Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 50:6

Εσύ μου απέστειλες προφήτες· για εμένα που ασθενούσα, έδωσες τον νόμο ως βοήθεια. Εσύ μου διακόνησες τα προς θεραπείαν μέσα, τα οποία είχαν παραβιαστεί· ανέτειλες φως σε όσους πλανώνταν· σε όσους αγνοούσαν, εσύ, ο πάντοτε παρών, επιδήμησες· ήλθες στην παρθενική μήτρα. Όντας ο αχώρητος Θεός, δεν θεώρησες αρπαγή το να είσαι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσες τον εαυτό σου λαμβάνοντας μορφή δούλου· ευλόγησες στο πρόσωπό σου τη δική μου φύση· για χάρη μου εκπλήρωσες τον νόμο, διακήρυξες την ανάσταση της πτώσης μου. Έδωσες την άφεση σε όσους κρατούνταν από τον Άδη· αποσόβησες την κατάρα του νόμου· εν σαρκί κατήργησες την αμαρτία· μου γνώρισες τη δύναμη της εξουσίας σου· στους τυφλούς απέδωσες την όραση· ανέστησες νεκρούς από τους τάφους· με έναν λόγο ανόρθωσες τη φύση· μου υπέδειξες την οικονομία της ευσπλαγχνίας σου· υπέμεινες τη βία των πονηρών· παρέδωσες τα νώτα σου σε μαστιγώσεις· και υπέβαλες τις σιαγόνες σου σε ραπίσματα· δεν απέστρεψες για χάρη μου το πρόσωπό σου από την αισχύνη των εμπτυσμάτων.

«Όλοι πλανηθήκαμε σαν πρόβατα· ο καθένας πλανήθηκε στον δικό του δρόμο. Και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας· και αυτός, εξαιτίας της κακουχίας, δεν ανοίγει το στόμα του. Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του μέσα στην ταπείνωσή του, διότι αφαιρείται από τη γη η ζωή του· εξαιτίας των αμαρτιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο. Και θα δώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του, και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του, επειδή δεν έπραξε ανομία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Και λίγο παρακάτω: «Γι' αυτόν τον λόγο, αυτός θα κληρονομήσει πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών, επειδή η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο, διότι δεν έπραξε ανομία, και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων· και ο ίδιος σήκωσε τις αμαρτίες πολλών, και εξαιτίας των αμαρτιών τους παραδόθηκε». Από αυτά είναι φανερό ότι ο Προφήτης δεν ομιλεί περί του λαού που οδηγήθηκε αιχμάλωτος στη Βαβυλώνα, όπως κάποιοι υπέθεσαν. Διότι πώς θα μπορούσε ο λαός να οδηγηθεί στον θάνατο εξαιτίας των αμαρτιών του λαού; Ή ποιος λαός, και ποιου λαού; Και πάλι: «Την πλάτη μου την έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών». Και πάλι: «Δεν είχε όψη, ούτε ομορφιά, αλλά η όψη του ήταν στερημένη τιμής, υστερώντας σε σύγκριση με τους υιούς των ανθρώπων».

Περί των παθών του Χριστού. Λέει ο Δαβίδ εκ προσώπου του Χριστού: Συναγωγή πονηρευομένων με περικύκλωσε. Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου. Απαρίθμησαν όλα μου τα οστά. Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο. Σε ποιον άλλον θα αποδώσεις αυτά παρά στον Χριστό, για τα οποία όλα το Ευαγγέλιο εξιστορεί σε απόλυτη συμφωνία; Αλλά και μέσω του Ησαΐα προείπε ο Χριστός για αυτά: Τον νώτο μου έδωσα σε μαστιγώσεις, και τις σιαγόνες μου σε ραπίσματα, το δε πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την αισχύνη των εμπτυσμών.

«Ας πει». Βλέπεις, το φανερώνει και το όνομα· διότι Ισραήλ σημαίνει είδος Θεού. Πολέμησαν λοιπόν οι Ιουδαίοι τον Χριστό, αφότου εμφανίστηκε επί της γης. «Και γαρ ουκ» (Και διότι δεν). Διότι δεν μπόρεσαν να σταθούν απέναντι στην αλήθεια, αλλά ματαιώθηκαν οι διαλογισμοί τους. «Επί του νώτου» (Στην πλάτη μου). Όπως λέει: έδωσα την πλάτη μου στα μαστίγια, διότι την περιέβαλαν με πληγές. «Εμάκρυναν». Προσθέτοντας ανομία στην ανομία (πάνω στην ανομία τους). «Κύριος». Διότι ο Χριστός συνέτριψε τη δύναμή τους, όταν είπαν: το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας. «Αισχυνθήτωσαν». Όσοι μίσησαν και δεν πίστεψαν στα μυστήρια που τελέστηκαν στη Σιών, αυτοί καταντροπιάστηκαν αιώνια. «Γενηθήτωσαν». Έχοντας πρόσκαιρη και [ανίσχυρη] ελπίδα. «Ος προ του». Δηλαδή, πριν από τον θάνατο στερήθηκαν τη δόξα του Θεού και τη χάρη. «Ου ουκ επλήρωσεν». Διότι ούτε χόρτασαν από τα αγαθά αυτής της ζωής ούτε απέκτησαν τα μέλλοντα. «Και τον κόλπον». Διότι δεν εισήλθαν στην αποθήκη σαν τα δεμάτια που έχουν σιτάρι, επειδή ήταν άδεια. «Και ουκ είπαν». Διότι δεν ήταν άξιοι ούτε για ευχαριστία ούτε για ευλογία. «Ευλογήσαμεν». Διότι ο πιστός λαός και ευλογείται και σώζεται εν Κυρίω. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. «Εκ βαθέων». Υποδηλώνει τον δεσποτικό τάφο, στον οποίο ο Χριστός τέθηκε για τρεις ημέρες. «Κύριε». Ο Χριστός προσεύχεται εκ προσώπου του Αδάμ, για να επιβεβαιώσει τη σάρκα.

