Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 5:25

Και εξοργίστηκε σφόδρα ο Κύριος Σαβαώθ εναντίον του λαού του, και άπλωσε το χέρι του επάνω τους και τους πάταξε. Και σείστηκαν τα όρη, και τα πτώματά τους έγιναν σαν κοπριά στη μέση του δρόμου. Και παρ' όλα αυτά δεν υποχώρησε ο θυμός του, αλλά το χέρι του παραμένει ακόμη υψωμένο.

Η αμαρτία των ισχυρών και των δυναστών άνοιξε τον δρόμο στην οργή που κινείται από τον Κύριο εναντίον του λαού. Γι' αυτό προηγείται το: «Αλίμονο στους ισχυρούς σας και στους δυνάστες»· και έπειτα: «Και οργίστηκε με θυμό ο Κύριος εναντίον του λαού του», διότι προφανώς και αυτός, μιμούμενος τους άρχοντες, περιέπεσε σε αμαρτίες και κατέστη άξιος να υποστεί τα δεινά από τον θυμό και την οργή του Κυρίου. —Είναι δε ο θυμός βρασμός του αίματος γύρω από την καρδιά, ο οποίος έλαβε αυτήν την ονομασία από το οίδημα που δημιουργείται γύρω από την καρδιά ωσάν από αναθυμίαση των χυμών· ενώ η οργή είναι επιθυμία ανταπόδοσης της λύπης. Ώστε, το μεν πρώτο εμφανίζει οξεία την κίνηση του πάθους, ενώ το δεύτερο φανερώνει πιο μόνιμη και παρατεταμένη την εκπλήρωση της ανταπόδοσης για τη λύπη.

Κατά τον καιρό της κρίσεως, ωστόσο, όταν επιβάλει το χέρι Του πάνω στον λαό, λέγεται ότι και τα όρη θα παροξυνθούν, υποδηλώνοντας ο λόγος ότι ολόκληρη η κτίση συμμετέχει στην τιμωρία των αμαρτωλών. Διότι, όπως κατά τις πληγές των Αιγυπτίων, ο πόλεμος εναντίον τους προερχόταν από παντού (από τον αέρα, από τη γη, από το ύδωρ), έτσι και τώρα, όταν ο Κύριος επιβάλει το χέρι Του επί του λαού για να τον πατάξει, και τα όρη θα παροξυνθούν, και τα πτώματα του λαού, που εξαιτίας της ατιμίας τους θα κείτονται στη μέση του δρόμου σαν κοπριά, θα καταπατηθούν. — Αναλογίσου εκείνους που περιέπεσαν σε αμαρτίες, που παρέμειναν προσκολλημένοι στα πράγματα του παρόντος βίου και καταπατούνται από τις αντίθετες δυνάμεις, για τους οποίους, εξαιτίας της αμετανόητης καρδιάς τους, ο λόγος του Κυρίου αναφέρει ότι δεν θα αποτραπεί ο θυμός Του, αλλά το χέρι Του θα παραμένει ακόμη ψηλά, δηλαδή υψωμένο για εκδίκηση (ονομάζοντας «χέρι» την κολαστική δύναμη, σύμφωνα με τον Ιώβ: «Διότι χέρι Κυρίου είναι αυτό που με άγγιξε»)· όπως επίσης και ο διάβολος χρησιμοποιεί τη λέξη «χέρι» για τον καιρό της τιμωρίας: «Αντίθετα, άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε τα οστά του».

