Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 53:12

Μακεδ. Λέμε ότι ενανθρώπησε, αλλά όχι ότι έλαβε ψυχή. Ορθ. Μην λες μόνο ότι ενανθρώπησε, αλλά και ότι σαρκώθηκε. Διότι, εάν δεν έλαβε έμψυχο σώμα, ούτε ενανθρώπησε. Μακεδ. Γιατί; Ορθ. Επειδή ένα άψυχο σώμα, το οποίο δεν έχει ενωθεί με λογική ψυχή, δεν είναι ανθρώπινο σώμα. Πώς λοιπόν, σαν την «κωφή οχιά που κλείνει τα αυτιά της, η οποία δεν θα εισακούσει τη φωνή εκείνου που την γητεύει», έτσι ακούτε τον Πέτρο που λέει στις Πράξεις των Αποστόλων ότι «Ούτε η ψυχή του εγκαταλείφθηκε στον άδη, ούτε η σάρκα του γνώρισε φθορά»; Και ο προφήτης Ησαΐας βοά: «Εάν δώσετε την ψυχή σας για την αμαρτία, θα δείτε σπέρμα μακρόβιο». Και ο Κύριος θα θελήσει με το χέρι Του να αφαιρέσει τον πόνο της ψυχής του, να του δείξει φως, και να τον πλάσει με σύνεση, να δικαιώσει τον δίκαιο που υπηρετεί καλά πολλούς· και τις αμαρτίες τους αυτός θα τις αναλάβει. Γι' αυτόν τον λόγο αυτός θα κληρονομήσει πολλούς, και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών. Επειδή παραδόθηκε στον θάνατο η ψυχή του, και συγκαταλέχθηκε ανάμεσα στους ανόμους, και ο ίδιος ανέλαβε τις αμαρτίες πολλών, και εξαιτίας της ανομίας τους παραδόθηκε». Μακεδ. Και εμείς γνωρίζουμε ότι σε πολλά σημεία αναφέρεται στην Αγία Γραφή ότι είχε ψυχή· αλλά έχει λεχθεί καταχρηστικώς, και όχι αληθινά. Ορθ. Όλα λοιπόν όσα έχουν λεχθεί γι' αυτόν και είναι ανθρώπινα, όπως η ακοή, η όραση, η όσφρηση, η φωνή, η γεύση, η επιθυμία, η λύπη, το θάμβος, η αδημονία, το βάδισμα, έχουν λεχθεί καταχρηστικώς, και όχι αληθινά; Μακεδ.

Όλοι εμείς πλανηθήκαμε σαν πρόβατα· ο κάθε άνθρωπος πλανήθηκε στον δρόμο του· και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας. Και αυτός, εξαιτίας της κακουχίας του, δεν ανοίγει το στόμα του· σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή. Και όπως ένας αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι και αυτός δεν ανοίγει το στόμα του. Μέσα στην ταπείνωσή του άρθηκε η κρίση του, αλλά ποιος θα μπορέσει να διηγηθεί τη γενεά του; Διότι η ζωή του αφαιρείται από τη γη, εξαιτίας των ανομιών του λαού οδηγήθηκε στον θάνατο. Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του, και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του. Επειδή δεν έπραξε ανομία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Και ο Κύριος θέλει να τον καθαρίσει από την πληγή· εάν προσφέρετε θυσία για την αμαρτία, η ψυχή σας θα δει μακρόβιους απογόνους. Και ο Κύριος θέλει να αφαιρέσει τον πόνο της ψυχής του, να του δείξει φως. Και να τον διαπλάσει με σύνεση, να δικαιώσει τον δίκαιο που υπηρετεί καλά πολλούς· και αυτός θα σηκώσει τις αμαρτίες τους. Για τον λόγο αυτόν θα λάβει ως κληρονομιά πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών· επειδή η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο, και συγκαταλέχθηκε ανάμεσα στους ανόμους. Και αυτός σήκωσε τις αμαρτίες πολλών· και παραδόθηκε εξαιτίας των αμαρτιών τους.

Ο Ζακχαίος είπε: Όλα όσα ανέφερες, είπες ότι ο προφήτης τα είπε για άνθρωπο. Ο Αθανάσιος: Αναφορικά με τον βραχίονα του Κυρίου που φανερώθηκε, ακούγοντας για βραχίονα του Θεού, εννοεί τη δύναμη του Θεού· διότι το Θείο δεν συντίθεται από μέλη. Ο Ζακχαίος είπε: Τον άκουσα να λέει: άνθρωπος που είναι σε τιμή, και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια. Ο Αθανάσιος: Μου φαίνεται ότι δεν προσέχεις τα λεγόμενα. Τον άκουσες να λέει: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Αναγγείλαμε ενώπιόν του σαν παιδί». Ο Ζακχαίος είπε: Ο βραχίονας του Κυρίου, τον οποίο ονομάζεις δύναμη, μεταβλήθηκε και έγινε παιδί; Ο Αθανάσιος: Δεν μεταβλήθηκε, μη γένοιτο· αλλά, λαμβάνοντας σάρκα, και ευρισκόμενη η δύναμη μέσα στη σάρκα σαν σε ναό, έγινε άνθρωπος· κατά τη σάρκα μεν όντας άνθρωπος, κατά το πνεύμα δε όντας Θεός. Και ως άνθρωπος μεν οδηγούνταν σε σφαγή· ως Θεός δε αναλάμβανε την αμαρτία του κόσμου. Διότι γι' αυτό και ο ίδιος θα κληρονομήσει πολλούς· και αφού έλαβε τα λάφυρα των ισχυρών δαιμόνων, τα διαμοίρασε· τους ανθρώπους, δηλαδή, τους οποίους εκείνοι είχαν από πολύ καιρό λαφυραγωγήσει.

Επειδή παραδόθηκε στον θάνατο η ψυχή του, και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων 〈διότι, κρεμάμενος ανάμεσα σε δύο ληστές, θεωρήθηκε ως ασεβής〉, εφόσον ο νόμος λέει: επικατάρατος είναι καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο. Ζακχαίος είπε: Δες, λοιπόν, είναι επικατάρατος. Αθανάσιος: Για τον λόγο αυτόν θα παραδοθούν οι πονηροί αντί του θανάτου του, και οι πλούσιοι αντί της ταφής του· διότι τον συγκατέλεξαν μεταξύ των ανόμων. Ζακχαίος είπε: Όπως λέει ο προφήτης: τη γενεά του ποιος θα την διηγηθεί; Εγώ, όμως, λέω τη γενεά του Ιησού· διότι ήταν υιός του Ιωσήφ, και οι αδελφοί του [ήταν] ο Ιακώβ, ο Ιωσής, ο Ιούδας και ο Σίμων. Και η μητέρα του η Μαρία. Αθανάσιος: Γι' αυτόν τον λόγο είπε ο προφήτης: τη γενεά του ποιος θα την διηγηθεί; Εάν κάποιος δεν είναι σοφός, δεν μπορεί να γνωρίζει ότι έχει γεννηθεί από το Άγιο Πνεύμα και την Παρθένο Μαρία. Ζακχαίος είπε: Το Άγιο Πνεύμα συνευρέθηκε με τη Μαρία αντί για άνδρα; Αθανάσιος: Βλέπεις ότι αναζητείται άνθρωπος σοφός, ο οποίος να δύναται να κατανοήσει ότι το Άγιο Πνεύμα δεν έχει σωματική συνεύρεση. Ζακχαίος είπε: Εσύ είπες ότι γεννήθηκε από το Άγιο Πνεύμα και την Παρθένο Μαρία. Αθανάσιος: Αλλά όχι με συνεύρεση, παρά με δημιουργία. Διότι, όπως ο πρώτος άνθρωπος προήλθε από τον Θεό και τη γη, όχι με συνεύρεση, αλλά με δημιουργία, έτσι να κατανοείς και τον Χριστό από το Άγιο Πνεύμα και την Παρθένο Μαρία. Ζακχαίος είπε: Γιατί, λοιπόν, τον αποκαλείτε και Χριστό;

Το δε «απέστρεψας» τίθεται αντί του «επέσχες». «Κατέλυσας από καθαρισμού αυτού». Το «κατέλυσας» τίθεται αντί του «κατήνεγκας». Κατήνεγκας λοιπόν, λέγει, δηλαδή τον προετοίμασας ώστε να γίνεται πιστευτό ότι είναι καθαρός. Διότι θεωρήθηκε ότι είναι πονηρός, και καταδικάστηκε ως αμαρτωλός, και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων.