Διότι ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός, από πολλή αγαθότητα, καθάριζε λεπρούς, χάριζε την όραση στους τυφλούς, θεράπευε χωλούς, έδιωχνε δαίμονες, ανέστησε εκ νεκρών τον τετραήμερο Λάζαρο, χόρτασε πέντε χιλιάδες ανθρώπους με πέντε άρτους, περπάτησε πάνω στη θάλασσα, μετέτρεψε το νερό σε οίνο, γιάτρεψε την αιμορροούσα, επανέφερε στη ζωή τη νεκρή κόρη του αρχισυναγώγου και έκανε πολλά άλλα μυστήρια άξια θαυμασμού. Οι δε Ιουδαίοι, κινούμενοι από φθόνο και κακία, άλλοτε λιθοβολούσαν τον Κύριο, άλλοτε προσπαθούσαν να τον κατακρημνίσουν, και στο τέλος τον οδήγησαν μέχρι και στον σταυρό. Αλλά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δεν μιμήθηκε την κακία των βλάσφημων Ιουδαίων· αντιθέτως, παρέδιδε τα νώτα του στα μαστιγώματα, σύμφωνα με τον προφήτη, και τις σιαγόνες του στα ραπίσματα· δεν απέστρεψε το πρόσωπό του από την αισχύνη των εμπτυσμάτων· και τέλος οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι και Εκείνος δεν αντιστάθηκε, δεν έφερε αντίρρηση. Όταν τον λοιδορούσαν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε· αλλά παρέδιδε τον εαυτό του σε Εκείνον που κρίνει δίκαια. Διότι δεν ήλθε κατά την πρώτη παρουσία Του για να κολάσει και να τιμωρήσει τους απίστους, αλλά θέλησε μέσα από τη μακροθυμία και την υπομονή να οδηγήσει τους πεπλανημένους στην αλήθεια.

Αυτός που είπε: «Πρέπει ο Υιός του ανθρώπου να πάθει πολλά, και να θανατωθεί, και να ταφεί, και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί»· αυτός που είπε: «Γκρεμίστε τον ναό τούτο, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· αυτός που είπε: «Εξουσία έχω να θέσω την ψυχή μου, και εξουσία έχω πάλι να την λάβω»· και, «Κανείς δεν την παίρνει από εμένα· εγώ από τον εαυτό μου την θέτω, και εγώ πάλι την λαμβάνω»· αυτός που επιτίμησε τον Πέτρο, ο οποίος λίγο πριν είχε μακαρισθεί για τα λόγια του: «Εσύ είσαι ο Χριστός ο Υιός του Θεού του ζώντος», έπειτα όμως, επειδή θεώρησε το πάθος ανάξιο γι' αυτόν, άκουσε: «Πήγαινε πίσω μου, σατανά· μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων»· αυτός που έστρεψε σταθερά το πρόσωπό του για να αναβεί στην Ιερουσαλήμ, ώστε να χορηγήσει σε όλους τη σωτηρία διαμέσου του πάθους του· αυτός που μέσω των προφητών προκήρυξε και το είδος του πάθους του, αφενός μέσω του Ιερεμία: «Εναντίον μου σκέφτηκαν πονηρό λογισμό, λέγοντας: Ελάτε να βάλουμε ξύλο στο ψωμί του, και να τον εξολοθρεύσουμε από τη γη», υποδηλώνοντας τον σταυρό· αφετέρου μέσω του Δαβίδ: «Μου έδωσαν χολή για τροφή μου, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι»· και, «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου· διαμοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο»· και μέσω του Ησαΐα: «Την πλάτη μου παρέδωσα σε μαστιγώσεις, και τα σαγόνια μου σε ραπίσματα, το δε πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών».

Ως μέγιστη ιατρεία προσέφερε τη δική του θεότητα στη φύση της ανθρωπότητας ως φάρμακο, φάρμακο δραστικότατο, φάρμακο παντοδύναμο. Αυτή ανέδειξε το ασθενικό σαρκίο δυνατότερο από τους αόρατους εχθρούς. Διότι, όπως ακριβώς ο σίδηρος γίνεται απρόσιτος όταν ενώνεται με το πυρ, έτσι και ο χόρτος της δικής μας φύσης, αφού ενώθηκε με το πυρ της θεότητας, έγινε απρόσιτος στον διάβολο. Και επειδή, όπως λένε οι ιατροί, τα αντίθετα αποτελούν θεραπείες των αντιθέτων, μέσω των αντιθέτων καταβάλλει τα αντίθετα: την ηδονή, μέσω των πόνων· την υπερηφάνεια, μέσω της ταπεινώσεως. Διότι όχι μόνο ταπείνωσε τον εαυτό του, όντας πλούσιος κατά τη θεότητα και γινόμενος άνθρωπος, αλλά και ανάμεσα στους ανθρώπους ταπείνωσε τον εαυτό του. Ποιος άλλωστε από τους ανθρώπους υπήρξε τόσο ταπεινός; Διότι δεν είχε πού να γείρει το κεφάλι του. Δεν διέθετε υποζύγιο, ούτε διπλό πανωφόρι, ούτε δεύτερο χιτώνα. Όταν τον λοιδορούσαν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες· όταν έπασχε δεν απειλούσε· σαν άκακο αρνί οδηγούνταν στη σφαγή, χωρίς να φιλονικεί, χωρίς να κραυγάζει. Όταν τον ράπιζαν, παρέδιδε πρόθυμα το μάγουλο σε εκείνον που τον χτυπούσε· δεν απέστρεψε το πρόσωπό του από την καταισχύνη των εμπτυσμάτων· αν και αποκαλούνταν Σαμαρείτης και δαιμονισμένος, αν και καταδιωκόταν, τα υπέμενε αυτά, ώστε κι εμείς να ακολουθήσουμε τα ίχνη του. Όλα αυτά τα επιτελούσε με την ευδοκία του Πατέρα. Διότι, όντας Υιός μονογενής εξ αυτού και ομοούσιος, φανέρωσε δημοσίως την πατρική Του αγάπη για εμάς.