«Και οργίστηκε με θυμό ο Κύριος Σαβαώθ εναντίον του λαού του, και άπλωσε το χέρι του επάνω τους, και τους χτύπησε, και σείστηκαν τα βουνά, και τα πτώματά τους έγιναν σαν κοπριά στη μέση του δρόμου». Ο σοφότατος Ιερεμίας επιπλήττει την αμάθεια και την αλαζονεία των Ιουδαίων λέγοντας: «Πώς λέτε ότι: Εμείς είμαστε σοφοί, και ο νόμος του Κυρίου είναι μαζί μας; Μάταια δημιουργήθηκε η γραφίδα, ψεύτης αποδείχθηκε ο γραμματέας. Ντροπιάστηκαν οι σοφοί, κατατρομάχθηκαν και αιχμαλωτίστηκαν. Ποια σοφία υπάρχει σε αυτούς; Διότι απέρριψαν τον λόγο του Κυρίου». Επειδή δεν αποδέχθηκαν με κανέναν τρόπο το ευαγγελικό κήρυγμα, αλλά ούτε και τον ίδιο τον νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή τίμησαν. Όπως ακριβώς είπε ο ίδιος ο Χριστός: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα, διότι εκείνος έγραψε για εμένα». Αμάρτησαν, λοιπόν, και στα δύο, και οι άθλιοι απέρριψαν τον λόγο του Θεού, μη αποδεχόμενοι ούτε τις προφητείες του νόμου ως αληθινές, ούτε βέβαια επιδοκιμάζοντας τον σωτήριο ευαγγελικό λόγο. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ο Θεός είπε γι' αυτούς μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Σε ποιον θα μιλήσω και θα διαμαρτυρηθώ, και θα με εισακούσει; Ιδού, είναι απερίτμητα τα αυτιά τους, και δεν μπορούν να ακούσουν».

«Ιδού, ο λόγος του Κυρίου έγινε σε αυτούς για ονειδισμό· δεν θα θελήσουν καθόλου να τον ακούσουν.» Διότι χλεύαζαν τον λόγο του Χριστού, λέγοντας σε όσους τον άκουγαν: «Έχει δαιμόνιο και είναι παράφρων, γιατί τον ακούτε;» Επομένως, επειδή δεν θέλησαν τον νόμο του Κυρίου Σαβαώθ, αλλά παρόργισαν και τον λόγο του Αγίου του Ισραήλ, δηλαδή του Χριστού: «Θύμωσε», λέει, «με οργή και τους πάταξε, και παροξύνθηκαν τα όρη». Και ποια εννοεί εδώ ως όρη; Προφανώς τις ρωμαϊκές αρχές, εξαιτίας της περιφανούς τους δόξας και της υπεροψίας των αξιωμάτων τους. Και από το γεγονός ότι παροξύνθηκαν τα όρη, τα πτώματά τους έγιναν σαν κοπριά, δηλαδή οι νεκροί από τον πόλεμο, ριγμένοι παντού, και ίσως κείμενοι σωρηδόν, γεμίζοντας όλη τη χώρα τους. Αλλά (παροξύνονται) και με άλλον τρόπο εναντίον εκείνων που με την απείθεια παροργίζουν τον Σωτήρα Θεό των όλων. Διότι παροξύνονται τα νοητά όρη, δηλαδή οι αρχές και οι εξουσίες, και οι κοσμοκράτορες αυτού του σκότους. Και όταν συμβεί αυτό, είναι απόλυτη ανάγκη να υποστούν τον θάνατο της ψυχής εκείνοι που έχουν υποταχθεί σε αυτούς. Διότι, όταν βοηθά ο παντοδύναμος Θεός, ακόμη και αν παροξύνονται εναντίον μας τα όρη, δεν έχουν καμία απολύτως σημασία. Διότι έχει γραφτεί ότι: «Άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει γύρω από εκείνους που τον φοβούνται και θα τους λυτρώσει».

Και θα αρπάξει, και θα βρυχηθεί σαν θηρίο, και θα τα πάρει μακριά, και δεν θα υπάρχει κανείς να τα γλιτώσει. Και θα βουίξει εναντίον τους εκείνη την ημέρα, σαν τη βουή μιας φουρτουνιασμένης θάλασσας, και θα κοιτάξουν προς τη γη, και ιδού, σκληρό σκοτάδι μέσα στην απελπισία τους. Το ότι η οργή εναντίον τους δεν θα περιοριστεί μόνο σε αυτά από Εκείνον που κρίνει δίκαια, αλλά θα προχωρήσει και παραπέρα, το διασαφηνίζει το προκείμενο χωρίο. Διότι, αν και λεηλατήθηκαν άγρια, καταπιέστηκαν από την πείνα και τη δίψα, και καταβλήθηκαν από τις συμφορές του πολέμου οι άθλιοι, παρέμειναν στην αποστροφή του Θεού και δεν βγήκαν έξω από την οργή Του. Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει όταν λέει: «Ακόμη το χέρι είναι υψωμένο», επειδή πλήττει εκείνους που έχουν αμαρτήσει.

