Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 5:8

Αλλά εμείς δεν είμαστε τέτοιοι. Από πού κι ως πού; Αφού εμείς μετακινούμε αιώνια όρια, τα οποία έθεσαν οι πατέρες μας. Αποσπούμε γη, συνενώνουμε σπίτι με σπίτι και αγρό με αγρό, για να αφαιρέσουμε κάτι από τον πλησίον μας. Τα κήτη γνωρίζουν τον καθορισμένο από τη φύση χώρο διαβίωσής τους, έχουν καταλάβει τη θάλασσα που βρίσκεται έξω από τις κατοικημένες περιοχές, εκείνη που είναι έρημη από νησιά και στην οποία καμία ήπειρος δεν ορθώνεται στην απέναντι πλευρά. Γι' αυτόν τον λόγο παραμένει αταξίδευτη, καθώς ούτε η διάθεση για εξερεύνηση ούτε κάποια άλλη ανάγκη παρακινεί τους ναυτικούς να αποτολμήσουν τη διάπλους της.

Όσα βλέπει ο οφθαλμός, τόσα επιθυμεί ο πλεονέκτης. Δεν θα χορτάσει ο οφθαλμός να βλέπει, και δεν θα κορεσθεί ο φιλάργυρος να λαμβάνει. Ο άδης δεν είπε ποτέ: «Αρκεί», ούτε ο πλεονέκτης είπε ποτέ: «Αρκεί». Πότε θα κάνεις χρήση αυτών που έχεις; Πότε θα τα απολαύσεις, εφόσον διαρκώς κατατρύχεσαι από τους κόπους της απόκτησής τους; Ουαί σε εκείνους που ενώνουν οικία με οικία, και προσθέτουν αγρό στον αγρό, ώστε να αφαιρέσουν κάτι από τον πλησίον τους. Εσύ όμως τι κάνεις; Δεν προφασίζεσαι χίλια δυο, για να πάρεις τα υπάρχοντα του πλησίον σου; «Μου κρύβει το φως», λέει, «το σπίτι του γείτονα, προκαλεί θορύβους ή δέχεται μέσα τον κάθε περιπλανώμενο», ή προβάλλοντας ως αιτία οτιδήποτε τύχει, ταλαιπωρώντας και εκδιώκοντας, σέρνοντας και κατασπαράζοντάς τους διαρκώς, δεν σταματά, μέχρις ότου τους επιβάλει την ανάγκη να μετοικήσουν.

Αλίμονο σε εκείνους που ενώνουν σπίτι με σπίτι και προσαρτούν αγρό σε αγρό, προκειμένου να αφαιρέσουν κάτι από τον πλησίον τους. Μήπως θα κατοικήσετε μόνοι σας επάνω στη γη; Διότι αυτά ακούστηκαν στα αυτιά του Κυρίου Σαβαώθ. Επειδή εάν χτιστούν πολλά σπίτια, θα ερημωθούν· αν και μεγάλα και ωραία, δεν θα υπάρχουν εκείνοι που θα κατοικούν σε αυτά. Διότι η έκταση που καλλιεργούν δέκα ζευγάρια βοδιών θα αποδώσει ένα κεράμιο, και εκείνος που σπέρνει έξι αρτάβες θα παραγάγει τρία μέτρα.

Προς αυτούς απάντησε ο λόγος με τον πλέον ελεγκτικό τρόπο, λέγοντας: Μήπως θα κατοικήσετε μόνοι σας πάνω στη γη; Διότι, αν θεωρείς δίκαιο να στερηθεί τη γη του ο γείτονας που καλλιεργεί το παρακείμενο κτήμα, είναι φανερό ότι, αφού εκδιωχθεί αυτός, θα εμφανιστεί πάλι μπροστά σου κάποιος άλλος γείτονας· και η πλεονεκτική καρδιά θα σου υποβάλει να πεις πάλι τα ίδια και για εκείνον, υποδεικνύοντας ότι είναι εύλογο να κάνεις δικά σου τα γειτονικά εδάφη. Όταν όμως και εκείνος αποχωρήσει απογυμνωμένος από την περιουσία του, και η γη του τρίτου γίνει μέρος της ιδιοκτησίας σου, πάλι θα εμφανιστεί άλλος γείτονας, πάλι θα γίνουν άλλες προσπάθειες για να αποδιώξεις και εκείνον από τα υπάρχοντά του, και να κάνεις δικά σου τα κτήματα του τέταρτου γείτονα. Ποιο, λοιπόν, θα είναι για σένα το όριο της επιθυμίας για απόκτηση περισσότερων; —Διότι η πλεονεκτική καρδιά μοιάζει με τη φωτιά, η οποία προχωρεί μέσα από την καιόμενη ύλη, και άλλα μεν τα καταστρέφει, ενώ σε άλλα επεκτείνεται. Όπως ακριβώς το σβήσιμο της πυρκαγιάς επέρχεται από την έλλειψη της καύσιμης ύλης, έτσι και την πλεονεκτική καρδιά και τον αχόρταγο οφθαλμό τα σταματά μόνο αυτό: το να μην υπάρχει πλέον κανένας που να συνορεύει με τα κτήματά σου. —Θεραπεύοντας, λοιπόν, από μακριά το πάθος ο λόγος, σαν να απευθύνει επωδή στη φιλοκτήμονα ψυχή, λέγει τα εξής: Μήπως θα κατοικήσετε μόνοι σας πάνω στη γη;