κγʹ. Ο δίκαιος δεσμεύεται ως δύσχρηστος. Διότι ολέθρια βουλή εναντίον του εαυτού τους έχουν σκεφθεί εκείνοι που λεηλατούν τον λαό του Κυρίου και ταράσσουν τα μονοπάτια των ποδιών τους. Αλίμονο στην ψυχή τους! Κακά θα τους συμβούν, σύμφωνα με τα έργα τους, λέει ο Ησαΐας· αλλά για εμάς η πράξη έχει ήδη αποβεί πραγματικά ανακουφιστική και θεραπευτική του πόνου. Παραδίδω τα νώτα μου σε μαστιγώσεις, και τις παρειές μου σε ραπίσματα, και ανέχομαι την αισχύνη των εμπτυσμών, είπε εκείνος που ομιλεί στο βιβλίο του Ησαΐα. Γι' αυτό το πλάσμα των χεριών μου δεν θα ντροπιαστεί, δεν θα καταισχυνθεί.

Τι είναι πιο ασύνετο από την οργή; Εάν παραμείνεις χωρίς να οργιστείς, ντρόπιασες αυτόν που σε ύβρισε, επιδεικνύοντας έμπρακτα τη σωφροσύνη. Ραπίστηκες; Διότι και ο Κύριος. Εμπτύσθηκες; Αλλά και ο Δεσπότης μας. Διότι δεν απέστρεψε το πρόσωπό Του από την αισχύνη των εμπτυσμών.

ΛΗ΄. Οι μάρτυρες λοιπόν του Χριστού, ενώ τους οδηγούσαν στη φυλακή, έψαλλαν: Μας δοκίμασες, Θεέ, μας καθάρισες με φωτιά, όπως καθαρίζεται το ασήμι· μας έβαλες μέσα στην παγίδα, έβαλες θλίψεις στις πλάτες μας, ανέβασες ανθρώπους πάνω στα κεφάλια μας. Απομένει, λοιπόν, να περάσουμε μέσα από φωτιά και νερό, για να μας οδηγήσεις στην αναψυχή. Και όταν ολοκληρώθηκε η προσευχή, έλεγε στον εαυτό του ο μέγας Αρτέμιος: Ιδού, τα στίγματα του Χριστού έχουν χαραχθεί στο σώμα σου· απομένει λοιπόν να παραδώσεις και αυτήν την ίδια την ψυχή σου μαζί με το υπόλοιπο αίμα σου. Και φέρνοντας στον νου του εκείνο το προφητικό λόγιο έλεγε: Ιδού, έδωσα την πλάτη μου σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα· αλλά τι περισσότερο από τον Δεσπότη μου υπέμεινα ο ανάξιος; Κι Εκείνος καταξεσχίστηκε από τα μαστίγια· κι Εκείνου το πρόσωπο δέχθηκε ραπίσματα και κολαφισμούς, και υπέστη γροθιές σε όλο Του το σώμα, φόρεσε ακάνθινο στεφάνι, και με τα χέρια δεμένα πίσω, γυμνός καρφώθηκε στον σταυρό για τη δική μου αμαρτία και παράβαση, Αυτός που δεν γνώρισε αμαρτία, ούτε έπραξε δόλο με το στόμα Του. Πολλά είναι, επομένως, τα παθήματα του Δεσπότη μου· βρίσκομαι πολύ μακριά από τη δική Του μακροθυμία και ανοχή, ο ταλαίπωρος· χαίρομαι λοιπόν και αγαλλιώ, καθώς λαμπρύνομαι με τα παθήματα του Δεσπότη μου.

Όταν δε το προφητικό πνεύμα ομιλεί εκ μέρους του προσώπου του Χριστού, λέγει τα εξής: «Εγώ άπλωσα τα χέρια μου σε λαό απειθή και αντιδραστικό, σε αυτούς που πορεύονται σε οδό μη καλή.» Και πάλι: «Την πλάτη μου παρέδωσα σε μαστιγώσεις και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και δεν απέστρεψα το πρόσωπό μου από την ντροπή των εμπτυσμών. Και ο Κύριος έγινε βοηθός μου· γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έθεσα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα, και γνώριζα ότι δεν θα καταισχυνθώ, διότι πλησιάζει αυτός που με δικαίωσε.» Και πάλι, όταν λέγει: «Αυτοί έβαλαν κλήρο για τον ιματισμό μου», «και τρύπησαν τα πόδια μου και τα χέρια μου.» «Εγώ δε κοιμήθηκα και ύπνωσα και αναστήθηκα, διότι ο Κύριος με αντιλήφθηκε.» Και πάλι, όταν λέγει: «Μίλησαν με τα χείλη, κούνησαν το κεφάλι», λέγοντας, «Ας σώσει τον εαυτό του» — ότι όλα αυτά έγιναν στον Χριστό από τους Ιουδαίους μπορείτε να το μάθετε. Διότι, όταν σταυρώθηκε, στρέβλωναν τα χείλη και «κουνούσαν τα κεφάλια», λέγοντας: «Αυτός που ανέστησε νεκρούς, ας σώσει τον εαυτό του.» Όταν, όμως, το προφητικό πνεύμα ομιλεί προφητεύοντας τα μέλλοντα να συμβούν, λέγει τα εξής: «Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ· και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη και θα ελέγξει λαό πολύ, και θα μετατρέψουν τα μαχαίρια τους σε άροτρα και τις λόγχες τους σε δρέπανα. Και δεν θα σηκώσει μαχαίρι έθνος εναντίον έθνους και δεν θα μάθουν πλέον να πολεμούν.»