Το ότι ο Χριστός επρόκειτο να σταυρωθεί στο μέσο της γης, είναι γραμμένο στον εβδομηκοστό τρίτο ψαλμό: «Ο δε Θεός, ο βασιλιάς μας προ των αιώνων, επιτέλεσε σωτηρία στο μέσο της γης». Και για το ότι ο Χριστός επρόκειτο να σταυρωθεί μαζί με ληστές, ο Ησαΐας λέει: «Και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων». Σχετικά δε με τα καρφιά και τον διαμερισμό των ιματίων του, ο εικοστός πρώτος ψαλμός λέει τα εξής: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα τα οστά μου· διαμοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Παρομοίως και ο προφήτης Ζαχαρίας για τα καρφιά είπε τα εξής: «Και θα του πουν: Τι είναι αυτές οι πληγές ανάμεσα στα χέρια σου; Και θα απαντήσει: Είναι αυτές με τις οποίες πληγώθηκα στον οίκο των αγαπητών μου». Σχετικά δε με το σκοτάδι, ο ίδιος προφήτης Ζαχαρίας λέει τα εξής: «Και εκείνη την ημέρα δεν θα υπάρχει φως· και θα υπάρχει ψύχος και πάγος για μία ημέρα, και η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο· και δεν θα είναι ούτε ημέρα ούτε νύχτα, και προς το βράδυ θα υπάρξει φως». Παρομοίως και ο προφήτης Αμώς είπε: «Και εκείνη την ημέρα, λέει ο Κύριος, θα δύσει ο ήλιος το μεσημέρι, και θα σκοτεινιάσει πάνω στη γη το φως κατά τη διάρκεια της ημέρας». Και ο προφήτης Ιωήλ λέει: «Ο ήλιος και η σελήνη θα σκοτεινιάσουν, και τα άστρα θα κρύψουν τη λάμψη τους».

Διότι ο Θεός είναι εκείνος που αθετήθηκε· το πάθος, όμως, ο θάνατος και η ανάσταση συνέβησαν στη σάρκα και την ψυχή του Θεού. Γι' αυτό ο Κύριος έλεγε στους Ιουδαίους: «Καταλύστε τον ναό αυτόν, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· όπως λέει ο προφήτης: «Επειδή παραδόθηκε στον θάνατο η ψυχή του», και όχι ο ίδιος ο Λόγος. Αλλά και ο Ιωάννης λέει: «Αυτός παρέδωσε την ψυχή του για εμάς». Πώς, λοιπόν, μπόρεσαν οι Ιουδαίοι να καταλύσουν τον ναό του Θεού και να χωρίσουν την αδιάλυτη σύγκραση που πραγματοποιήθηκε μεταξύ της σάρκας και του Λόγου, εάν, σύμφωνα με εσάς, με αυτόν τον τρόπο συνέβη η νέκρωση του σώματος;

Γι' αυτό ο ίδιος θα κληρονομήσει πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών, επειδή παραδόθηκε στον θάνατο η ψυχή του και συγκαταλέχθηκε ανάμεσα στους ανόμους· και ο ίδιος σήκωσε τις αμαρτίες πολλών και εξαιτίας των αμαρτιών τους παραδόθηκε.» Και πάλι ο ίδιος λέει: «Εγώ όμως είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και περιφρόνημα του λαού.

Διότι πότε δεν ήταν μαζί μας, αν υποτεθεί ότι είναι δημιουργημένος; Β. Πολύ σωστά μιλάς. Α. Αν λοιπόν λέγεται ότι ο Χριστός έγινε και Κύριος, θα πρέπει να εννοήσεις ότι εκένωσε τον εαυτό του, αναλαμβάνοντας το δουλοπρεπές μέτρο λόγω της ομοίωσής του με εμάς. Και ήταν, νομίζω, σοφό και αναγκαίο, όχι το να νικηθεί η θεία φύση από την ανθρώπινη κατάστασή μας, ούτε από την αδοξία της σάρκας, φέροντας ως ανεξάλειπτη την κατηγορία της δουλείας και την επίκτητη αδοξία, αλλά το να παραχωρήσει τη θέση της η ταπεινότητα της δουλείας στη δόξα της θεότητας. Επομένως, επειδή ακριβώς χρημάτισε ως δούλος για χάρη μας, και ανήλθε πάλι στην ενυπάρχουσα σε αυτόν και αναπόβλητη κυριότητα, η οποία είναι εδραιωμένη στους νόμους της φύσης του, λέγεται ότι κλήθηκε Κύριος και ότι έγινε ένα με εμάς λόγω της ανθρώπινης φύσης. Αν όμως, παραβλέποντας την αληθινή θεολογική θεώρηση, πρόκειται να προσάψουμε στον Λόγο όλα τα χαρακτηριστικά της σάρκας, δηλαδή όσα έγιναν και ειπώθηκαν εξαιτίας της σάρκας, θα διαπράξουμε όχι μικρή ασέβεια. Διότι γεννήθηκε υπό τον νόμο και μάλιστα έγινε ορατός και απτός και λίγο κατώτερος από τους αγγέλους, «και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, και οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή», και υπέστη αυτόν τον τόσο οικτρό θάνατο. Πρέπει λοιπόν άραγε να αποδώσουμε στη φύση του Λόγου, ακόμη και αν νοηθεί χωρίς τη σάρκα, την πιθανότητα να βρίσκεται σε αυτές τις τόσο ταπεινές καταστάσεις που πάσχουν σε μεγάλο βαθμό από αδοξία; Και τι συνάγεται από αυτό;

Ή δεν θα το πεις άραγε αυτό; Β. Βεβαιότατα. Α. Επειδή όμως φανερώθηκε ως άνθρωπος, υποβάλλοντας τον εαυτό του σε κένωση και παίρνοντας μορφή δούλου, έγινε ένα με εμάς και υποτάχθηκε στον Θεό, χωρίς να απεμπολήσει αυτό που ήταν, και χωρίς να ατιμάσει το μέτρο της ανθρωπότητας. Διότι συμπτώχευσε με εμάς, αν και ήταν πλούσιος ως Θεός. Γι' αυτόν τον λόγο τέθηκε και υπό τον νόμο, και συγκαταλέχθηκε στους δούλους και στους ανόμους, και υπέστη και τον ίδιο τον κατά σάρκα θάνατο. Αλλά ήταν αναγκαίο, αυτός που εκ φύσεως και αληθινά είναι Θεός και έχει αναπαλλοτρίωτη την αντίστοιχη δόξα, να μην περιοριστεί στα μέτρα της κενώσεως, αλλά να επανέλθει στην άνωθεν και εξ αρχής και κατά τρόπο ίδιο ενυπάρχουσα σε αυτόν τιμή, μαζί με τη μορφή που προσέλαβε. Ακούει, λοιπόν, ως άνθρωπος, αν και είναι εκ φύσεως Θεός και Υιός: «Εγώ σήμερα σε γέννησα» και «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Διότι, επειδή ακριβώς έγινε άνθρωπος και υπέβαλε τον εαυτό του σε κένωση, έγινε με αυτόν τον τρόπο και υπήκοος στον Θεό· εξαιρετικά αναγκαία και πρεπόντως συμμορφώνεται με τα μέτρα της κενώσεως, και αναγνώρισε ως Θεό μαζί με εμάς, Εκείνον που από τη φύση Του και αληθινά είναι δικός Του Πατέρας, αλλά δικός μας Θεός. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και εμείς οι ίδιοι, αν και έχουμε ως φυσική κατάσταση τη δουλεία στον Θεό, ονομάζουμε τον Θεό Πατέρα, αποκτώντας αυτό το προνόμιο μέσω της συμμορφώσεώς μας προς τον Υιό.