Η λέξη, λοιπόν, έχει ήδη από μόνη της πολλή ωφέλεια· είναι όμως δυνατόν στον φιλόπονο, κατ' αναγωγήν, να επαυξήσει τη χρησιμότητα της προφητείας. Διότι ως «οικία» του καθενός μπορούν να νοηθούν τα δόγματα και οι πράξεις, εξαιτίας της πυκνής και ενιαίας δομής των νοημάτων γύρω από το κάθε δόγμα. Διότι, όπως ακριβώς σε μία οικία το θεμέλιο αποτελεί τη βάση για την υπόλοιπη κατασκευή, έτσι και στα δόγματα υπάρχουν ορισμένες προϋποθέσεις και πρώτες αρχές, πάνω στις οποίες στηρίζονται για να δογματίσουν, συνυφαίνοντας τα επόμενα με συνέπεια και συνάφεια προς αυτές τις πρώτες αρχές. —Όσοι, λοιπόν, το δόγμα της πίστεως, το οποίο έχει ως θεμέλιο και αρχή τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, το επισυνάπτουν με δόγματα αλλότρια και ξένα προς τη θεοσέβεια, αυτοί είναι εκείνοι τους οποίους ο λόγος θρηνεί, διότι πράττουν παρά το καθήκον τους, συνδέοντας οικία με οικία.

Εκείνος, λοιπόν, που φύτεψε το ηγεμονικό του για κάθε πνευματική καρποφορία, και πάνω σε όσα εκ φύσεως ριζώθηκαν μέσα του από τον Κτίστη για την ανάδειξη καρπών δικαιοσύνης επέβαλε εκείνα που προέρχονται από τον πονηρό γεωργό, αυτός είναι που ταλανίζεται από τον λόγο της Γραφής εξαιτίας της απαγορευμένης προσέγγισης αγρού με αγρό. Γι' αυτόν τον λόγο και τον απειλεί με αφορία, επειδή δεν πρόκειται να αποφέρει δείγματα καρπών ανάλογα με τη διδασκαλία που του παρασχέθηκε. «Διότι όπου εργαστούν δέκα ζεύγη βοών, θα παραχθεί μόνο ένα κεράμιο». — Η μεν κατά λέξη έκφραση αναφέρεται στην εγχώρια συνήθεια εκείνων που στη Φοινίκη οργώνουν την άμπελο με βόδια· το δε βαθύτερο νόημα υποδηλώνει τους επαμφοτερίζοντες και εκείνους που ασπάζονται αντίθετα δόγματα και τα συνενώνουν μεταξύ τους· των οποίων οι ψυχές παραμένουν άκαρπες.

Φαίνεται δε ότι υπαινίσσεται και την εξαιρετικά σκληρή κραυγή των Ιουδαίων, την οποία έκαναν εναντίον του ίδιου του Χριστού. Διότι, όταν ο Πιλάτος τους ονείδιζε ρωτώντας αν πράγματι ήθελαν να σταυρωθεί ο βασιλιάς τους, εκείνοι, παραβλέποντας εντελώς κάθε ευπρέπεια και φιλοθεΐα, ανακραύγασαν: «Άρον, άρον, σταύρωσον αυτόν· δεν έχουμε βασιλιά παρά μόνο τον Καίσαρα». Πονηρή λοιπόν κραυγή είναι ο καρπός της συναγωγής των Ιουδαίων, εξαιτίας της οποίας στερήθηκε και τον φραγμό, και τον τοίχο, και την άρδευση από τα άγια νέφη. Έχουν δε στερηθεί και κάθε φροντίδα. Διότι είπε: Θα εγκαταλείψω τον αμπελώνα μου, και δεν θα κλαδευτεί ούτε θα σκαφτεί. Ερημώθηκε δε ολόκληρος βγάζοντας αγκάθια, τα οποία αποτελούν τροφή της φωτιάς. <Αλίμονο σε εκείνους που ενώνουν σπίτι με σπίτι, και προσθέτουν αγρό σε αγρό, για να αφαιρέσουν κάτι από τον πλησίον. Μήπως θα κατοικήσετε μόνοι σας πάνω στη γη;>

Διότι αυτά ακούστηκαν στα αυτιά του Κυρίου Σαβαώθ. Για να μην νομίσει κανείς ότι μάταια κατηγόρησε τον Ισραήλ και άσκοπα διέβαλε την άμπελο, ότι δηλαδή καθόλου δεν έβγαλε σταφύλια, αλλά μάλλον αγκάθια, δηλαδή αντί για κρίση, ήτοι δίκαιες κρίσεις, έβγαλε ανομία, και αντί για δικαιοσύνη κραυγή, απαριθμεί ωφέλιμα εκείνα εξαιτίας των οποίων ήταν φυσικό να τον δούμε να κατακρίνεται όχι ελαφρώς, και όχι απλώς για τυχαία πράγματα, αλλά για τα πλέον παράνομα και αυτά που είναι εξαιρετικά μισητά στον φιλάρετο Θεό. Γι' αυτό λέει: «Αλίμονο σε εκείνους που ενώνουν οικία με οικία και πλησιάζουν αγρό με αγρό, για να αφαιρέσουν κάτι από τον πλησίον». Διότι, ως επί το πλείστον, σε όσους θέλουν να πλουτίζουν, και μάλιστα έχουν την ικανότητα προς τούτο, υπάρχει η τάση να θέλουν πάντοτε να συσσωρεύουν και άλλα σε όσα έχουν ήδη αποκτήσει, και να κάνουν την περιουσία τους να φαίνεται ότι αυξάνεται ακατάπαυστα. Και γι' αυτό επιτίθενται πάντοτε στους συνορίτες και τους γείτονες, επιδιώκοντας να κάνουν πιο ευρύχωρα τα σπίτια τους στις πόλεις, καταπιέζοντας τους ιδιοκτήτες των γειτονικών τους κτημάτων και ενώνοντάς τα με τα δικά τους. Διότι ο πλούσιος άνθρωπος είναι κάτι το αχόρταγο, εάν τυχόν του παρασχεθεί η δυνατότητα να κατορθώνει εύκολα ό,τι επιθυμεί. Επειδή δεν παύει ποτέ να επιτίθεται στα αγαθά του πλησίον· και πάντοτε διψά για αυτό που δεν έχει ακόμη, και λαχταρά εκείνα που δεν έχει ακόμη αποκτήσει.