Ερμηνεύοντας δε ο Χριστός μέσω του προφήτη γιατί θα τα υποστούν αυτά, λέει: «Εξαιτίας μου σας συνέβησαν αυτά, με λύπη θα κοιμηθείτε», «εγώ δε δεν απειθώ ούτε αντιλέγω. Την πλάτη μου έδωσα σε μαστιγώσεις και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και δεν απέστρεψα το πρόσωπό μου από την ντροπή των εμπτυσμών, και ο Κύριος έγινε βοηθός μου». Ονομάζει βοήθεια την πατρική ευδοκία και, επιβεβαιώνοντας την τέλεια ενανθρώπησή του, λέει ότι όλη η βοήθεια προέρχεται από τον Πατέρα, τιμώντας την πατρική αρχή. Και «για τον λόγο αυτόν δεν ντράπηκα», λέει, «αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα και γνώριζα ότι δεν πρόκειται να καταντροπιαστώ· διότι πλησιάζει αυτός που με δικαίωσε», δηλαδή ο Πατέρας, για τον οποίο έλεγε ότι «ο Πατέρας» είναι πάντοτε «μαζί μου».

Αλλά τέτοιου είδους δόγματα ας αφεθούν στο δικό του μυαλό, ο οποίος δεν έκρινε σωστό να αποδώσει καμία απολύτως μορφή εδώ στον Χριστό. Ο δε θεσπέσιος Απόστολος, διασαφηνίζοντας το μυστήριο του Χριστού, εκτός από τη μία, δηλαδή τη θεία, έχει εισαγάγει σε εμάς και άλλη μορφή, εκείνη του δούλου, και ότι ο Χριστός έλαβε ανθρώπινο ομοίωμα και βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος. Γι' αυτό, όσοι πείθονται στον Παύλο και ομολογούν δύο μορφές στο πρόσωπο του Χριστού, μέσω των οποίων δηλώνονται οι φύσεις Του, γνωρίζουμε ότι ο άνθρωπος που είναι ομοιοπαθής με εμάς και φέρει το ίδιο σχήμα, είναι περιγραπτός. Αυτόν, όμως, ούτε το ανθρώπινο σχήμα δεν τον οδήγησε στην έννοια της περιγραφής, ούτε έδωσε προσοχή στον θείο Πέτρο που λέει: «Ότι ο Θεός εδόξασε τον Παίδα Του Ιησού» και έτσι έχει δογματίσει έναν Παίδα άμορφο και απρόσωπο. Τι λοιπόν θεωρήθηκαν από αυτόν η πλάτη και οι σιαγόνες, η μεν για να παραδίδεται σε μαστιγώσεις, οι δε σε ραπίσματα, ή η θεία πλευρά που διανοίχθηκε, και τα τρυπήματα των καρφιών; Αλλά αυτά γι' αυτόν είναι ανοησίες και ειπώθηκαν μάταια. Διότι ίσως και σε αυτά να είχε δάσκαλο τον δικό του Ευσέβιο, ο οποίος κενολογεί υποστηρίζοντας ότι η ανθρώπινη μορφή του Χριστού έχει μεταβληθεί εξ ολοκλήρου και δεν παραμένει καθόλου στη δική της ιδιότητα.

Τι είναι πιο υψηλό ή πιο σεβάσμιο από αυτά; Τι είναι πιο γλυκύ ή πιο χαριτωμένο από αυτά; Διότι, ενώ υπήρχε η δυνατότητα να τιμωρήσει και να ανοίξει διάπλατα το στόμα της γέενας, και να επιφέρει μύριες και ανυπόφορες πληγές, και θανάτους πρωτοφανείς και παράδοξους για τα μύρια και άπειρα παραπτώματα, δεν απείλησε, δεν τιμώρησε, δεν πρόσταξε να ανοίξει διάπλατα η γη και να καταπιεί τους πάντες ολοσχερώς, αλλά νικά η φιλανθρωπία. Διότι λέει, θα είμαι ίλεως στις αδικίες τους. Και εμείς, που και βιώσαμε αυτά και πιστέψαμε, προσφέρουμε πάντοτε τον επινίκιο και συνάμα ευχαριστήριο αίνο και την ευχαριστία σε Εκείνον που μας έσωσε, άδοντας και ψάλλοντας: Ποιος θα λαλήσει τις δυναστείες του Κυρίου, ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις του; Ποιος είναι ικανός να αναγγείλει τα ελέη του και τα θαυμάσια; Ποια γλώσσα θα μπορούσε να μιλήσει επάξια για το μέγεθος των ευεργεσιών; Ποιος λόγος θα μπορούσε να βρεθεί που να εξισώνεται με τη μεγαλειότητα των αγαθών που μας έχουν χαριστεί; Διότι όχι μόνο δεν τιμώρησε ούτε παρέδωσε στη γέενα, αλλά έγινε ίλεως στις αδικίες μας, και απεργάστηκε για εμάς το μυστήριο της σωτηριώδους οικονομίας, το οποίο βρίσκεται υπεράνω πάντων και ξεπερνά κάθε λογική. Πώς όμως και με ποιον τρόπο; Δεν τιμώρησε, αλλά τιμωρήθηκε· δεν επέφερε την πληγή, αλλά χτυπήθηκε μέσα στον αγαπητό οίκο· έδωσε τα νώτα του σε μαστιγώσεις και τα σιαγόνια του σε ραπίσματα.

Ας μας πουν, λοιπόν, οι υπερασπιστές του Ευσέβιου: ποια μορφή δέχεται τα ραπίσματα; Και ποιος γρονθοκοπείται και μαστιγώνεται; Και ποιανού η πλάτη παραδίδεται στα μαστίγια; Και ποιανού το πρόσωπο δεν αποστράφηκε την ντροπή των εμπτυσμών, και όλα τα άλλα όσα μας έχουν κηρυχθεί και έχουμε πιστέψει; Αλλά, αν δεν παραδεχτούν ότι τα υπέστη αυτά η μορφή του δούλου, εξάπαντος θα συμφωνήσουν με τον δάσκαλό τους ότι η άλλη μορφή δέχτηκε την πείρα αυτών, ή, σε κάθε περίπτωση, το μόνο που τους απομένει είναι να μυθολογούν θεωρώντας το πάθος κατά φαντασίαν, ώστε να περιπέσουν αναπόφευκτα σε ένα από αυτά τα άτοπα.