Λέμε, λοιπόν, ότι ο Μονογενής, αν και είναι κατά φύση Θεός και υπάρχει σε μορφή και ισότητα με τον Θεό και Πατέρα, κένωσε τον εαυτό του σύμφωνα με τις Γραφές, και έγινε άνθρωπος από γυναίκα, αποδεχόμενος όλα όσα προσιδιάζουν στον άνθρωπο, εκτός μόνο από την αμαρτία. Ένωσε δε τον εαυτό του με τρόπο άρρητο με τη δική μας φύση, με την εκούσια θέλησή του, ώστε, αναπλάθοντας την πάλι πρώτα στον εαυτό του και μέσω του εαυτού του προς εκείνο το κάλλος, εννοώ το αρχέγονο, και γινόμενος για εμάς ο δεύτερος Αδάμ, δηλαδή επουράνιος άνθρωπος, αφού αναδείχθηκε πρώτος από όλους και απαρχή εκείνων που αναδημιουργούνται σε καινότητα ζωής, με αφθαρσία φυσικά, δικαιοσύνη και αγιασμό που νοείται μέσω του Πνεύματος, να μεταδώσει πλέον μέσω του εαυτού του σε όλο το γένος τα αγαθά. Γι' αυτό, αν και υπάρχων κατά φύση ζωή, βρέθηκε ανάμεσα στους νεκρούς, προκειμένου, καταργώντας τον δικό μας θάνατο μέσα μας, να μας αναπλάσει στη δική του ζωή. Και ο ίδιος, ενώ είναι η δικαιοσύνη του Θεού και Πατέρα, έγινε για χάρη μας αμαρτία. Διότι, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, «Αυτός σηκώνει τις αμαρτίες μας», και συγκαταλέχθηκε μαζί μας ανάμεσα στους ανόμους, ώστε να μας δικαιώσει μέσω του εαυτού του, διαρρηγνύοντας το «καθ' ημών χειρόγραφο», και καρφώνοντάς το στον δικό του «σταυρό», σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Είδες πώς ο Δημιουργός και Κύριος των πάντων επανορθώνει τη φύση του; Διότι, επαναφέροντάς την στην αρχική της κατάσταση με το να γίνει σαν κι εμάς για χάρη μας, υπέμεινε τα δικά μας πάθη υπέρ ημών. Όταν δε κρεμάστηκε στον σταυρό, σταυρώθηκαν μαζί του δύο ληστές, πράγμα που ομολογουμένως αποτελούσε ύβρη σύμφωνα με τον σκοπό των Ιουδαίων, πλην όμως αποτελούσε και υπόμνηση της προφητείας που λέει: «και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων». Αλλά μέσω των δικών του παθημάτων καταφθάνουν σε εμάς τα αγαθά· διότι είναι αληθινό ότι «με την πληγή του εμείς ιαθήκαμε». Αυτοί οι δύο ληστές προτύπωναν τους δύο λαούς, εκ των οποίων ο μεν μέχρι τέλους επέδειξε αγνωμοσύνη και δεν ομολόγησε ότι υφίσταται την έσχατη αιχμαλωσία, την οποία υπέμεινε από τους Ρωμαίους, ως τιμωρία για τις ύβρεις του κατά του Χριστού, ενώ ο άλλος, ακριβώς στο τέλος, δεν απελπίστηκε ως προς την άφεση, αλλά διόρθωσε τη σκληρότητα των κακών μέσω της θεολογίας. Και βέβαια το ότι ο Κύριος ανέχθηκε τον σταυρό ανάμεσα στους ληστές, αποκάλυψε την παρουσία του προς τους δύο λαούς. Στους οποίους προσήλθε εκούσια, επιθυμώντας να ανανεώσει και τους δύο με την ενανθρώπησή του, έστω κι αν ο πρώτος, όπως ο ένας από τους ληστές, τον αρνήθηκε, λέγοντας «δεν έχουμε άλλο βασιλιά εκτός από τον Καίσαρα» και ζητώντας να πέσει το αθώο αίμα πάνω στο κεφάλι του και καυχιόμενος για τον φόνο ως δίκαιη πράξη, εξαιτίας των οποίων τόσο αυτοί όσο και εκείνος εξέπεσαν από κοινού από τη βασιλεία.

Διότι αυτός, ενώ ως Θεός βρισκόταν πέρα από κάθε πάθος, εντούτοις, ας το πω έτσι, την παρέδωσε (τη ζωή του), και αυτό υπέρ των αμαρτωλών. Πράγμα το οποίο άλλωστε θαύμασε και ο πάνσοφος Παύλος. Διότι είπε ότι: «Ο Θεός αποδεικνύει την αγάπη του για εμάς, διότι, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, στον κατάλληλο καιρό πέθανε υπέρ των ασεβών.» Και ο ίδιος ο Χριστός λέει κάπου: «Ο καλός ποιμένας θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των προβάτων.» Τη θυσίασε, λοιπόν, υπέρ ημών, διότι με τις πληγές του εμείς θεραπευτήκαμε, και αυτός ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας, και παραδόθηκε για τις αμαρτίες μας. «Ας αγιάζεται» λοιπόν, λέει, δηλαδή, ας θεωρείται άγιος, ή μάλλον ας ομολογείται. Και αυτό θα ταίριαζε στον Θεό, και μόνο σε Αυτόν, κυρίως και ειδικώς.

Αίρεται όμως και με άλλον τρόπο, και βρίσκεται πάνω από όλους τους ανθρώπους της γης η ζωή, δηλαδή η ύπαρξη του Μονογενούς, όταν νοείται έξω από τη σάρκα και προτού γίνει άνθρωπος σαν κι εμάς. Αυτού, λοιπόν, του οποίου η κατά σάρκα γέννηση είναι παράδοξη και υπερφυσική, αυτού και η ζωή και ο βίος υπερβαίνει το μέτρο των ανθρώπων της γης. Αλλά σαν να έλεγε κάποιος προς αυτά: Πώς αυτός που δεν γνώρισε αμαρτία υποβλήθηκε σε καταδίκη θανάτου και συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους; Διότι καταδικάστηκε ως αμαρτωλός. Ο Θεός και Πατέρας σχεδόν ορθώνεται απαντώντας και λέει: Εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο. Διότι ή αυτό λέει, ότι δηλαδή: Υπέμεινε εκούσια την καταδίκη του θανάτου υπέρ της αμαρτίας του λαού μου, ή ίσως και εκείνο.

θα αναλάβει]. Γι' αυτό αυτός θα κληρονομήσει πολλούς, και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών, επειδή η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, και ο ίδιος σήκωσε τις αμαρτίες πολλών και παραδόθηκε εξαιτίας των αμαρτιών τους.> Αφού κατηγόρησε τους Ισραηλίτες ότι σκότωσαν άδικα τον χορηγό της ζωής και τον αρχηγό της σωτηρίας όλων, στρέφει τον λόγο του προς τα πλήθη των εθνών και τους λέει τα εξής: Εάν προσφέρετε θυσία για την αμαρτία, η ψυχή σας θα δει μακρόβιο σπέρμα. Είναι σαν να λέει ξεκάθαρα: Ο Χριστός έδωσε τη ζωή του για εσάς, σας αγόρασε με το ίδιο του το αίμα, υπέμεινε τον σταυρό, περιφρονώντας την ντροπή, για να εξασφαλίσει τη σωτηρία σας. Εάν λοιπόν ανταποδώσετε και εσείς, και προσφέρετε ως οφειλόμενο χρέος την υπακοή σας, και υποτάξετε τον αυχένα σας στον δικό του ζυγό, τότε η ψυχή σας θα δει μακρόβιο σπέρμα, δηλαδή θα γίνετε κοινωνοί εκείνων που έχουν διατηρηθεί για τον αιώνιο βίο, δηλαδή των αγίων, οι οποίοι έχουν πλουτίσει από την ελπίδα της αιώνιας ζωής. Διότι στους Έλληνες δεν γινόταν κανένας λόγος περί της αναστάσεως των νεκρών, αλλά και μέχρι σήμερα το μυστήριο αυτό δεν γίνεται πιστευτό. Σχεδόν λένε το εξής: Καπνός είναι η πνοή στα ρουθούνια μας, και όταν αυτός σβήσει, το παν θα μεταβληθεί σε στάχτη και το πνεύμα θα διασκορπιστεί σαν αραιός αέρας.

