Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 50:6

Και ότι αυτά τα υπέμεινε να τα πάθει θεληματικά και όχι ακούσια, το λέγει ο προφήτης: «Έδωσα τη ράχη μου για μαστιγώματα και τα σαγόνια μου για ραπίσματα· και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την αισχύνη των εμπτυσμάτων, αλλά με έφτυσαν με τα μιαρά τους εμπτύσματα.» Και για το ότι φόρεσε στεφάνι από αγκάθια, ο Ιερεμίας λέγει: «Με τα αγκάθια των ανομιών τους με στεφάνωσαν.» Και ότι την αρχή της σωτηρίας μας, δηλαδή τον σταυρό, τη βαστούσε στους ίδιους του τους ώμους Αυτός που υψώθηκε επάνω του, το λέγει ο Ησαΐας: «Παιδί γεννήθηκε για μας, Υιός και δόθηκε σε μας, του οποίου η αρχή είναι επάνω στον ώμο του», δηλαδή ο σταυρός. Ότι ο Χριστός ήταν Θεός και βασιλέας προαιώνιος, και ότι έμελλε να σταυρωθεί στο μέσον της γης για τη σωτηρία του κόσμου, το λέγει ο Δαβίδ: «Ο δε Θεός, ο βασιλιάς μας, ο προαιώνιος, εργάσθηκε σωτηρία στο μέσον της γης.» Και ότι κάρφωσαν τα χέρια και τα πόδια του, το λέγει επίσης ο Ζαχαρίας: «Οι πληγές τους είναι ανάμεσα στα χέρια μου· και θα πει: Αυτές με τις οποίες πληγώθηκα στον οίκο του αγαπημένου μου.» Βλέπε πώς και ύστερα από αυτά τα παθήματα σάς ονομάζει αγαπητούς, και όμως δεν επιστρέφετε προς Αυτόν! Αληθινά, είστε αχάριστοι. Και για το ότι, αφού πέθανε, τρυπήθηκε με λόγχη η αγία του πλευρά και ανέβλυσαν από αυτήν αίμα και νερό, το είπε ο προφήτης Ζαχαρίας: «Θα στρέψουν το βλέμμα τους προς εμένα, εκείνον που εξετρύπησαν.» Και ο Μωυσής το προεικονίζει καθαρά αυτό με την ακρότομη πέτρα, την οποία, αφού την χτύπησε με τη ράβδο του, ανέβλυσε νερό για σωτηρία του λαού· και η πέτρα ήταν εικονικά ο Χριστός. Διότι, όπως η ακρότομη πέτρα, άψυχη και αναίσθητη, όταν χτυπήθηκε από τη ράβδο του Μωυσή, αμέσως ανέβλυσε νερό για την πρόσκαιρη ζωή του τότε λαού, έτσι και το άχραντο σώμα του Χριστού του Θεού, όταν νεκρώθηκε στην αγία του πλευρά, αμέσως ανέβλυσε αίμα και νερό για σωτηρία των πιστευόντων σε Αυτόν, προς ζωή αιώνια και όχι πρόσκαιρη.

Και ο Ησαΐας επίσης, όταν λέγει: «Το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την αισχύνη των εμπτυσμών», δεν θα μπορούσε να πει: «Τη φύση μου δεν την απέστρεψα από την αισχύνη των εμπτυσμών»· ώστε δεν είναι το ίδιο πράγμα η φύση και το πρόσωπο.

Και αυτό, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, ο Θωμάς το ψηλάφησε και είδε πάνω του τα σημάδια των καρφιών, τα οποία υπέμεινε ο ίδιος ο Λόγος, βλέποντάς τα να καρφώνονται στο δικό του σώμα· και ενώ μπορούσε να το εμποδίσει, δεν το εμπόδισε, αλλά αντίθετα ο ασώματος Λόγος οικειοποιούνταν τα παθήματα του σώματος ως δικά του. Γι' αυτό άλλωστε, όταν το σώμα του χτυπήθηκε από τον υπηρέτη, σαν να έπασχε ο ίδιος έλεγε: «Τι με δέρνεις;» Και ενώ από τη φύση του ήταν ανέγγιχτος, ωστόσο έλεγε: «Τα νώτα μου έδωσα σε μαστιγώσεις και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από τα φτυσίματα». Διότι όσα έπασχε η ανθρώπινη φύση του Λόγου, αυτά ο Λόγος, όντας ενωμένος μαζί της, τα απέδιδε στον εαυτό του, ώστε εμείς να μπορέσουμε να μετάσχουμε στη θεότητα του Λόγου. Και ήταν παράδοξο το ότι ο ίδιος ήταν αυτός που έπασχε και δεν έπασχε: έπασχε μεν, επειδή έπασχε το δικό του σώμα και βρισκόταν μέσα σε αυτό που έπασχε, δεν έπασχε δε, επειδή ο Λόγος, όντας κατά φύση Θεός, είναι απαθής. Και ο ίδιος ο ασώματος βρισκόταν μέσα στο παθητό σώμα, ενώ το σώμα είχε μέσα του τον απαθή Λόγο, ο οποίος εξάλειφε τις αδυναμίες του ίδιου του σώματος. Το έπραττε δε αυτό, και συνέβαινε έτσι, ώστε, αφού δεχθεί τα δικά μας και τα προσφέρει ως θυσία, να τα εξαλείψει, και στη συνέχεια, αφού μας περιβάλει με τα δικά του, να κάνει τον Απόστολο να πει: «Πρέπει το φθαρτό αυτό να ενδυθεί αφθαρσία και το θνητό αυτό να ενδυθεί αθανασία».

Σχετικά δε με αυτούς που μαστίγωσαν και ράπισαν τον Χριστό, ο προφήτης Ησαΐας, μιλώντας ως εκ προσώπου του Χριστού, λέει τα εξής: «Τον νώτο μου παρέδωσα σε μαστιγώσεις και τις σιαγόνες μου σε ραπίσματα, το δε πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την αισχύνη των εμπτυσμών». Ομοίως και ο προφήτης Δαβίδ, εκ προσώπου του Χριστού, στον 37ο ψαλμό λέει: «Διότι εγώ είμαι έτοιμος για μαστιγώσεις, και ο πόνος μου είναι διαρκώς ενώπιόν μου». Σχετικά δε με την πώληση του Χριστού, λέει ο προφήτης Ιερεμίας: «Και έλαβαν τα τριάντα αργύρια, την τιμή του εκτιμηθέντος, τον οποίο κοστολόγησαν οι υιοί του Ισραήλ, και τα έδωσαν για τον αγρό του κεραμέως, όπως ακριβώς με διέταξε ο Κύριος». Άραγε μπορείτε να το παραβλέψετε αυτό, ω Ιουδαίοι, το οποίο βρίσκεται μπροστά στα μάτια όλου του κόσμου από τότε μέχρι και σήμερα; Εννοώ, δηλαδή, τον αγρό του κεραμέως για την ταφή των ξένων. Ωσαύτως και ο προφήτης Ζαχαρίας λέει σχετικά με τα τριάντα αργύρια ως εκ προσώπου του Χριστού: «Και όρισαν την αμοιβή μου σε τριάντα αργύρια». Όσο για το ότι την αρχή της σωτηρίας μας, δηλαδή τον τίμιο σταυρό, τον βάσταξε στους ίδιους του τους ώμους ο Χριστός υψωμένος σε αυτόν, ο προφήτης Ησαΐας, προφητεύοντας εκ Πνεύματος Αγίου, είπε ότι: «Παιδί γεννήθηκε για εμάς, Υιός και μας δόθηκε, του οποίου η αρχή βρίσκεται πάνω στον ώμο του»· δηλαδή ο ζωοποιός σταυρός.

