Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 53:12

Τον σταυρώνουν δε μαζί με ληστές, εκπληρώνοντας άθελά τους και σε αυτό την προφητεία. Διότι όσα έπρατταν αυτοί χλευάζοντάς τον, αυτά ακριβώς συντελούσαν υπέρ της αλήθειας· για να κατανοήσεις πόση είναι η δύναμή της. Επειδή και αυτό εξ αρχής το προείπε ο προφήτης, ότι «συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων». Ήθελε, λοιπόν, ο δαίμονας να συγκαλύψει τα όσα συνέβαιναν, αλλά δεν τα κατάφερε. Διότι, ενώ σταυρώθηκαν και οι τρεις, έλαμψε μόνο ο Ιησούς· για να μάθεις ότι η δική του δύναμη τα κατεργάστηκε όλα. Μολονότι και οι τρεις ήταν προσηλωμένοι στον σταυρό, τα θαύματα έγιναν με τέτοιον τρόπο, ώστε κανένας δεν απέδωσε τίποτα από όσα συνέβαιναν σε κανέναν από εκείνους, παρά μόνο στον Ιησού. Τόσο έωλη αποδείχθηκε η επιβουλή του διαβόλου, και τα πάντα στράφηκαν εναντίον της δικής του κεφαλής.

Έπειτα, μιλώντας για το πάθος και για τη δόξα που προήλθε από αυτό, πρόσθεσε: «Και η ανάπαυσή του θα είναι τιμή». Και δεν προέλεγε μόνο ότι θα σταυρωθεί, αλλά και μαζί με ποιους: «Διότι συγκαταλέχθηκε», λέει, «μεταξύ των ανόμων». Και όχι μόνο αυτό, αλλά και ότι δεν θα απολογηθεί: «Διότι αυτός», λέει, «δεν ανοίγει το στόμα του»· και ότι θα καταδικαστεί άδικα: «Διότι μέσα στην ταπείνωσή του», λέει, «άρθηκε η κρίση του». Και πριν από αυτόν, εξάλλου, ο Δαβίδ αναφέρει και τούτο, και περιγράφει το δικαστήριο.

Έπειτα προσθέτει και το κατόρθωμα λέγοντας: «Με την πληγή του όλοι εμείς θεραπευτήκαμε», και ότι «σήκωσε τις αμαρτίες πολλών». Λοιπόν, οι μεν προφήτες γνώριζαν και τον σταυρό, και την αιτία του σταυρού, και τα όσα επιτεύχθηκαν από τον σταυρό, και τον τάφο, και την ανάσταση, και την ανάληψη, και την προδοσία, και τη δίκη, και τα περιέγραψαν όλα με ακρίβεια· εκείνος όμως που τους απέστειλε και τους διέταξε να πουν αυτά, ο ίδιος τα αγνοεί; Και ποιος λογικός άνθρωπος θα τα έλεγε αυτά; Βλέπεις ότι δεν πρέπει να προσεγγίζουμε τα λόγια επιφανειακά; Διότι βέβαια δεν είναι μόνο αυτό άξιο απορίας, αλλά και το επόμενο είναι ακόμη πιο άξιο απορίας. Διότι τι λέει; «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο».

Και για ποιον λόγο, λέγει, δεν προσφέρεται η θυσία μέσα στον ναό, αλλά έξω από την πόλη και τα τείχη; Για να εκπληρωθεί εκείνο, ότι «συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους». Και για ποιον λόγο σφαγιάζεται πάνω σε υψηλό ικρίωμα, και όχι κάτω από στέγη; Για να καθαρίσει τη φύση του αέρα, γι' αυτόν τον λόγο στα ψηλά, χωρίς να υπάρχει από πάνω στέγη, αλλά με τον ουρανό από πάνω. Διότι καθαριζόταν μεν ο αέρας καθώς το πρόβατο θυσιαζόταν ψηλά· καθαριζόταν δε και η γη, επειδή το αίμα έσταζε από την πλευρά πάνω σε αυτήν.