Διότι, για να απομακρύνει την αμαρτία του κόσμου, αφού την ανέλαβε ο ίδιος πάνω του και πέθανε ένας υπέρ όλων, αυτός που αξίζει όσο όλοι μαζί, για τον λόγο αυτόν έγινε δούλος σε πολλούς. Και λέγοντας «σε πολλούς», εννοεί τα έθνη. Διότι το έθνος του Ισραήλ ήταν ένα. Και επειδή αυτός σήκωσε τις αμαρτίες τους, λέει, γι' αυτό θα κληρονομήσει πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών. Πάλι εδώ με το «πολλούς» θα κατανοήσεις αυτούς που προέρχονται από τα έθνη· διότι είναι μυριοπλάσιοι από αυτούς που προέρχονται από τον Ισραήλ. Ως «ισχυρούς» δε, εννοεί είτε τους αγίους αποστόλους είτε απλώς όλους τους δυνατούς εν Χριστώ, οι οποίοι διαθέτουν πνευματική ανδρεία, στους οποίους, επειδή ακριβώς έχουν νικήσει τον Σατανά, διανέμει λάφυρα. Διότι διανέμει στους αγίους με πλούσιο χέρι τις χορηγίες των πνευματικών χαρισμάτων. Διότι στον έναν δίνεται, λέει, μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσεως, και προφητείες και διακρίσεις πνευμάτων, και τα χαρίσματα των ιαμάτων. Εάν όμως στρέψουμε τη δύναμη του λόγου στους αγίους αποστόλους, λέμε το εξής: όλα τα έθνη ήταν σχεδόν σαν κτήμα του Σατανά, αλλά τα μοίρασε στους αγίους μυσταγωγούς αυτός που κληρονόμησε πολλούς. Διότι άλλοι κλήθηκαν μέσω του θεσπέσιου Πέτρου στην επίγνωση του Σωτήρα όλων μας Χριστού, ενώ άλλοι μέσω της μυσταγωγίας του θεσπέσιου Παύλου, ή κάποιου άλλου από τους αγίους αποστόλους, ελκύστηκαν στο φως της αλήθειας.

Μοίρασε, λοιπόν, σε αυτούς ο Σωτήρας, σαν κάποια σκύλα, δηλαδή λάφυρα πολέμου, την επιστροφή και την κλήση εκείνων που κάποτε βρίσκονταν σε πλάνη. Και ότι έπρεπε ο Χριστός, ο οποίος πέθανε για χάρη όλων, να αναγνωρίζεται ως δεσπότης των πάντων, το βεβαιώνει λέγοντας: Διότι παραδόθηκε στον θάνατο η ψυχή του, και συγκαταλέχθηκε ανάμεσα στους ανόμους, και ο ίδιος βάσταξε τις αμαρτίες πολλών, και εξαιτίας των αμαρτιών τους παραδόθηκε.

Και εμείς είμαστε λαός της βοσκής του και πρόβατα των χειρών του, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Επειδή όμως ομοιώθηκε σε όλα με τους αδελφούς, δηλαδή με εμάς, υποβάλλοντας τον εαυτό του σε κένωση, περιγράφεται ως κριάρι, νοείται όμως ως ηγέτης. Διότι τα κριάρια είναι πάντοτε οι προεξάρχοντες του κοπαδιού. Ο ίδιος λοιπόν είναι και δαμάλι, εξαιτίας του ότι τέθηκε υπό τον νόμο, αλλά και ως τράγος, σφάγιο υπέρ της αμαρτίας. Και επιπλέον κριάρι, ως ηγέτης. Τα ίχνη του οποίου έχοντας επιλέξει και σπεύδοντας να ακολουθούμε, θα βρεθούμε «σε καλή βοσκή, και σε τόπο παχύ», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, και θα καταλύσουμε σε ιερές αυλές. Διότι θα μας εγκαταστήσει στις άνω μονές, όντας ο ίδιος και κριάρι και αρχιποιμένας, και ως ένας από εμάς υπό τον νόμο, και υπεράνω του νόμου, ως Θεός ο ίδιος που είναι η πάσα δικαίωση, αν και «συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους», και υπέμεινε τη σφαγή για εμάς. Λαμβάνει επίσης μορφή και ως τρυγόνι και ως περιστέρι. Διότι αυτός είναι το μόνο νοητό και λαλίστατο τρυγόνι, το αληθινά εύγλωττο πτηνό, ο εξ ουρανού και άνωθεν, ο οποίος με τα ευαγγελικά κηρύγματα έθελξε τα υπό τον ουρανό· προς τον οποίο και η ίδια η νύμφη απευθύνθηκε, δηλαδή η εξ εθνών Εκκλησία: «Δείξε μου το πρόσωπό σου, και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου· διότι η φωνή σου είναι γλυκιά, και η όψη σου ωραία». Ο ίδιος είναι το απλό και άκακο και χωρίς δόλο περιστέρι. Διότι δεν βρέθηκε «δόλος στο στόμα του», σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Επειδή σχεδόν (θα εκφραστεί αυτό με τρόπο πιο σωματικό για χάρη της ωφέλειας στην πνευματική θεωρία) εγκατέλειψε τα ύψη της δικής του δόξας, και τρόπον τινά το χέρι του Πατρός, και κατήλθε στη γη από τον ουρανό, έγινε σαν κι εμάς και πήρε τη μορφή εκείνων που βρίσκονται στη γη, οι οποίοι είναι γεμάτοι πονηρία (διότι ο Υιός τους αποκάλεσε πονηρούς λέγοντας το εξής: «Αν λοιπόν εσείς, όντας πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε καλά δώρα στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας σας που είναι στους ουρανούς θα δώσει αγαθά σε εκείνους που του τα ζητούν»). Λέμε, λοιπόν, ότι σχεδόν μεταμορφώθηκε και ο ίδιος σε φίδι, αποκλειστικά εξαιτίας της ομοιότητάς του με εμάς και του ότι έλαβε το ίδιο σχήμα. Διότι ο άνθρωπος είναι πονηρός, αν συγκριθεί με την αγαθότητα του Θεού. Συνεπώς, η ράβδος μεταβλήθηκε σε φίδι. Διότι ο Μονογενής έγινε άνθρωπος και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, και χαρακτηρίστηκε μαζί μας πονηρός, μολονότι εκ φύσεως είναι αγαθός, ή μάλλον είναι η ίδια η αγαθότητα. Αλλά το ότι εμείς αποδεχθήκαμε τον Μονογενή που έγινε όμοιος με εμάς, ενώ τα πλήθη των Ιουδαίων δεν τον αγάπησαν (διότι τρόπον τινά τον απέφυγαν τρεπόμενοι σε φυγή), καθίσταται σαφές από τις ιερές Γραφές. «Διότι ο Μωυσής έφυγε από μπροστά του». Επειδή, λοιπόν, τον θεώρησαν πονηρό, δεν τον πλησίασαν με πίστη, αλλά αντίθετα τον σκότωσαν και τον σταύρωσαν μαζί με πονηρούς.

«Άγια των αγίων είναι στον Κύριο.» Κατανόησε λοιπόν ότι προστάζει να θυσιάζεται η αμαρτία, δηλαδή η θυσία υπέρ της αμαρτίας. Και αυτό βέβαια ήταν ένας τράγος ως τύπος του Χριστού, ο οποίος για εμάς, όπως είπα, έγινε αμαρτία. Διότι «συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων» και συσταυρώθηκε με ληστές, και έγινε κατάρα. Επειδή είναι γραμμένο: «Επικατάρατος καθένας που κρέμεται επί ξύλου.» Αλλά και ταπείνωσε τον εαυτό του σε αυτά για εμάς κατ' οικονομίαν. Ήταν όμως και είναι άγιος, όχι κατά μέθεξη λαμβάνοντάς την από κάποιον άλλον όπως εμείς, αλλά μάλλον εκ φύσεως ο ίδιος ως Θεός. Διότι πιστεύουμε ότι δι' αυτού αγιάζεται η κτίση, είτε ονομάσεις τους αγγέλους, είτε αυτό που υπερέχει ακόμη περισσότερο σε δόξα, είτε το υψηλότερο και ανώτερο, εννοώ τους Θρόνους και τις Αρχές, είτε μου αναφέρεις τα ίδια τα Σεραφείμ. Δεν θα μπορούσαν με κανέναν άλλον τρόπο να αγιαστούν αυτά, παρά μόνο από τον Πατέρα, διά του Υιού, εν Πνεύματι.