Διότι, με τα όσα έπραξαν, ποιος, όταν τα ακούσει, δεν θα τους θεωρήσει οτιδήποτε άλλο μάλλον παρά Χριστιανούς; Διότι, όταν ο Λιβέριος απέστειλε προς τον βασιλέα τον πρεσβύτερο Ευτρόπιο και τον διάκονο Ιλάριο με επιστολές –την εποχή που ομολογούσαν την πίστη και οι ακόλουθοι του Λουκίφερου– τον μεν πρεσβύτερο αμέσως τον εξόρισαν, τον δε διάκονο Ιλάριο, αφού τον έγδυσαν και του μαστίγωσαν την πλάτη, τον εξόρισαν, φωνάζοντάς του: «Γιατί δεν αντιστάθηκες στον Λιβέριο, αλλά έφερες και επιστολές από αυτόν;». Αυτό δε το έπραξαν ο Ουρσάκιος και ο Ουάλης και οι ευνούχοι που ήταν μαζί τους. Και ο μεν διάκονος, καθώς μαστιγωνόταν, ευλογούσε τον Κύριο, ενθυμούμενος τα λόγια Του: «τὸν νῶτόν μου ἔδωκα εἰς μάστιγας». Αυτοί όμως που τον μαστίγωναν, γελούσαν και τον χλεύαζαν, χωρίς να ντρέπονται που εξύβριζαν έναν Λευίτη· και αυτοί μεν γελώντας είχαν φρονήματα που ταίριαζαν στο ποιόν τους, ενώ εκείνος υπέμενε ευλογώντας. Διότι το να δέχονται χτυπήματα είναι ίδιον των Χριστιανών, ενώ το να μαστιγώνουν Χριστιανούς είναι τόλμημα του Πιλάτου και του Καϊάφα. Έτσι, λοιπόν, επιχείρησαν εξαρχής να διαφθείρουν και την Εκκλησία της Ρώμης, θέλοντας να ενσπείρουν και σε αυτήν την ασέβεια· ο δε Λιβέριος, αφού εξορίστηκε, αργότερα, μετά από διάστημα δύο ετών, κάμφθηκε και, φοβούμενος την απειλή του θανάτου, υπέγραψε. Αλλά και αυτό αποδεικνύει, από τη μία, τη βία εκείνων, και από την άλλη, το μίσος του Λιβερίου κατά της αιρέσεως και την ψήφο του υπέρ του Αθανασίου, τον καιρό που η προαίρεσή του ήταν ελεύθερη.

Διότι αυτός που είδε τη σάρκα, δεν είδε τον Πατέρα· ειδάλλως, και ο Πόντιος, και ο Ηρώδης, και αυτοί που τον ράπισαν, και οι δήμιοι που τον κάρφωσαν στον σταυρό, θα αποδεικνυόταν ότι είδαν τον Πατέρα. Και όταν λέει: «Έδωσα τα νώτα μου σε μαστιγώσεις», δεν εννοεί τα νώτα της θεότητας· ούτε όταν λέει κάτι παρόμοιο. Διότι πώς άγγιξε κάποιος τη θεότητα; Αλλά εκείνος που άγγιξε το σώμα με πίστη, άγγιξε το συναμφότερο, με το χέρι δηλαδή άγγιξε το σώμα, ενώ με την πίστη τη θεότητα, επειδή και τα δύο μαζί αποτελούν ένα πρόσωπο, τον Χριστό, «ο οποίος γίνεται τα πάντα για τους πάντες, για να ελεήσει τους πάντες». Επομένως, δεν μιλάει άλλοτε ο Θεός και άλλοτε ο άνθρωπος· επειδή, όπως προαναφέρθηκε, ούτε το ζωικό στοιχείο μιλάει ποτέ χωρισμένο από το λογικό, ούτε το λογικό χωρισμένο από το ζωικό· αλλά το λογικό μιλάει μέσα στο ζωικό και μέσω αυτού. Αναφέρω αυτόν τον παραλληλισμό, για να κατανοήσεις από κάθε άποψη την ένωση.

Ραπίστηκες; Διότι το ίδιο και ο Κύριος. Σε έφτυσαν; Διότι το ίδιο και ο Δεσπότης μας. Διότι δεν απέστρεψε το πρόσωπό του από την αισχύνη των εμπτυσμών. Συκοφαντήθηκες; Διότι το ίδιο και ο Κριτής. Σου έσκισαν τον χιτώνα; Έγδυσαν και τον Κύριό μου, και μοιράστηκαν τα ιμάτιά του μεταξύ τους. Ακόμη δεν καταδικάστηκες, ακόμη δεν σταυρώθηκες. Πολλά σου λείπουν, για να φτάσεις στη μίμησή του.

Ευχή της κεφαλοκλισίας. Ο Θεός, που τόσο πολύ μας αγάπησες, και μας χάρισες το αξίωμα της υιοθεσίας, ώστε να ονομαστούμε τέκνα Θεού, όπως και είμαστε, κληρονόμοι δικοί σου, του Πατρός, και συγκληρονόμοι του Χριστού σου. Κλίνε, Κύριε, το ους σου, και εισάκουσέ μας, που υποκλίναμε σε εσένα τις κεφαλές μας· και εξάγνισε τον εσωτερικό μας άνθρωπο, καθώς αγνός είναι ο μονογενής σου Υιός, τον οποίο πρόκειται να υποδεχθούμε. Και ας απομακρυνθεί η πορνεία και ο ακάθαρτος λογισμός, ένεκα του Θεού που γεννήθηκε από Παρθένο· η αλαζονεία και το αρχαίο κακό, η υπερηφάνεια, ένεκα εκείνου που ταπείνωσε τον εαυτό του για εμάς· η δειλία, ένεκα εκείνου που έπαθε κατά σάρκα και έστησε το τρόπαιο του σταυρού· η κενοδοξία, ένεκα εκείνου που ραπίσθηκε και μαστιγώθηκε, και δεν απέστρεψε το πρόσωπό του από την αισχύνη των εμπτυσμάτων· ο φθόνος, και ο φόνος, και η διχοστασία, και το μίσος, ένεκα του αμνού του Θεού που αίρει την αμαρτία του κόσμου· η οργή και η μνησικακία, ένεκα εκείνου που προσήλωσε στον σταυρό το χειρόγραφο των χρεών μας· οι δαίμονες και ο διάβολος, ένεκα εκείνου που θριάμβευσε επί των πονηρών αρχών και απογύμνωσε τις εξουσίες του σκότους.

Προσθέτοντας σε όσα είπα, θα έλεγα ακόμη και τούτο: ότι, αν σε κάποιον φαίνεται ασήμαντο και δεν λογαριάζεται ως τίποτα το ότι πρέπει κανείς να εφαρμόζει στο καθένα από τα γραμμένα στη θεόπνευστη Γραφή τον αρμόζοντα και πλέον οικείο σε αυτό χρόνο, τι εμποδίζει, ακόμη κι αν υποτεθεί ότι ο μονογενής Λόγος του Θεού δεν είχε γίνει ακόμη όμοιος με εμάς, να λέμε ότι πέθανε, υπομένοντας τον σταυρό και όσα συνέβησαν σε αυτόν, και πριν από τη συνδρομή και την ένωση με τούτη τη χωματένια σάρκα, ότι οι Ιουδαίοι τον ύβρισαν με ανόσιο τρόπο, και ότι έπραξαν και είπαν αυτά που ταιριάζουν ίσως μόνο στη δική τους παράνοια; Επειδή μάλιστα και ο Χριστός είπε κάπου σαν να είχε ήδη πάθει: «Την πλάτη μου έδωσα σε μαστιγώσεις και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και δεν απέστρεψα το πρόσωπό μου από την ντροπή των εμπτυσμών». Άραγε λοιπόν δεν θα ήταν εύλογα παραφροσύνη και γελοιότητα το να νομίζει κανείς ότι ο Υιός τα υπέμεινε αυτά όχι στον κατάλληλο χρόνο, δηλαδή βεβαίως στον χρόνο μετά τη σάρκωσή του; Β. Είναι αλήθεια. Α. Αλλά, αφήνοντας τον λόγο περί τούτου, ας προχωρήσουμε στο προκείμενο, αν βέβαια συμφωνείς. Β. Σε ποιο πράγμα; Α. Εννοώ το να υποβάλουμε το ζήτημα σε αυστηρή εξέταση, να μάθουμε με ακρίβεια και να ρωτήσουμε τους αντιπάλους μας αν, με το να καθίσταται βασιλιάς και νομοθέτης, το να είναι με τον έναν ή τον άλλον τρόπο ανήκει στην ουσία του Υιού. Β.

Επρόκειτο να γεννηθεί ως άνθρωπος και λέει ο προφήτης Ησαΐας: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ». Το θαύμα προαναγγέλθηκε στον προφήτη. Επρόκειτο να σταυρωθεί και λέει ο ίδιος ο Ησαΐας: «οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει» και τα εξής. Έχεις και σε αυτό την πραότητα και την εξουσία και το πάθος Του υπέρ ημών, και ολόκληρη τη θεία οικονομία συνδεδεμένη ταυτόχρονα σε ένα θαύμα. Επρόκειτο να ραπιστεί και να μαστιγωθεί και λέει πάλι ο ίδιος: «Έδωσα την πλάτη μου στα μαστίγια και τα μάγουλά μου στα ραπίσματα».

