Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 53:3

Διότι και την προφητεία που λέει: «Άρατε πύλας, οι άρχοντές σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, για να εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης», μερικοί από εσάς τολμούν ομοίως να εξηγούν ότι έχει ειπωθεί για τον Εζεκία, και άλλοι για τον Σολομώντα. Αλλά ούτε για αυτόν ούτε για εκείνον ούτε για κανέναν άλλον απλώς λεγόμενο δικό σας βασιλιά είναι δυνατόν να αποδειχθεί ότι έχει ειπωθεί, παρά μόνο για αυτόν τον δικό μας Χριστό, ο οποίος φάνηκε χωρίς ωραιότητα και άτιμος, όπως είπε ο Ησαΐας και ο Δαβίδ και όλες οι Γραφές. Αυτός είναι ο Κύριος των δυνάμεων, κατά το θέλημα του Πατέρα που του έδωσε την εξουσία, ο οποίος και αναστήθηκε από τους νεκρούς και ανέβηκε στον ουρανό, όπως και ο ψαλμός και οι άλλες Γραφές φανέρωναν και τον ανακήρυσσαν Κύριο των δυνάμεων. Όπως και τώρα, από αυτά που γίνονται μπροστά στα μάτια σας, είναι πιο εύκολο να πειστείτε, αν το θέλετε. Διότι στο όνομα αυτού ακριβώς του Υιού του Θεού και πρωτότοκου όλης της κτίσης, που γεννήθηκε από Παρθένο και έγινε παθητός άνθρωπος, και σταυρώθηκε επί Ποντίου Πιλάτου από τον λαό σας και πέθανε, και αναστήθηκε από τους νεκρούς και ανέβηκε στον ουρανό, κάθε δαιμόνιο που εξορκίζεται νικιέται και υποτάσσεται.

Όποιος όμως ζει και κοπιάζει σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, λέγει με πεποίθηση τούτο: «Ο κόπος είναι μπροστά μου, μέχρι να εισέλθω στο αγιαστήριο του Θεού και να κατανοήσω τα έσχατα αυτών», δηλαδή μέχρι πότε ο κόπος βαραίνει αυτόν που κοπιάζει για την αρετή; Μέχρι να αξιωθεί να γίνει κατοικητήριο του αγιαστικού Πνεύματος· μετά από αυτό, ακόμη και τα επαχθή έργα τού φαίνονται ελαφρύτερα. Σχετικά δε με τους ασεβείς και τους δόλιους λέγει: «Πλην όμως, εξαιτίας των δολιοτήτων τους», λέει, «όρισες σε αυτούς» κακά· «τους κατέβαλες όταν επάρθηκαν· και ερημώθηκαν ξαφνικά· εξέλιπαν, χάθηκαν εξαιτίας της ανομίας τους, σαν όνειρο ανθρώπου που ξυπνά». Αφού επάρθηκαν, λέει, και υψώθηκαν, καταβλήθηκαν, εξαφανίστηκαν και χάθηκαν τόσο πολύ, ώστε να μη διαφέρουν σε τίποτα από ένα όνειρο, «Κύριε, στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους. Διότι φλεγόταν η καρδιά μου και οι νεφροί μου αλλοιώθηκαν, και εγώ ήμουν εξουθενωμένος και δεν εγνώριζα». Αυτά θα τα κατανοήσουμε ότι αναφέρονται στον Χριστό και στους Ιουδαίους, Εκείνον που ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε. «Σαν κτήνος έγινα ενώπιόν σου, αλλά εγώ είμαι παντοτινά μαζί σου». «Σαν κτήνος», επειδή οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, «αλλά παντοτινά μαζί σου», ως ομοούσιος και συνάναρχος. «Κράτησες το δεξί μου χέρι και με τη βουλή σου με οδήγησες, και με δόξα με προσέλαβες», μαζί με τη σάρκα και το πνεύμα. «Διότι, τι άλλο υπάρχει για μένα στον ουρανό;»

Και ας δούμε πάλι πώς ο ίδιος προφήτης με προφητικά μάτια προείδε τον Χριστό στον σταυρό: «Και τον είδαμε», λέει, «και δεν είχε μορφή ούτε ομορφιά, αλλά η μορφή του ήταν ατιμασμένη, υστερώντας σε όψη σε σύγκριση με τους υιούς των ανθρώπων». Σε τέτοιο βαθμό, λέει, είδαμε στον σταυρό να έχει εκλείψει το προηγούμενο ωραιόμορφο κάλλος και η όψη του προσώπου του, που πριν άστραφτε, ώστε να μοιάζει απλώς με τους νεκρούς υιούς των ανθρώπων: «Ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε. Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς, και εμείς θεωρήσαμε ότι βρίσκεται σε πόνο και σε πληγή από τον Θεό και σε κακουχία, αυτός όμως τραυματίστηκε για τις ανομίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις αμαρτίες μας».