Άλλο. Ο προφήτης Ησαΐας, ομιλώντας για τον Σωτήρα, λέει κάπου με σαφήνεια: «Γι' αυτό, αυτός θα κυριεύσει πολλούς, και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών, επειδή η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο». Αν λοιπόν αυτός μοιράζει στους αγίους τις τιμές, πώς θα πούμε γι' αυτόν ότι δεν μπορεί να παρέχει σε κάποιους αυτό που θα ήθελε; Και αν ο Πατέρας εργάζεται τα πάντα δια του Υιού, και ένα από όλα αυτά είναι και η διανομή των βραβείων στους αγίους, αυτός πάλι θα είναι που τα δίνει, έχοντας μέσα του τον Πατέρα.

Μας λύτρωσε, λοιπόν, ο Χριστός, ο Οποίος νοείται στο πρόσωπο του Δαβίδ. Διότι, επειδή έβλεπε τον θάνατο να εξολοθρεύει τους ανθρώπους πάνω στη γη, έγινε παράκλητος για εμάς προς τον Πατέρα· διότι προσέφερε τον εαυτό Του για εμάς και υποβλήθηκε εκουσίως στον θάνατο, και εξευμένισε τον ολεθρευτή, λέγοντας ότι δική Του είναι η αμαρτία. Όχι επειδή διέπραξε την αμαρτία, αλλά διότι, σύμφωνα με τις Γραφές, «Αυτός σηκώνει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς, και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων», αν και δεν γνώριζε αμαρτία· «και έγινε κατάρα για εμάς». Έπρεπε δε, λέει, να πάθει ο ποιμένας μάλλον παρά τα πρόβατα· διότι, ως καλός ποιμένας, έδωσε τη ζωή Του για τα πρόβατα. Έπειτα, κατόπιν θείας υπομνήσεως, ο θεσπέσιος Δαβίδ, εκεί όπου είδε τον ολεθρευτή άγγελο να αδρανεί πλέον και να στέκεται (διότι τον είδε, λέει, κοντά στο αλώνι), αφού έστησε εκεί θυσιαστήριο, προσέφερε στον Θεό ολοκαυτώματα και ειρηνικές θυσίες (αυτά αποτελούν είδη και τρόπους θυσιών σύμφωνα με τον νόμο). Και μέσω του αλωνιού θα εννοήσεις την Εκκλησία, στην οποία αφού έφτασε ο θάνατος, στάθηκε πλέον και καταργήθηκε, και ο ολεθρευτής μάζεψε την άλλοτε φοβερή και καταστροφική του χείρα· διότι είναι οίκος της κατά φύσιν ζωής, δηλαδή του Χριστού.

Και ο Μωυσής και ο Ελεάζαρ θα μπορούσαν να είναι τύπος του ενός Αρχιερέα και Νομοθέτη Χριστού, ο οποίος διανέμει στον λαό τα λάφυρα, ενώ παρίστανται άγιοι άγγελοι, των οποίων τύπος θα ήταν οι άρχοντες των πατριών της συναγωγής. Ή μήπως δεν συμφωνείς ότι υπάρχουν πολλοί άγιοι άγγελοι στη γη, τεταγμένοι από τον Θεό για να βοηθούν αυτούς που πίστεψαν και σαν να καθοδηγούν τους λαούς; ΠΑΛΛ. Συμφωνώ. Πώς όχι άλλωστε; ΚΥΡ. Προσδοκάται ότι ο Χριστός θα έλθει από τον ουρανό με τους αγίους αγγέλους και θα καθίσει στον θρόνο της δόξας Του, και θα διανείμει στον καθένα τα πρέποντα έπαθλα, και ανάλογα με τα κατορθώματα τις τιμές. Γι' αυτό και ο σοφός μας Ησαΐας λέει για τον Χριστό: «Γι' αυτό Εκείνος θα κυριεύσει πολλούς, και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών, διότι η ψυχή Του παραδόθηκε στον θάνατο και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων». Επομένως, στον Χριστό ανήκει η διανομή των αγαθών, όπως ακριβώς προτυπώθηκε στον Μωυσή και στον Ελεάζαρ. Διότι ο Χριστός είναι ταυτόχρονα νομοθέτης και αρχιερέας. ΠΑΛΛ. Άριστα τα είπες. ΚΥΡ. Και ο ίδιος ο τρόπος της διανομής, δεν είναι άραγε άξιος θαυμασμού; ΠΑΛΛ. Βεβαιότατα. Διότι τιμήθηκε με ίσο μερίδιο εκείνος που απείχε από τον πόλεμο σε σχέση με εκείνον που πολεμούσε. ΚΥΡ.

«Κάθε αρσενικό μεταξύ των ιερέων θα τα φάει· είναι άγια των αγίων στον Κύριο.» Επομένως, θυσία για την αμαρτία δεν θα μπορούσε να είναι τίποτε άλλο παρά ο Εμμανουήλ, ο οποίος είναι ο αληθινός αμνός που αίρει τις αμαρτίες του κόσμου. Σφαγιάζεται δε στον τόπο του ολοκαυτώματος· διότι βέβαια ο Χριστός δεν είναι άγιος μερικώς και με τον δικό μας τρόπο (αφού δεν διέπραξε αμαρτία), αλλά είναι εξ ολοκλήρου ευωδιαστός και ιερός, και χορηγός αγιασμού σε όλους τους άλλους. Διότι, αν και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων και αριθμήθηκε μαζί με τους καταδικασμένους κατά θεία οικονομία, εντούτοις ο Πατέρας γνωρίζει ότι ο θάνατος του Υιού είναι άγιος και ιερός.

Ένας δε έριφος, υπέρ ενός, δηλαδή μίας ψυχής· διότι ο Χριστός προσέφερε τον εαυτό Του, αφενός υπέρ πάντων, όπως προτυπώνεται στην εικόνα του μόσχου, ως βαρύ και μεγάλο θύμα· «Διότι όπου επλεόνασε η αμαρτία, λέγει, υπερεπερίσσευσε η χάρις». Ως έριφος δε και ως πρόβατο, υπέρ του καθενός και ειδικώς επειδή ομοιώθηκε, λέγω, με εκείνους που βρίσκονταν υπό την αμαρτία, και συγκαταλέχθηκε στους ανόμους, σύμφωνα με τις Γραφές· τύπος δε του ανόμου είναι ο έριφος, ως άκαρπος και ξηρός. Παρουσιάζει λοιπόν ο Χριστός τους μεν αγίους ως πρόβατα εκ δεξιών, ενώ τους εργάτες της ανομίας ως ερίφους και εξ ευωνύμων. Επομένως, το ένδοξο και υπερφυές μεγαλείο Του θα μπορούσε να το διακρίνει κανείς στην περίπτωση του μόσχου. Ενώ τη συγκατάβασή Του να ομοιωθεί προς εμάς, και το ότι συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, θα τα κατανοήσεις μέσω του χιμάρου. Σφαζόταν δε και ως πρόβατο, εξαιτίας της έμφυτης ημερότητας και της υπεροχής της θυσίας Του σε πραότητα. «Διότι ως πρόβατο οδηγήθηκε», λέγει, «εις σφαγήν και όπως ο αμνός είναι άφωνος ενώπιον εκείνου που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα Του». Αλλά εάν τυχόν ο ένοχος των αμαρτημάτων ήταν άρχοντας, ο χίμαρος (που προσφερόταν) ήταν άρρεν. Εάν δε ήταν κάποιος από τον λαό και από τους απλούς ιδιώτες, το σφάγιο ήταν θήλυ, είτε επρόκειτο για πρόβατο είτε για αίγα, ώστε και μέσα από τη διαφορά των θυμάτων ο νόμος να υποδηλώνει τη σοφία της οικονομίας του Σωτήρος μας. Διότι το μεν άρρεν είναι πάντοτε κατά κάποιον τρόπο ηγεμονικό και κατέχει την πρώτη τιμή, ενώ το θήλυ ακολουθεί και έρχεται σε δεύτερη μοίρα.