Αλλά καθώς ο λόγος του Σωτήρα μας εκτεινόταν πολύς και μακρύς, οι απεσταλμένοι των Ιουδαίων πείθονταν μαζί με όλους τους άλλους, και θαύμαζαν περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον από αυτούς που αποτελούσαν τα πλήθη. Λέει λοιπόν πάλι έτσι ο Ευαγγελιστής: «Ήλθαν λοιπόν οι υπηρέτες προς τους αρχιερείς και τους Φαρισαίους, και εκείνοι τους είπαν: Γιατί δεν τον φέρατε; Αποκρίθηκαν οι υπηρέτες: Ποτέ δεν μίλησε έτσι άνθρωπος. Αποκρίθηκαν λοιπόν σε αυτούς οι Φαρισαίοι: Μήπως πλανηθήκατε και εσείς;». Ακούς πώς, βρίσκοντας τους υπηρέτες ήδη πεισμένους και γεμάτους θαυμασμό, αγωνιούν οι Φαρισαίοι. Αυτό λοιπόν γνωρίζοντας ο Σωτήρας λέει: Ρώτησε αυτούς που άκουσαν· δες, αυτοί γνωρίζουν όσα είπα εγώ. Διότι βλέποντας αυτούς τους ίδιους που τότε παραστέκονταν, λέει το «Αυτοί», ή υποδηλώνοντας και το εξής, ότι και αυτοί θαύμασαν την ομορφιά της διδασκαλίας μου, οι υπουργοί της δικής σας αναισχυντίας. <Όταν όμως είπε αυτά, ένας από τους υπηρέτες που παριστάνονταν έδωσε ράπισμα στον Ιησού, λέγοντάς του: Έτσι αποκρίνεσαι στον αρχιερέα;> Είχε προκηρυχθεί βέβαια μέσω της φωνής του προφήτη ότι επρόκειτο να συμβεί στον Χριστό και αυτό: «Την πλάτη μου έδωσα», λέει, «σε μαστιγώσεις και τα σαγόνια μου σε ραπίσματα».

Διότι, όπως ακριβώς ήταν αρκετό για να καταργήσει τον θάνατο όλων το να παραδώσει τη δική του σάρκα υπέρ της δικής μας ζωής Εκείνος που δεν γνώριζε θάνατο - διότι ένας πέθανε υπέρ όλων - έτσι είναι δίκαιο να κατανοήσουμε ότι αρκούσε πάλι για να απαλλάξει όλους και από τις μαστιγώσεις και από την ατιμία το να πάθει αυτά υπέρ ημών ο Κύριος. Επειδή με ποιον τρόπο «με την πληγή του εμείς ιαθήκαμε», σύμφωνα με το γεγραμμένο; Διότι όλοι πλανηθήκαμε, ο καθένας «στον δρόμο του», όπως λέει ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, «και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας, και για εμάς οδυνάται». Διότι ταλαιπωρήθηκε για τα παραπτώματά μας και παρέδωσε την πλάτη του «σε μαστιγώσεις, και τις σιαγόνες του σε ραπίσματα», όπως και ο ίδιος κάπου λέει. Οι στρατιώτες, λοιπόν, αφού συνέλαβαν τον Ιησού σαν κάποιον από τους ψευδοτυράννους, τον εμπαίζουν με στρατιωτικό τρόπο. Διότι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο του φόρεσαν το αγκάθινο στεφάνι, το οποίο τοποθετήθηκε στο μέτωπο, αποτελώντας σύμβολο της επίγειας βασιλείας. Και το πορφυρό ιμάτιο, ως εικόνα και τύπος της βασιλικής αλουργίδας, προστέθηκε ως επιπλέον αιτία χλευασμού· διότι τον πλησίαζαν λέγοντας, όπως αναφέρεται: Χαίρε ο Βασιλεύς των Ιουδαίων.

Διότι αυτά που πρόκειται εντελώς και οπωσδήποτε να γίνουν, μερικές φορές τα παρουσιάζει σαν να έχουν ήδη γίνει. Έτσι, έχει ειπωθεί εκ μέρους του Χριστού, μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Έδωσα την πλάτη μου σε μαστιγώσεις», αντί του, «θα δώσω». Και μέσω του Ψαλμωδού: «Μοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο», το οποίο και έγινε κατά τον καιρό της παρουσίας Του. Επομένως θα συναχθούν, λέει, όλα τα έθνη, και όχι μόνο αυτό, αλλά θα υπάρξουν και άρχοντες από αυτά, δηλαδή ηγέτες λαών και μυσταγωγοί, και εκείνοι που κάποτε πλανιόνταν και βρίσκονταν σε βαθύ σκοτάδι, θα γίνουν πρόξενοι του θείου φωτός σε αυτούς που μυσταγωγούνται από αυτούς.

ΛΟΓΟΣ Ε'. <Εγώ όμως δεν απειθώ ούτε αντιλέγω. Την πλάτη μου την παρέδωσα σε μαστιγώσεις, τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών, και ο Κύριος έγινε βοηθός μου. Γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα, και γνώριζα ότι δεν θα ντροπιαστώ, διότι πλησιάζει εκείνος που με δικαιώνει.> Μέσα από όσα ήδη αναγνώστηκαν, δηλαδή όσα εξετάστηκαν προηγουμένως, έχει καταφερθεί εντονότατα εναντίον της απείθειας των Ιουδαίων. Διότι είπε: «Ήρθα και δεν υπήρχε άνθρωπος, κάλεσα, και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει»· και ενώ στο μεταξύ παρενεβλήθη το πρόσωπο εκείνων που αποδέχθηκαν την πίστη, λέγοντας: «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα παιδείας για να γνωρίζω πότε πρέπει να αρθρώσω λόγο», και όσα ακολούθησαν αυτά, αφού ύψωσαν φωνές ευχαριστίας, εισέρχεται και πάλι το πρόσωπο αυτού τούτου του Χριστού, ο οποίος φροντίζει να αντιπαραθέσει τη δική του υπακοή απέναντι στην παραφροσύνη των Ιουδαίων, ώστε να τους ελέγξει με κάθε τρόπο ότι είναι θεομίσητοι, επειδή υψώνουν αλαζονικό και σκληρό αυχένα απέναντι σε εκείνον που τους καλεί προς σωτηρία.

Έδωσα λοιπόν την πλάτη μου στα μαστιγώματα, και τα μάγουλά μου στα ραπίσματα. Το δε πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών. Διότι αυτά του συνέβη να πάθει, καθώς η αμάθεια των Ιουδαίων συμπεριφερόταν με αυθάδεια εναντίον του, και ο μεν Πιλάτος τον κατέξεσχε με μαστιγώματα, ένας δε από τους ανόσιους υπηρέτες τον ύβρισε και τον ράπισε, και άλλοι τον έπτυσαν. Αλλά ένας ήταν ο σκοπός αυτού που έπασχε: να φέρει εις πέρας το αγαθό θέλημα του Πατρός. Και γι' αυτό είπε κάπου ο Χριστός ότι: «Έχω κατεβεί από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατρός που με έστειλε.» Και αυτό είναι το θέλημα εκείνου που με έστειλε, «Ώστε καθετί που μου έδωσε, να μην το χάσω, αλλά να το αναστήσω κατά την εσχάτη ημέρα.» Επομένως, για να εξασφαλίσει τη ζωή σε αυτούς που πιστεύουν σε αυτόν, δεν απέρριψε την πείρα των ύβρεων, ούτε των μαστιγωμάτων, ούτε των εμπτυσμών, καίτοι ήταν κατά φύση Θεός και αληθινός Κύριος. Έπειτα λέει ως άνθρωπος: «Και ο Κύριος έγινε βοηθός μου, γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έθεσα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα, και γνώριζα ότι δεν θα καταντροπιαστώ, διότι πλησιάζει αυτός που με δικαιώνει.» Ομιλεί λοιπόν ανθρώπινα, όπως είπα, και με κανέναν τρόπο ασύμβατα προς τα μέτρα της κενώσεως. Πλην όμως φαίνεται να υπαινίσσεται μέσω αυτών των λόγων την καταδίκη που ενέσκυψε εξαιτίας της ασέβειας εναντίον του.