Αλίμονο λοιπόν, λέει, σε εκείνους που θέλουν να ενώσουν τα δικά τους σπίτια με των άλλων, και αγρούς με αγρούς, για να αφαιρέσουν κάτι από τον πλησίον τους. Διότι πάντα επιδιώκουν κατά κάποιον τρόπο να προβάλλουν ως πρόφαση για την πλεονεξία τους το ότι δεν πρέπει να γειτονεύουν άλλοι με αυτούς· έπειτα μεταχειρίζονται με βία τους πιο αδύναμους και τους εκμεταλλεύονται ανόσια, ενώ εκείνοι κάποιες φορές θρηνούν και καταβοούν για τη σκληρότητα που τους διακρίνει. Τι τους λέει λοιπόν ο προφητικός λόγος; Μήπως θα κατοικήσετε μόνοι σας πάνω στη γη;

Κάτι τέτοιο μας έχει γράψει και ο μαθητής του Σωτήρα: «Εμπρός τώρα, οι πλούσιοι, κλάψτε ολολύζοντας για τις ταλαιπωρίες που έρχονται πάνω σας.» Και επιπλέον λέει: «Ιδού, ο μισθός των εργατών που θέρισαν τα χωράφια σας, τον οποίο έχετε παρακρατήσει, κραυγάζει, και οι φωνές εκείνων που θέρισαν έχουν φτάσει στα αυτιά του Κυρίου Σαβαώθ.» Διότι η πανάγια και μισοπόνηρη φύση του Θεού δέχεται πολύ πρόθυμα τις φωνές εκείνων που αδικούνται. Και το ότι δεν απέχει από τα επίγεια πράγματα, το επιβεβαιώνει ο ίδιος λέγοντας: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, λέει ο Κύριος, και όχι Θεός που βρίσκεται μακριά.» Ας ακούσουν, λοιπόν, αυτοί που θέλουν να πλεονεκτούν, να ασκούν βία και να καταληστεύουν τους αδελφούς τους: Μήπως θα κατοικήσετε μόνοι σας πάνω στη γη; Διότι ο Θεός των όλων είναι παρών. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι, έστω και χρησιμοποιώντας έντονα ειρωνικό σχήμα, ο προφήτης μας υποδηλώνει με αυτά τα εξής: Ω πλούσιοι, λέει, γιατί αρπάζετε τα αγαθά του πλησίον και έχετε μισήσει τον διπλανό σας; Θα συμβεί οπωσδήποτε σε εσάς να κατοικήσετε μόνοι σας τη χώρα, καθώς όλοι οι άλλοι θα έχουν εκδιωχθεί. Θα καταστήσετε, λοιπόν, τη γη έρημη από τους κατοίκους της. Είναι, επομένως, άριστο και σοφό να επιδιώκει κανείς μόνο εκείνα που εξασφαλίζουν τη μετρημένη αυτάρκεια. Διότι είναι προτιμότερη μια μικρή μερίδα με φόβο Κυρίου, παρά πολλά εισοδήματα με αδικία.

«Σε καμία περίπτωση», λέει. Και σαφής απόδειξη αυτού είναι το γεγονός ότι αποδεικνύεται μάταιη η προσπάθεια σε εκείνους που επιθυμούν τα ξένα. Διότι ποιο είναι το όφελος του να προσθέτει κανείς οικία σε οικία, και να κατασκευάζει λαμπρές και πολυτελείς κατοικίες, αν δεν πρόκειται να υπάρξει κανείς, λέει, που θα κατοικήσει σε αυτές, επειδή ο πόλεμος θα έχει εξολοθρεύσει μικρούς και μεγάλους; Και ποιο όφελος θα έχουν από τους απέραντους αγρούς, εφόσον ο Θεός δεν επιτρέπει να καρποφορήσουν, εξαιτίας της πλεονεξίας εκείνων που τους απέκτησαν, ή ορθότερα, που τους άρπαξαν;

