Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 5:3

Όπως ακριβώς η άκανθα δεν φέρει σταφύλι, έτσι ούτε η κληματίδα άκανθες. Γι' αυτό ο Κύριος λέει: «Μήπως συλλέγουν από τις άκανθες σταφύλια;» Αλλά, παρ' όλα αυτά, οι Ιουδαίοι παράγουν, αντί για σταφύλια, άκανθες. Και τώρα, άνθρωπε του Ιούδα και κάτοικοι της Ιερουσαλήμ, κρίνετε ανάμεσα σε εμένα και τον αμπελώνα μου.

Την δε υπερβολή της φιλανθρωπίας αποδεικνύει το γεγονός ότι ο Θεός συγκαταβαίνει σε ισότιμη κρίση με τους ίδιους τους δούλους του. Συγχρόνως δε, τούτο αποτελεί και απόδειξη της δικαιοσύνης, εφόσον κανένας από όσους καταδικάζονται δεν έχει να αντιτάξει τίποτα στην ενάργεια του δικαίου. Κρίνετε, λέγει, μεταξύ εμού και του αμπελώνος μου. Και πείτε, τι από όσα συντελούν στην καρποφορία του δεν έχει γίνει; Διότι τι, λέγει, να κάνω στον αμπελώνα μου, και δεν το έκανα σε αυτόν; Τι από όσα έπρεπε να κάνω για τη φροντίδα του δεν έχω πράξει; Δεν ήταν ο τόπος εύφορος και οχυρός; Δεν υπήρχε φραγμός; Δεν υπήρχαν πάσσαλοι; Δεν ήταν η φύτευση η ευγενέστερη; Δεν υπήρχε πύργος; Δεν υπήρχε προλήνιο; Δεν υπήρχε ό,τι κι αν αναφέρει κανείς;

Αυτά, βεβαίως, πρέπει να θεωρήσουμε ότι λέγονται από τον λόγο και προς εμάς, οι οποίοι, ενώ κληθήκαμε για να φέρουμε τους καρπούς της δικαιοσύνης, εξαιτίας της φιλοπλουτίας πέφτουμε σε πειρασμό και παγίδα και σε επιθυμίες ανόητες και βλαβερές, οι οποίες βυθίζουν τους ανθρώπους σε όλεθρο και απώλεια. — Περίμενα να βγάλει σταφύλια, έβγαλε όμως αγκάθια. Έχει κάποια αναγκαιότητα αυτή η ταυτολογία· διότι στα προηγούμενα εκείνος που εξάγγελλε την ωδή έλεγε: Περίμενα να βγάλει σταφύλια· εδώ όμως απευθύνει τα λόγια του προς εκείνους ενώπιον των οποίων κρίνεται: Κρίνετε ανάμεσα σε εμένα και στον αμπελώνα μου· επαναλαμβάνοντας το: Περίμενα να βγάλει σταφύλια, έβγαλε όμως αγκάθια.

Και λέμε ότι ο άνθρωπος υπέστη τύφλωση ως προς αυτά, όχι φτάνοντας σε ολοκληρωτική στέρηση του φωτός· διότι, εν πάση περιπτώσει, διασώζεται στη φύση του η θεόσδοτη σύνεση· αλλά ότι έσβησε σταδιακά υποπίπτοντας σε μια πιο αμαθή κατάσταση, και με τις παρεκτροπές προς το χειρότερο κατάντησε να μαραίνει και να φθείρει το μέτρο της χάριτος. Για τον λόγο αυτό και ο σοφότατος μελωδός, όταν προσωποποιεί ενώπιόν μας έναν τέτοιον άνθρωπο, τότε βεβαίως και δικαίως παρακαλεί να φωτιστεί, λέγοντας προς τον Θεό: «Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσιά σου μέσα από τον νόμο σου»· διότι «έδωσε νόμο για βοήθεια», ο οποίος αναζωπύρωσε μέσα μας το θείο φως, και, σαν μια τσίμπλα, καθάρισε από τα μάτια της καρδιάς το σκοτάδι που είχε επέλθει εξαιτίας της αρχαίας αμάθειας. Επομένως, ο κόσμος ως προς αυτά υφίσταται την κατηγορία της αχαριστίας και συγχρόνως της αναισθησίας, επειδή αγνόησε τον ίδιο τον δημιουργό του, και δεν παρουσίασε αγαθό τον καρπό του φωτισμού του, έτσι ώστε να αποδειχθεί τελικά και για αυτόν πάλι αληθινό εκείνο που ειπώθηκε για τους γιους του Ισραήλ μέσω της προφητικής φωνής: «Περίμενα να βγάλει σταφύλια, αλλά έβγαλε αγκάθια».

