Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 5:14

Και επλάτυνε ο Άδης την ψυχή του και άνοιξε διάπλατα το στόμα του ακατάπαυστα. Και θα κατέβουν σε αυτόν οι ένδοξοι και οι μεγάλοι και οι πλούσιοι και οι διεφθαρμένοι της, καθώς και όποιος αγάλλεται μέσα σε αυτήν. Και θα ταπεινωθεί ο άνθρωπος και θα ατιμαστεί ο άνδρας, και τα υπεροπτικά βλέμματα θα ταπεινωθούν.

Για να μας παρουσιάσει ο λόγος το μέγα πλήθος εκείνων που απώλλυνται, ανέφερε ότι ο Άδης επλάτυνε το στόμα του. Όπως ακριβώς συμβαίνει με τα ζώα, όσα αρπάζουν λαίμαργα την τροφή εξαιτίας μεγάλης πείνας και πλαταίνουν το στόμα τους τεντώνοντάς το γύρω από την τροφή, έτσι, λέγει, αναφέρεται ότι και ο Άδης καθιστά το στόμα του πιο ευρύχωρο. — Ίσως πάλι ο λόγος μάς υποδεικνύει ότι ο χώρος του Άδη είναι κάποιος κοινός τόπος στα έγκατα της γης, από παντού σκιερός και ανήλιος· και ότι υπάρχει κάποιο στόμιο που κατέρχεται προς τα κοιλώματα, διά του οποίου πραγματοποιείται η κάθοδος για τις ψυχές που έχουν καταδικαστεί στα χειρότερα· το οποίο στόμιο, εξαιτίας του πλήθους εκείνων που απώλλυνται, αναφέρει ότι έχει γίνει πιο ευρύχωρο, ώστε να τους υποδεχθεί όλους. Διότι βέβαια ο Άδης δεν είναι κάποιο ζωντανό ον, ούτε κάποια δύναμη που έχει εξουσία επάνω στους νεκρούς, σύμφωνα με τη μυθοπλασία των έξωθεν.

Εκείνοι, λοιπόν, που εξαιτίας της άγνοιάς τους για τον Κύριο έγιναν αιχμάλωτοι και εξαντλήθηκαν από την πείνα και τη δίψα της πνευματικής τροφής, κατεβαίνουν στον άδη, μαζί με τους ένδοξους, τους μεγάλους, τους πλούσιους και τους διεφθαρμένους. Τρία δε είναι τα δεινά με τα οποία απειλούνται όσοι αμαρτάνουν: η αιχμαλωσία, η νέκρωση και η κάθοδος στον άδη.

Ο λόγος απαρίθμησε τις διαφορές των ταγμάτων που κατεβαίνουν στον άδη· πρώτον, τους ένδοξους· αυτοί θα μπορούσαν να είναι όσοι χαίρουν κάποιας καλής υπόληψης, χωρίς όμως να έχουν πάντοτε, σε αντιστοιχία με την εξωτερική τους εικόνα, ανάλογη και τη μαρτυρία που τους ακολουθεί από τον βίο τους. Έπειτα, οι μεγάλοι, εκείνοι που χάρη σε κάποια δύναμη και εξουσία υπερέχουν από το πλήθος. Και οι πλούσιοι, όσοι έχουν περιβληθεί με μεγάλο πλήθος άδικων χρημάτων, ή όσοι έχουν ακόρεστη την επιθυμία για περισσότερα. Και οι λοιμοί αυτής, όσοι, σαν φθοροποιός νόσος που εξαπλώνεται μεταδοτικά, διαφθείρουν αυτούς που τους πλησιάζουν, είτε μέσω διεστραμμένης διδασκαλίας είτε μέσω της παρακίνησης στην αμαρτία, δίκαια ονομάζονται λοιμοί. Αυτοί είναι που κατεβαίνουν στον άδη. —«Και εκείνος που αγάλλεται», αναφέρει, «σε αυτήν». Αυτός θα μπορούσε να είναι ο κατά σάρκα Ιουδαίος, που αγάλλεται για τη γήινη Ιερουσαλήμ, μην αποβλέποντας στη μακαριότητα που έχει αποταμιευθεί για τους Αγίους του Θεού. Πρόσεξε δε ότι το «Σε αυτήν», έχει ειπωθεί σύμφωνα με την κοινή συνήθεια· όπως ακριβώς και στους ιδιωτικούς οίκους συνηθίζεται συχνά οι επικεφαλής τους να προσαγορεύονται έτσι από τους ενοίκους. Παρόμοιο είναι και το «Οι θεμέλιοι αυτού εν τοις όρεσι τοις αγίοις». —Επομένως, και αυτός που αγάλλεται σε αυτήν, θα κατέβει στον άδη.