Σχετικά δε με τους ληστές που σταυρώθηκαν μαζί του ελέχθη το «και μετά ανόμων ελογίσθη». Και οι δύο μεν ήταν πριν από αυτό άνομοι, ο ένας όμως όχι πια. Διότι ο μεν παρέμεινε άνομος μέχρι τέλους, αμετανόητος ως προς τη σωτηρία, έχοντας μεν τα χέρια του καρφωμένα, αλλά χτυπώντας με τη γλώσσα του μέσω της βλασφημίας. Οι Ιουδαίοι που περνούσαν κουνούσαν τα κεφάλια τους, χλευάζοντας τον σταυρωμένο, εκπληρώνοντας το γεγραμμένο: «με είδαν, κούνησαν τα κεφάλια τους». Και εκείνος μαζί με αυτούς βλασφημούσε, ενώ ο άλλος επιτιμούσε αυτόν που βλασφημούσε. Και αποτέλεσε για αυτόν το τέλος της ζωής και η αρχή της διόρθωσης, η παράδοση της ψυχής και η προαπόκτηση της σωτηρίας. Και μετά την επιτίμηση προς εκείνον λέει: Μνήσθητί μου Κύριε. Διότι σε εσένα απευθύνω τον λόγο μου. Άφησε αυτόν, έχουν τυφλωθεί τα μάτια της διάνοιάς του, αλλά εμένα θυμήσου. Δεν λέω να θυμηθείς τα έργα μου, διότι τα φοβάμαι. Κάθε άνθρωπος συμπαθεί αυτόν που τον συνοδεύει. Σε συνοδεύω προς τον θάνατο. Θυμήσου εμένα, τον συνοδοιπόρο σου. Αλλά δεν λέω θυμήσου με τώρα, αλλά όταν έλθεις στη βασιλεία σου.

Και ο Ιωήλ λέγει: «Ενώπιόν του θα συνταραχθεί η γη και θα σκοτεινιάσει ο ουρανός· ο ήλιος και η σελήνη θα συσκοτιστούν και τα άστρα θα κρύψουν το φως τους». 〈ξα'〉 Ότι ο ήλιος θα δύσει το μεσημέρι — ο Αμώς λέγει: «Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα, λέγει ο Κύριος ο Θεός, να δύσει ο ήλιος το μεσημέρι, και το φως του να συσκοτίσει τη γη μέρα μεσημέρι, και θα μετατρέψει τις εορτές σας σε πένθος». 〈ξβ'〉 Ότι τα ιμάτιά του θα διαμοιραστούν — ο Δαβίδ στον 〈ξα'〉 ψαλμό λέγει: «Διαμοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». 〈ξγ'〉 Ότι θα συσταυρωθεί με ληστές — ο Ησαΐας λέγει: «Και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, και η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο». 〈ξδ'〉 Ότι θα λογχίσουν την πλευρά του — ο Ζαχαρίας λέγει: «Θα στρέψουν το βλέμμα τους σε εκείνον που λόγχισαν (εκκέντησαν)». 〈ξε'〉 Ότι δεν θα συντριβεί οστό του — ο Μωυσής λέγει: «Δεν θα συντριβεί οστό του». 〈ξστ'〉 Ότι από την πλευρά του θα ρεύσει ύδωρ ως τύπος του βαπτίσματος — ο Ησαΐας λέγει: «Άρτος θα του δοθεί, και το ύδωρ του θα είναι βέβαιο». 〈ξζ'〉 Ότι θα τεθεί σε πέτρα — ο Ησαΐας λέγει: «Κοιτάξτε τη στερεή πέτρα, την οποία λαξεύσατε, και το κοίλωμα του λάκκου, που σκάψατε». 〈ξη'〉 Ότι η θύρα του μνήματος θα είναι λίθος — Ο ίδιος λέγει: «Και τοποθέτησαν λίθο επάνω μου». 〈ξθ'〉 Ότι θα τον σφραγίσουν — ο Δανιήλ λέγει: «Και έφεραν έναν λίθο και τον τοποθέτησαν στο στόμιο του λάκκου, και ο βασιλιάς τον σφράγισε με το δαχτυλίδι του και με το δαχτυλίδι των μεγιστάνων του, ώστε να μην αλλοιωθεί τίποτε σχετικά με τον Δανιήλ». 〈ο'〉 Ότι το πάθος του θα συμβεί στην αρχή του θέρους, στον δικό μας μήνα Μάρτιο — Στο Άσμα Ασμάτων λέγει: «Ο καιρός παρήλθε· τα έθνη πορεύθηκαν στον δρόμο τους».

Του έδωσε δε και φως, ώστε να φωτίζονται εκείνοι που δικαιώνονται δι' αυτού, και του δώρισε σύνεση· διότι αναπαύθηκε πάνω του «πνεύμα σοφίας και συνέσεως», με σκοπό να καθιστά συνετούς και να δικαιώνει αυτούς που είναι άξιοι να δικαιωθούν. Και ποιοι είναι αυτοί, το προσθέτει στη συνέχεια: «και τις αμαρτίες τους ο ίδιος θα αναλάβει», ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «και τις ασέβειές τους ο ίδιος θα υποστεί»· διότι αναλαμβάνοντας επάνω του τις ασέβειες των άλλοτε αμαρτωλών και ασεβών και απεκδύοντάς τους τον χιτώνα της αμαρτίας, τους καθιστούσε δικαίους. Γι' αυτό επιλέγει: «εξαιτίας αυτού ο ίδιος θα κληρονομήσει πολλούς»· διότι ακριβώς επειδή ανέλαβε ο ίδιος τις αμαρτίες των πολλών, για τον λόγο αυτόν μπόρεσε να κάνει τους πάντες δικό του κλήρο. Εάν δηλαδή δεν είχε τη δύναμη να συγχωρεί αμαρτίες, αυτοί θα παρέμεναν στα σφάλματά τους και δεν θα είχαν αξιωθεί της σωτηρίας. Τώρα όμως, επειδή ο ίδιος ανέλαβε τις αμαρτίες τους, γι' αυτό τον λόγο τους έλαβε ως κληρονομιά από τον Πατέρα. Το οποίο βεβαίως διδάσκει και ο ίδιος λέγοντας: «Ο Κύριος είπε προς εμένα: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης».

Και «των ισχυρών μοίρασε τα λάφυρα», δηλαδή των εχθρικών δυνάμεων και των πονηρών δαιμόνων, από τους οποίους, αφού άρπαξε τις ψυχές που είχαν γίνει αιχμάλωτές τους, τις έκανε δικά του «λάφυρα», τα οποία «λάφυρα» μοίρασε στους μαθητές του, συγκροτώντας από αυτές διάφορες εκκλησίες. Γι' αυτό ελέγετο πιο πάνω: «και θα ευφρανθούν ενώπιόν σου, όπως εκείνοι που ευφραίνονται κατά τον θερισμό και με τον τρόπο που χαίρονται εκείνοι που μοιράζονται λάφυρα». Όλα αυτά έχει τη δύναμη να τα πράξει και θα τα πράξει, «επειδή παραδόθηκε στον θάνατο η ψυχή του», έχοντας λάβει αυτό σαν κάποιου είδους ανταμοιβή από τον Πατέρα, εννοώ δηλαδή το να συγχωρεί τις αμαρτίες όσων είχαν προηγουμένως αμαρτήσει και να τους εντάσσει στον δικό του κλήρο. Διότι, επειδή «παραδόθηκε στον θάνατο η ψυχή του και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων» και επειδή «ο ίδιος ανέλαβε τις αμαρτίες πολλών και εξαιτίας των ανομιών τους παραδόθηκε», για τον λόγο αυτόν «θα λάβει ως κληρονομιά πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών». Το πώς δε «συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων» το διδάσκει το Ευαγγέλιο, λέγοντας ότι εκπληρώθηκε η προφητεία κατά τον χρόνο που «σταυρώνονταν μαζί του» εκατέρωθεν «οι ληστές»· αναφέρεται, λοιπόν, στο κατά Μάρκον Ευαγγέλιο: «και μαζί του σταύρωσαν δύο ληστές, έναν από τα δεξιά και έναν από τα αριστερά. Και εκπληρώθηκε η Γραφή που λέει: "και συγκαταλέχθηκε μαζί με τους ανόμους"».