Δεν του είπε, όπως στον Πέτρο: «Έλα πίσω μου, και θα σε κάνω ψαρά ανθρώπων»· ούτε του είπε, όπως στους δώδεκα, ότι: «Θα καθίσετε σε δώδεκα θρόνους κρίνοντας τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ»· μάλλον δε, ούτε καν με έναν λόγο δεν τον αξίωσε. Δεν του έδειξε κανένα θαύμα, δεν είδε νεκρό να ανασταίνεται, ούτε δαίμονες να εκδιώκονται· δεν είδε τη θάλασσα να υπακούει, δεν του είπε τίποτα περί βασιλείας, ούτε περί γεέννης· και πάνω από όλα, τον ομολόγησε, και μάλιστα ενώ ο άλλος τον χλεύαζε· διότι τον χλεύαζε ο άλλος ληστής. Διότι υπήρχε και άλλος ληστής σταυρωμένος μαζί του, προκειμένου να εκπληρωθεί εκείνο, ότι: «Συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων». Διότι οι Ιουδαίοι ήθελαν να διαβάλουν τη δόξα του, και από παντού αντιδρούσαν κακόβουλα στα όσα συνέβαιναν· αλλά η αλήθεια έλαμπε από παντού, και αυξανόταν μέσα από τα δικά τους εμπόδια. Τον χλεύαζε, λοιπόν, ο άλλος ληστής. Είδες τον έναν ληστή και τον άλλον; Αμφότεροι βρίσκονταν πάνω στον σταυρό, αμφότεροι προέρχονταν από βίο ληστρικό, αμφότεροι από πονηρία. Αλλά δεν κατέληξαν και οι δύο στην ίδια μοίρα, διότι ο μεν κληρονόμησε τη βασιλεία, ενώ ο δε παραπέμφθηκε στη γέεννα.

Συσταυρώνουν δε μαζί του και ληστές, όχι επειδή μισούσαν τους ληστές, διότι και οι ίδιοι ήταν συνεργοί των ληστών, αλλά για να προσβάλουν τον Δεσπότη με τη συνύπαρξή του με τους ληστές και για να δουν οι παρευρισκόμενοι ότι δικάζεται για κάποιο έγκλημα κακίας: «Μαζί με ληστές», λένε, «ας σταυρώσουμε αυτόν που έπραξε παρόμοια με τους ληστές». Όμως ο Ησαΐας δεν αποσιώπησε αυτή τη σκευωρία, αλλά, βλέποντας το άνισο του πάθους μεταξύ του δικαίου και των αδίκων, έλεγε: «Για τους αμαρτωλούς του λαού οδηγήθηκε στον θάνατο και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων», δηλαδή των ληστών. Διότι οι Ιουδαίοι δεν μισούσαν τους ληστές, αλλά θέλησαν με τη συμμετοχή των ληστών να προσβάλουν το πάθος του Χριστού.

Ιδού εδώ προσφέρθηκε, εκεί πρόσφερε τον εαυτό του. Είδες πώς έγινε και θυσία και ιερέας, και ότι θυσιαστήριο ήταν ο σταυρός; Αλλά είναι αναγκαίο να μάθουμε για ποιον λόγο η θυσία δεν προσφέρεται στον ναό, στον ιουδαϊκό ναό εννοώ, αλλά έξω από την πόλη, έξω από τα τείχη. Διότι σταυρώθηκε έξω από την πόλη, σαν κατάδικος, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε από τον προφήτη, ότι: «Και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων».

Ούτε θαύματα είδε, ούτε νεκρό να ανασταίνεται, ούτε δαίμονες να εκδιώκονται, ούτε θάλασσα να υπακούει στο πρόσταγμά του, ούτε του μίλησε για τη βασιλεία· από πού λοιπόν γνώριζε και το όνομα της βασιλείας; Ας δούμε τη μεγάλη του σύνεση. Τον λοιδορούσε, λέει, ο άλλος ληστής· διότι υπήρχε και άλλος συσταυρωμένος ληστής, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε από τον προφήτη, ότι: «Και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων». Επειδή οι αγνώμονες Ιουδαίοι ήθελαν να διαβάλουν και τη δόξα του, και με κάθε τρόπο εκδήλωναν την κακία τους στα όσα συνέβαιναν· αλλά μέσα από όλα αυτά η αλήθεια αυξανόταν, και μέσα από τα ίδια τα εμπόδια γινόταν λαμπρότερη. Τον λοιδορούσε, λοιπόν, ο άλλος ληστής· κάποιος όμως από τους ευαγγελιστές αναφέρει ότι και οι δύο λοιδορούσαν τον Ιησού· και αυτό είναι αλήθεια, γεγονός που αναδεικνύει ακόμη περισσότερο την ευγνωμοσύνη αυτού. Διότι είναι φυσικό στην αρχή να τον λοιδορούσε, αλλά ξαφνικά να επέδειξε τόσο μεγάλη μεταστροφή. Τον λοιδορούσε, λοιπόν, λέει, ο άλλος ληστής. Είδες τον έναν ληστή και τον άλλο ληστή; Και οι δύο βρίσκονταν στον σταυρό, και οι δύο προέρχονταν από την πονηρία, και οι δύο από ληστρικό βίο, αλλά δεν κατέληξαν και οι δύο στα ίδια· παρά ο ένας κληρονόμησε τη βασιλεία, ενώ ο άλλος παραπέμφθηκε στη γέεννα. Έτσι και χθες, υπήρχε μαθητής και μαθητές· αλλά ο ένας προετοιμαζόταν για προδοσία, ενώ οι άλλοι ετοιμάζονταν για διακονία· και εκείνος έλεγε στους Φαρισαίους: «Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω;»