Αποδεχόμενοι, λοιπόν, ως αρχιερέα και απόστολο της ομολογίας μας τον Ιησού Χριστό, και επιχρίοντας κατά κάποιον τρόπο ήδη τα παμποίκιλα χρώματα της αλήθειας στις ακόμη άκομψες σκιές των τύπων, ας πούμε ότι, αντιτάσσοντας σκληρά το δικό μας θέλημα στα θεία δόγματα και στα δεσποτικά προστάγματα, όλοι εμείς που κατοικούμε σε αυτήν την πλατιά και απέραντη γη, προσκρούσαμε ουκ ολίγον στον Δημιουργό, αν και Εκείνος μας είχε επιτρέψει να λάβουμε την τιμή και τη δόξα που ήταν φυσικό να έχουν οι άνθρωποι. Από εκεί λοιπόν ξεσηκώθηκε εναντίον μας η φθορά, η οποία μας αναλώνει και μας συντρίβει με τον θάνατο· «Και βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, και σε αυτούς που δεν αμάρτησαν με την ίδια παράβαση του Αδάμ», «Και πλάτυνε ο Άδης την ψυχή του», όπως λέει ο προφήτης Ησαΐας, «και άνοιξε διάπλατα το στόμα του για να μην πάψει να καταπίνει». Και θα είχε εξολοθρεύσει ολοκληρωτικά τη γη, απλώνοντας ένα αναπόδραστο και άρρηκτο δίχτυ, αν, κατά την ευδοκία του Θεού και Πατέρα, δεν είχε κατέλθει και φτάσει σε εμάς ο μονογενής Λόγος του Θεού σαν από κάποια σκηνή άνωθεν και στους ουρανούς. «Διότι εκένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου», ώστε, αναλαμβάνοντας την ιδιότητα του αρχιερέα και προσφέροντας τον εαυτό του υπέρ ημών ως ιερουργία σε τάξη θυμιάματος στον Θεό και Πατέρα, να εξευμενίσει και να σταματήσει την καταστροφή. «Διότι στάθηκε», λέει, «ανάμεσα στους ζωντανούς και τους νεκρούς, και κόπασε η θραύση».

Πώς όμως η έννοια της κατοχής θα διασώσει τον αρμόζοντα σε αυτήν λόγο, εάν το δώρο απομακρύνεται, και την ώρα που θα έπρεπε να έχει στερεωθεί καλά, υφίσταται απροσδόκητο κλονισμό; Β. Θεωρώ ότι η αντίκρουση που έχει ήδη γίνει είναι επαρκής και καθόλου ασήμαντη. Ας προχωρήσεις λοιπόν με ευχαρίστηση και σε εκείνο που νομίζω ότι λείπει από όσα έχουν ειπωθεί. Διότι δεν μπορώ να κατανοήσω αληθινά τι ακριβώς σημαίνει το να παραδίδεται η βασιλεία στον Θεό και Πατέρα από τον Υιό. Α. Διότι, ω γενναίε, δεν θα παραδεχτείς και εσύ ο ίδιος ότι κυριάρχησε μεν η δυσκαταγώνιστη αμαρτία, και μας τυράννησαν η φθορά και ο θάνατος, και «ο άδης πλάτυνε την ψυχή του και άνοιξε το στόμα του χωρίς σταματημό», σύμφωνα με το γεγραμμένο; Β. Ναι· διότι είναι πάρα πολύ σαφές ότι έτσι έχουν τα πράγματα. Α. Και τι άλλο; Δεν είναι αλήθεια ότι αυτά τα εγκόσμια πνεύματα της πονηρίας και εκείνος που προΐσταται του πλήθους τους, έχοντας υποτάξει ολόκληρη την οικουμένη κάτω από τα πόδια του, έχει ονομαστεί ο ίδιος θεός του αιώνος τούτου, ενώ τα υπόλοιπα ονομάστηκαν δυνάμεις και αρχές και κυριότητες, και επιπροσθέτως κοσμοκράτορες; Β. Αλήθεια είναι. Α.