Διότι, λέει, ο Κύριος έγινε βοηθός μου. Είναι σαν να έλεγε: Αφού έδωσα την πλάτη μου στα μαστιγώματα και τα μάγουλά μου στα ραπίσματα, και αφού υπέφερα τα πάθη πάνω στον σταυρό, ο Πατέρας έγινε βοηθός μου. Διότι με υπερασπίστηκε και δεν επέτρεψε να ντροπιαστεί ολοκληρωτικά ο ίδιος του ο Υιός, ούτε βέβαια και να καταισχυνθεί.

Διότι ο Ιησούς δεν υπολογίστηκε ως κάτι σπουδαίο, αλλά ατιμάστηκε και το πρόσωπό του, προφανώς όταν δέχτηκε τα φτυσίματα και όταν τον χτυπούσαν οι στρατιώτες του Πιλάτου λέγοντας: «Προφήτευσέ μας, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;». Ατιμάστηκε όμως και με άλλον τρόπο, καθώς υπέμεινε τα βασανιστήρια των μαστιγώσεων και τα ραπίσματα από τους υπηρέτες. Γι' αυτό είπε δια της φωνής του Ησαΐα: «Την πλάτη μου την έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα σαγόνια μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το γύρισα μακριά από την ντροπή των φτυσιμάτων». Επομένως, όπως είπα, φαίνεται ότι οι θεσπέσιοι προφήτες είδαν τον Υιό, προφανώς δια οράματος μέσω του Αγίου Πνεύματος, δηλαδή είδαν το πρόσωπό του να μην είναι απαλλαγμένο από την ανθρώπινη θλίψη, δεδομένου ότι είχε πλέον φτάσει ο καιρός κατά τον οποίο έπρεπε να πάθει, ώστε με τον θάνατο της δικής του σάρκας να καταργήσει τον θάνατο, απομακρύνοντας την αμαρτία από τον κόσμο. <Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς· και εμείς νομίσαμε ότι βρίσκεται σε πόνο, σε πληγή και σε κάκωση. Αυτός όμως τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας. Η τιμωρία που φέρνει την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, και με την πληγή του εμείς ιαθήκαμε.>

Επομένως, η θεόπνευστη Γραφή αδιαφορεί για τους χρόνους, ή, για να πούμε το αληθέστερο, εκείνοι που μας την ερμήνευσαν. Όπως ακριβώς και το ίδιο το πρόσωπο του Χριστού εισάγεται να λέει μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Έδωσα την πλάτη μου σε μαστίγωση, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα». Και ο ίδιος ο προφήτης λέει γι' αυτόν: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε σε σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Στην ταπείνωσή του αναιρέθηκε η κρίση του». Βλέπεις πώς ο προφητικός λόγος μάς παρουσίασε το μελλοντικό γεγονός ως ήδη γενόμενο; Επομένως, το «Εκπορνευόμενη θα εκπορνευθεί η γη» πρέπει να νοηθεί αντί του «έχει εκπορνευθεί η γη». Και με ποιον τρόπο εκπόρνευσε; Απομακρυνόμενη από το να ακολουθεί τον Κύριο, δηλαδή αθετώντας την πορεία που οφείλει να ακολουθεί κάποιος προς τον Θεό. Διότι έχει γραφτεί: «Οπίσω του Κυρίου θα πορευθείς», δηλαδή θα ακολουθήσεις αμετάκλητα τους άνωθεν νόμους του Θεού. Εκπόρνευσε, λοιπόν, απομακρυνόμενη από τον Κύριο, μη ανεχόμενη να τον ακολουθεί. Διότι έγινε αποστάτιδα και βέβηλη, και, προσκολλώμενη στις λατρείες των ειδώλων, εναντιώθηκε στον Δεσπότη. Για αυτήν ακριβώς την αιτία ενώνεται με τη Γόμερ ο προφήτης Ωσηέ, διότι η γη έχει εκπορνευθεί, εγκαταλείποντας τον Κύριο. Διότι, όπως είπα, η πράξη αυτή πρέπει να νοηθεί ως τύπος ενός μυστικού πράγματος.

Επειδή και όταν το σώμα του μαστιγωνόταν πάλι και φτυνόταν εξίσου από τους παράτολμους Ιουδαίους, ο ίδιος λέει μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Την πλάτη μου έδωσα σε μαστίγια και τα σαγόνια μου σε ραπίσματα.» —«Διότι ένας είναι ο Θεός και Πατέρας, και ένας ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο οποίος είναι ευλογητός στους αιώνες. Αμήν. Ο οποίος για τη δική μας σωτηρία, καταφρονώντας την αισχύνη, όπως είναι γραμμένο, και γινόμενος υπήκοος στον Πατέρα, ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου,» ώστε, πεθαίνοντας για εμάς και υπέρ ημών, να μας αναστήσει και πάλι από τους νεκρούς για τον εαυτό του, δίνοντάς μας ζωή μέσω του Αγίου Πνεύματος· και να μας ανοίξει τις πύλες των ουρανών, να μας ανεβάσει σε αυτούς, και να παρουσιάσει στα μάτια του Πατέρα την ανθρώπινη φύση, η οποία παλαιότερα είχε δραπετεύσει εξαιτίας της αμαρτίας. Για αυτά τα τόσο μεγάλα κατορθώματα του Σωτήρα μας, αγαπητοί, ας ανοίξει κάθε στόμα σε δοξολογία, και ας γίνει έργο κάθε γλώσσας η υμνωδία προς αυτόν, και ας αναβοήσει αναπέμποντας σαν ένα μελωδικό άσμα: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας.» Διότι ανέβηκε, αφού εκπλήρωσε τη θεία οικονομία για εμάς· και δεν ανέβηκε απλώς, «αλλά αφού αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, και έδωσε δώρα στους ανθρώπους.» Διότι, αρπάζοντάς μας όλους από τα χέρια του διαβόλου, ενώ παραμέναμε αιχμάλωτοι, μας λύτρωσε και μας γέμισε με αγαθά δόγματα. Διότι είναι ποικίλα τα χαρίσματα που έχουν φτάσει σε εμάς μέσω του Πνεύματος.

Άραγε, λοιπόν, τον συνέλαβαν παρά τη θέλησή του, ή ενώ αυτός αγνοούσε ότι πρόκειται να πάθει; Και όμως, φαίνεται ότι είχε προγνωρίσει το πάθος και τα τολμήματα της αθεΐας των Ιουδαίων, και μάλιστα μέσω των αγίων προφητών έλεγε άλλοτε μεν: «Και έδωσαν στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι», άλλοτε δε πάλι: «Διαμοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Την πλάτη μου έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την αισχύνη των εμπτυσμών». Επομένως, δεν αγνοούσε ότι επρόκειτο να υποφέρει. Έπειτα, παρόλο που μπορούσε να αποφύγει τις παγίδες, παρέδωσε οικειοθελώς στον θάνατο για λίγο το ίδιο του το σώμα, για να καταλύσει, εγειρόμενος από τους νεκρούς, το κράτος του θανάτου, για να παραλύσει τον φθόνο του διαβόλου, μέσω του οποίου εισέβαλε ο θάνατος στην ανθρώπινη φύση, για να μας αναπλάσει προς την αφθαρσία και την ατελεύτητη ζωή. «Διότι, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν». Αναστήθηκε λοιπόν τριήμερος αφού σκύλευσε τον άδη, και επιστρέφοντας στον ουρανό, παρακάθεται με τον ίδιο του τον Πατέρα. Και θα έλθει στον κατάλληλο καιρό, για να κρίνει ζώντες και νεκρούς.

IV Του αγίου Κυρίλλου από την ομιλία προς τους Αλεξανδρινούς. Μας γέννησε η Παρθένος τον Εμμανουήλ, κατά μεν τη θεότητα ομοούσιο με τον Πατέρα, κατά δε την ανθρωπότητα ομοούσιο με εμάς· κατά τη θεότητα απαθή, κατά την ανθρωπότητα παθητό. Διότι, αν και ο Θεός Λόγος οικειώνεται τα πάθη του δικού Του σώματος και τα αναφέρει στον εαυτό Του, Εκείνος ωστόσο παρέμεινε στα όρια της απάθειας. Και αν τον ακούσεις να λέει: «Έδωσα τα νώτα μου σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμάτων», μην υποθέσεις ότι υπέφερε κάτι ως προς τη δική Του φύση, αλλά μάλλον ότι οικειώθηκε τις μαστιγώσεις του δικού Του σώματος· διότι σε εκείνον στον οποίο ανήκει το σώμα, σε αυτόν ευλόγως θα αποδίδονταν και όλα όσα ανήκουν σε αυτό, εκτός μόνο από την αμαρτία. Επομένως, επειδή ο Λόγος ενανθρώπησε, παρέμεινε μεν θεϊκώς απαθής· οικειούμενος δε αναγκαίως τα της δικής Του σάρκας, λέγεται ότι έπαθε κατά σάρκα, αν και παραμένει αλώβητος από το πάθος, κατά το ότι νοείται Θεός.

Αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο; Αυτός ο λαός είναι μωρός και όχι σοφός. Και ο προφήτης εκπλησσόμενος λέει: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Διότι είναι απίστευτο το πράγμα, αν ο Θεός, ο Υιός του Θεού και ο βραχίονας του Κυρίου, υπομένει αυτά. Αλλά για να μην απιστήσουν αυτοί που σώζονται, το Άγιο Πνεύμα προγράφει εκ προσώπου του Χριστού, ο οποίος λέει (διότι αυτός που τα έλεγε αυτά τότε, αργότερα ήταν παρών): Την πλάτη μου την έδωσα σε μαστιγώσεις (διότι ο Πιλάτος, αφού τον μαστίγωσε, τον παρέδωσε για να σταυρωθεί), και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών· σαν να έλεγε: αν και γνώριζα εκ των προτέρων ότι πρόκειται να με χτυπήσουν, δεν έστρεψα στο πλάι το μάγουλό μου. Διότι πώς επρόκειτο να ενδυναμώσω τους μαθητές μου για τον θάνατο υπέρ της αλήθειας, εάν εγώ ο ίδιος δίσταζα μπροστά σε αυτό; Εγώ έλεγα: όποιος αγαπά την ψυχή του θα την χάσει. Αν προσκολλούμουν στη ζωή, πώς θα δίδασκα, αφού δεν θα έπραττα αυτό που δίδασκα; Πρώτος λοιπόν αυτός, όντας Θεός, υπέμεινε να πάσχει αυτά από ανθρώπους, ώστε εμείς οι άνθρωποι, πάσχοντας αργότερα εξαιτίας του τα ίδια από ανθρώπους, να μην αισθανόμαστε ντροπή. Βλέπεις ότι και αυτά τα προέγραψαν σαφώς οι προφήτες. Αλλά παρατρέχουμε πολλές μαρτυρίες των Γραφών εξαιτίας της στενότητας του χρόνου, όπως προείπα. Διότι, εάν κάποιος τα ερευνήσει όλα με ακρίβεια, τίποτα από τα γεγονότα του Χριστού δεν θα παραμείνει αμαρτύρητο.

Μην χάσεις, λοιπόν, την ανυπόκριτη ευλάβεια, αγαπητέ αδελφέ. Ευλάβεια δε είναι το να απέχει κανείς από κάθε είδος πονηρίας. Εάν δε συμβεί να ονειδιστούμε για κάποιο αγαθό έργο, ας μην ντραπούμε τον ονειδισμό που άδικα μας προξενούν οι άνθρωποι και πράξουμε όσα δεν πρέπει. Διότι είναι γραμμένο: Λαέ μου, που το όνομά μου είναι στην καρδιά σας· μη φοβάστε τον ονειδισμό των ανθρώπων και μην καταβάλλεστε από τον εξευτελισμό τους. Όπως το ιμάτιο θα παλιώσει από τον χρόνο και σαν το μαλλί θα καταφαγωθεί από τον σκόρο· η δική μου όμως δικαιοσύνη μένει στον αιώνα, και το σωτήριό μου σε γενεές γενεών. Και πάλι λέγει: Εγώ όμως δεν απειθώ, ούτε αντιλέγω. Την πλάτη μου παρέδωσα σε μαστιγώσεις και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών. Και ο Κύριος έγινε βοηθός μου. Γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα, και γνώριζα ότι δεν πρόκειται να καταντροπιαστώ. Επομένως, ακόμη και αν φαίνεται σε αυτούς ότι κρίνουν και εξουσιάζουν, ας μη δειλιάσουμε, ούτε να εγκαταλείψουμε την ευθεία οδό, σύμφωνα με εκείνον που λέει: Εάν παραταχθεί εναντίον μου στρατόπεδο, δεν θα φοβηθεί η καρδιά μου. Και πάλι λέγει: Ανδρίζεσθε, και ας κραταιώνεται η καρδιά σας, όλοι εσείς που ελπίζετε στον Κύριο. Και: Μη ζηλεύεις τη δόξα του αμαρτωλού, διότι δεν γνωρίζεις ποια θα είναι η καταστροφή του.

Αδελφοί, εάν ποτέ συμβεί να ονειδιστούμε για κάποιο αγαθό έργο, ας μην ντραπούμε από τον ονειδισμό που άδικα μας επιφέρουν οι άνθρωποι, και πράξουμε όσα δεν πρέπει. Διότι είναι γραμμένο: Λαέ μου, που ο νόμος μου βρίσκεται στην καρδιά σας, μη φοβάστε τον ονειδισμό των ανθρώπων, και μην καταβάλλεστε από τις ύβρεις τους. Διότι όπως ακριβώς το ένδυμα θα παλιώσει από τον χρόνο, και όπως το μαλλί θα καταφαγωθεί από τον σκόρο, η δικαιοσύνη μου όμως παραμένει στον αιώνα, και η σωτηρία μου σε γενεές γενεών. Και πάλι λέγει: Εγώ δεν γίνομαι απειθής, ούτε αντιλέγω. Τα νώτα μου παρέδωσα στις μαστιγώσεις και τις σιαγόνες μου στα ραπίσματα, και δεν απέστρεψα το πρόσωπό μου από την ντροπή των εμπτυσμών. Και ο Κύριος έγινε βοηθός μου. Για τούτο δεν ντράπηκα, αλλά κατέστησα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα, και γνώριζα ότι δεν πρόκειται να ντροπιαστώ.

Μήπως διότι δεν είδαμε τον ίδιο τον Θεό Λόγο ταπεινό σε μορφή δούλου, ώστε να γίνουμε και εμείς ταπεινοί; Ή διότι δεν είδαμε το ακατάληπτο πρόσωπό του να φτύνεται, ώστε και εμείς, όταν υβριζόμαστε ή επιπληττόμαστε, να μην εξαγριωνόμαστε; Αλλά μήπως διότι δεν είδαμε την άγια πλάτη του να παραδίδεται σε μαστιγώσεις, ώστε και εμείς να υποκύπτουμε σε όλα στους ηγουμένους μας; Ή δεν είδαμε το πρόσωπό του, που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει, πώς ραπιζόταν, ώστε και εμείς, όταν εξουθενωνόμαστε, να μη γινόμαστε σαν θηρία; Αλλά μήπως διότι δεν τον ακούσαμε να λέει ότι «εγώ δεν κάνω τίποτα από τον εαυτό μου», ώστε και εμείς να μη γίνουμε αυθάδεις, ιδιογνώμονες και αυτεξούσιοι; Αλλά μήπως διότι δεν τον ακούσαμε να λέει, «εγώ όμως δεν απειθώ, ούτε αντιλέγω», ώστε και εμείς να μην αντιλέγουμε και να μην είμαστε απειθείς; Αλλά μήπως διότι δεν τον ακούσαμε να λέει, «μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», ώστε και εμείς να γίνουμε πράοι και ταπεινοί, και να μη φθονούμε, να μη δαγκώνουμε και να μην κατασπαράζουμε ο ένας τον άλλον; Αλλά ποια απολογία έχουμε να του δώσουμε;