Μέσα από αυτές τις πιο αδρές ονομασίες φανερώνει την ενέργειά του, με την οποία ανόρθωσε την οικουμένη, με την οποία έλυσε τον πόλεμο και έστησε το τρόπαιο. Διότι, πράγματι, ήταν ένας πόλεμος σκληρός, ο πιο πικρός από όλους τους πολέμους, όχι επειδή πολεμούσαν βάρβαροι, αλλά επειδή επιβουλεύονταν οι δαίμονες και διέφθειραν ολόκληρη την οικουμένη. Γι' αυτό ακριβώς και ο Ησαΐας έλεγε: «Και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών»· και πάλι: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου· γι' αυτό με έχρισε, με απέστειλε για να φέρω το χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς, να κηρύξω άφεση στους αιχμαλώτους». Γι' αυτό ακριβώς και ο Παύλος, προτάσσοντας παντού στις επιστολές του, έλεγε: «Χάρις σε σας και ειρήνη από τον Θεό τον Πατέρα μας». Και πάλι: «Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος έκανε και τα δύο ένα». Για να μη νομίσεις όμως, ακούγοντας το «Ζώσου τη ρομφαία σου», ότι πρόκειται για αισθητή μάχαιρα, άκουσε τα εξής. Διότι, αφού είπε «Ζώσου τη μάχαιρά σου», πρόσθεσε, «Με την ωραιότητά σου, και με το κάλλος σου»· αυτή είναι η μάχαιρα: η ωραιότητά του και το κάλλος του, και η δόξα, και το αξίωμα, και η μεγαλωσύνη, και η μεγαλοπρέπεια. Διότι εκείνη η θεία ουσία δεν έχει ανάγκη από τίποτα για να κατορθώσει τα προκείμενα· επειδή είναι ανενδεής. Παρακαλεί, λοιπόν, ο προφήτης, εξάγοντάς τον σε πόλεμο υπέρ της οικουμένης. Έπειτα, από τα υψηλά νοήματα, κατεβάζει και πάλι τον λόγο στα πιο αδρά.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, όρισαν οι πατέρες να μυσταγωγείσθε κατά την περίοδο αυτή, φρονώ ότι σας το παρουσιάσαμε επαρκώς με όσα έχουν ήδη λεχθεί. Επιθυμώ, όμως, να σας εξοφλήσω και ένα άλλο χρέος, εάν δεν έχετε κουραστεί να ακούτε, και να σας εξηγήσω για ποιον λόγο σας στέλνουμε από εδώ γυμνούς και ανυπόδητους προς τις φωνές των εξορκιστών. Διότι και εδώ πάλι θα φανεί η ίδια αιτία: ότι ο βασιλιάς, αφού νίκησε στον πόλεμο, πήρε αιχμαλώτους. Αυτή είναι, λοιπόν, η εμφάνιση των αιχμαλώτων. Άκουσε τι λέει ο Θεός προς τους Ιουδαίους: «Όπως περπάτησε ο δούλος μου Ησαΐας γυμνός και ανυπόδητος, έτσι θα πορευθούν και οι υιοί του Ισραήλ στην αιχμαλωσία, γυμνοί και ανυπόδητοι». Θέλοντας, επομένως, να σου υπενθυμίσει την προηγούμενη τυραννία του διαβόλου, μέσω αυτού του σχήματος σε παραπέμπει στη μνήμη της παλαιάς δυσγένειας. Για τον λόγο αυτόν δεν στέκεστε μόνο γυμνοί και ανυπόδητοι, αλλά έχετε και τα χέρια ύπτια, ώστε να ομολογείτε τη μετέπειτα δεσποτεία του Θεού, στην οποία τώρα προσέρχεσθε. Σκύλα είστε και λάφυρα όλοι εσείς· και αυτά τα σκύλα τα μνημονεύει από πολύ παλιά ο Ησαΐας, προαναγγέλλοντας πριν από την έκβαση των πραγμάτων με τα εξής λόγια: «Αυτός θα μοιράσει τα σκύλα του ισχυρού». Και πάλι: «Ήλθε να κηρύξει στους αιχμαλώτους την απελευθέρωση». Ο δε Δαβίδ, συμφωνώντας μαζί του, προφητεύοντας αυτήν την αιχμαλωσία έλεγε: «Ανέβηκες στα ύψη, αιχμαλώτισες αιχμαλωσία».