Εφόσον, λοιπόν, βρεθήκαμε μακριά από το πρόσωπο του πανάγιου Θεού, επειδή ο νους του ανθρώπου είναι επιμελώς προσηλωμένος «στα πονηρά από τη νεότητά του», ζούσαμε έναν πιο παράλογο βίο· και «μας κατάπιε μεν ο θάνατος έχοντας ισχύ», όπως λέει ο προφήτης, ενώ και «ο άδης πλάτυνε την ψυχή του και άνοιξε το στόμα του ώστε να μην παύει»· διότι, επειδή γίναμε μιμητές της παράβασης του Αδάμ, εφόσον όλοι αμάρτησαν, υποβληθήκαμε στις ίδιες τιμωρίες με εκείνον. Αλλά η υφήλιος δεν παρέμεινε αβοήθητη, διότι έχει καθαιρεθεί η αμαρτία, έχει πέσει ο σατανάς, και έχει καταργηθεί και ο θάνατος. <Διότι μέχρι την έλευση του νόμου υπήρχε αμαρτία στον κόσμο.> Ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή ήταν έλεγχος, όπως είπα, της αδυναμίας αυτών που έσφαλαν, και όχι λυτήριος της αμαρτίας· απεναντίας, κατεργαζόταν μάλλον οργή· διότι ήταν ανάγκη όσοι παρέβαιναν να υφίστανται τις ποινές που είχαν οριστεί στον νόμο· όπου δε υπάρχει γενικά τρόπος παράβασης, εκεί οπωσδήποτε υπάρχει και αμαρτία.

Και επλάτυνε ο Άδης την ψυχή του, και άνοιξε διάπλατα το στόμα του, χωρίς να σταματά. Και θα κατέβουν εκεί οι ένδοξοι, και οι μεγάλοι, και οι πλούσιοι, και οι άρχοντές της. Και θα ταπεινωθεί ο άνθρωπος, και θα ατιμαστεί ο άνδρας.

«Και τα υπεροπτικά μάτια θα ταπεινωθούν, και ο Κύριος Σαβαώθ θα υψωθεί, και ο άγιος Θεός θα δοξαστεί με δικαιοσύνη.» Ότι για όσους επιθυμούν να ζουν με απολαύσεις η κατάληξη είναι ο όλεθρος και φτάνουν στο έσχατο σημείο των κακών, μας το διδάσκει ο θείος λόγος μέσα από αυτά. Διότι, επειδή οι επιφανέστεροι στη χώρα των Ιουδαίων, αφού εγκατέλειψαν ως ανώφελο το καθήκον να ερευνούν τα έργα του Θεού, και έχοντας συνηθίσει να θεωρούν μηδαμινό το να παρατηρούν τα έργα των χειρών Του, αφιέρωναν τον χρόνο τους σε συνεχείς διασκεδάσεις και ήθελαν να μεθούν με τον πιο άσωτο τρόπο υπό τους ήχους αυλών, περνώντας έτσι ολόκληρη την ημέρα τους· γι' αυτό θα αναχωρήσουν αιχμάλωτοι και θα γίνουν δούλοι στους εχθρούς, και θα υπάρχει τόσο μεγάλο πλήθος νεκρών σε όλη τη χώρα, οι οποίοι θα έχουν χαθεί από την πείνα και τη δίψα, ώστε ο άδης σχεδόν να γλεντά με πλατύ και άπληστο στόμα, καταπίνοντας λαίμαργα όσους κατεβαίνουν σε αυτόν και κλείνοντάς τους στους δικούς του θησαυρούς. Διότι, όταν ακούς ότι η ψυχή του άδη πλαταίνει, δεν πρέπει να θεωρήσεις ότι εννοεί κάτι άλλο από αυτό που μόλις ανέφερα. Επειδή η θεόπνευστη Γραφή χρησιμοποιεί ορισμένες φορές τις λέξεις με τροπική σημασία, και σαν μεταφορά, ακόμη και για πράγματα που δεν διαθέτουν ψυχή, και δεν συγκαταλέγονται στην κατηγορία των ζωντανών πλασμάτων, έστω κι αν στην πραγματικότητα υπάρχουν. Διότι τι είδους ψυχή έχει ο άδης;