Ας κατανοήσουν, λοιπόν, τα βάθη της οικονομίας του Θεού και ας μην τρέπουν τη χάρη σε αχαριστία, θεωρώντας τη σωτηρία μας ως αδοξία για την άρρητη και ακατάληπτη φύση του Θεού. Αλλά, λένε, για τον Θεό έχει γραφτεί: «δεν θα πεινάσει ούτε θα διψάσει, ούτε υπάρχει εξιχνίαση της φρονήσεώς του», ενώ για τον Υιό, ότι πείνασε στην έρημο κατά τον πειρασμό. Και λέει: «ο Θεός μας δεν θα κοπιάσει», ενώ ο Κύριος Ιησούς κοπίασε στην οδοιπορία. Και: «δεν θα νυστάξει ούτε θα κοιμηθεί αυτός που φυλάει τον Ισραήλ», ενώ, λέει, ο Κύριος κοιμήθηκε στο πλοίο. Ω, μάταιες εικασίες όσων συλλογίζονται τέτοια πράγματα! Διότι ο άγιος Λόγος, ερχόμενος για χάρη μας, όχι μόνο ανέλαβε τα δικά μας βάρη, αλλά και έγινε ψηλαφητός και έλαβε σάρκα και βρέθηκε ως άνθρωπος και συνελήφθη από τους γραμματείς και, όπως λέει, «έδωσα την πλάτη μου σε μαστιγώσεις, και δεν απέστρεψα το πρόσωπό μου από την αισχύνη των εμπτυσμάτων». Αλλά και «έκλαψε», όπως αναφέρεται στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο στα αδιόρθωτα αντίγραφα —και χρησιμοποιεί αυτή τη μαρτυρία ο άγιος Ειρηναίος στο έργο του Κατά Αιρέσεων εναντίον εκείνων που έλεγαν ότι ο Χριστός εμφανίστηκε κατά δόκησιν, ενώ κάποιοι ορθόδοξοι αφαίρεσαν το χωρίο, επειδή φοβήθηκαν και δεν κατανόησαν τον σκοπό του και τη μεγίστη ισχύ του— και «ευρισκόμενος σε αγωνία ίδρωσε, και ο ιδρώτας του έγινε σαν θρόμβοι αίματος, και εμφανίστηκε άγγελος για να τον ενισχύσει».

Αν λοιπόν έλαβε ψυχή και σώμα, όπως έχει αποδειχθεί, άρα η θεότητα δεν ήταν ελαττωμένη ως προς την ουσία του Πατέρα, όταν υποβαλλόταν στα πάθη ώστε να διψάσει, να κοπιάσει, να πεινάσει και να υποστεί όσα είναι φυσικά αναγκαία στον άνθρωπο. Και μολονότι αναφέρεται ότι ο Θεός «δεν θα κοπιάσει, ούτε υπάρχει τρόπος να εξιχνιαστεί η φρόνησή του», ο Σωτήρας ωστόσο βρίσκεται να έχει κοπιάσει· παρ' όλα αυτά, τούτο δεν σημαίνει ότι δεν είναι ο Λόγος που κατήλθε άνωθεν εκ της ουσίας του Πατρός. Διότι δεν κοπίασε άνω στον ουρανό, αλλά εν σαρκί. Έπρεπε δηλαδή να κοπιάσει η σάρκα, για να μη θεωρηθεί η σάρκωση κατά δόκησιν (φαινομενική), αλλά αληθινή· και τα υπόλοιπα, όσα έχουν την ίδια φύση, όπως το να νυστάξει και να κοιμηθεί, είναι ενδεικτικά του ανθρώπου, όπως και το να είναι αντιληπτός μέσω της αφής. Διότι προσέλαβε αυτά και βρέθηκε ως άνθρωπος. Λέει δηλαδή: «Βρήκαμε τον Μεσσία, για τον οποίο έγραψε ο Μωυσής». Εκείνοι όμως που τον βρήκαν, δεν τον βρήκαν μέσω της ακατάληπτης φύσης του, αλλά μέσω της ενσάρκου. Επειδή ακριβώς λόγω της ακαταληψίας του δεν μπορούσε να εντοπιστεί, για τον λόγο αυτό συλλαμβάνεται από τους γραμματείς, και «έδωσε τα νώτα του σε μαστιγώσεις και δεν απέστρεψε το πρόσωπό του από την αισχύνη των εμπτυσμών», έκλαψε, και συνέβησαν όλα όσα άλλα αναφέρονται για αυτόν. Διότι ποιος θα μπορούσε να μαστιγώσει τον Θεό Λόγο στον ουρανό, ή να ραπίσει ή να καταπτύσει αυτόν τον άφραστο και ακατάληπτο;

Αλλά μέσα στο σώμα που περιτμήθηκε, που βαστάχθηκε, που έφαγε, που κοπίασε, που καρφώθηκε στο ξύλο και που έπαθε, βρισκόταν ο απαθής και ασώματος Λόγος του Θεού. Αυτό τοποθετήθηκε στο μνημείο, όταν ο ίδιος «πήγε να κηρύξει και στα πνεύματα που βρίσκονταν στη φυλακή», όπως είπε ο Πέτρος. (8.) Αυτό ακριβώς αποδεικνύει κατεξοχήν την ανοησία εκείνων που ισχυρίζονται ότι ο Λόγος μετατράπηκε σε οστά και σάρκα. Διότι, αν ίσχυε αυτό, δεν θα υπήρχε ανάγκη μνημείου. Επειδή το σώμα θα είχε πάει από μόνο του να κηρύξει στα πνεύματα στον Άδη. Τώρα όμως, ο ίδιος πήγε να κηρύξει, ενώ το σώμα, «αφού το τύλιξε ο Ιωσήφ με σεντόνι, το απέθεσε» στον Γολγοθά. Και έχει αποδειχθεί σε όλους ότι ο Λόγος δεν ήταν το σώμα, αλλά ότι ήταν το σώμα του Λόγου. Και αυτό το σώμα, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, ψηλάφησε ο Θωμάς και είδε πάνω του «τους τύπους των ήλων», τους οποίους υπέμεινε ο ίδιος ο Λόγος, βλέποντας τα καρφιά να καρφώνονται στο δικό του σώμα, και ενώ μπορούσε να το εμποδίσει, δεν το εμπόδισε, αλλά ο ασώματος οικειοποιούνταν τα ιδιώματα του σώματος σαν να ήταν δικά του. Εξάλλου, όταν το σώμα χτυπήθηκε από τον υπηρέτη, σαν να έπασχε ο ίδιος έλεγε: «γιατί με δέρνεις;» Και αν και άψαυστος εκ φύσεως, παρ' όλα αυτά έλεγε: «την πλάτη μου έδωσα σε μαστιγώσεις και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από φτυσίματα». Διότι όσα υπέφερε το ανθρώπινο στοιχείο του Λόγου, αυτά ο Λόγος, που ήταν ενωμένος με αυτό, τα απέδιδε στον εαυτό του, προκειμένου εμείς να μπορέσουμε να γίνουμε μέτοχοι της θεότητας του Λόγου.

Και: «Αυτόν που βδελύσσονται τα έθνη, οι δούλοι των αρχόντων· βασιλείς θα τον δουν και θα εγερθούν, άρχοντες και θα τον προσκυνήσουν». Και αλλού λέγει: «Εγώ δε δεν απειθώ ούτε αντιλέγω. Την πλάτη μου παρέδωσα σε μαστιγώσεις, και τις σιαγόνες μου σε ραπίσματα, το δε πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ταπείνωση των εμπτυσμών». 〈μθ'〉 Ότι θα τραπούν σε φυγή οι απόστολοι — ο Δαβίδ στον 〈λζ'〉 ψαλμό λέγει: «Οι φίλοι μου και οι πλησίον μου πλησίασαν και στάθηκαν απέναντί μου».

Αμέσως, λοιπόν, σε όσους ήθελαν να με χτυπήσουν παρέδιδα την πλάτη μου, και σε όσους με ύβριζαν αισχρά και με χτυπούσαν παρέδιδα τα μάγουλά μου, και δεν απέστρεφα το πρόσωπό μου καθώς γέμιζε από τα δικά σας φτύσματα, αλλά παρέμενα ακλόνητος, παραδίδοντας το σώμα μου έκθετο σε κάθε είδους ατιμώσεις και ύβρεις, χωρίς να αμύνομαι σε τίποτα και απέναντι σε κανέναν. Διότι μου αρκούσε το πατρικό θέλημα, στο οποίο, «γενόμενος υπήκοος», υπέμενα τα πάντα γνωρίζοντας ότι ο Κύριος που εξουσιάζει τα σύμπαντα ήταν παρών ως βοηθός μου. Γι' αυτό και κατέστησα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα, πεπεισμένος ότι η υπακοή προς τον Πατέρα δεν μου επιφέρει αισχύνη, τον οποίο έβλεπα διαρκώς να στέκεται δίπλα μου και σαν αγωνοθέτης να επιβλέπει τα γενόμενα και να δικαιώνει την υπομονή μου. Εάν, πάλι, κάποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι οι εναντίον μου ύβρεις και αυτός ακόμη ο θάνατος μου επιβλήθηκαν δικαίως για κάποια παραπτώματα, ας προσέλθει στο μέσον και ας αποδείξει εάν υπήρξε από εμένα κάποια αιτία ή αφορμή για τόσο μεγάλη ύβρη εναντίον μου. Εάν, βεβαίως, επιθυμεί κάποιος να κριθεί μαζί μου και να αποδείξει κάτι τέτοιο, ας με πλησιάσει, και αφού προσέλθει στο μέσον, ας σταθεί και ας με ελέγξει.