Διότι οι Ιουδαίοι, αν και είχαν τις προφητείες και πάντοτε προσδοκούσαν ότι θα έλθει ο Χριστός, όταν ήλθε τον αγνόησαν. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και τον κακοποίησαν. Εκείνοι όμως από τα έθνη, που ποτέ δεν είχαν ακούσει τίποτα για τον Χριστό μέχρι που οι απόστολοί του, οι οποίοι εξήλθαν από την Ιερουσαλήμ, τους ανήγγειλαν τα σχετικά με αυτόν και τους παρέδωσαν τις προφητείες, γεμάτοι από χαρά και πίστη απαρνήθηκαν τα είδωλα και αφιέρωσαν τους εαυτούς τους στον αγέννητο Θεό μέσω του Χριστού. Και για το ότι ήταν εκ των προτέρων γνωστό πως αυτά τα δυσφημιστικά λόγια θα λέγονταν εναντίον εκείνων που ομολογούν τον Χριστό, και ότι είναι ταλαίπωροι όσοι τον δυσφημούν και λένε ότι είναι καλό να τηρούνται τα παλαιά έθιμα, ακούστε όσα ειπώθηκαν με συντομία μέσω του Ησαΐα. Είναι δε τα εξής: «Αλίμονο σε εκείνους που λένε το γλυκό πικρό και το πικρό γλυκό». Και το ότι επίσης, αφού έγινε άνθρωπος για εμάς, υπέμεινε να πάθει και να ατιμαστεί, και πρόκειται να έλθει πάλι με δόξα, ακούστε τις προφητείες που έχουν ειπωθεί για τον σκοπό αυτό. Είναι δε οι εξής: «Επειδή η ψυχή του παραδόθηκε σε θάνατο και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, αυτός σήκωσε τις αμαρτίες πολλών και θα προσφέρει εξιλέωση για τους ανόμους». «Ιδού, ο δούλος μου θα ενεργήσει με σύνεση, και θα υψωθεί και θα δοξαστεί σφόδρα».

Για να μας φανερώσει το προφητικό πνεύμα ότι αυτός που τα πάσχει αυτά έχει ανεκδιήγητη καταγωγή και βασιλεύει επί των εχθρών του, είπε τα εξής: «Ποιος θα διηγηθεί τη γενεά του; Διότι η ζωή του αφαιρείται από τη γη, εξαιτίας των ανομιών τους οδηγήθηκε στον θάνατο. Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του, διότι δεν έπραξε ανομία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του· και ο Κύριος θέλει να τον καθαρίσει από την πληγή. Εάν προσφέρετε θυσία για την αμαρτία, η ψυχή σας θα δει μακρόβιους απογόνους. Και ο Κύριος θέλει να απαλλάξει την ψυχή του από τον πόνο, να του δείξει φως και να του δώσει σύνεση, να δικαιώσει τον δίκαιο που υπηρετεί καλά πολλούς, και αυτός θα σηκώσει τις αμαρτίες μας. Γι' αυτό, αυτός θα λάβει ως κληρονομιά πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών, επειδή η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο, και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, και αυτός βάσταξε τις αμαρτίες πολλών, και εξαιτίας των ανομιών τους παραδόθηκε». Και για το ότι επρόκειτο να αναληφθεί στον ουρανό, όπως προφητεύθηκε, ακούστε. Ειπώθηκε, λοιπόν, το εξής: «Σηκώστε τις πύλες των ουρανών· ανοιχτείτε», «για να εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας. Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας; Ο Κύριος ο κραταιός και ο Κύριος ο δυνατός». Και για το ότι πρόκειται να έλθει πάλι από τους ουρανούς με δόξα, ακούστε και τα όσα έχουν ειπωθεί σχετικά με αυτό μέσω του προφήτη Ιερεμία.

