδεία κιθάρας, τυμπάνων και αυλών, αλλά τα έργα του Θεού δεν τα βλέπουν και τα έργα των χεριών του δεν τα κατανοούν.

Ότι οι Χριστιανοί δεν πρέπει να επιδίδονται σε ελαφρότητες και διασκεδάσεις. Ότι δεν πρέπει να επιδίδονται σε ελαφρότητες και διασκεδάσεις οι Χριστιανοί όλοι το γνωρίζουμε, καθώς το ακούμε από τις θείες Γραφές και κυρίως από τον Κύριο, ο οποίος λέει στο Ευαγγέλιο με απειλή: αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι εκεί θα πενθήσετε και θα κλάψετε. Και πάλι λέει: μην παρασύρεστε σε μετεωρισμούς· διότι όλα αυτά τα κάνουν τα έθνη. Ο δε προφήτης Ησαΐας, ή μάλλον ο Θεός μέσω του προφήτη, λέει: αλίμονο σε αυτούς που πίνουν το κρασί τους με τύμπανα και αυλούς και κιθάρες. Ο δε μακάριος Δαβίδ, αποστρεφόμενος τον μετεωρισμό και καυχώμενος εν Κυρίω, έλεγε: Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου, ούτε μετεωρίστηκαν τα μάτια μου. Ο δε Ιάκωβος, ο αδελφός του Κυρίου, λέει: πενθήστε και κλάψτε· το γέλιο σας ας μεταστραφεί σε πένθος, και η χαρά σε κατήφεια. Ο δε μακάριος απόστολος Παύλος αποκαλεί ειδωλολάτρες αυτούς που διασκεδάζουν ελαφρά, λέγοντας: μη γίνεστε ειδωλολάτρες, καθώς είναι γεγραμμένο. Και πάλι λέει: κανένας σάπιος λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας, αλλά μάλλον λόγος αγαθός. Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού. Και πάλι ο ίδιος λέει: αδελφοί, γίνεστε μιμητές του Θεού, και να ζείτε με αγάπη. Η δε πορνεία και κάθε ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να ακούγεται ως όνομα ανάμεσά σας· το ίδιο και η αισχρότητα ή η μωρολογία ή η ευτραπελία, τα οποία δεν σας αρμόζουν, αλλά αντίθετα να υπάρχει ευχαριστία.

Έπειτα, σαν να διασαφηνίζει το νόημα όσων ειπώθηκαν, προσθέτει: «Διότι ποιος, πριν από την απόδειξη των πραγμάτων, θα πίστευε ότι ο Λόγος του Θεού, αφού γεννηθεί από Παρθένο, θα αναλάβει τη δική μας σάρκα και θα επιδείξει μέσα σε αυτήν σωματικά όλη τη θεότητα;». Και σαν να απέδωσε πλήρως το νόημα, επιφέρει: «Επομένως, αυτό σημαίνει το “ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του”». Και τα έγραφε αυτά, επειδή δεν μπόρεσε να υψώσει τα μάτια της διανοίας «προς τα άνω» και να πει παρόμοια με τον προφήτη: «ότι θα δω τους ουρανούς, τα έργα των δακτύλων σου, τη σελήνη και τα άστρα που εσύ θεμελίωσες», ούτε θυμήθηκε τον προφητικό λόγο, δια του οποίου έχει ειπωθεί: «τα δε έργα του Κυρίου δεν τα βλέπουν, και τα έργα των χειρών του δεν τα κατανοούν». Διότι, εάν είχε προσέξει αυτά, θα είχε γνωρίσει ότι πριν από τον ουρανό και τη γη και πριν από ολόκληρο τον κόσμο, και όχι μόνο πριν από τα ορατά αλλά και πριν από τα νοητά έργα του Θεού, τα οποία υφίστανται εν υποστάσει στις ασώματες και υπερκόσμιες δυνάμεις, υπήρχε και προϋπήρχε Αυτός που τα λέει αυτά. Εκείνος όμως, μεταβαίνοντας στο «πριν από τον αιώνα με θεμελίωσε», φέρνει πάλι στο μέσον τη σάρκα, λέγοντας τα εξής και ονομάζοντας ως θεμέλιο αυτό: την προορισθείσα κατά σάρκα οικονομία του.

Αλίμονο σε εκείνους που σηκώνονται το πρωί και αναζητούν τα δυνατά ποτά, σε εκείνους που παραμένουν μέχρι αργά. Διότι το κρασί θα τους καταφλέξει. Επειδή πίνουν το κρασί με συνοδεία κιθάρας και ψαλτηρίου και τυμπάνων και αυλών· τα δε έργα του Θεού δεν τα βλέπουν και τα έργα των χειρών Του δεν τα κατανοούν. Αφού τους κατηγόρησε για μεγάλη πλεονεξία, υποδεικνύει και τη ρίζα του κακού. Αυτή δε ήταν η μέθη, η οποία γίνεται αιτία μυρίων κακών, και μάλιστα όταν αποτολμάται με τόση υπερβολή.