Διότι ο ίδιος κατέστησε τον εαυτό του ασθενή, όχι επειδή νικήθηκε από άλλον, αλλά επειδή με υπερβάλλουσα δύναμη κένωσε τον εαυτό του και έλαβε μορφή δούλου, αποκρύπτοντας και ταπεινώνοντας τον εαυτό του, και καθιστώντας τον ασθενή μέχρι θανάτου. Στην πτώση του, λοιπόν, και στην ασθένεια συγκεντρώθηκαν εναντίον του· αλλά και του επέβαλαν μαστιγώσεις· πράγμα που ακριβώς φανέρωνε και σε άλλον προφήτη, ο οποίος έλεγε εκ μέρους του: «Την πλάτη μου έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα σαγόνια μου σε ραπίσματα. Το δε πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών».

Σχετικά με το χωρίο: «Εμένα με υποστήριξες εξαιτίας της ακακίας μου»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα και τον Σύμμαχο, «εξαιτίας της απλότητάς μου»· επειδή ακριβώς «οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός στέκει άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν άνοιξε το στόμα του»· και «όταν τον λοιδορούσαν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε»· επιδεικνύοντας δε άκρα ανεξικακία, σιωπούσε όταν κατηγορούνταν, και όταν τον συκοφαντούσαν δεν απαντούσε τίποτα· αλλά και «παρέδωσε την πλάτη του σε μαστιγώσεις και τα μάγουλά του σε ραπίσματα· το δε πρόσωπό του δεν το απέστρεψε από την ντροπή των εμπτυσμών». Γι' αυτό λέει: «Εμένα δε με υποστήριξες εξαιτίας της ακακίας μου, και με στερέωσες ενώπιόν σου στον αιώνα». Σε όλα αυτά στο τέλος το προφητικό πνεύμα αναπέμπει ευχαριστήρια φωνή στον Θεό, λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, από τον αιώνα και έως τον αιώνα· γένοιτο, γένοιτο»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα: «βεβαιωμένα, βεβαιωμένα»· και σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Αμήν, αμήν»· εξού και ο Σωτήρας και Κύριός μας στους διαλόγους του, για την επιβεβαίωση αυτών που έλεγε, συνήθιζε να χρησιμοποιεί το: «Αμήν σας λέγω»· του οποίου το νόημα ερμήνευσε σαφέστερα ο Ακύλας λέγοντας: «βεβαιωμένα, βεβαιωμένα».

Διότι, όπως έλεγε πιο πάνω: «Εσύ γνώρισες την αφροσύνη μου, και τα παραπτώματά μου δεν κρύφτηκαν από εσένα», έτσι και τώρα, λέει, οι ονειδισμοί μου καθίστανται άξιοι της δικής σου γνώσης. Φανέρωνε δε γι' αυτά και στα προηγούμενα, λέγοντας: «Και οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονειδίζουν έπεσαν πάνω μου». Επειδή λοιπόν με τη δική σου κρίση και με το δικό σου πνεύμα υπέμεινα τους ονειδισμούς, καθώς και το γεμάτο αισχύνη πάθος, γι' αυτό λέω: «Εσύ γνωρίζεις τον ονειδισμό μου και την αισχύνη μου, και την εντροπή μου». Τη δική μου βέβαια αισχύνη τη γνωρίζεις, εφόσον δεν είναι ανάξια της δικής σου γνώσης. Και την εντροπή μου, την οποία υπέμεινα, «παραδίδοντας την πλάτη μου σε μαστιγώσεις και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα», τη γνωρίζεις. Δεν γνωρίζεις όμως με τον ίδιο τρόπο με εμένα εκείνους που με θλίβουν· διότι δεν είναι άξιοι της δικής σου γνώσης. Γι' αυτό για αυτούς λέω: «Ενώπιόν σου βρίσκονται όλοι όσοι με θλίβουν». Και βρίσκονται ενώπιόν σου με τέτοιο τρόπο, ως έχοντες επιλέξει τα αντίθετα προς εσένα· και με θλίβουν χωρίς να ωφελούνται καθόλου από τη δική μου θεραπεία, και με θλίβουν εξαιτίας της δικής τους απώλειας. Έπειτα προσθέτει: «Η καρδιά μου περίμενε ονειδισμό και ταλαιπωρία», το οποίο εξήγησε σαφέστερα ο Σύμμαχος λέγοντας: «Ο ονειδισμός έσπασε την καρδιά μου, και θλιβόμουν», ενώ ο Ακύλας λέει: «Ο ονειδισμός συνέτριψε την καρδιά μου, και απελπίστηκα». «Και περίμενα κάποιον να με συμπονέσει, και δεν υπήρξε, και κάποιον να με παρηγορήσει, και δεν βρήκα».

Έτσι, λοιπόν, και τον προφήτη Ελισσαίο τον περικύκλωνε πλήθος αγγέλων δορυφόρων. Γι' αυτό λέγεται ότι κανένα βλαπτικό δεν θα πλήξει εκείνον για τον οποίο προφητεύει ο ψαλμός· ούτε βέβαια μάστιγα θα εγγίσει το σκήνωμά του. Ως μάστιγα εμείς δεν εννοούμε αυτήν που αναφέρεται με την πιο κοινή σημασία· διότι με αυτήν μαστιγώθηκαν αναρίθμητοι άγιοι μάρτυρες του Θεού, και του ίδιου του Σωτήρα μας το σωματικό σκήνωμα και η σάρκα υπέστη βασανιστήρια από μάστιγες κατά τον καιρό του πάθους, σύμφωνα με την προφητεία που αναφέρει για αυτόν: «Την πλάτη μου έδωσα σε μάστιγες, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα»· γι' αυτό πρέπει να θεωρήσουμε ότι ως μάστιγα εδώ δηλώνεται το πλήγμα από δαιμονική ενέργεια, όπως αυτές που έχει λεχθεί ότι ο ίδιος ο Σωτήρας θεράπευε και γιάτρευε στους ανθρώπους, δηλαδή τις μάστιγες των ακαθάρτων δαιμόνων. Τέτοιου είδους μάστιγα, λοιπόν, λέει ο παρών λόγος ότι δεν θα πλησιάσει το σκήνωμα του προφητευόμενου, επειδή φυλάσσεται από τους αγγέλους που έχουν οριστεί για να τον φρουρούν, οι οποίοι μάλιστα λέγεται ότι θα τον σηκώσουν στα χέρια τους μετέωρο, για να μην προσκρούσει σε λίθο το πόδι του. Και ως σκήνωμά του, κατά έναν μεν τρόπο, θα πεις ότι είναι η Εκκλησία του, σύμφωνα με το: «Έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ»· έτσι και ως περισσότερα σκηνώματα ο λόγος αυτός εννοεί τις εκκλησίες που βρίσκονται σε όλη τη γη: «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων!».

Ψ. Του ιδίου. ΚΣΤ΄. Και θα γνωρίσουν οι Χαναναίοι τα πρόβατα που φυλάσσονται για μένα, διότι είναι λόγος Κυρίου. Και θα πω προς αυτούς: Αν είναι καλό ενώπιόν σας, δώστε τον μισθό μου, ή αρνηθείτε τον· και όρισαν τον μισθό μου σε τριάντα αργύρια· και τα έριξα στον οίκο του Κυρίου, στο χωνευτήριο. Και απέρριψα τη δεύτερη ράβδο .......... για να διαλύσω τη διαθήκη ανάμεσα στον Ιούδα, και ανάμεσα στον Ισραήλ. Διότι, τι άραγε από τα συν ... των επί του Κυρίου και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού δεν είχε προγνωστεί και προειπωθεί στους ιερούς προφήτες του Θεού ........ διότι η εκ παρθένου γέννησή του και η της γέννησης ............ .... λή και η ρίζα από την οποία γεννήθηκε κατά σάρκα· και τα ........... παράδοξα κατά την έλευσή του μέσω των ανέκαθεν προφητών .... αξιώθηκε της καταγραφής υπό του θείου Πνεύματος· επιπλέον δε, προδήλωσαν και τον θάνατο και το είδος αυτού, μην παραλείποντας ...... ούτε τις μαστιγώσεις και τους εμπτυσμούς, τα ραπίσματα και τις ύβρεις που υπέμεινε· αλλά φανέρωσαν και εκείνον που τον πρόδωσε σε όσους τον επιβουλεύονταν, (ότι δηλαδή ήταν ένας από τους) μαθητές· μάλιστα, το θείο Πνεύμα τον στηλίτευσε ονομαστικά μέσω του Ιερεμία, λέγοντας: η αμαρτία του Ιούδα είναι γραμμένη με σιδερένια γραφίδα, με αδαμάντινο νύχι.