Και ο Κύριος θέλει να τον απαλλάξει από τον πόνο της ψυχής του, να του δείξει φως και να τον διαπλάσει με σύνεση, να δικαιώσει τον δίκαιο που υπηρετεί καλά πολλούς. Και τις αμαρτίες μας αυτός θα τις αναλάβει. Γι' αυτόν τον λόγο αυτός θα λάβει ως κληρονομιά πολλούς, και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών, επειδή παραδόθηκε στον θάνατο η ψυχή του, και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, και αυτός σήκωσε τις αμαρτίες πολλών και παραδόθηκε εξαιτίας των ανομιών τους.

Εάν μεν ο Χριστός δεν επρόκειτο να πάθει, του λέω εγώ, και αν δεν είχαν προείπει οι προφήτες ότι εξαιτίας των ανομιών του λαού θα οδηγηθεί στον θάνατο και θα ατιμαστεί και θα μαστιγωθεί και θα συγκαταλεχθεί με τους ανόμους και θα οδηγηθεί σαν πρόβατο στη σφαγή, του οποίου τη γενεά κανείς δεν θα μπορέσει να διηγηθεί, όπως λέει ο προφήτης, τότε δικαιολογημένα θα απορούσες. Εάν όμως αυτό είναι που τον χαρακτηρίζει και τον φανερώνει σε όλους, πώς εμείς να μην έχουμε πιστέψει σε αυτόν με θάρρος; Και όσοι έχουν κατανοήσει τα λόγια των προφητών, θα πουν ότι είναι αυτός και όχι άλλος, μόλις απλώς ακούσουν ότι αυτός έχει σταυρωθεί.

Στάλθηκαν σαν ολόφωτα αστέρια για να κηρύξουν «τον ήλιο της δικαιοσύνης» σε όσους βρίσκονταν στο σκοτάδι και να διαλύσουν τον ζόφο της άγνοιας, καθώς και να εξαπλώσουν το φως της θεογνωσίας «σε μακρινά έθνη», ώστε, σύμφωνα με τον άγιο Ησαΐα, «εκείνοι στους οποίους δεν αναγγέλθηκε γι' αυτόν θα δουν, και εκείνοι που δεν έχουν ακούσει θα κατανοήσουν» ότι «τραυματίστηκε για τις ανομίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις αμαρτίες μας», αλλά «με την πληγή του όλοι εμείς θεραπευτήκαμε» και «γι' αυτό αυτός θα κληρονομήσει πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών, επειδή παραδόθηκε στον θάνατο η ψυχή του, και συγκαταλέχθηκε ανάμεσα στους ανόμους· και αυτός σήκωσε τις αμαρτίες πολλών», δηλαδή πάνω στον σταυρό, «και εξαιτίας των αμαρτιών τους παραδόθηκε». Στάλθηκαν ως πιστοί στρατιώτες του βασιλιά της δόξας όχι μόνο πεζοί και χωρίς καμία στρατιωτική πανοπλία, αλλά και χωρίς ραβδιά, χωρίς δύο χιτώνες και χωρίς υποδήματα, αφενός για να φανούν «ωραία τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη», και αφετέρου για να γίνει το τρόπαιο πιο θαυμαστό, και αυτοί που ήταν χωρίς ραβδί και ανυπόδητοι να νικήσουν, καταβάλλοντας τους οπλισμένους και ισχυρούς.

Και επειδή ο απαθής προσέρχεται στο εκούσιο πάθος και αγωνίζεται να υποστεί ζωηφόρο νέκρωση για εμάς, ας νεκρωθούμε και εμείς με νέκρωση που οδηγεί στη ζωή· διότι εκείνος νεκρώνεται, για να νεκρώσει τον θάνατο και για να μας απαλλάξει από τη νέκρωση και τη φθορά. Ας «νεκρώσουμε λοιπόν» και εμείς «τα μέλη μας τα επί της γης», δηλαδή «την πορνεία, την ακαθαρσία, την κακή επιθυμία» και τα εξής, όπως παραγγέλλει ο θείος Παύλος. Ο Χριστός παραδίδεται σε θάνατο για τις δικές μας αμαρτίες· διότι «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες πολλών», λέει ο Ησαΐας, «και εξαιτίας των αμαρτιών μας παραδόθηκε»· εμείς δε, έστω και για τους εαυτούς μας, ας φροντίσουμε μέσω της δικής του χάρης και του ζωηφόρου θανάτου του να επιτύχουμε τη ζωή. Πλησιάζει ο σταυρός του και ο θάνατος και η ταφή και η ζωηφόρος Ανάσταση. Ελάτε να συσταυρωθούμε και εμείς με αυτόν, να συναποθάνουμε και, αφού συνταφούμε, να συναναστηθούμε με τη χάρη του. Πλησιάζει, έφτασε ήδη η Μεγάλη Εβδομάδα, κατά την οποία τα μεγάλα μυστήρια και τα υπερβαίνοντα τον νου έργα συντελέστηκαν με τρόπο μεγαλειώδη και σύμφωνα με το θείο θέλημα, εξαιτίας των οποίων και ονομάζεται δικαίως Μεγάλη Εβδομάδα. Ας σπεύσουμε, λοιπόν, και εμείς να επιτελέσουμε σε αυτήν μεγάλα έργα. Μεγάλο έργο είναι η αγάπη, η νηστεία, η αγρυπνία, η καθαρή προσευχή, η εξομολόγηση των αμαρτιών, η εκκοπή του ιδίου θελήματος και η ανεπιφύλακτη υπομονή, η υπακοή και ο καθαρός βίος με ταπεινό φρόνημα.