Και οργίστηκε με θυμό ο Κύριος εναντίον του λαού του, και άπλωσε το χέρι του πάνω τους και τους πάταξε. Και ταράχθηκαν τα όρη, και τα πτώματά τους έγιναν σαν κοπριά στη μέση του δρόμου. Και ως όρη που παροξύνθηκαν εννοεί τους βασιλείς των Ασσυρίων· διότι έγιναν υπερόπτες και αλαζόνες και υψηλόφρονες. Αυτοί, αφού συντάραξαν συθέμελα ολόκληρη τη Σαμάρεια, αιχμαλώτισαν τον Ισραήλ και τον μετέφεραν στα όρη των Περσών και των Μήδων. Αφού λοιπόν ολοκλήρωσε, όπως είπα, την αναγγελία για τον Εμμανουήλ, ακολουθεί και πάλι τον σκοπό που είχε θέσει εξαρχής και αφηγείται τη λεηλασία της Σαμάρειας λέγοντας: «Θάνατο απέστειλε ο Κύριος στον Ιακώβ, και ήλθε επί του Ισραήλ». Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι και η εβραϊκή έκδοση, αλλά και άλλοι ερμηνευτές, αντί της λέξης «θάνατος» έχουν τοποθετήσει τη λέξη «λόγος». Διότι, λέει, «Λόγο απέστειλε ο Κύριος στον Ιακώβ, και ήλθε επί του Ισραήλ». Αλλά τι είδους λόγο; Λόγο, προφανώς, που καταδικάζει όσους ασέβησαν και υποβάλλει σε τιμωρίες αυτούς που τον εγκατέλειψαν και προσκύνησαν τα έργα των δικών τους χεριών. Είτε, λοιπόν, λεχθεί ότι ο Θεός απέστειλε θάνατο, είτε κατάρα, είτε λόγο, η δύναμη των εννοιών δεν θα είναι ασύμβατη, αλλά μάλλον θα κατατείνει σε ένα και τον αυτό σκοπό. Αναφέρεται βεβαίως σε αυτούς τους στίχους σε μια ιστορία, την οποία θα διηγηθώ με συντομία.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΙΩΗΛ. Προφητεύει βέβαια ο θεσπέσιος Ιωήλ σε χρόνους, όπως φαίνεται, κατά τους οποίους θα μπορούσαν να τοποθετηθούν και εκείνοι που έχουν ταχθεί πριν από αυτόν, εννοώ δηλαδή τον Ωσηέ και μάλιστα και τον Αμώς. Διότι στους Εβραίους φαίνεται σωστό να μην κατατάσσεται αυτός μετά τον Μιχαία, αλλά μαζί με εκείνους. Κατηγορεί δε, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται, τους Ισραηλίτες, και καταφέρεται εντονότατα εναντίον τους, επειδή έχουν πλέον φτάσει σε τέτοιο σημείο αλαζονείας, παραφροσύνης και αναλγησίας, ώστε να μην ανακόπτονται απολύτως από κανένα από τα κακά, ούτε βέβαια να έχουν τη διάθεση να υποκύψουν στις τόσο συχνές συμφορές, οι οποίες τους επιφέρονται σχεδόν η μία μετά την άλλη στη σειρά, αν και δεν έχει μεσολαβήσει καθόλου χρόνος κατά τον οποίο να έχει φανεί ότι υπήρξε κάποια ανακούφιση από το κακό, έστω και μικρή. Θα βρούμε δε και τον μακάριο προφήτη Ησαΐα να εκφράζεται με παρόμοιους λόγους. Διότι είπε: «Και οργίστηκε με θυμό ο Κύριος Σαβαώθ εναντίον του λαού του, και άπλωσε το χέρι του επάνω τους και τους χτύπησε· και συνταράχθηκαν τα όρη, και τα πτώματά τους έγιναν σαν κοπριά στη μέση του δρόμου. Παρόλα αυτά δεν αποστράφηκε ο θυμός του, αλλά το χέρι του παραμένει υψωμένο». Αντιλαμβάνεσαι πώς έπαθαν και το ένα και το άλλο, και το χέρι εκείνου που χτυπά έχει παραμείνει υψωμένο, έτοιμο από στιγμή σε στιγμή να τους επιφέρει και άλλες πληγές.