Αυτός ο Κύριος, ο οποίος είναι η οδός και ο Θεός, αφού ήλθε όχι για τον εαυτό του, αλλά για εσένα, για να γίνει για σένα πρότυπο κάθε αγαθού, δες σε τι ταπείνωση ήλθε, «λαμβάνοντας μορφή δούλου», Θεός Υιός Θεού, βασιλιάς υιός βασιλιά, δίνοντας ο ίδιος ιαματικά φάρμακα και θεραπεύοντας τους τραυματισμένους, ενώ εξωτερικά φαινόταν ως ένας από τους τραυματισμένους. Αλλά μην καταφρονήσεις το θεϊκό του αξίωμα, βλέποντάς τον εξωτερικά ταπεινωμένο ως όμοιο με εμάς. Για εμάς φανερώθηκε έτσι, όχι για τον εαυτό του. Αναλογίσου, την ώρα που κραύγαζαν: «σταύρωσον, σταύρωσον αυτόν», και συναθροιζόταν ο όχλος, πώς ήταν ταπεινωμένος περισσότερο από όλους. Όπως ακριβώς στην καθημερινή πραγματικότητα, εάν κάποιος είναι κακοποιός και λάβει καταδικαστική απόφαση από τον άρχοντα, τελικά γίνεται βδελυρός και εξουθενωμένος από όλο τον λαό, έτσι και ο Κύριος την ώρα του σταυρού, ως άνθρωπος που επρόκειτο να πεθάνει, εξευτελίστηκε από τους Φαρισαίους. Όταν δε πάλι τον έφτυσαν στο πρόσωπό του και του τοποθέτησαν ακάνθινο στεφάνι και τον ράπισαν, ποια ταπείνωση δεν ξεπέρασε; Διότι είναι γεγραμμένο ότι «την πλάτη μου έδωσα σε μαστιγώσεις και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών και τις σιαγόνες μου από τα ραπίσματα». Εάν, λοιπόν, ο Θεός κατήλθε σε τόσες ύβρεις, πάθη και ταπείνωση, εσύ που από τη φύση σου είσαι βόρβορος και θνητής φύσεως, όσο κι αν ταπεινωθείς, δεν πρόκειται να κάνεις τίποτα όμοιο με τον Δεσπότη σου;

ΙΕ'. Πρέπει αυτός που θέλει να εισέλθει μέσα από τη στενή πύλη στο σπίτι του ισχυρού, και να αρπάξει τα σκεύη του, να μην αναπαύεται στην καλοπέραση του σώματος, αλλά να ενδυναμώνεται από το αγαθό Πνεύμα, έχοντας στη μνήμη του εκείνον που είπε ότι σάρκα και αίμα δεν πρόκειται να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Και πώς πρέπει να ενδυναμωθεί κανείς στο πνεύμα; Πρέπει να προσέξει τον Απόστολο που λέει ότι η σοφία του Θεού θεωρείται μωρία από τους ανθρώπους. Και ο προφήτης πάλι: Είδα, λέει, τον Υιό του ανθρώπου, και η όψη του ήταν άτιμη, υστερώντας από όλους τους υιούς των ανθρώπων. Πρέπει, λοιπόν, αυτός που θέλει να γίνει υιός Θεού να ταπεινωθεί προηγουμένως με παρόμοιο τρόπο, και να θεωρηθεί μωρός και άτιμος, να μην αποστρέφει το πρόσωπό του από τα φτυσίματα, να μην επιδιώκει δόξα, ούτε ομορφιά αυτού του αιώνα, ούτε τίποτα παρόμοιο, να μην έχει πού να γείρει το κεφάλι, να ονειδίζεται και να εξουθενώνεται, και να θεωρείται από όλους αξιοκαταφρόνητος και καταπάτημα, να πολεμείται αφανώς και φανερώς, και να αγωνίζεται με τη διάνοια. Και τότε ο ίδιος ο Υιός του Θεού, αυτός βέβαια που είπε:

Πρέπει λοιπόν αυτός που θέλει να γίνει υιός Θεού να εξετάσει τον εαυτό του, αν η όψη του είναι «άτιμη, υστερώντας από όλους τους υιούς των ανθρώπων», αν ατιμάστηκε και δεν ταράχθηκε, αν έδωσε την πλάτη του στα μαστιγώματα και δεν αποστράφηκε το πρόσωπό του «από την αισχύνη των εμπτυσμών», μην αγαπώντας τη δόξα, αλλά απορρίπτοντάς την ακόμη και όταν του προσφέρεται, ούτε την ομορφιά του παρόντος αιώνα, αλλά να διώκεται και να μαστιγώνεται, να χλευάζεται από τη δύναμη του εχθρού και να εξουθενώνεται από όλους, κάνοντας τον εαυτό του κατώτερο και καταπατούμενο από όλους, μη έχοντας «πού να κλίνει την κεφαλή» και να αναπαυθεί, πολεμούμενος κρυφά και φανερά, ορατά και αόρατα μέσα σε μεγάλο αγώνα, υπομένοντας τον κόπο, αγωνιζόμενος με τον νου και προκόβοντας, ώστε να είναι αληθινά «υιός του Υψίστου». Διότι, ενώ περπατά πάνω στη γη, «το πολίτευμά του βρίσκεται στους ουρανούς», και ως σοφός βιάζεται να εισέλθει στην άνω πόλη. Και έτσι, βλέποντας ο Κύριος τον κόπο και τον αγώνα της ψυχής, ότι υπέβαλε τον εαυτό της στη στενή οδό στον αιώνα τούτο, τότε εμφανίζεται στην καρδιά του Εκείνος που είπε: «Θα κατοικήσω και θα περιπατήσω ανάμεσά τους». Τότε λαμβάνει δύναμη και ισχύ και δένει τον ισχυρό, διαρπάζει τα σκεύη του και παίρνει τα λάφυρα του ισχυρού, τα οποία είναι οι ψυχές που αιχμαλωτίζονται από την αμαρτία σαν τα ψάρια σε δίχτυ.