Και αυτό θα το μάθεις, καθώς εκείνος λέει μέσω της φωνής των αγίων προφητών: «Γι' αυτό, επειδή καταπιέζατε τους φτωχούς και δεχτήκατε εκλεκτά δώρα από αυτούς, θα χτίσετε λαξευτά σπίτια, αλλά δεν θα κατοικήσετε σε αυτά· και θα φυτέψετε επιθυμητούς αμπελώνες, αλλά δεν θα πιείτε το κρασί τους· διότι γνώρισα τις πολλές σας ασέβειες, και οι αμαρτίες σας είναι μεγάλες.» Και πάλι: «Αλίμονο σε εκείνους που ενώνουν σπίτι με σπίτι, και πλησιάζουν αγρό σε αγρό, για να αφαιρέσουν κάτι από τον πλησίον. Μήπως θα κατοικήσετε μόνοι σας πάνω στη γη; Διότι αυτά ακούστηκαν στα αυτιά του Κυρίου Σαβαώθ. Διότι εάν τα σπίτια σας γίνουν πολλά, θα ερημώσουν· αν και μεγάλα και ωραία, δεν θα υπάρχουν αυτοί που θα κατοικούν σε αυτά. Διότι εκεί όπου οργώνουν δέκα ζευγάρια βοδιών, θα παραχθεί μόνο μια στάμνα· και εκείνος που σπέρνει έξι αρτάβες, θα παραγάγει τρία μέτρα.» Επομένως, με κάθε τρόπο η πλεονεξία είναι ανωφελής· και από άλλη άποψη, άχρηστη. Διότι «δεν συνίσταται η ζωή του ανθρώπου από την περίσσεια των υπαρχόντων του», λέει, δηλαδή, το μέτρο της ζωής δεν παρατείνεται ανάλογα με τον πλούτο. Και αυτό μας το υπέδειξε με σαφήνεια και ενάργεια ο Σωτήρας, έχοντας συνθέσει άριστα την παραβολή που συνδέεται με τα προλεχθέντα· διδάσκει, λοιπόν, ο Χριστός τα πιο εξαίρετα από όλα, και προ πάντων το κεφάλαιο όλων των αρετών, την αγάπη, της οποίας το ωραιότερο γνώρισμα αποτελεί η ελεημοσύνη.

Ο Θεός, λοιπόν, κατέγραφε αυτούς που παρανομούσαν, λέγοντας κάπως έτσι μέσω της φωνής του προφήτη Ωσηέ: «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, υιοί του Ισραήλ, διότι ο Κύριος έχει κρίση με αυτούς που κατοικούν τη γη, επειδή δεν υπάρχει αλήθεια, ούτε έλεος, ούτε επίγνωση του Θεού πάνω στη γη· αλλά κατάρα, και ψεύδος, και φόνος, και κλοπή, και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη. Και αναμειγνύουν αίματα με αίματα. Γι' αυτό θα πενθήσει η γη, μαζί με όλους όσους την κατοικούν». Και μάλιστα και μέσω του Μιχαία πάλι λέει: «Έγιναν άνθρωποι που συλλογίζονται κόπους και απεργάζονται κακά στα κρεβάτια τους, και με το ξημέρωμα τα εκτελούν. Διότι δεν ύψωσαν τα χέρια τους προς τον Θεό. Και επιθύμησαν αγρούς, και άρπαζαν ορφανούς, και καταδυνάστευαν σπίτια, και άρπαζαν τον άνθρωπο και τον οίκο του, τον άνθρωπο και την κληρονομιά του». Και κάποιος άλλος από τους προφήτες αναφωνούσε: «Αλίμονο σε εκείνους που ενώνουν σπίτι με σπίτι, και πλησιάζουν αγρό με αγρό, για να αφαιρέσουν κάτι από τον πλησίον τους. Μήπως θα κατοικήσετε μόνοι σας πάνω στη γη; Διότι αυτά ακούστηκαν στα αυτιά του Κυρίου Σαβαώθ». Διότι εκείνοι που είναι ασυγκράτητοι στην πλεονεξία, οι οποίοι πάντα φροντίζουν να προσθέτουν στα υπάρχοντά τους αυτά που δεν ανήκουν στους ίδιους αλλά στους πλησίον τους, βιάζονται ίσως να έχουν τη γη κατοικήσιμη μόνο γι' αυτούς, μην ανεχόμενοι γείτονες. Αυτά έπρατταν ορισμένοι από τους παλαιούς, περιφρονώντας τους θείους νόμους. Αλλά ακόμη και έτσι ο νομοθέτης και κριτής ήταν φιλάνθρωπος.

«Δεν θα επιορκήσεις», ορίζει εκείνος· εσύ όμως δεν θα ορκιστείς καθόλου, ούτε για μικρό ούτε για μεγάλο ζήτημα, επειδή ο όρκος γεννά την επιορκία. «Δεν θα ενώσεις σπίτι με σπίτι», ορίζει εκείνος, «και χωράφι με χωράφι, καταδυναστεύοντας τον φτωχό»· εσύ όμως θα αποχωριστείς με προθυμία ακόμη και όσα απέκτησες δίκαια, και θα απογυμνωθείς από τα υπάρχοντά σου για χάρη των φτωχών, ώστε να σηκώσεις ανάλαφρα τον σταυρό και να πλουτίσεις με τα αόρατα αγαθά.