Γι' αυτό και σύμφωνα με τον ψαλμό, η ψυχή του γέμισε από κακά και η ζωή του πλησίασε στον άδη. Πράγμα που και αυτό δηλώνει σαφώς την κάθοδό του στον θάνατο. Για τον λόγο αυτό ο μεν Ακύλας το απέδωσε λέγοντας: «Και η ζωή μου κατέληξε στον άδη»· ο δε Σύμμαχος: «Και η ζωή μου άγγιξε τον άδη». Και όπως έχει ειπωθεί αλλού το: «Συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους»· έτσι και εδώ λέει: «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο»· αντί για το οποίο ο Σύμμαχος απέδωσε: «Λογίστηκα μεταξύ αυτών που οδηγούνται στον λάκκο». Διότι όλοι μεν οι άνθρωποι σύρονται και οδηγούνται κάτω στον τόπο του θανάτου, που τώρα παρομοιάζεται με λάκκο· και κατεβαίνουν εκεί εξαιτίας των δικών τους αμαρτιών, επειδή κρίθηκαν άξιοι για τον τόπο εκείνο. Και εγώ λογίστηκα ανάμεσά τους, χωρίς να είμαι άξιος, αλλά επειδή έγινα υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου. Εδώ, λοιπόν, λέει: «η ζωή μου πλησίασε στον άδη»· και: «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο»· ενώ σε άλλον ψαλμό, μνημονεύοντας ακριβώς αυτά, υποδηλώνει την άνοδο από εκεί λέγοντας: «Κύριε, ανέβασες από τον άδη την ψυχή μου, με έσωσες από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο». Και πάλι αλλού: «Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε· και εισάκουσε τη δέησή μου, και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας».

Αυτός όμως τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· η τιμωρία που έφερε σε μας την ειρήνη έπεσε πάνω του, και με τις πληγές του εμείς θεραπευτήκαμε. Όλοι εμείς πλανηθήκαμε σαν πρόβατα· ο καθένας πλανήθηκε στον δικό του δρόμο, και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας· και αυτός, εξαιτίας της κακοπάθειάς του, δεν ανοίγει το στόμα του· σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός στέκει άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι και αυτός δεν ανοίγει το στόμα του. Μέσα στην ταπείνωσή του αναιρέθηκε η δίκαιη κρίση του· τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί; Διότι η ζωή του αφαιρείται από τη γη, εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο· και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του, και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του, διότι δεν έπραξε καμία ανομία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Και ο Κύριος θέλει να τον καθαρίσει από την πληγή· εάν προσφέρετε θυσία για την αμαρτία, η ψυχή σας θα δει απογόνους με μακροζωία. Και ο Κύριος θέλει να τον απαλλάξει από τον πόνο της ψυχής του, να του δείξει φως, και να τον διαπλάσει με σύνεση· να δικαιώσει τον δίκαιο που υπηρετεί πολλούς, και αυτός θα αναλάβει τις αμαρτίες τους. Γι' αυτό, αυτός θα κληρονομήσει πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών· διότι η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο και συγκαταλέχθηκε ανάμεσα στους ανόμους. Και αυτός βάσταξε τις αμαρτίες πολλών, και παραδόθηκε εξαιτίας των ανομιών τους.

Επειδή λοιπόν έχει αποφασίσει ο Κύριος, ο Θεός των όλων, «να τον καθαρίσει από την πληγή και να του δείξει φως», οπωσδήποτε, εφόσον το θέλησε, θα έπραττε εκείνο που θέλησε. Διότι δεν υπάρχει τίποτε από όσα θέλει το οποίο να μη γίνεται· και θέλησε «να τον καθαρίσει» και «να του δείξει φως». Επομένως, έπραξε αυτά, και αφού τον καθάρισε, του έδειξε φως. Και επειδή το θέλησε, και με αυτή του τη θέληση αφαίρεσε τον πόνο της ψυχής του, και του έδειξε φως, εύλογα ο προφήτης προσθέτει λέγοντας: «Γι' αυτό, αυτός θα κληρονομήσει πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών».

Εδώ λοιπόν πλέον μνημονεύει και την κληρονομιά του Χριστού, σύμφωνα με τον δεύτερο ψαλμό, διά του οποίου ο λόγος, αφού προφήτευσε ονομαστικά για την επιβουλή που εξυφάνθηκε εναντίον του με το «παρατάχθηκαν οι βασιλιάδες της γης, και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν μαζί εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού του», στη συνέχεια προσθέτει: «Ο Κύριος μου είπε, Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε έχω γεννήσει· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης». Αυτά ακριβώς τα έθνη υπονόησε και ο προφήτης λέγοντας: «Γι’ αυτό αυτός θα κληρονομήσει πολλούς», και προσθέτει: «και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών». Διότι, αφού ελευθέρωσε τις υποδουλωμένες ψυχές από τις αντίπαλες δυνάμεις, οι οποίες παλαιότερα εξουσίαζαν τα έθνη, τις μοίρασε στους δικούς του μαθητές σαν να ήταν κάποια λάφυρα. Γι’ αυτό λέει ο Ησαΐας γι’ αυτούς: «και θα ευφρανθούν ενώπιόν σου όπως εκείνοι που μοιράζονται λάφυρα». Και ο ψαλμωδός: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη. Ο βασιλιάς των δυνάμεων του αγαπητού, θα χαρίσει στην ωραιότητα του οίκου το να μοιραστεί λάφυρα». Εύλογα, λοιπόν, και εδώ αναφέρει για τον Χριστό: «Γι’ αυτό αυτός θα κληρονομήσει πολλούς, και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών».

Για ποιον λόγο, όμως, συνέβη αυτό, το διδάσκει πάλι στη συνέχεια λέγοντας: «επειδή παραδόθηκε στον θάνατο η ψυχή του και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, και ο ίδιος σήκωσε τις αμαρτίες πολλών, και παραδόθηκε εξαιτίας των αμαρτιών τους». Διότι, ανταμείβοντάς τον ο Πατέρας για αυτά, εξαιτίας της υπακοής και της υπομονής του, του χάρισε τα προαναφερθέντα· επειδή έγινε «υπήκοος» στον Πατέρα «μέχρι θανάτου». Γι' αυτό και ορίζεται ότι θα κληρονομήσει πολλούς, και μάλιστα όχι πρωτύτερα, αλλά μετά την παράδοση της ψυχής του στον θάνατο και τη συγκαταλέξη του μεταξύ των ανόμων. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο έχει ειπωθεί ότι θα κληρονομήσει πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών. Φρονώ δε αναμφίβολα ότι μέσω αυτών φανερώνεται η εκ νεκρών ανάσταση του προφητευομένου. Διότι πώς αλλιώς είναι δυνατόν να κατανοήσει κανείς ότι εκείνος που οδηγήθηκε ως πρόβατο στη σφαγή, που παραδόθηκε στον θάνατο εξαιτίας των ανομιών του λαού των Ιουδαίων, που συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους και παραδόθηκε σε ταφή, έπειτα καθαρίζεται από τον Κύριο, και αντικρίζει φως κοντά Του, και κληρονομεί πολλούς, και διανέμει λάφυρα στους δικούς του;

ΚΔ΄. Αν είσαι ο Σίμων ο Κυρηναίος, σήκωσε τον σταυρό και ακολούθησε. Αν συσταυρωθείς ως ληστής, αναγνώρισε τον Θεό ως ευγνώμων· αν Εκείνος συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους για σένα και για τη δική σου αμαρτία, εσύ γίνε για χάρη Του έννομος. Προσκύνησε Εκείνον που κρεμάστηκε στον σταυρό για σένα, έστω κι αν κρέμεσαι και ο ίδιος· αποκόμισε κάποιο κέρδος ακόμη και από την κακή σου κατάσταση· εξαγόρασε με τον θάνατο τη σωτηρία. Είσελθε στον Παράδεισο μαζί με τον Ιησού, ώστε να μάθεις από πού έχεις εκπέσει. Θεώρησε τα εκεί κάλλη· άφησε τον γογγυστή να πεθάνει έξω, μαζί με τη βλασφημία του.