Και όπως ακριβώς στα ορατά αυτά πράγματα, εάν κάποιος είναι κακοποιός και καταδικαστεί από τον άρχοντα, καθίσταται πλέον βδελυρός και εξουθενωμένος από ολόκληρο τον λαό, έτσι και ο Κύριος κατά την ώρα του σταυρού, ως άνθρωπος που επρόκειτο να πεθάνει, εξευτελίστηκε από τους Φαρισαίους. Τότε πάλι έφτυσαν στο πρόσωπό του, του φόρεσαν ακάνθινο στεφάνι, τον ράπιζαν. Διότι είναι γεγραμμένο: «Την πλάτη μου παρέδωσα σε μαστιγώσεις, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από τα φτυσίματα, και τις σιαγόνες μου σε ραπίσματα». Εάν λοιπόν ο Θεός κατήλθε σε τόσες ύβρεις και πάθη και ταπείνωση, εσύ που εκ φύσεως είσαι βούρκος, που εκ φύσεως είσαι θνητός, όσο κι αν ταπεινωθείς, δεν έκανες τίποτα όμοιο με τον Δεσπότη σου. Ο Θεός ταπείνωσε τον εαυτό του για χάρη σου, και εσύ για τον ίδιο σου τον εαυτό δεν ταπεινώνεσαι, αλλά υπερηφανεύεσαι και κυριεύεσαι από έπαρση; Διότι ήρθε για να αναλάβει τα βάρη και τις θλίψεις και να σου δώσει τη δική του ανάπαυση. Και εσύ δεν θέλεις να βαστάξεις πόνους και πάθη, ώστε να μπορέσει το τραύμα σου να βρει θεραπεία;

Επομένως, στήθος και πλάτη, ώμους, βραχίονες, χέρια και τράχηλο πλάθουμε τώρα για αυτό το σώμα της πνευματικής ηλικίας. Και ως στήθος σε αυτό θα κατανοήσεις την ευσπλαχνία, στην οποία οι μαστοί της φιλανθρωπίας εκχέουν άφθονα το γάλα της ελεημοσύνης στα ορφανά και στις χήρες και σε όλους τους άλλους, σύμφωνα με τον άγιο που λέει: «Αδελφοί, αποκτήστε σπλάχνα οικτιρμών». Το από πού χορηγείται αυτό το γάλα στους μαστούς και πώς ενεργεί, θα το αφήσω σε εσάς να το αναζητήσετε. Ως πλάτη δε, το να σηκώνει κανείς πάνω του πρόθυμα τα ξένα βάρη και να περιφέρει στον εαυτό του τα στίγματα του Κυρίου Ιησού, καθώς λέει ο Απόστολος: «Εσείς οι δυνατοί να βαστάζετε τα βάρη των αδυνάτων», και πάλι: «Στο εξής ας μη μου προξενεί κανείς κόπους· διότι εγώ βαστάζω στο σώμα μου τα στίγματα του Κυρίου Ιησού». Και ο Κύριος λέει μέσω του προφήτη: «Την πλάτη μου, λέει, την έδωσα σε μαστιγώσεις και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα». Αυτά, ακόμη κι αν δεν έρθει καιρός για να τα πάθει κανείς, οφείλει ωστόσο πάντοτε να τα περιμένει και να προετοιμάζεται γι' αυτά ανά πάσα ώρα. Ως ώμους και βραχίονες, την υπομονή και την καρτερία στους πειρασμούς και στις θλίψεις, μέσω των οποίων και μαζί με τα οποία μπορούν να ενεργούν τα χέρια. Και ως χέρια εννοώ τη δραστηριότητα και την προθυμία προς κάθε υπακοή και εκπλήρωση των εντολών του Θεού, τα οποία χωρίς υπομονή και πολλή καρτερία κανείς δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να αποκτήσει.

Οι Ιουδαίοι, κινούμενοι από φθόνο και κακία, άλλοτε τον λιθοβολούσαν, άλλοτε προσπαθούσαν να τον κατακρημνίσουν, και τελικά τον οδήγησαν και στον σταυρό. 4. Αλλά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δεν μιμήθηκε την κακία των βλάσφημων Ιουδαίων, αλλά παρέδιδε την πλάτη του στα μαστιγώματα, σύμφωνα με τον προφήτη, και τα μάγουλά του στα ραπίσματα, και δεν απέστρεψε το πρόσωπό του από την ντροπή των εμπτυσμών· και τελικά, «οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός παραμένει άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει», χωρίς να αντιστέκεται, χωρίς να αντιλέγει· όταν τον βλασφημούσαν δεν ανταπέδιδε τις ύβρεις, όταν έπασχε δεν απειλούσε, αλλά παρέδιδε τον εαυτό του σε εκείνον που κρίνει· διότι δεν ήλθε κατά την πρώτη του παρουσία για να κολάσει και να τιμωρήσει τους απίστους, αλλά θέλησε με μακροθυμία να οδηγήσει τους πλανημένους στην αλήθεια· και μάθε την αγαθότητα του Κυρίου και τη μεγάλη του χρηστότητα· τον βλασφημούσαν οι Ιουδαίοι και έλεγαν:

Στον Ευθύμιο και στους υπόλοιπους αδελφούς. Ποια είναι αυτή η είδηση που ήχησε στα αυτιά της ταπεινότητάς μου; Ποιο είναι αυτό το άγγελμα που ξαφνικά εξέπληξε την άθλια ψυχή μου; Ακόμη και ο Ευθύμιος, το γνήσιο τέκνο μου, συγκαταλέγεται στους μάρτυρες μαζί με άλλους εννέα, των οποίων τα ονόματα είναι Εφραίμ, Αφροδίσιος, Αμμωνάς, Υπερέχιος, Στέφανος, Παρθένιος, Ηγήσιμος, Συμεών και Δωρόθεος. Παρά λίγο να μην το πιστέψω, παρά λίγο να διακόψω το γράψιμο, κυριευμένος ταυτόχρονα από δάκρυα και χαρά. Δόξα σε σένα ο Θεός, που σας περιέβαλε με λάμψη μέσα από τους μαρτυρικούς αγώνες. Βαστάξατε, αγαθά τέκνα, εσείς οι ίδιοι τα στίγματα του Χριστού στα τίμια μέλη σας, παραδώσατε ομοίως τα νώτα σας σε τόσα πολλά μαστιγώματα· αγιάστηκε η γη από τα αίματά σας. Από πού και πώς, ανάμεσα σε όλους, εσείς αξιωθήκατε αυτή τη δόξα; Μεγάλη είναι η παρρησία σας, νικηφόρα η απόκρισή σας απέναντι στον χριστομάχο Αντώνιο. Ευλογημένοι είστε από τον Κύριο, άγια απαρχή, στήλη ανδρείας για την Εκκλησία του Χριστού, πρότυπο προς μίμηση και αναζωπύρωση του μοναχικού τάγματος. Μία ώρα διαρκεί η τιμωρία και αιώνια η μισθαποδοσία, για λίγο τα επώδυνα και ατέλειωτα τα αγαθά. Πηγαίνετε και εσείς χρυσά μου τέκνα, ταχθείτε μαζί με τους ισάριθμούς σας μάρτυρες της Κρήτης. Προσευχηθείτε λοιπόν να ακολουθήσω κι εγώ, ο ανάξιος πατέρας σας, με την ευδοκία του Θεού. Άκουσε και ευφράνθηκε η Σιών, και αγαλλίασαν οι θυγατέρες της Βυζαντίδας, και κατά συνέπεια η ανατολή και η δύση, μακαρίζοντας τη θεοστεφάνωτη δεκάδα σας.

Προς το τέκνο Θεόδουλο. Δες πού περιπλανήθηκες, μεταβαίνοντας από τόπο σε τόπο, τέκνο μου Θεόδουλε. Και η μεν οδοιπορία δεν είναι αξιοθαύμαστη, αλλά είναι πάρα πολύ θαυμαστό ότι αγωνίστηκες μαρτυρικά στη Θεσσαλονίκη, δεχόμενος από τον ανίερο διακόσια μαστιγώματα. Ακούγοντας αυτά δόξασα τον Θεό, αγάπησα περισσότερο την ψυχή σου, αλλά εντούτοις και αγωνίασα, αναλογιζόμενος ποιο είναι το κρίμα του Θεού για το ότι περιπλανήθηκες έτσι εκεί· άραγε είναι απερισκεψία ή θεία οικονομία; Όσα λοιπόν προηγήθηκαν έγιναν κατά την ευδοκία του Θεού, υπέρ του οποίου και για τον οποίο τραυματίστηκες, παραδίδοντας την πλάτη σου σε μαστίγωση και φρουρούμενος ως θησαυρός της αλήθειας. Και βέβαια είσαι μακάριος, τέκνο μου, διότι δεν σπλαχνίστηκες και δεν λυπήθηκες τις σάρκες σου, αλλά δόξασας τον Χριστό στα μέλη του σώματός σου και έλαβες το έπαθλο της ομολογίας ενώπιον Θεού και ανθρώπων, και δεν πρόδωσες την πίστη. Και η Θεσσαλονίκη είναι στο πρόσωπό σου φερώνυμη, καθώς χάρισε τη νίκη σε σένα, που είσαι ξένος σε σχέση με τους αυτόχθονες.

Στο τέκνο Τιμόθεο. Τι άκουσα; Και εσύ, τέκνο Τιμόθεε, αγάπησες τον Θεό μαζί με τους μάρτυρες; Έδειξες μεγάλο ζήλο για τον Κύριο· αποχαιρετώντας τη φυγαδεία, παρέδωσες τον εαυτό σου στο μαρτύριο. Πόσο μακάρια είναι η απόφασή σου, πόσο θεόληπτη είναι η φλόγα της καρδιάς σου, με την οποία και παλαιότερα λαμποκοπώντας έγινες γνωστός για τα πολλά σου κατορθώματα. Τώρα όμως έλαμψες τελειότερα, αναδεικνυόμενος αληθινός μάρτυρας· μπορείς και εσύ με χαρά να πεις: «την πλάτη μου έδωσα σε μαστιγώσεις και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμάτων», όπως ο Χριστός για τον Χριστό, αν και δεν φαίνεται έτσι στους χριστοδιώκτες. Ευλογημένος ο Θεός που σε ενίσχυσε να καταξεσχιστείς με εκατόν πενήντα μαστιγώσεις και να μην προδώσεις τη σωτηρία, αλλά αντίθετα να ελέγξεις τον ασεβέστατο που τα μηχανεύτηκε, του οποίου οι μαστιγώσεις θα παραμείνουν αιώνιες, εφόσον βέβαια δεν μετανοήσει. Για μια στιγμή, καλέ αδελφέ, που πόνεσες, τι αιώνιο κλέος κέρδισες· προστέθηκες ως άγιος λίθος στην οικοδόμηση της ομολογίας του Χριστού, προς χαρά των αδελφών και συναθλητών σου, προς καύχηση εμού του αμαρτωλού καθώς και του θεοφιλέστατου αρχιεπισκόπου, αλλά και όλων των ευσεβών. Ποιος, ακούγοντας τον αγώνα σου, δεν θα σε υμνήσει; Ποιος από όσους σε γνωρίζουν δεν θα σε μακαρίσει; Σε εστεφάνωσε ο Χριστός από τον ουρανό, σε ασπάστηκε ο χορός των αγίων.