ΙΗ΄. Κάποιος από εμάς καταπίεσε τον φτωχό, του απέσπασε μερίδιο γης, και παραβίασε παράνομα τα όρια, είτε κλέβοντας είτε ασκώντας τυραννία, και ένωσε σπίτι με σπίτι και χωράφι με χωράφι, για να αφαιρέσει κάτι από τον πλησίον του· και φιλονίκησε για να μην έχει κανέναν γείτονα, σαν να επρόκειτο να κατοικήσει αυτός μόνος πάνω στη γη. Άλλος πάλι μόλυνε τη γη με τόκους και τοκογλυφίες, μαζεύοντας από εκεί όπου δεν έσπειρε, και θερίζοντας εκεί όπου δεν σκόρπισε· καλλιεργώντας όχι τη γη, αλλά την ανάγκη αυτών που στερούνται. Άλλος στέρησε από τον Θεό, ο Οποίος του τα έχει δώσει όλα, τις απαρχές από το αλώνι και το πατητήρι, και έγινε ταυτόχρονα αχάριστος και ανόητος· διότι ούτε ευχαρίστησε για όσα έλαβε, ούτε διασφάλισε το μέλλον του, αν μη τι άλλο, μέσω της ευγνωμοσύνης. Άλλος δεν ελέησε χήρα και ορφανό, ούτε έδωσε μερίδιο από το ψωμί του και από λίγη τροφή σε αυτόν που είχε ανάγκη, ή μάλλον στον Χριστό, ο Οποίος τρέφεται μέσω αυτών που τρέφονται έστω και με λίγα. Αυτός που ίσως έχει πολλά, και μάλιστα πέρα από κάθε προσδοκία (διότι αυτό είναι ήδη το πιο άδικο), και που νιώθει στριμωγμένος στις πολλές του αποθήκες, και άλλες γεμίζει, ενώ άλλες κατεδαφίζει για να χτίσει μεγαλύτερες για τους μελλοντικούς καρπούς, αγνοώντας ότι θα αρπαγεί από τη ζωή πριν εκπληρωθούν οι ελπίδες του, και θα δώσει λόγο για την εδώ ευπορία και την αλαζονεία του, επειδή υπήρξε κακός οικονόμος ξένων αγαθών. Άλλος εξέκλινε από τον δρόμο των ταπεινών, και διέστρεψε το δίκαιο με άδικες πράξεις. Άλλος μίσησε αυτόν που τον ελέγχει δημόσια στις πύλες, και αποστράφηκε με βδελυγμία τον όσιο λόγο.

Αλίμονο σε εκείνους που ενώνουν σπίτι με σπίτι, ... διότι αυτά ακούστηκαν στα αυτιά του Κυρίου Σαβαώθ. Επειδή, εάν γίνουν πολλά σπίτια, θα καταλήξουν έρημα ... διότι εκεί όπου εργάζονται δέκα ζευγάρια βοδιών, θα παραχθεί μόνο ένα κεράμιο, και όποιος σπέρνει έξι αρτάβες θα συγκομίσει τρία μέτρα. Αλίμονο σε εκείνους που σηκώνονται το πρωί και αναζητούν το μεθυστικό ποτό, σε αυτούς που παραμένουν ως αργά το βράδυ· διότι το κρασί θα τους κατακάψει. Επειδή με κιθάρες και ψαλτήρια και τύμπανα και αυλούς πίνουν το κρασί, ενώ τα έργα του Κυρίου δεν τα βλέπουν και τα έργα των χειρών Του δεν τα κατανοούν. Γι' αυτό ο λαός μου αιχμαλωτίστηκε, επειδή δεν γνώρισαν τον Κύριο, και ένα πλήθος πέθαναν από την πείνα και τη δίψα για νερό. Και ο Άδης πλάτυνε την επιθυμία του και άνοιξε διάπλατα το στόμα του χωρίς σταματημό, και θα κατεβούν σε αυτόν οι ένδοξοι και οι μεγάλοι και οι πλούσιοι και οι διεφθαρμένοι της πόλης, και όποιος αγάλλεται μέσα σε αυτήν. Και θα ταπεινωθεί ο άνθρωπος, και θα ατιμαστεί ο άνδρας, και τα υπερήφανα μάτια θα ταπεινωθούν. Και θα υψωθεί ο Κύριος Σαβαώθ εν κρίσει ... και οι λεηλατημένοι θα βοσκήσουν σαν ταύροι, και αρνιά θα τραφούν στις ερημωμένες περιοχές εκείνων που εκδιώχθηκαν.

Διότι, έστω και αν οι πολλοί δεν τα εκφράζουν αυτά με τα λόγια, αλλά ισχυρίζονται ότι πιστεύουν στο κήρυγμα της αναστάσεως και στη μέλλουσα ανταπόδοση· εγώ όμως δεν προσέχω τα λόγια, αλλά όσα γίνονται καθημερινά. Διότι, αν προσδοκάς ανάσταση και ανταπόδοση, για ποιον λόγο έχεις τόσο πολύ συνεπαρθεί από τη δόξα αυτής της ζωής; Για ποιον λόγο, πες μου, καταπονείς τον εαυτό σου κάθε μέρα, συγκεντρώνοντας χρήματα πιο πολλά και από την άμμο, αγοράζοντας χωράφια και σπίτια και λουτρά, και μάλιστα πολλές φορές αποκτώντας τα αυτά μέσω αρπαγής και πλεονεξίας, εκπληρώνοντας έτσι εκείνο που έχει ειπωθεί από τον προφήτη: «Αλίμονο σε εκείνους που ενώνουν σπίτι με σπίτι, και πλησιάζουν χωράφι με χωράφι, για να αφαιρέσουν κάτι από τον πλησίον τους»; Ή μήπως δεν βλέπουμε να γίνονται αυτά καθημερινά; Και ο μεν ένας λέει: «Μου κρύβει το φως το σπίτι του δείνα», και επινοεί μύριες προφάσεις για να του το πάρει· ενώ ο άλλος, αφού άρπαξε το χωράφι του φτωχού, το ένωσε με το δικό του.