Επομένως, πάρα πολλοί είναι εκείνοι που εξολοθρεύτηκαν στον πόλεμο και έπεσαν από μάχαιρα. Όμως, περισσότερους από τους πολλούς που χάθηκαν με αυτόν τον τρόπο, τους κατέστρεψε η αγριότητα του λιμού. Εάν δε κάποιος έλεγε ότι υπήρξε και έλλειψη νοητών υδάτων και θείας τροφής στους Ιουδαίους που ασέβησαν, και ότι έτσι καταστράφηκαν και κατά κάποιον τρόπο κατέβηκαν στον άδη, επειδή ακριβώς δεν ζωοποιήθηκαν μέσω του Χριστού, σε αντίθεση με όσους πίστεψαν σε αυτόν, δεν θα απέκλινε από την αλήθεια. Διότι τους συνέβη να πάθουν και αυτό. Αλλά ποιοι θα μπορούσαν να θεωρηθούν αυτοί που καταβαίνουν, για τους οποίους και ο ίδιος ο άδης πλαταίνει την ψυχή του και θα ανοίξει το άπληστο στόμα του; Συνεχίζει προσθέτοντας: «Οι ένδοξοι και οι μεγάλοι, και οι πλούσιοι, και οι λοιμοί της». Επειδή, δηλαδή, ήταν οι άρχοντες και οι πιο επιφανείς σε ολόκληρη τη χώρα, ήταν φυσικό να διαπαιδαγωγηθεί σωστά μέσω αυτών ο υποταγμένος λαός. Όμως δεν έπρατταν κάτι τέτοιο. Απεναντίας, έγιναν σαν πρότυπα και υποδείγματα για τους άλλους στην καταραμένη ζωή, και προς αυτούς απευθύνεται ο ιερός λόγος: «Διότι γίνατε παγίδα στη σκοπιά, και σαν δίχτυ απλωμένο στο Ιταβύριο, το οποίο έστησαν αυτοί που κυνηγούν το θήραμα». Βλέπεις πώς έγιναν παγίδα και θήρατρο για τους υπολοίπους, διότι ο υποταγμένος λαός συνηθίζει πάντοτε να ακολουθεί τόσο την επιείκεια όσο και τη ραθυμία των ηγετών του.

«Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, και δεν πρόκειται πια να σηκωθεί.» Και πάλι: «Καλέστε εκείνες που θρηνούν, και ας έλθουν· και στείλτε να φέρουν τις σοφές γυναίκες, και ας φωνάξουν, και ας αναλάβουν θρήνο για εσάς, διότι συντρίφθηκε το ποίμνιο του Κυρίου.» Ο προφήτης Ιερεμίας δε, βλέποντάς τους σαν να έχουν ήδη υποστεί συμφορές, και να μην απέχουν πολύ από την τιμωρία, τους παρουσιάζει να θρηνούν για τους εαυτούς τους και να λέγουν: «Πλησίασε ο καιρός μας, συμπληρώθηκαν οι ημέρες μας, έφτασε το τέλος μας. Οι διώκτες μας έγιναν πιο γρήγοροι και από τους αετούς του ουρανού.» Επειδή, λοιπόν, τόση μεγάλη πλάνη κατέλαβε τα πάντα, και όλη η οικουμένη κυριεύθηκε από τον διάβολο, «Πλάτυνε ο άδης», όπως λέγει ο προφήτης, «την επιθυμία του, και άνοιξε το στόμα του, χωρίς σταματημό.» Διότι οι ειδωλολάτρες, αφού ολίσθησαν στην πολυθεΐα από μεγάλη ανοησία, και αντάλλαξαν τη δόξα του μεγάλου Θεού με ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου, πτηνών, τετραπόδων και ερπετών, σαν να βιάζονταν να πλεύσουν με ευνοϊκό άνεμο, έτρεχαν προς τα βάθη του θανάτου. Οι Ιουδαίοι, από την άλλη, επειδή αμέλησαν την εντολή που τους δόθηκε, ή μάλλον επειδή έφτασαν σε τέτοια αμάθεια ώστε να θεωρούν κατά κάποιον τρόπο ατιμωτικό να φαίνονται ότι πράττουν εκείνα, μέσω των οποίων όφειλαν οπωσδήποτε να κερδίσουν την επιβράβευση της άριστης διαγωγής, βιάζονταν να βαδίσουν στον ίδιο δρόμο με εκείνους.

Και ίσως ο θάνατος, χαμογελώντας ειρωνικά για τις αδυναμίες όλων και νοσώντας από την υπεροψία που ταιριάζει και είναι προσφιλής στον διάβολο, κραύγαζε μαζί με αυτόν, λέγοντας: «Ολόκληρη την οικουμένη θα καταλάβω με το χέρι μου σαν φωλιά, και σαν εγκαταλελειμμένα αυγά θα την μαζέψω· και δεν υπάρχει κανείς που θα με αποφύγει ή θα μου αντιμιλήσει». Επειδή όμως τα ανθρώπινα κατρακύλησαν και κλονίστηκαν σε τέτοια ταλαιπωρία, ο φιλοικτίρμων Θεός, σχεδόν πενθώντας για τις συμφορές όλων, λέει μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Λοιπόν ο λαός μου έγινε αιχμάλωτος, και έγινε πλήθος νεκρών, επειδή δεν γνώρισαν τον Κύριο· και ο άδης πλάτυνε την επιθυμία του και άνοιξε διάπλατα το στόμα του, ώστε να μην σταματά». Αλλά, παρόλο που ο θάνατος μας κατάπιε υπερισχύοντας, ο Θεός αφαίρεσε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο· το όνειδος του λαού το αφαίρεσε από όλη τη γη. Διότι, έχοντας παρασυρθεί σε παράβαση και παρακοή, και έχοντας αποτύχει να ζούμε σύμφωνα με τον νόμο εξαιτίας της φιλοσαρκίας, είχαμε τον φιλοκατήγορο Σατανά και το πονηρό στίφος των δαιμόνων να γελούν πλατιά και να μας χλευάζουν. Διότι υπάρχει, υπάρχει «εχθρός και εκδικητής», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Και επιπλέον, εμείς οι ταλαίπωροι, κοκκινίζοντας από ντροπή εξαιτίας των ελέγχων της συνειδήσεως, και έχοντας χάσει εξαιτίας αυτού την παρρησία μας προς τον Θεό, και από ποιο άτοπο πάθος αλήθεια δεν είχαμε νοσήσει, διάγαμε τον βίο μας πάνω στη γη.

Διότι δι' αυτής βασίλευσε επί των κατοίκων της γης. Γι' αυτό, όπως λέει ο προφήτης Ησαΐας, «Ο Άδης πλάτυνε την ψυχή του και άνοιξε διάπλατα το στόμα του ακατάπαυστα.» Εξαιτίας όλων αυτών λοιπόν, και πολύ φυσιολογικά, η απόλαυση και η χαρά χάθηκαν από εμάς, και στη θέση τους αναδύθηκε η ανάγκη του θρήνου, καθώς επιβλήθηκε μια αναπόφευκτη συμφορά, η οποία σχεδόν χύνει δάκρυα από τα μάτια στις παρειές όλων. Όμως, όπως λέει ο προφήτης Ησαΐας, «Ο θάνατος με τη δύναμή του κατέπιε. Αλλά ο Θεός αφαίρεσε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο, αφαίρεσε το όνειδος του λαού από όλη τη γη.» Διότι η αμαρτία καταλύθηκε, και το ανθρωποκτόνο κεντρί της εξασθένησε.