Επειδή, λοιπόν, δεν θέλησαν τον 〈νόμο〉 της Καινής Διαθήκης, αλλά και 〈παρόξυναν〉 τον ζωντανό 〈Λόγο〉 του Θεού, σύμφωνα δε με τον Ακύλα: 〈επειδή απέρριψαν τον νόμο του Κυρίου των στρατευμάτων και διέσυραν το λόγιο του Αγίου του Ισραήλ〉, και σύμφωνα με τον Σύμμαχο: 〈επειδή αποδοκίμασαν τον νόμο του Κυρίου των δυνάμεων και παρόξυναν τον λόγο του Αγίου του Ισραήλ〉. Γι' αυτόν τον λόγο προσθέτει: 〈και οργίστηκε με θυμό ο Κύριος Σαβαώθ εναντίον του λαού του〉, τον οποίο ο ίδιος βέβαια επιθυμούσε να είναι δικός του λαός και έτσι να ονομάζεται, αλλά εκείνοι δεν το ήθελαν. 〈Και έβαλε το χέρι του επάνω τους και τους χτύπησε〉, και όλα αυτά συνέβησαν για τις αιτίες που αναφέρθηκαν· προσθέτει δε σε αυτά λέγοντας: 〈και παροξύνθηκαν τα όρη, και έγιναν τα πτώματά τους σαν κοπριά στη μέση του δρόμου. Και παρ' όλα αυτά δεν αποστράφηκε ο θυμός του, αλλά ακόμη το χέρι του είναι ψηλά〉. Υποδηλώνει δε και μέσα από αυτά την επιδρομή των εχθρών και το πλήθος αυτών που φονεύθηκαν, ώστε και αυτά τα 〈όρη〉 να γεμίσουν από νεκρά σώματα, και όλη η χώρα να γίνει γεμάτη από 〈τα πτώματά τους〉. Επειδή δε ο 〈θυμός〉 του Θεού εναντίον τους ήταν επίμονος, 〈δεν αποστράφηκε〉, αν και τους έδειξε τόσα πολλά, αλλά ακόμη το 〈χέρι〉 του Θεού εναντίον τους βρισκόταν 〈ψηλά〉 εξαιτίας της επιμονής τους στην απιστία. Παρατήρησε δε πώς έχει ειπωθεί το: 〈ακόμη το χέρι ψηλά〉· διότι έχει λεχθεί ωσάν η οργή του Θεού εναντίον τους να παραμένει μέχρι και τώρα.

Περιγράφει την πολεμική παράταξη και την έφοδο των εθνών εναντίον του λαού που δεν αποδέχθηκε τον καινό «νόμο» και «τον λόγο του Κυρίου Σαβαώθ», και παρουσιάζει πώς «τα όρη παροξύνθηκαν», ή μάλλον «κλονίστηκαν» σύμφωνα με τον Ακύλα, και «ταράχθηκαν» σύμφωνα με τον Σύμμαχο. Και εξηγεί πώς «τα πτώματά τους έγιναν σαν κοπριά στη μέση του δρόμου», διδάσκοντας ότι όλα αυτά τους συνέβησαν εξαιτίας της επιδρομής των εχθρών, την οποία δεν έκαναν από μόνοι τους, αλλά ο Θεός τους οδηγούσε, σχεδόν σύροντας και ελκύοντάς τους, προς την πολιορκία των κατηγορουμένων. Διότι αυτό σημαίνει ο λόγος όταν αναφέρει: «Γι' αυτό θα υψώσει σημείο στα έθνη που βρίσκονται μακριά και θα τους σφυρίξει από την άκρη της γης». Με αυτά υποδηλώνει το ρωμαϊκό στρατόπεδο που όρμησε από τα δυτικά μέρη εναντίον της Ιερουσαλήμ. Εάν, δηλαδή, ήθελε ποτέ να αναφερθεί στους Βαβυλωνίους ή τους Ασσυρίους, συνηθίζει να τους μνημονεύει ονομαστικά ή τους αποκαλεί αυτούς που έρχονται «από βορρά», επειδή κατοικούν στα βορειότερα της χώρας των Ιουδαίων, ενώ τώρα, σαν να πρόκειται για εξιστόρηση της ρωμαϊκής παράταξης, αποκαλεί το πλήθος «έθνη» που βρίσκονται «μακριά» και κατοικούν «στα άκρα της γης». Έπειτα, περιγράφει τον θυμό των πολεμιστών και παρουσιάζει εμφατικά την ετοιμασία των δοράτων, των ξιφών και των λοιπών πολεμικών όπλων, καθώς και των «ίππων» και των «αρμάτων».