Ποια δικαιολογία, λοιπόν, θα έχουμε εμείς, πες μου, που μετά από τόσες επαγγελίες και υποσχέσεις των άρρητων αγαθών, έχουμε κυριευθεί από το πάθος για τα παρόντα, και αγοράζουμε αγρούς, και παντού φροντίζουμε να επιδεικνυόμαστε, και τα συγκεντρώνουμε όλα αυτά από πλεονεξία και αρπαγή, και αυτό που έλεγε θρηνώντας ο μακάριος προφήτης, εμείς το εκπληρώνουμε με τα έργα μας: «Αλίμονο σε αυτούς που προσθέτουν σπίτι στο σπίτι και ενώνουν αγρό με τον αγρό, για να αφαιρέσουν κάτι από τον πλησίον τους»; Ή μήπως δεν βλέπουμε να γίνονται αυτά καθημερινά, και χήρες να υφίστανται αρπαγές, και ορφανά να απογυμνώνονται από τα υπάρχοντά τους, και οι αδύναμοι να καταπιέζονται από τους ισχυρότερους; Όμως δεν ενήργησε έτσι αυτός ο δίκαιος· αντιθέτως, και όταν θέλησε να αγοράσει μνήμα, επειδή είδε ότι εκείνοι στους οποίους το ζήτησε ήταν έτοιμοι και πρόθυμοι να του το παραχωρήσουν δωρεάν, δεν το δέχθηκε, προτού καταβάλει το δίκαιο τίμημα. Έχοντας αυτά κατά νου, αγαπητοί, ας μιμηθούμε εμείς που ζούμε στην εποχή της χάριτος αυτόν που έζησε πριν από τον νόμο, και ας μην καταφλεγόμαστε από την επιθυμία της απόκτησης περισσότερων αγαθών, σωρεύοντας για τον εαυτό μας μεγαλύτερο και σφοδρότερο το άσβεστο πυρ και την ανυπόφορη φλόγα. Διότι θα ακούσουμε, εάν επιμένουμε σε τέτοιες αρπαγές και πλεονεξίες, τα λόγια που ειπώθηκαν προς εκείνον τον πλούσιο: «Άφρον, αυτή τη νύχτα απαιτούν από εσένα την ψυχή σου· αυτά λοιπόν που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;»

Ας θρηνήσουμε πικρά μαζί με τον Ησαΐα, και ας πούμε: Αλίμονο σε εκείνους που ενώνουν σπίτι με σπίτι και πλησιάζουν χωράφι με χωράφι, για να αφαιρέσουν κάτι από τον πλησίον τους· μήπως θα κατοικήσετε μόνοι σας πάνω στη γη; Σπίτια μεγάλα και ωραία, και δεν θα υπάρχουν εκείνοι που θα κατοικούν σε αυτά. Ας θρηνήσουμε μαζί με τον Ναούμ, και ας πούμε μαζί του: Αλίμονο σε εκείνον που χτίζει το σπίτι του σε ύψος! Ή μάλλον, ας τους θρηνήσουμε, όπως ακριβώς και ο Χριστός εκείνους της εποχής Του, λέγοντας: Αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους! Διότι έχετε ήδη λάβει την ανταμοιβή σας και την παρηγοριά σας. Έτσι, παρακαλώ, ας μην πάψουμε και εμείς να θρηνούμε· και, αν δεν είναι απρεπές, ας θρηνήσουμε με κοπετό για την ραθυμία των αδελφών μας.

Αυτά κρατούν δέσμιους τους Έλληνες και δεν τους επιτρέπουν να μεταστραφούν σε εμάς. Επομένως, εμείς θα δώσουμε λόγο και γι' αυτά, όχι μόνο για όσα πράττουμε κακώς, αλλά και για το γεγονός ότι εξαιτίας μας βλασφημείται το όνομα του Θεού. Μέχρι πότε θα είμαστε παραδομένοι στα χρήματα, στην τρυφή και στα άλλα πάθη; Ας απομακρυνθούμε, λοιπόν, από αυτά. Άκουσε τι λέει ο προφήτης για κάποιους ανόητους: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε». Για τους σημερινούς ανθρώπους, όμως, ούτε αυτό δεν μπορεί να πει κανείς· σε τέτοιο βαθμό πολλοί ιδιοποιούνται τα αγαθά όλων των άλλων. Έτσι, ελέγχοντάς τους, έλεγε ο προφήτης: «Μήπως θα κατοικήσετε μόνοι σας πάνω στη γη;». Γι' αυτό και φοβάμαι μήπως συμβεί κάτι δεινό και επισύρουμε πάνω μας βαρύτατη την τιμωρία του Θεού.

Διότι είδε να αθετούν και να παραπικραίνουν, είδε να αγαπούν τις αρπαγές, είδε να ενώνουν οικία με οικία και να πλησιάζουν αγρό με αγρό, προκειμένου να αφαιρέσουμε κάτι από τον πλησίον μας· είδε να μην ελεούν τα ορφανά και να μην δίνουν προσοχή στην κρίση των χηρών· είδε δασκάλους να πράττουν τα αντίθετα από όσα λέγουν· είδε μαθητές να προσβάλλουν την εκκλησιαστική ευταξία με θεατρικές αταξίες, είδε να ζουν με κακία και φθόνο, είδε να συνδέουν τον δόλο με τον φθόνο, είδε λαίλαπες υποκρισίας να καταποντίζουν τους πιο απλούς ανθρώπους σαν να ήταν σκάφη, είδε να φονεύουν εκ προθέσεως, είδε να αδικούν όσα μπορούμε, είδε την αγάπη να ναυαγεί και την απάτη να καλοταξιδεύει στο πέλαγος της ζωής, είδε να απομακρύνονται από την αλήθεια και να προστρέχουν στο ψεύδος, και, για να το πω εν συντομία, είδε να δουλεύουν περισσότερο στον μαμωνά παρά στον Κύριο, και συντάραξε τη γη για εμάς, ως παιδαγωγός προς παιδιά, επιδεικνύοντας τα σπλάγχνα φιλόστοργης μητέρας, η οποία πολλές φορές, επιθυμώντας να αποκόψει από τη συνήθεια το θηλάζον βρέφος της που κλαυθμηρίζει άτακτα, σείει δυνατά εκείνο το μικρό του κρεβατάκι, όχι για να χτυπήσει, αλλά για να φοβίσει το νήπιο· έτσι ακριβώς και ο Δεσπότης των όλων, την οικουμένη που κρατά στο χέρι Του, τη συνταράσσει όχι για να την καταστρέψει, αλλά για να επαναφέρει στη σωτηρία όσους παρεκτρέπονται.