Ψ. ΚΕ΄. Έτσι λέει ο Κύριος: Ποιο είναι αυτό το έγγραφο του διαζυγίου της μητέρας σας, με το οποίο την απέπεμψα; Ή σε ποιον δανειστή σας έχω πουλήσει; Ιδού, εξαιτίας των αμαρτιών σας πουληθήκατε, και εξαιτίας των ανομιών σας απέπεμψα τη μητέρα σας· διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος που να υπακούει· μήπως το χέρι μου δεν έχει τη δύναμη να σώσει; Ή μήπως δεν έχει την ισχύ να ελευθερώσει; Ιδού, με την επιτίμησή μου θα ερημώσω τη θάλασσα και θα μετατρέψω ποταμούς σε έρημο, και τα ψάρια τους θα ξεραθούν από την έλλειψη νερού, και θα πεθάνουν από τη δίψα. Θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι, και θα κάνω το κάλυμμά του σαν τρίχινο σάκο· ο Κύριος, ο Θεός, μου δίνει γλώσσα διδαχής, για να γνωρίζω πότε πρέπει να πω λόγο· κάθε πρωί διευθέτησε για εμένα, μου πρόσθεσε αυτί για να ακούω, και η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου· και εγώ δεν απειθώ ούτε αντιλέγω· την πλάτη μου την έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών· και ο Κύριος, ο Θεός, έγινε βοηθός μου· γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα· και γνώριζα ότι δεν θα ντροπιαστώ· διότι με πλησιάζει αυτός που με δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που θα δικαστεί μαζί μου; Ας με πλησιάσει· ιδού, ο Κύριος, ο Θεός, με βοηθά, ποιος θα με βλάψει; Ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν ένδυμα, και ο σκόρος θα σας καταφάγει· ποιος ανάμεσά σας είναι αυτός που φοβάται τον Κύριο;

Σαφώς η θεότητα του Λόγου αποδεικνύεται και διά των προκειμένων, ότι δηλαδή προϋπήρχε της ενανθρωπήσεως, και ότι, αφού ενανθρώπησε, επρόκειτο να υποστεί αυτά που έχουν αναγραφεί στα ευαγγέλια. Διότι ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι αυτός που δηλώνει, «μήπως δεν έχει δύναμη το χέρι μου;», και τα εξής μέχρι το, «θα ενδύσω τον ουρανό με σκοτάδι, και σαν σάκο το περιβόλαιό του», παρά ο Λόγος του Θεού; Αυτός, λοιπόν, αφού είπε τόσο μεγάλα λόγια, συνεχίζει λέγοντας: «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα διδαχής, για να γνωρίζω πότε πρέπει να αρθρώσω λόγο»· και πάλι προσθέτει τα υπόλοιπα, λέγοντας: «Εγώ όμως δεν απειθώ, ούτε αντιλέγω· παρέδωσα την πλάτη μου σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα», και τα όσα ακολουθούν μέχρι το, «διότι πλησιάζει σε εμένα αυτός που με δικαιώνει». Διότι, βεβαίως, λέμε ότι ο Λόγος έπαθε δυνάμει, συμπάσχοντας με τον άνθρωπο τον οποίο προσέλαβε.

Έχεις και εδώ Κύριο αυτόν που αποστέλλεται και αυτόν που αποστέλλει, δηλαδή τον Πατέρα και Θεό των πάντων, που κατά τη συνήθεια ονομάζεται Κύριος δύο φορές. 〈Από τον ίδιο〉. «Έτσι λέγει ο Κύριος: Ποιο είναι αυτό το βιβλίο του διαζυγίου της μητέρας σας, με το οποίο την απέπεμψα; Ή σε ποιον πιστωτή σας έχω πωλήσει; Ιδού, εξαιτίας των αμαρτιών σας πωληθήκατε και εξαιτίας των ανομιών σας απέπεμψα τη μητέρα σας, διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος, κάλεσα, και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει. Μήπως δεν έχει ισχύ το χέρι μου για να σας λυτρώσει; Ή δεν έχω δύναμη για να σας ελευθερώσω;» Έπειτα, προχωρώντας πιο κάτω στην ίδια προφητεία λέγει: «Εγώ όμως», λέει, «δεν απειθώ ούτε αντιλέγω. Την πλάτη μου έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών».

Ο ίδιος ο Κύριος, ομολογώντας ξεκάθαρα μέσα από αυτά την παρουσία Του ανάμεσα στους ανθρώπους, ελέγχει τον λαό των Ιουδαίων, επειδή δεν πρόκειται να Τον δεχτούν όταν έλθει ούτε να Τον υπακούσουν όταν τους καλέσει. Και αυτό, σαν να απολογείται, διδάσκει ότι υπήρξε η αιτία της δικής τους αποβολής· διότι, λέγει, εφόσον «ήλθα και δεν υπήρχε» ανάμεσά σας «άνθρωπος, και κάλεσα και δεν υπήρχε κανείς που να υπακούει», γι' αυτό, λέγει, «πουληθήκατε εξαιτίας των αμαρτιών σας», καθόσον εσείς οι ίδιοι, από μόνοι σας, γίνατε αποστάτες της δικής μου κλήσης, και όχι επειδή εγώ σας έδωσα «διαζύγιο» (βιβλίον αποστασίου). Είναι δε σαφές ότι αυτά απευθύνονται προς τον λαό της περιτομής. Συγχρόνως δε τους φανερώνει όσα τόλμησαν κατά το πάθος, λέγοντας: «Έδωσα την πλάτη μου σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα», και τα όσα ακολουθούν. Αλλά αυτά θα τύχουν της προσήκουσας ερμηνείας με την κατάλληλη ευκαιρία. 〈Από τον ίδιο〉. «Αυτά λέγει ο Κύριος: εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη. Γι' αυτό ο λαός μου θα γνωρίσει 〈το όνομά μου〉 κατά την ημέρα εκείνη, ότι εγώ είμαι αυτός που ομιλεί. Παρουσιάζομαι σαν την ωραιότητα πάνω στα βουνά, σαν τα πόδια εκείνου που φέρνει το χαρμόσυνο άγγελμα της ειρήνης, σαν εκείνον που ευαγγελίζεται αγαθά, διότι θα κάνω ξακουστή τη σωτηρία σου, λέγοντας: Σιών, ο Θεός σου θα βασιλεύσει. Υψώθηκε η φωνή των φρουρών σου, και με τη φωνή αυτή όλοι μαζί θα ευφρανθούν· διότι θα δουν κατά πρόσωπο (οφθαλμόν προς οφθαλμόν), όταν ο Κύριος ελεήσει τη Σιών».

Δ'. Καλό πράγμα είναι η ερημία και η ησυχία· και αυτό με το διδάσκει το όρος Κάρμηλος του Ηλία, η έρημος του Ιωάννη, το όρος του Ιησού, στο οποίο φαίνεται ότι αποσυρόταν συχνά, μένοντας μόνος με τον εαυτό του εν ησυχία. Καλό πράγμα είναι η λιτότητα· και αυτό με το διδάσκει ο Ηλίας που βρίσκει ανάπαυση κοντά στη χήρα, ο Ιωάννης που σκεπάζεται με τρίχες καμήλας, ο Πέτρος που τρέφεται με λούπινα αξίας ενός ασσαρίου. Καλό πράγμα είναι η ταπεινοφροσύνη, για την οποία υπάρχουν πολλά παραδείγματα από παντού, και πριν από όλα τα άλλα, ο Σωτήρας και Δεσπότης των πάντων, ο οποίος όχι μόνο ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι του σημείου να λάβει μορφή δούλου, ούτε μόνο υπέβαλε το πρόσωπό του στην αισχύνη των εμπτυσμών και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, Αυτός που καθαρίζει τον κόσμο από την αμαρτία, αλλά επιπλέον έπλυνε και τα πόδια των μαθητών του έχοντας περιβληθεί το σχήμα του δούλου.