Γι' αυτόν τον λόγο, οι μακάριοι προφήτες, θρηνώντας για εμάς και σχεδόν κλαίγοντας πάνω μας που βρισκόμασταν πεσμένοι νεκροί, ανάλωσαν αμέτρητους λόγους. Διότι από τη μια πλευρά ο μακάριος Ησαΐας λέει: «Πλάτυνε ο άδης την ψυχή του, και άνοιξε διάπλατα το στόμα του, χωρίς να σταματά». Επειδή δεν υπήρχε καμία υποχώρηση του κακού· αντίθετα, καταβεβλημένοι από την αφόρητη σαν πλεονεξία επιβολή του Σατανά που μας τυραννούσε, οι άθλιοι άνθρωποι κατέβαιναν στον άδη κατά την αναχώρησή τους από εδώ, ενώ ο θάνατος τους κατέπινε λαίμαργα και ο εφευρέτης της αμαρτίας μάς ποίμαινε σαν να λέμε προς αυτόν. Και βέβαια, όχι χωρίς δάκρυα, όπως μόλις είπα, αναφερόταν σε μια τέτοια συμφορά και ο ίδιος ο θεσπέσιος Δαβίδ. Και έλεγε λοιπόν για εμάς τα εξής, τη μια φορά: «Σαν πρόβατα κλείστηκαν στον άδη, ο θάνατος θα τους ποιμάνει»· και την άλλη πάλι: «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, άκουσε προσεκτικά, εσύ που οδηγείς σαν πρόβατο τον Ιωσήφ· εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, φανερώσου· εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις». Γι' αυτόν τον λόγο και δεν παραμείναμε παντοτινά υπό την εξουσία του θανάτου. Διότι έστειλε σε εμάς από τον ουρανό ο Θεός και Πατέρας τον καλό ποιμένα, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό· ο οποίος δεν ποιμαίνει όσους υποτάχθηκαν σε αυτόν προς τον άδη, αλλά τους οδηγεί στην αφθαρσία και τη ζωή.

Εκείνοι λοιπόν, βρισκόμενοι σε σωρούς γύρω από το στρατόπεδο, τα μάζευαν από το έδαφος χαίροντας πάρα πολύ. Και τα κατέβροχθισαν σαν τα θηρία, αδιαφορώντας για τον κορεσμό και την αυτάρκεια. Αφού όμως συγκέντρωσαν και συσσώρευσαν ένα αμέτρητο πλήθος από πουλιά, και καθώς η κρεοφαγία παρατεινόταν για ημέρες ενός ολόκληρου μήνα, τελικά έπεσε πάνω τους αρρώστια, και όπως λέει ο προφήτης: «Ο άδης πλάτυνε την ψυχή του και άνοιξε διάπλατα το στόμα του, χωρίς να σταματά. Διότι τα κρέατα, λέει, βρίσκονταν ακόμα στα δόντια τους, προτού τελειώσουν». Και ο Κύριος οργίστηκε εναντίον του λαού, και τον χτύπησε με μια πάρα πολύ μεγάλη πληγή, και το όνομα εκείνου του τόπου ονομάστηκε «Μνήματα της επιθυμίας», επειδή εκεί έθαψαν τον λαό που είχε κυριευθεί από την επιθυμία. Διότι, ενώ δεν τους έλειπε κανένα αγαθό, αλλά αν και μπορούσαν να απολαμβάνουν αμέμπτως την πλούσια χορηγία του μάννα, επιθυμούσαν κρέατα και πράσα, και αναπολούσαν αγγούρια και πεπόνια, κρεμμύδια και σκόρδα. Γι' αυτό λοιπόν, αφού έφαγαν, δεν άργησαν να εξολοθρευτούν. Διότι ο Θεός τους δίνει βέβαια τα ορτύκια, όχι επειδή επικροτεί την επιθυμία τους, αλλά μάλλον για να τους βεβαιώσει έμπρακτα ότι τίποτα δεν είναι ακατόρθωτο για Αυτόν. Κατόπιν όμως τιμωρεί, ως φυσικό επακόλουθο, αυτούς που παραδόθηκαν σε αισχρές ηδονές. Κάτι παρόμοιο έπαθαν κατά τον καιρό της παρουσίας του Σωτήρα μας οι ταλαίπωροι Ιουδαίοι. Διότι εκείνα ήταν σκιές αυτών των γεγονότων, και όσα είχαν συμβεί παλαιότερα φανερώνονταν προκαταβολικά ως τύποι των γεγονότων που θα ακολουθούσαν αργότερα.