Όπως ακριβώς κατά το πάθος ήταν παρούσα η πατρική ευδοκία, έτσι ήταν παρούσα και κατά τον καθαρισμό της πληγής και την αφαίρεση του πόνου της ψυχής και κατά τη λαμπροφόρο ανάστασή του εκ νεκρών. Και επειδή ως δίκαιος υπηρέτησε πολλούς αμαρτωλούς μέσω της ενανθρώπησής του και του πάθους και σήκωσε τις αμαρτίες του κόσμου, «για τον λόγο αυτό και ο ίδιος θα κληρονομήσει πολλούς» που έχουν σωθεί και έχουν πιστέψει στο όνομά του «και από τους» θεωρούμενους «ισχυρούς» δαίμονες «θα μοιράσει τα λάφυρα» των ψυχών, πιστών και απίστων, «επειδή παραδόθηκε στον θάνατο η ψυχή του και συγκαταλέχθηκε ανάμεσα στους ανόμους». Για τον λόγο αυτό, λέει, παραδόθηκε σε ατιμωτικό θάνατο και συγκαταλέχθηκε στους ανόμους, για να σώσει πολλούς και για να μοιράσει τα λάφυρα με τους ισχυρούς· διότι πριν από την παρουσία του Χριστού οι δαίμονες θεωρούνταν ισχυροί, επειδή καταδίκαζαν και τις ψυχές των δικαίων μαζί με τους αμαρτωλούς στον Άδη. Κατεβαίνοντας όμως εκεί ο Χριστός μετά το πάθος, μοίρασε τις ψυχές σαν λάφυρα, αφού πρώτα έδεσε τον ισχυρό και διαρπάζοντας τα σκεύη του· το ότι δε άφησε μερίδιο και σε εκείνον, δεν έγινε επειδή αυτός ήταν άξιος μεριδίου, αλλά επειδή ένα όχι μικρό μέρος από άπιστες ψυχές εγκαταλείφθηκε κάτω ως άπιστο και ανάξιο των άνω. Και αυτό σημαίνει το «με τους ισχυρούς θα μοιράσει τα λάφυρα, επειδή παραδόθηκε στον θάνατο η ψυχή του και συγκαταλέχθηκε ανάμεσα στους ανόμους».

Αλλά για αυτά εγώ δεν θέλω να πω πολλά· τα ανέφερα όμως και αυτά, θαυμάζοντας απεριόριστα τη δεσποτική συγκατάβαση, ότι δηλαδή δεν πέθανε απλώς για χάρη αχρείων δούλων, αλλά ότι «συγκαταλέχθηκε και μεταξύ των ανόμων».