«Εκείνη όμως που βγάζει αγκάθια και τριβόλους είναι αδόκιμη και κοντά στην κατάρα, και το τέλος της είναι η καύση.» «Και τώρα, άνθρωπε του Ιούδα, και εσείς που κατοικείτε στην Ιερουσαλήμ, κρίνετε ανάμεσα σε εμένα και στον αμπελώνα μου. Τι άλλο να κάνω στον αμπελώνα μου, και δεν του το έκανα; Διότι περίμενα να βγάλει σταφύλια, αλλά αυτός έβγαλε αγκάθια.» Προσπαθεί να αποδείξει ως εντελώς αδικαιολόγητη τη ραθυμία των Ιουδαίων και, επιπλέον, την αναισχυντία τους απέναντι στον νόμο. Διότι, ενώ τους ήταν δυνατό και μάλιστα πολύ εύκολο να ακολουθήσουν την ένδοξη και ευδόκιμη οδό της ζωής σύμφωνα με τον νόμο, δηλαδή της εν Χριστώ πολιτείας, αυτοί προτίμησαν τη διεστραμμένη. Και αφού εγκατέλειψαν τη δυνατότητα να καρποφορούν ως κάτι το παρωχημένο, έγιναν σαν μια γη που δεν τρέφει ήμερους καρπούς, αλλά μάλλον είναι άγρια, γεμάτη αγκάθια και ξυλώδη βλάστηση. Ας έρθουν λοιπόν, λέει, οι σοφοί ανάμεσά σας, ας δικάσουν μεταξύ εμού, του δεσπότη του αμπελώνα, και των ίδιων των αμπελιών.

«Και χτίζει πύργο στο μέσο» του αμπελώνα, δηλαδή τον ναό, «και σκάβει σε αυτόν υπολήνιο», το θυσιαστήριο που βρίσκεται μπροστά από τον ναό. Έχοντας κάνει λοιπόν τα πάντα από την πλευρά του ο κύριος του αμπελώνα, περιμένει πλέον τους καρπούς που αρμόζουν σε τόση φροντίδα. Εκείνο όμως αντί για σταφύλια «έκανε αγκάθια», «σάπια» σύμφωνα με τον Ακύλα, ή «ατελή» σύμφωνα με τον Σύμμαχο. Αφού το Άγιο Πνεύμα είπε αυτά για τον κύριο του αμπελώνα, αναλαμβάνοντας στη συνέχεια τον λόγο ο Κύριος, απευθύνεται προς αυτούς τους ίδιους που κρίνονται λέγοντας: «Και τώρα, εσείς που κατοικείτε στην Ιερουσαλήμ και οι άνθρωποι του Ιούδα, κρίνετε ανάμεσα σε εμένα και στον αμπελώνα». Διότι λέει: αν υπάρχει κάποιος ανάμεσά σας τους εκλεκτούς, που έχει βασιλική καταγωγή και προέρχεται από τη φυλή του Ιούδα, εσείς οι ίδιοι οι πολίτες της Ιερουσαλήμ, για την οποία γίνεται όλος ο λόγος μου, γίνετε κριτές τόσο των όσων είπα όσο και της κακίας του αμπελώνα, αλλά και συμβουλέψτε με, τι πρέπει να κάνω μετά από τόση φροντίδα, ή τι έπρεπε να γίνει το οποίο δεν έγινε. Εάν όμως εσείς δεν έχετε τίποτα να πείτε, ακούστε τουλάχιστον εμένα που προαναγγέλλω όσα πρόκειται να πράξω. Είναι πιθανό, όταν τα μάθετε, να ωφεληθείτε και να πράξετε τέτοια έργα, ώστε να μην υποστείτε τα όσα σας απειλούν.

Κατά την ίδια αυτή ημέρα και κατά τον ίδιο χρόνο, απειλεί ότι θα περιέλθουν σε έσχατη πενία ως προς τον κατά Θεόν πλούτο, ώστε να μην έχουν αφθονία λογικού άρτου ούτε στερεάς και πνευματικής τροφής, αλλά να αρκούνται να τρέφονται με γάλα, δηλαδή με τον νηπιώδη και εισαγωγικό λόγο· επιπλέον δε, ότι και τα αμπέλια τους θα γίνουν χέρσα γη. Διότι, όπως λέει ο ίδιος ο προφήτης, ο γεωργός και συνάμα δεσπότης τους «περίμενε» να «κάνει σταφύλια» ο αμπελώνας, «εκείνος όμως έκανε αγκάθια», «και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή»· γι' αυτό, αφαιρώντας «τον φραγμό του» και γκρεμίζοντας «τον τοίχο του», μαρτυρεί ότι θα μετατρέψει τον αμπελώνα «σε χέρσα γη» και θα τον παραδώσει στους εχθρούς, οι οποίοι, λέει, θα εισέλθουν «εκεί» «με βέλος και τόξο», αυτοί που έχουν λάβει την εξουσία από τον Θεό, ο οποίος τους τον παρέδωσε όχι άκριτα, αλλά με απόλυτη δικαιοσύνη, επειδή ακριβώς «όλη η γη» τους έγινε «χέρσα και αγκάθια». Γι' αυτό λοιπόν, εφόσον οι ίδιοι μετέτρεψαν τους εαυτούς τους σε χέρσα γη και αγκάθια, «θα εισέλθουν», λέει, «εκεί» «με βέλος και τόξο» εκείνοι που έλαβαν την εξουσία εναντίον τους. Και μην απορείς αν και αυτά αποδίδονται με τρόπο συγκεκαλυμμένο και μέσα από αινίγματα.