Δ'. Καλό πράγμα είναι η ερημία και η ησυχία· και αυτό με το διδάσκει το όρος Κάρμηλος του Ηλία, η έρημος του Ιωάννη, το όρος του Ιησού, στο οποίο φαίνεται ότι αποσυρόταν συχνά, μένοντας μόνος με τον εαυτό του εν ησυχία. Καλό πράγμα είναι η λιτότητα· και αυτό με το διδάσκει ο Ηλίας που βρίσκει ανάπαυση κοντά στη χήρα, ο Ιωάννης που σκεπάζεται με τρίχες καμήλας, ο Πέτρος που τρέφεται με λούπινα αξίας ενός ασσαρίου. Καλό πράγμα είναι η ταπεινοφροσύνη, για την οποία υπάρχουν πολλά παραδείγματα από παντού, και πριν από όλα τα άλλα, ο Σωτήρας και Δεσπότης των πάντων, ο οποίος όχι μόνο ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι του σημείου να λάβει μορφή δούλου, ούτε μόνο υπέβαλε το πρόσωπό του στην αισχύνη των εμπτυσμών και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, Αυτός που καθαρίζει τον κόσμο από την αμαρτία, αλλά επιπλέον έπλυνε και τα πόδια των μαθητών του έχοντας περιβληθεί το σχήμα του δούλου.

«Όλοι πλανηθήκαμε σαν πρόβατα· ο καθένας πλανήθηκε στον δικό του δρόμο. Και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας· και αυτός, εξαιτίας της κακουχίας, δεν ανοίγει το στόμα του. Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του μέσα στην ταπείνωσή του, διότι αφαιρείται από τη γη η ζωή του· εξαιτίας των αμαρτιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο. Και θα δώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του, και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του, επειδή δεν έπραξε ανομία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Και λίγο παρακάτω: «Γι' αυτόν τον λόγο, αυτός θα κληρονομήσει πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών, επειδή η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο, διότι δεν έπραξε ανομία, και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων· και ο ίδιος σήκωσε τις αμαρτίες πολλών, και εξαιτίας των αμαρτιών τους παραδόθηκε». Από αυτά είναι φανερό ότι ο Προφήτης δεν ομιλεί περί του λαού που οδηγήθηκε αιχμάλωτος στη Βαβυλώνα, όπως κάποιοι υπέθεσαν. Διότι πώς θα μπορούσε ο λαός να οδηγηθεί στον θάνατο εξαιτίας των αμαρτιών του λαού; Ή ποιος λαός, και ποιου λαού; Και πάλι: «Την πλάτη μου την έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών». Και πάλι: «Δεν είχε όψη, ούτε ομορφιά, αλλά η όψη του ήταν στερημένη τιμής, υστερώντας σε σύγκριση με τους υιούς των ανθρώπων».

Λύση. Ο Κύριος πρόσταξε τους μαθητές να αγοράσουν μαχαίρια, όχι για να τα χρησιμοποιήσουν για άμυνα, αλλά για να επιβεβαιώσει μέσω αυτών το Πάθος, και ταυτόχρονα για να εκπληρώσει την προφητεία που λέει: «Συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους». Διότι το να κρατάει κανείς μέσα στη νύχτα πουγκιά και μαχαίρια, θα αποτελούσε ληστρική εμφάνιση. Δεν έχει γραφτεί όμως πουθενά ότι, όταν οι μαθητές τον ρώτησαν, ο Κύριος τους επέτρεψε να χρησιμοποιήσουν τα μαχαίρια. Διότι, μόλις ρώτησαν, ο Πέτρος απέκοψε αμέσως το αυτί του δούλου, χωρίς να περιμένει την απάντηση. Και αν ο μεν Ματθαίος αναφέρει ότι ο Κύριος είπε: «Επίστρεψε το μαχαίρι σου στη θέση του», και τα λοιπά, ενώ άλλος αναφέρει: «Αφήστε, φτάνει έως εδώ», και τα δύο δηλώνουν το ίδιο πράγμα, ότι δηλαδή ο Κύριος δεν αποδέχθηκε το γεγονός.

Και αυτό αποτελεί γνώρισμα της αρετής του· ή μάλλον, δεν ξέρω πώς να το εκφράσω. Ω του θαύματος! Είναι μέγα το ότι έγινε δούλος, και παντελώς ανέκφραστο· το να υποστεί όμως και θάνατο, είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο. Αλλά υπάρχει και κάτι άλλο, μεγαλύτερο και πιο παράδοξο από αυτό. Ποιο είναι τούτο; Το ότι δεν είναι κάθε θάνατος ο ίδιος. Διότι αυτός εθεωρείτο ο πιο επονείδιστος από όλους, αυτός που είναι γεμάτος αίσχος, ο καταραμένος· διότι λέει η Γραφή: «Επικατάρατος είναι καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο». Για τον λόγο αυτόν και οι Ιουδαίοι επιδίωξαν να τον θανατώσουν με αυτόν τον θάνατο, ώστε να τον καταστήσουν επονείδιστο, προκειμένου, αν εξαιτίας της ίδιας της θανάτωσής του κανείς δεν τον αποστρεφόταν, να τον αποστραφούν εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο θανατώθηκε. Γι' αυτόν τον λόγο σταυρώθηκαν μαζί του και δύο ληστές, ώστε να συμμεριστεί την υπόληψή τους και να εκπληρωθεί το ρηθέν: «Και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων». Όμως τόσο περισσότερο λάμπει η αλήθεια, τόσο πιο φωτεινή γίνεται. Διότι, όταν στήνονται τόσες μηχανορραφίες από τους εχθρούς εναντίον της δόξας του και Εκείνος ωστόσο καταυγάζει, το θαύμα αποδεικνύεται ακόμη μεγαλύτερο. Επειδή νόμιζαν ότι, όχι απλώς με το να τον σκοτώσουν, αλλά με το να τον σκοτώσουν με τέτοιον τρόπο, θα τον έκαναν βδελυρό και θα τον παρουσίαζαν ως τον πιο βδελυρό από όλους· ωστόσο δεν κατάφεραν τίποτα. Ήταν δε τόσο πολύ μιαροί και οι δύο ληστές —διότι ο ένας μετανόησε αργότερα— ώστε, μολονότι βρίσκονταν πάνω στον σταυρό, τον χλεύαζαν· και ούτε η επίγνωση των δικών τους αμαρτημάτων, ούτε το ότι βρίσκονταν υπό τιμωρία, ούτε το ότι και οι ίδιοι υπέφεραν τα ίδια μαρτύρια, δεν συγκρατούσε τη μανία τους.

Διότι βεβαίως δεν τους μιλούσε στο σκοτάδι, ούτε κρυφά στο αυτί, αλλά πάνω στα ψηλά βουνά, και πολλές φορές μέσα στις συναγωγές. Έτσι πρέπει να το κατανοήσουμε και εδώ. Όπως λοιπόν εκεί, ακούγοντας για δώματα, δώσαμε διαφορετική έννοια, έτσι και εδώ, ακούγοντας για μαχαίρια, ας μη νομίσουμε ότι έδωσε εντολή να αποκτήσουν μαχαίρια, αλλά ότι μέσω των μαχαιριών υπαινίσσεται την παρούσα επιβουλή, και το ότι επρόκειτο να πάθει από τους Ιουδαίους αυτά ακριβώς που έπαθε. Και αυτό γίνεται φανερό από τα όσα ακολουθούν. Διότι, αφού είπε, «ας αγοράσει μαχαίρι», πρόσθεσε: «Επειδή πρέπει να εκπληρωθούν όσα έχουν γραφτεί για εμένα, δηλαδή το ότι συγκαταλέχθηκα στους ανόμους».