Και ελέγχοντας άριστα αυτούς που συνενώνουν το ένα σπίτι με το άλλο, και βιάζονται να διαρπάξουν το αμπέλι του Ναβουθαί, ωσάν να μην υπάρχει Ηλίας για να τους ελέγξει. Όμως το Άγιο Πνεύμα, το οποίο κατοικεί στις ψυχές των δικαίων, ανέδειξε και πάλι τον Ηλία. Από γενιά σε γενιά αναδεικνύει προφήτες, ζηλωτές των αγαθών έργων, οι οποίοι αποστρέφονται καθετί το φαύλο και άτοπο, ενώ εγκαθιδρύουν και εισάγουν αντ' αυτού καθετί το νόμιμο και δίκαιο.

Εκείνος που επιδιώκει κακή πλεονεξία για τον οίκο του, και για να στήσει τη φωλιά του.» «Αλίμονο σε εκείνους που συνδέουν οικία με οικία και ενώνουν αγρό με αγρό, για να αφαιρέσουν κάτι από τον πλησίον τους.» «Τα αρπαγμένα από τον φτωχό βρίσκονται στους οίκους σας. Γιατί εσείς αδικείτε τον λαό μου και καταντροπιάζετε το πρόσωπο των φτωχών, λέγει ο Κύριος;» —«Εγώ τους παρέδωσα στο χέρι σου· εσύ όμως δεν τους έδειξες έλεος.» —«Όταν απλώνετε τα χέρια σας, θα αποστρέφω τους οφθαλμούς μου από εσάς. Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.» —«Εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη.» —«Οι άδικοι θα κλυδωνίζονται όπως η ταραγμένη θάλασσα, και δεν θα μπορούν να αναπαυθούν.» —«Απέχε από το άδικο, και δεν θα φοβηθείς, και ο τρόμος δεν θα σε πλησιάσει.» «Αυτό ήταν το ανόμημα των Σοδόμων, ότι ζούσε σπαταλώντας με υπερηφάνεια και αφθονία άρτων και με ευμάρεια οίνου, αυτή και οι θυγατέρες της, και δεν στήριξαν το χέρι του φτωχού και του πένητα, αλλά μεγαλαυχούσαν και διέπραξαν ανόμημα ενώπιόν μου.» «Λαός που καταπιέζει αδικώντας και αρπάζει λεία, καταδυναστεύοντας τον φτωχό και τον πένητα, και δεν συμπεριφέρεται προς τον προσήλυτο με δικαιοσύνη.» «Η μητέρα σου ήταν μικρό λιονταριών, βρέθηκε ανάμεσα σε λιοντάρια· πλήθυνε τα μικρά της, και όταν μεγάλωσε το μικρό της, έγινε λιοντάρι· έμαθε να αρπάζει λεία.» «

Αλίμονο σε εκείνους που ενώνουν σπίτι με σπίτι και πλησιάζουν αγρό με αγρό, για να αφαιρέσουν κάτι από τον πλησίον. Εσύ όμως τι κάνεις; Δεν προφασίζεσαι χίλια δυο, για να πάρεις τα υπάρχοντα του πλησίον; «Μου κρύβει το φως», λέει, «το σπίτι του γείτονα, προκαλεί θορύβους ή υποδέχεται περιπλανώμενους»· ή προβάλλοντας ως αιτία ό,τι τυχόν βρει, καταδιώκοντας, και απωθώντας, και διαρκώς τραβώντας, και ταλαιπωρώντας, δεν πρόκειται να σταματήσει, προτού τους φέρει στην ανάγκη του εκτοπισμού. Τι λοιπόν σκότωσε τον Ναβουθέ τον Ισραηλίτη; Δεν ήταν η επιθυμία του Αχαάβ για το αμπέλι; Κακός γείτονας στην πόλη, κακός γείτονας στους αγρούς ο πλεονέκτης. Η θάλασσα γνωρίζει τα δικά της όρια, η νύχτα δεν υπερβαίνει τα αρχαία της σύνορα· ο πλεονέκτης δεν σέβεται τον χρόνο, δεν αναγνωρίζει όρια, δεν παραχωρεί τίποτα στη φυσιολογική διαδοχή, αλλά μιμείται τη βία της φωτιάς· τα πάντα τα αρπάζει, τα πάντα τα ιδιοποιείται. Και όπως ακριβώς οι ποταμοί που, αφού ξεκινήσουν από μια μικρή αρχή, έπειτα με τις σταδιακές προσθήκες αποκτούν ακατανίκητη αύξηση και με τη βιαιότητα της ορμής τους παρασύρουν καθετί που στέκεται εμπόδιο μπροστά τους.