Διότι δεν επέφερε αμέσως την αιχμαλωσία, αλλά προηγουμένως λιμό και ανομβρία, ώστε παραμένοντας στις εστίες τους να γίνουν καλύτεροι και να μην προσελκύσουν το στρατόπεδο των βαρβάρων νοσώντας ανίατα. Επειδή όμως δεν υποχώρησαν, ούτε ωφελήθηκαν από αυτό, τους επιφέρει πλέον την έσχατη τιμωρία. Παρ' όλα αυτά, πριν από εκείνη της αιχμαλωσίας, εξαίρει και μεγαλοποιεί με τον λόγο την τιμωρία του λιμού, λέγοντας: «Επλάτυνε ο Άδης την ψυχή του»· όχι επειδή ο Άδης έχει ψυχή, αλλά προσωποποιεί την απειλή, θέλοντας να καταστήσει τον λόγο πιο εμφατικό και να ενσταλάξει ακμαίο τον φόβο στη διάνοια των ακροατών.

Γι' αυτό και επιμένει λέγοντας: «Και άνοιξε διάπλατα το στόμα του, ώστε να μην παύσει»· διηγούμενος σαν να πρόκειται για κάποιο θηρίο και φέρνοντας την εικόνα των πραγμάτων παραστατικά ενώπιόν τους. Και το πιο φοβερό βέβαια είναι ότι δεν άνοιξε μόνο το στόμα του, αλλά παραμένει χάσκοντας, χωρίς να χορταίνει με εκείνους που ενταφιάζονται μέσα του.

Και θα κατέλθουν σε αυτόν οι ένδοξοι και οι μεγάλοι και οι πλούσιοι και οι διεφθαρμένοι της. Έπειτα, για να μάθεις ότι αυτό που συνέβη δεν οφειλόταν στη φυσική ακολουθία των πραγμάτων, αλλά η πληγή ήταν θεόσταλτη και αποτέλεσε απόφαση που κατήλθε από τους ουρανούς, δήλωσε ότι εκεί θα κατέλθουν αυτοί που βρίσκονταν σε περίοπτη θέση, αυτοί που κατείχαν την εξουσία, αυτοί που προκαλούσαν παντού σύγχυση και έκαναν άνω κάτω τα πράγματα των Ιουδαίων.

Εύλογα, λοιπόν, τους ονομάζει λοιμούς, επειδή δεν περιορίζουν την κακία μόνο στον εαυτό τους, αλλά μεταδίδουν τη νόσο και στους άλλους. Διότι τέτοια είναι η φύση του λοιμού· όταν ξεκινήσει από ένα σώμα, προχωρώντας σταδιακά, εξαπλώνεται στο υπόλοιπο πλήθος. Και εκείνος που αγάλλεται μέσα σε αυτήν, εκείνος που ζει μέσα στην τρυφή, εκείνος που σκιρτά, εκείνος που νομίζει ότι κατέχει τα αγαθά ασάλευτα, και αυτός θα πέσει και θα αλωθεί.