Αλλά μέχρι πότε δεν θα σταματήσουμε τον λόγο γι' αυτά; Και ίσως κάποιοι να υποπτεύονται ότι λέμε πράγματα ξένα προς την παρούσα εορτή, όμως όποιος συγκρατεί τον ειρμό του λόγου από την αρχή, θα διαπιστώσει ότι δεν έχουμε βγει καθόλου έξω από τα όρια του θέματος της παρούσας εορτής. Διότι, εφόσον τέθηκε το ερώτημα για ποια αιτία ο πανάγιος σταυρός δεν κατασκευάστηκε από ένα, αλλά από τρία ξύλα, από εκεί ο λόγος εύκολα κατέληξε στην αγία Τριάδα. Και επομένως δεν ειπώθηκε τίποτε το ξένο· διότι έπρεπε, έπρεπε πρώτα να υμνήσουμε τον Θεό που τον δόξασε, και έπειτα να υμνήσουμε τον δοξασμένο σταυρό. Λοιπόν τώρα ας υπενθυμίσουμε τα της υψώσεως και ας χαιρετίσουμε ειδικά τον σεβάσμιο σταυρό, ώστε μέσω αυτού, Εκείνος που σταυρώθηκε πάνω του να καταφωτίσει το μάτι της διανοίας μου, και στη συνέχεια, αφού σταματήσουμε την πορεία του λόγου, να τον ολοκληρώσουμε. «Υψούτε Κύριον τον Θεόν ημών και προσκυνείτε τω υποποδίω των ποδών αυτού, ότι άγιός εστιν». Και: «Ιδού συνήσει ο παις μου και υψωθήσεται και δοξασθήσεται και μετεωρισθήσεται σφόδρα». Και: «Αυτός αμαρτίας πολλών ανήνεγκε και διά τας αμαρτίας ημών παρεδόθη». Και: «Εάν υψωθώ εκ της γης, πάντας ελκύσω προς εμαυτόν». Και: «Όταν υψώσητε τον υιόν του ανθρώπου, τότε γνώσεσθε ότι εγώ ειμι». Και: «Ώσπερ Μωυσής ύψωσε τον όφιν εν τη ερήμω, ούτως δει υψωθήναι τον υιόν του ανθρώπου, ίνα πας ο πιστεύων εις αυτόν μη απόληται, αλλ' έχη ζωήν αιώνιον».

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και εκείνος ο αρχίατρος δεν θεράπευσε τον τραυματισμένο από τους ληστές κάπου έξω, αλλά τον ανέβασε στο δικό του υποζύγιο και τον έφερε σε πανδοχείο, ώστε να δείξει σε αυτούς που θέλουν να θεραπευτούν και να ζήσουν, πού πρέπει να καταφεύγουν και να σώζονται. Διότι αυτός είναι ο ιατρός των ψυχών και των σωμάτων, όχι μόνο ενός ή δύο ή εκατό, αλλά «τις ασθένειες όλων μας πήρε και τις νόσους μας βάσταξε»· «και αυτός σήκωσε τις αμαρτίες πολλών», δηλαδή πάνω στο προαναφερθέν υποζύγιο και τον σταυρό, «και παραδόθηκε για τις δικές μας αμαρτίες».

Επειδή όμως έπρεπε αυτός να ασκήσει την πιο καθαρή εξουσία, διότι δεν ήταν πρέπον να έχει κάποιου άλλου είδους, βρήκε τον τρόπο με τον οποίο θα το κατορθώσει. Και αυτός ο τρόπος ήταν ο πιο παράδοξος. Διότι χρησιμοποίησε τα αντίθετα μέσα, και για να είναι αληθινός Δεσπότης, λαμβάνει φύση δούλου και διακονεί τους δούλους μέχρι σταυρού και θανάτου, και με αυτόν τον τρόπο κερδίζει τις ψυχές των δούλων και υποτάσσει αμέσως τη θέλησή τους. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος, γνωρίζοντας ότι αυτή η διακονία είναι η αιτία της βασιλείας του, λέει: «Ταπείνωσε τον εαυτό του, γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού· γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε». Αλλά και ο θαυμαστός Ησαΐας λέει: «Γι' αυτό αυτός θα κληρονομήσει πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών, επειδή παραδόθηκε στον θάνατο η ψυχή του και συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους».

Πώς όμως ο μεν Μάρκος λέει ότι σταυρώθηκε την τρίτη ώρα, ενώ ο Ματθαίος ότι το σκοτάδι έγινε την έκτη ώρα; Μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι σταυρώθηκε την τρίτη ώρα, ενώ το σκοτάδι άρχισε να πέφτει από την έκτη έως την ένατη ώρα. Σταυρώνεται δε μαζί με ληστές, ώστε οι άνθρωποι να σχηματίσουν κακή γνώμη γι' αυτόν, ότι δηλαδή ήταν και αυτός κακούργος. Αυτό όμως έγινε κατ' οικονομίαν. Διότι εκπληρώνεται η προφητεία που λέει: Συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων. Εξάλλου, οι δύο ληστές αποτελούν σύμβολο των δύο λαών, του ιουδαϊκού και των εθνικών.