Ονομάζει λόγιο τον νόμο. Και οργίστηκε ο Κύριος Σαβαώθ με οργή εναντίον του λαού του· και άπλωσε το χέρι του πάνω τους και τους πάταξε. Και παροξύνθηκε ενάντια στα όρη, και τα θνησιμαία τους έγιναν σαν κοπριά στη μέση του δρόμου. Και παρ' όλα αυτά δεν υποχώρησε ο θυμός του, αλλά το χέρι του παραμένει ακόμη υψωμένο. Εδώ υπονοεί έναν σκληρό πόλεμο, ο οποίος δεν θα επιτρέψει ούτε καν να παραδοθούν τα σώματα σε ταφή, όχι για να τιμωρηθούν εκείνοι, αλλά για να μπορέσουν οι ζωντανοί, μέσα από τις συμφορές των άλλων, να αποκόψουν ένα μέρος από τη δική τους κακία.

Αλίμονο σε εκείνους που θεωρούν τους εαυτούς τους συνετούς και νομίζουν πώς είναι σοφοί. Αλίμονο στους ισχυρούς σας, αυτούς που πίνουν το κρασί, και στους δυνάστες, εκείνους που αναμειγνύουν τα μεθυστικά ποτά, οι οποίοι δικαιώνουν τον ασεβή εξαιτίας δωροδοκιών και αφαιρούν το δίκαιο του δικαίου. Γι' αυτόν τον λόγο, όπως ακριβώς θα κατακαεί η καλαμιά από τα αναμμένα κάρβουνα της φωτιάς και θα καταναλωθεί από τη φλόγα που καίει, έτσι η ρίζα τους θα γίνει σαν χνούδι και το άνθος τους θα υψωθεί σαν σκόνη. Διότι δεν θέλησαν τον νόμο του Κυρίου Σαβαώθ, αλλά περιφρόνησαν τον λόγο του Αγίου του Ισραήλ. Και οργίστηκε με θυμό ο Κύριος Σαβαώθ και άπλωσε τα χέρια του εναντίον τους και τους χτύπησε και οργίστηκε ενάντια στα βουνά, και τα πτώματά τους έγιναν σαν κοπριά στη μέση του δρόμου. Και παρ' όλα αυτά δεν αποστράφηκαν, αλλά το χέρι τους είναι ακόμη υψωμένο. Διότι πράγματι το χέρι σας παραμένει υψωμένο για να πράττει το κακό, επειδή, παρότι σκοτώσατε τον Χριστό, ούτε έτσι μετανοείτε, αλλά και εμάς, που πιστέψαμε μέσω αυτού στον Θεό και Πατέρα των όλων, μας μισείτε και μας φονεύετε, όποτε λάβετε εξουσία. Επίσης, καταριέστε αδιάλειπτα και εκείνον και τους δικούς του, μολονότι όλοι εμείς προσευχόμαστε για εσάς και γενικά για όλους τους ανθρώπους, όπως ακριβώς διδαχθήκαμε να πράττουμε από τον Χριστό και Κύριό μας, ο οποίος μας παρήγγειλε να προσευχόμαστε ακόμη και για τους εχθρούς μας, να αγαπάμε αυτούς που μας μισούν και να ευλογούμε αυτούς που μας καταριούνται.