Στο τέκνο μου Ναυκράτιο. Τι είναι πιο χαροποιό από αυτό, το να ακούσω εγώ ο αμαρτωλός ότι εσύ, ο αγαπητός μου υιός, μαζί με άλλους επτά αδελφούς σου, των οποίων τα ονόματα βρίσκονται στο βιβλίο της ζωής, μαστιγωθήκατε υπέρ του Χριστού, του αγαθού μας Θεού; Δόξα σε Εκείνον που σας κάλεσε στην ομολογία της αλήθειάς Του. Δόξα σε Αυτόν που στερέωσε τις τίμιες ψυχές σας ώστε να προκινδυνεύσετε υπέρ των άλλων, για να μην πτοηθείτε ούτε να υποχωρήσετε από το πρόσωπο του αλάστορα, αλλά να ομολογήσετε την καλή σας ομολογία και για αυτήν, μαζί με τον Χριστό, να παραδώσετε την πλάτη σας στα μαστίγια. Προστεθήκατε ως ένας άλλος χορός ομολογίας στην Εκκλησία του Θεού, αυξήσατε το κλέος της εν Χριστώ αδελφότητας. Είστε όντως μακάριοι, ποθητοί μου, και τρισμακάριοι, μακάριες και οι κοιλιές που σας έφεραν στο φως. Αν δε πρέπει να πω κάτι και για εμένα, μακάριος είμαι και εγώ ο αμακάριστος και άθλιος, διότι αποκαλούμαι πατέρας τέτοιων τέκνων, υιών του Θεού και κληρονόμων του Χριστού. Ποια είναι αυτή η χαρά; Μήπως δεν είναι πιο ευχάριστη από κάθε άλλη χαρά; Ποια είναι αυτή η δόξα; Μήπως δεν είναι πιο θαυμαστή από τη δόξα εκείνων που φορούν τα στέμματα, το να φέρει κανείς τα στίγματα του Χριστού, τα ζωοποιά Του πάθη ως στεφάνια;

Άλλο. ΚΗ'. Αν ο Χριστός δεν είναι περιγραπτός, πώς λέει ο ίδιος: Τον νώτο μου έδωσα σε μαστιγώσεις, και τις σιαγόνες μου σε ραπίσματα· το δε πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την αισχύνη των εμπτυσμών; Διότι αυτά είναι ιδιώματα περιγραφής: νώτος που μαστιγώνεται, σιαγόνες που ραπίζονται, πρόσωπο που εμπτύεται. Επομένως, αν αληθεύει αυτός που έπαθε, ψεύδεται αυτός που λέει ότι δεν είναι περιγραπτός.

Μαστίγωσε δε τον Ιησού, είτε για να τους κάνει τη χάρη, είτε για να δείξει ότι τον καταδίκασε και αυτός, και ότι δεν πρόκειται να σταυρώσουν έναν αθώο άνθρωπο, αλλά έναν ατιμασμένο. Εκπληρώθηκε λοιπόν και το ρητό: «Την πλάτη μου έδωσα στις μαστιγώσεις.» «Τότε οι στρατιώτες του ηγεμόνα, αφού παρέλαβαν τον Ιησού στο πραιτώριο, συγκέντρωσαν γύρω του όλη τη σπείρα, και αφού τον έγδυσαν, του φόρεσαν έναν κόκκινο μανδύα, και αφού έπλεξαν ένα στεφάνι από αγκάθια, το τοποθέτησαν στο κεφάλι του, και ένα καλάμι στο δεξί του χέρι. Και πέφτοντας στα γόνατα μπροστά του, τον ενέπαιζαν λέγοντας: Χαίρε, ο βασιλιάς των Ιουδαίων. Και αφού τον έφτυσαν, πήραν το καλάμι και τον χτυπούσαν στο κεφάλι.» Εδώ εκπληρωνόταν ο λόγος του Δαβίδ: «Όνειδος σε άφρονα με παρέδωσες.» Διότι οι στρατιώτες, όντας ανόητοι, έπρατταν έργα αντάξιά τους. Τον μανδύα τον φόρεσαν αντί για πορφύρα, σαν σε βασιλιά, και το καλάμι το έδωσαν αντί για σκήπτρο, και το στεφάνι αντί για διάδημα. Τον προσκυνούσαν δε εμπαίζοντάς τον, διότι αυτό δηλώνει το να πέφτουν στα γόνατα, το να προσκυνούν. Δες δε πώς εξάντλησαν κάθε είδος ύβρεως, υβρίζοντας το μεν πρόσωπο με τα φτυσίματα, το δε κεφάλι με το στεφάνι, το δε χέρι με το καλάμι, το δε υπόλοιπο σώμα με τον μανδύα, και τα αυτιά με τα χλευαστικά λόγια.

Ποιος είναι ο κίνδυνος; Σχεδόν έχει μείνει χωρίς ψαλμωδίες και χωρίς φώτα, επειδή ακριβώς έμεινε και χωρίς επίσκοπο. Διότι, καθώς βρίσκεται πάνω στον δρόμο, σαν εκείνο το αμπέλι του Δαβίδ που κάποτε είχε καλά κλήματα και τώρα λεηλατείται από όλους τους περαστικούς, ούτε τον επίσκοπο έχει να παραμένει εκεί —διότι δεν αντέχει να παραδώσει την πλάτη του στα μαστίγια και τα μάγουλά του στα ραπίσματα—, ούτε, εφόσον ο επίσκοπος φεύγει εξαιτίας των φοβερών καταπιεστών, είναι επόμενο να παραμείνει στην εκκλησία κάποιος άλλος· διότι μαζί με την κεφαλή αποχωρεί και το υπόλοιπο σώμα. Εξάλλου, ακόμη και οι αξιωματούχοι που του παραχωρήθηκαν από τον κραταιό και άγιό μας αυθέντη και βασιλιά, οι οποίοι προηγουμένως ήταν εγκατεστημένοι γύρω από την εκκλησία, για αυτήν ακριβώς την αιτία εγκατέλειψαν τις πατρικές τους εστίες· και έχοντας εμπιστευθεί τους εαυτούς τους στην πυκνότητα του δάσους, κρύβονται εκεί.

Διότι, εκτός των άλλων, και ο συνάδελφός μου θα αναφέρει όσα πρέπει, για την κακεντρέχειά μου σχετικά με τα δικαιώματα της λίμνης και για το πώς εγώ είμαι δήθεν κάποιος σπουδαίος εδώ και με μεγάλη ισχύ, που συγκρατώ τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεως, εγώ που είμαι εκτεθειμένος στην ύβρη και την περιφρόνηση όλων, και έγινα κωφός και ταπεινώθηκα και σιώπησα, ευρισκόμενος μακριά από κάθε παρηγορητικό αγαθό, και έδωσα την πλάτη μου σε μαστιγώσεις και τις σιαγόνες μου σε ραπίσματα.