«Αλλά τώρα όποιος έχει πουγκί, ας το πάρει, ομοίως και σακίδιο· και όποιος δεν έχει, ας πουλήσει το ιμάτιό του, και ας αγοράσει μάχαιρα. Διότι σας λέω, ότι πρέπει ακόμη να εκπληρωθεί σε εμένα τούτο που είναι γραμμένο: Και συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους· διότι τα όσα έχουν γραφτεί για μένα φτάνουν στο τέλος τους. Και εκείνοι είπαν: Κύριε, ιδού εδώ υπάρχουν δύο μάχαιρες. Και αυτός τους είπε: Είναι αρκετό». Στην αρχή βέβαια του κηρύγματος, στέλνοντας ο Κύριος τους μαθητές στα χωριά και τις πόλεις, τους έστελνε χωρίς περιττά πράγματα, χωρίς να φέρουν μαζί τους τίποτε από τα αναγκαία, χωρίς να φροντίζουν για τίποτε. Διότι έπρεπε αυτοί να μάθουν τη δύναμή του και σε τέτοιου είδους πράγματα. Επειδή ο ίδιος, φροντίζοντας γι' αυτούς σαν να ήταν αδύναμοι, έκανε να ρέουν σε αυτούς τα αναγκαία με αφθονία και χωρίς εκείνοι να μεριμνούν. Τώρα όμως παραγγέλλει τα αντίθετα, όχι επειδή αντιφάσκει προς τον εαυτό του, αλλά για να τους δείξει ότι μέχρι τώρα τους βάσταζε σαν παιδιά, και δεν τους άφηνε να φροντίζουν για τίποτε, ενώ από τώρα και στο εξής πρέπει και αυτοί να σκέφτονται σαν άνδρες και να προνοούν για τον εαυτό τους. Διότι εγώ, λέει, ο πατέρας σας που σας φρόντιζα, πλέον αναχωρώ· από τώρα οπλιστείτε με τη διάθεση να φροντίζετε και οι ίδιοι για τις υποθέσεις σας, και να μην τα περιμένετε όλα από εμένα με σιγουριά. Διότι τα πράγματα δεν θα είναι πλέον για εσάς τόσο εύκολα και ξεκούραστα, αλλά θα περιπέσετε και σε πείνα, και σε δίψα, και σε πολλούς εχθρούς. Αυτά ακριβώς υπονοεί μέσω του πουγκιού, και του σακιδίου, και της μάχαιρας.

Σταυρώνουν δε και άλλους δύο μαζί του. Αυτοί μεν θέλοντας να του προσδώσουν κακή φήμη, σαν να ήταν και αυτός ληστής, πλην όμως, έστω και χωρίς να το θέλουν, εκπληρώνουν και σε αυτό την προφητεία που λέει: «Και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων». Δες όμως τη σοφία του Θεού, πώς και αυτό, το οποίο εκείνοι έπρατταν για να προσβάλουν τον Κύριο, απέβη προς δόξαν του. Διότι, ενώ βρισκόταν πάνω στον ίδιο τον σταυρό, έσωσε έναν ληστή, πράγμα που δεν υπολείπεται σε τίποτα από κανένα άλλο θαύμα, και από αυτό φαίνεται περισσότερο ότι είναι Θεός, από το ότι μόνος αυτός δοξάζεται, καίτοι είχαν συσταυρωθεί και άλλοι. Αυτό δεν θα είχε συμβεί, εάν δεν ήταν αναίτιος, και όχι απλώς δεν ήταν άνομος, αλλά βρισκόταν και πέρα από κάθε νόμο και ήταν ο κριτής των ανόμων. «Έγραψε δε και τίτλο ο Πιλάτος και τον έβαλε πάνω στον σταυρό. Ήταν δε γραμμένο: Ιησούς ο Ναζωραίος, ο βασιλιάς των Ιουδαίων. Αυτόν, λοιπόν, τον τίτλο τον διάβασαν πολλοί από τους Ιουδαίους, διότι ο τόπος όπου σταυρώθηκε ο Ιησούς ήταν κοντά στην πόλη. Και ήταν γραμμένος στα εβραϊκά, στα ελληνικά και στα ρωμαϊκά. Έλεγαν, λοιπόν, στον Πιλάτο οι αρχιερείς των Ιουδαίων: Μην γράφεις, Ο βασιλιάς των Ιουδαίων, αλλά ότι εκείνος είπε, Είμαι βασιλιάς των Ιουδαίων. Αποκρίθηκε ο Πιλάτος: Ό,τι έγραψα, έγραψα». Γράφει και τίτλο ο Πιλάτος πάνω στον σταυρό, δηλαδή αιτία, και επιγραφή, και δήλωση· διότι αυτά σημαίνει η λέξη τίτλος. Και δηλωνόταν μέσω του τίτλου, τίνος είναι ο σταυρός.