Διότι δεν συμπάσχεις με τους πλησίον σου, δεν ασθενείς μαζί με εκείνους που ασθενούν, δεν κλαις μαζί με εκείνους που κλαίνε, δεν φοβάσαι για αυτούς που δεν έχουν σταθερότητα στην πίστη, μήπως κλονιστούν και πέσουν. Δεν θρηνείς για εκείνους που έπεσαν, δεν απλώνεις το χέρι σε όσους κείτονται, δεν συγκρατείς με εσωτερικούς στεναγμούς εκείνον που γελάει, επειδή λησμόνησε την ετοιμασμένη κόλαση. Δεν ανατρέπει την άκαιρη καλοπέρασή σου η σκέψη του λιγοστού χρόνου, ούτε η έλευση της μελλοντικής φοβερής ημέρας· αλλά έχεις μιμηθεί εκείνους που πίνουν το κρασί τους με κιθάρα και ψαλτήρι, στους οποίους, αντί για ευφροσύνη, ο προφήτης απείλησε το «ουαί». Διότι εγώ βέβαια, λέει, κήρυξα κλαυθμό και οδυρμό και ξύρισμα της κεφαλής και ζώσιμο με σάκκο· αυτοί όμως επιδόθηκαν σε ευφροσύνη και χαρά, λέγοντας: «Ας φάγουμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε»· και αυτά ακούστηκαν ξεκάθαρα στα αυτιά του Κυρίου Σαβαώθ, ότι δηλαδή δεν θα τους συγχωρεθεί αυτή η αμαρτία, έως ότου πεθάνουν.

Όταν δεις κάποιους να χορεύουν, να παίζουν και να τραγουδούν τα άσματα των δαιμόνων, αναστέναξε, και αφού δακρύσεις να θυμηθείς τον Δαβίδ που λέει: «Δεν γνώρισαν ούτε κατανόησαν, πορεύονται μέσα στο σκοτάδι»· και τον προφήτη Ησαΐα που λέει: «Αλίμονο σε εκείνους που σηκώνονται το πρωί και επιδιώκουν τα δυνατά ποτά, που παραμένουν μέχρι αργά πίνοντας κρασί με κιθάρες, και ψαλτήρια, και τύμπανα, και αυλούς· τα δε έργα του Θεού δεν τα βλέπουν, και τα έργα των χειρών του δεν τα κατανοούν». Και γενικά, βλέποντας να συμβαίνει κάθε σκάνδαλο, να θυμάσαι τον Δεσπότη που λέει: «Αλίμονο στον κόσμο από τα σκάνδαλα· είναι αδύνατον βέβαια να μην έλθουν τα σκάνδαλα· αλίμονο όμως σε εκείνον μέσω του οποίου έρχονται». Αλλά τι λένε οι βαρυκάρδιοι, εκείνοι που επιζητούν το ψεύδος; «Δεν είναι κακό», λένε, «ο μετεωρισμός και η διασκέδαση· διότι σε τι βλάπτει η κιθάρα και τα υπόλοιπα όργανα;» Ω, της έσχατης ανοησίας! Ω, της πονηρής επινοήσεως του διαβόλου! Γενεά πονηρή και μοιχαλίδα, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο; Ο άχραντος Δεσπότης παντού έδωσε εντολή να μην παρασύρεται καθόλου σε τέτοιους μετεωρισμούς ο Χριστιανός, και εσύ λες, τι βλάπτουν αυτά; Αλίμονο σε αυτούς που αποκαλούν το πικρό γλυκό· αλίμονο σε αυτούς που θέτουν το σκοτάδι ως φως. Ας μας πουν λοιπόν οι απαίδευτοι, από ποια ιερή Γραφή μπορούν να αποδείξουν ότι πρέπει ο Χριστιανός να προβαίνει σε τέτοιες συμπεριφορές; Ποιο βιβλίο των αγίων, ποια Ευαγγέλια δίδαξαν να ασχημονούν κατ' αυτόν τον τρόπο οι Χριστιανοί;