ΙΒ΄. Είθε να μη μου συμβεί, μαζί με τις άλλες πληγές, να ονειδιστώ και για αυτά από τον Αγαθό, ο οποίος πορεύεται εναντίον μου με πλάγιο θυμό εξαιτίας της δικής μου πλαγιότητας: «Σας επάταξα με ίκτερο, με πύρωση και με σφακελισμό· και ουδέν πλέον. Από έξω σας άφησε άτεκνους η μάχαιρα, και ούτε έτσι επιστρέψατε σε εμένα, λέγει ο Κύριος». Μακάρι να μη γίνω σαν τον αμπελώνα του αγαπημένου, ο οποίος, αφού φυτεύτηκε και περιχαρακώθηκε, και ασφαλίστηκε με φράχτη, με πύργο και με κάθε δυνατό τρόπο, αφέθηκε στη χέρσα αγριότητα και γέμισε αγκάθια, και εξαιτίας αυτού περιφρονήθηκε, με αποτέλεσμα να κατεδαφιστεί ο πύργος του, να αφαιρεθεί ο φράχτης του, να μην κλαδευτεί ούτε να σκαφτεί, αλλά να παραδοθεί σε όλους για διαρπαγή, για κοινή ύβρη και καταπάτηση.

βʹ. Και ότι δεν υφίσταται διθεΐα αγαθού και κακού, όπως φρονεί ο Μαρκίων ο ομοϊδεάτης του, το αποδεικνύει πάνσοφα από την ευαγγελική ρήση που λέει «Διδάσκαλε αγαθέ» και από την παραβολή του αμπελώνα του Ησαΐα και του Παύλου, καθώς και ότι ο Υιός δεν αρνείται την προσωνυμία του Όντος ή του Αγαθού [ή την αποξένωση από τον Πατέρα]· αλλά δηλώνει ότι σε Αυτόν ανήκει και η εξουσία επί των δημιουργημάτων.

Κεφάλαιο ΣΤ'. Αποβολή του ιουδαϊκού αμπελώνα, διότι κατά την παρουσία του Χριστού καρποφόρησαν ανταρσία. Ας ψάλω λοιπόν στον αγαπημένο το άσμα του αγαπητού για τον αμπελώνα του. Ο αγαπημένος είχε έναν αμπελώνα σε λόφο, σε τόπο εύφορο. Και έβαλα ολόγυρα φράχτη και τον περιχαράκωσα και φύτεψα εκλεκτό κλήμα Σωρήκ και έχτισα πύργο στη μέση του και έσκαψα σε αυτόν πατητήρι και περίμενα να βγάλει σταφύλια, αλλά έβγαλε αγκάθια. Και τώρα, άνθρωποι του Ιούδα και κάτοικοι της Ιερουσαλήμ, κρίνετε μεταξύ εμού και του αμπελώνα μου. Τι άλλο να κάνω στον αμπελώνα μου, που δεν του το έκανα; .... ... Θα αφαιρέσω τον φραγμό του και θα παραδοθεί σε διαρπαγή, και θα γκρεμίσω τον τοίχο του και θα γίνει καταπάτημα. Και θα εγκαταλείψω τον αμπελώνα μου και δεν θα κλαδευτεί ούτε θα σκαφτεί, και θα φυτρώσουν σε αυτόν αγκάθια σαν σε χέρσο τόπο, και θα διατάξω τα σύννεφα να μη ρίξουν βροχή σε αυτόν. Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, και ο άνθρωπος του Ιούδα το αγαπημένο του νεόφυτο. Περίμενα να πράξει κρίση, αλλά έπραξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή.

«Και τώρα, άνθρωπε του Ιούδα και κάτοικοι της Ιερουσαλήμ, κρίνετε μεταξύ εμού και του αμπελώνα μου». Είναι, επομένως, μεγάλη η περίσσεια των δίκαιων επιχειρημάτων, όταν τοποθετεί τους ίδιους τους υπολόγους ως δικαστές για όσα έχουν πραχθεί από τον ίδιο και για όσα έχουν πραχθεί από εκείνους. «Και τώρα». Δεν αναφέρομαι στα παλαιά, λέγει, αλλά και σήμερα είμαι έτοιμος να έλθω σε δικαστική κρίση.