Ας αναγνωρίσουμε την αιτία του κακού: γιατί ξεράθηκαν οι καλλιέργειες, ντροπιάστηκαν οι αποθήκες, και εξέλιπε η βοσκή των ποιμνίων· λιγόστεψαν τα ωραία της γης· δεν γέμισαν οι πεδιάδες με ευφορία, αλλά με κατήφεια· δεν πλήθυναν οι κοιλάδες το σιτάρι, αλλά γέμισαν με θρήνο· δεν έσταξαν τα βουνά γλυκασμό, όπως θα γίνει αργότερα για τους δικαίους, αλλά αντίθετα δέχθηκαν την κατάρα του Γελβουέ. Τέτοιος είναι ο πλούτος των ασεβών. Τέτοιες είναι οι σοδειές εκείνων που σπέρνουν με κακία. Κάποιος ανάμεσά μας καταπίεσε τον φτωχό, και του άρπαξε μερίδιο γης, και παραβίασε τα όρια άδικα, είτε κλέβοντας είτε καταδυναστεύοντας, και ένωσε σπίτι με σπίτι, και αγρό με αγρό, για να αφαιρέσει κάτι από τον πλησίον, και επιδίωξε με πείσμα να μην έχει κανένας άλλος τίποτα, σαν να επρόκειτο να κατοικήσει αυτός μόνος πάνω στη γη. Άλλος πάλι μόλυνε τη γη με τόκους και τοκογλυφίες, μαζεύοντας από εκεί που δεν έσπειρε, και θερίζοντας όπου δεν σκόρπισε· καλλιεργώντας, όχι τη γη, αλλά την ανάγκη των αναξιοπαθούντων· άλλος στέρησε από τον Θεό, που έχει δώσει τα πάντα, τις απαρχές από το αλώνι και το πατητήρι, και έγινε ταυτόχρονα αχάριστος και ανόητος, καθώς ούτε για όσα απέκτησε Τον ευχαρίστησε, ούτε το μέλλον του εξασφάλισε μέσω της ευγνωμοσύνης. Άλλος δεν σπλαγχνίστηκε τη χήρα και το ορφανό, ούτε έδωσε μερίδιο από λίγο ψωμί και τροφή σε αυτόν που είχε ανάγκη, ή μάλλον στον Χριστό, ο οποίος τρέφεται μέσω των ελαχίστων που τρέφονται. Και άλλος εξέτρεψε την οδό των ταπεινών, και διέστρεψε το δίκαιο με αδικίες.

Αλλά εμείς δεν είμαστε τέτοιοι, εφόσον μετακινούμε τα αιώνια όρια, τα οποία έθεσαν οι πατέρες μας. Αποσπούμε γη, ενώνουμε σπίτι με σπίτι, για να αφαιρέσουμε κάτι από τον πλησίον. Τα κήτη γνωρίζουν τον καθορισμένο από τη φύση χώρο διαβίωσής τους, ότι δηλαδή έχουν καταλάβει τη θάλασσα που βρίσκεται έξω από τα όρια των κατοικημένων περιοχών, μοιάζοντας στο μέγεθος με τα μεγαλύτερα βουνά, όπως λένε όσοι τα έχουν δει, και παραμένουν στα δικά τους όρια, χωρίς να προξενούν καταστροφές ούτε στα νησιά ούτε στις παράκτιες περιοχές.

Μαζί με αυτήν ικέτευσε, ω θεόκλητε πατέρα, «τον ελεήμονα Κύριο» υπέρ του κόσμου, έχοντας παρρησία, ως καλός ποιμένας υπέρ παντός λογικού ποιμνίου, υπέρ της πόλεως και της Εκκλησίας και των πιστοτάτων βασιλέων, οι οποίοι πολεμούνται από ξένο λαό, και από εκείνους που επιχειρούν να «μετακινήσουν τα αιώνια όρια τα οποία έθεσε» ο Κύριος και οι αρχαίοι «πατέρες», προσπαθώντας όχι απλώς να συνενώσουν παράνομα οικία με οικία, αλλά χώρες με χώρες και πόλεις με πόλεις, και να κληρονομήσουν το Ουαί κατά τη δίκαιη κρίση του Θεού.

Εγώ, λοιπόν, είμαι αυτός που τα λέει αυτά και τα πράττει· αλλά, ιδού, σας διαμαρτύρομαι ενώπιον του Θεού και των αγγέλων Του, για να διορθωθούμε, για να μη δίνουμε περισσότερο κόπο στον οικονόμο και στους επιστημονάρχες, για να δεχόμαστε τα επιτίμια με συναίσθηση, θεραπευόμενοι, για να μη βρισκόμαστε σε απόκρυφους τόπους, για να μην αποκτούμε ιδιαίτερες φιλίες ανά δύο, για να μην εξαπατούν τον εαυτό τους εκείνοι που νομίζουν ότι είναι κάτι σπουδαίο και αιχμαλωτίζονται από συναναστροφές με αγένειους, για να μην επισύρουμε το προφητικό «ουαί» ενώνοντας σπίτι με σπίτι και χωράφι με χωράφι μέσα από φιλόμαχες διαβολές μεταξύ μας. Επειδή θα έρθει και δεν θα καθυστερήσει Εκείνος που ερευνά καρδιές και νεφρούς και αποδίδει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· ο Οποίος είθε να μας λυτρώσει από το αιώνιο πυρ, διαφυλάσσοντάς μας σε αγαθή κατάσταση· διότι σε Αυτόν πρέπει δόξα, τιμή και προσκύνηση, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.