Εξάλλου, ανυψώνοντας προς το καλύτερο τα φρονήματα των ακροατών, και εκπαιδεύοντάς τους αφενός να αδιαφορούν για τα σωματικά πάθη και να απαρνούνται το σαρκικό φρόνημα, αφετέρου δε να επιδιώκουν τα έργα της αρετής, τα οποία βέβαια φέρνουν ωφέλεια και προμνηστεύονται τη βασιλεία των ουρανών. Είναι δε εξαιρετικά επίκαιρο να αναλογιστούμε και τούτο, ότι δηλαδή εκείνος που διαπρέπει στο ποιμαντικό χάρισμα, θέτοντας τη χρυσόρρημονα γλώσσα του στην υπηρεσία του προφητικού πνεύματος, αναπτύσσει και αποκαλύπτει μέσω της παρούσας διδασκαλίας τα θεσπίσματα των ένδοξων σε εμάς προφητών, τα οποία εκείνοι κάποτε διακήρυτταν εκ προσώπου του Θεού προς τους ομοεθνείς τους Ιουδαίους, όταν αυτοί είχαν πλέον στραφεί ολοκληρωτικά προς τον τρυφηλό βίο και είχαν εξοκείλει προς κάθε είδος ακράτειας, καθιστώντας την τρυφή και την ακολασία καθημερινό τους έργο και ασχολία σε όλη τους τη ζωή, και απολαμβάνοντας κάθε είδους καρυκεύματα και μαγειρικές προς χάριν της ηδυπάθειας και της φιληδονίας. Για τα πράγματα αυτά ο προφητικός λόγος τούς επικρίνει και τους ταλανίζει, αποφαίνοντας: «Ουαί σε αυτούς που εγείρονται το πρωί και επιδιώκουν το μεθυστικό ποτό, και σε αυτούς που παραμένουν ως αργά· διότι το κρασί θα τους κατακάψει. Διότι πίνουν το κρασί συνοδεία κιθάρας, ψαλτηρίου, τυμπάνων και αυλών, όμως τα έργα του Θεού δεν τα βλέπουν, και τα έργα των χειρών Του δεν τα κατανοούν».

ΚΑΝΩΝ ΚΒ'. Το να αναθέτει κανείς τα πάντα στον Θεό και να μην υποδουλώνεται στα δικά του θελήματα, αποτελεί σπουδαίο πράγμα. Διότι, είτε τρώτε είτε πίνετε, λέει ο θείος Απόστολος, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού. Ο Χριστός, λοιπόν, ο Θεός μας, στα Ευαγγέλιά Του έχει προστάξει να αποκόπτουμε τις αρχές των αμαρτημάτων. Διότι δεν τιμωρείται από Αυτόν μόνο η μοιχεία, αλλά έχει καταδικαστεί και η κίνηση του λογισμού προς την τέλεση της μοιχείας, καθώς λέει: Εκείνος που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη μοιχεύσει μαζί της στην καρδιά του. Έχοντας, λοιπόν, διδαχθεί από αυτό, οφείλουμε να καθαιρούμε τους λογισμούς. Αν και όλα επιτρέπονται, δεν συμφέρουν όλα, όπως διδασκόμαστε από την αποστολική φωνή. Είναι, λοιπόν, αναγκαίο σε κάθε άνθρωπο να τρώει για να ζει. Και για όσους διάγουν βίο έγγαμο, με παιδιά και κοσμική κατάσταση, το να τρώνε μαζί άνδρες και γυναίκες είναι ακατάκριτο, αρκεί μόνο να προσφέρουν ευχαριστία σε Εκείνον που χορηγεί την τροφή, και να μη γίνεται αυτό με θεατρικές επιτηδεύσεις ή σατανικά άσματα, κιθάρες και πορνικά λυγίσματα του σώματος. Στους ανθρώπους αυτούς επέρχεται η προφητική κατάρα που λέει τα εξής: «Αλίμονο σε αυτούς που πίνουν το κρασί τους με κιθάρα και ψαλτήρι, αλλά δεν προσβλέπουν στα έργα του Κυρίου και δεν κατανοούν τα έργα των χεριών Του.» Και αν ποτέ υπάρξουν τέτοιοι ανάμεσα στους Χριστιανούς, ας διορθωθούν. Ειδάλλως, ας ισχύσουν για αυτούς τα όσα έχουν κανονικώς θεσπιστεί από τους προκατόχους μας.

Ερμηνεία. Ο παρών Κανόνας ορίζει ότι για τους κοσμικούς που έχουν γυναίκα και παιδιά το να συντρώγουν και να συμπίνουν μαζί με άλλες γυναίκες και άνδρες δεν είναι άξιο κατηγορίας. Πλην όμως, ούτε και αυτοί πρέπει να πίνουν το κρασί με παιχνίδια και σατανικά τραγούδια και άσεμνα λυγίσματα σε χορούς ή φωνές, για να μην κληρονομήσουν την κατάρα και το αλίμονο που επιφέρει ο Ησαΐας εναντίον εκείνων που κάνουν αυτά και δεν εξετάζουν τα έργα του Κυρίου, αλλά πρέπει να ευχαριστούν τον Θεό, ο οποίος τους τρέφει με τα φαγητά. Εάν δεν διορθώνονται ώστε να παύσουν από αυτά, ας λαμβάνουν τα επιτίμια, του αφορισμού δηλαδή, τα οποία οι Κανόνες των προηγούμενων Συνόδων όρισαν εναντίον τέτοιων χριστιανών. Και για τους μεν κοσμικούς ισχύουν αυτά, οι δε Μοναχοί που υποσχέθηκαν στον Θεό να ησυχάζουν μόνοι τους και να σιωπούν, σηκώνοντας τον ζυγό της ασκήσεως, σύμφωνα με εκείνο το ρητό του Ιερεμία.