Και πάλι: «Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας. Σε τίποτα δεν δίνουμε καμία αφορμή για πρόσκομμα, για να μην κατηγορηθεί η διακονία, αλλά σε όλα συνιστούμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακές, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με τα όπλα της δικαιοσύνης, τα δεξιά και τα αριστερά». Διότι εύλογα ονόμασε δεξιά όπλα της δικαιοσύνης τους εκούσιους κόπους υπέρ της αρετής, ενώ αριστερά όπλα της δικαιοσύνης τα θλιβερά που πολλές φορές συμβαίνουν ακούσια. Επειδή καθετί που δεν γίνεται ευθέως, είναι και ονομάζεται οπωσδήποτε αριστερό, όπως ακριβώς και το ευθύ είναι εκούσιο και δεξιό. Διότι βλέπουμε ότι και η σωτηρία του κόσμου δεν έγινε ευθέως και από τα δεξιά, αλλά διαμέσου του σταυρού, του θανάτου και της ατιμίας. «Ατιμάστηκε», λέει, «και δεν υπολογίστηκε». Και δεν είναι καθόλου παράλογο που ο θεομύστης λέει: «Με τα όπλα της δικαιοσύνης τα δεξιά και τα αριστερά, με δόξα και ατιμία, με δυσφήμιση και εύφημη μνεία· ως πλάνοι και όμως αληθινοί, ως αγνοούμενοι και όμως αναγνωριζόμενοι, ως αποθνήσκοντες και ιδού ζούμε, ως παιδευόμενοι και μη θανατούμενοι, ως λυπούμενοι αλλά πάντοτε χαίροντες, ως φτωχοί που όμως πλουτίζουν πολλούς, ως μη έχοντες τίποτα και τα πάντα κατέχοντες». Δες με συντομία τη δύναμη των όσων έχουν ειπωθεί.

Γιατί λοιπόν, ακούγοντας τον Κύριο να ονομάζεται σάρκα, και Υιός ανθρώπου, και ότι γνωρίζει να φέρει ασθένεια, και αν κάτι παρόμοιο με αυτά λέγεται γι' αυτόν στις θείες Γραφές, επειδή το ένα πρόσωπο των δύο φύσεων είναι αχώριστο, δεν υποβιβάζετε μαζί με αυτά, όσο εξαρτάται από τις δικές σας αντιλήψεις, και την ίδια του τη θεότητα; Διότι αυτός που τα λέει αυτά σμικρύνει τη βασιλική φύση των πάντων πολύ περισσότερο, από εκείνον που την περιορίζει (περιγράφει) σύμφωνα με τη σάρκα. Και αν το θέλετε έτσι, τότε θα περιτμηθεί μαζί με τη σάρκα, και θα λιθοβοληθεί μαζί της, θα υπομείνει σταυρό, και θα νεκρωθεί μαζί της, και θα πάθει όλα τα άλλα, όσα πιστεύεται ότι και εκείνη έχει πάθει για εμάς. Αλλά ποιος έχει χάσει τόσο πολύ τα λογικά του; Ποιος είναι τόσο άφρων και έχει φτάσει στο άκρο της παραφροσύνης, ώστε να ανεχθεί τους άτοπους και θεομάχους λόγους που ακολουθούν τις δικές σας υποθέσεις; Ποιος θα μπορούσε να υποφέρει τέτοια ύβρη κατά του Λόγου, να τον ακούει δηλαδή, σύμφωνα με εσάς, θνητό, και περιγραπτό, και υποκείμενο στον χρόνο, και στερημένο από τα θεία ιδιώματα, και αλλοτριωμένο και αποχωρισμένο από την πατρική ουσία και δόξα; Και τι άλλο κάνετε, παρά να εισάγετε σε εμάς έναν ξένο Θεό, εσείς που τώρα αυτοσχεδιάζετε μια νέα πίστη; Ποιος θα το αντέξει, προδίδοντας εξαιτίας αυτού τη δική του σωτηρία, και υφιστάμενος ζημία στο ίδιο το κεφάλαιο, το οποίο είναι για εμάς το πιο καίριο από όλα;

Διότι η σιωπή διέκοψε αυτόν που μιλούσε, και αυτός που έχει αποκοιμηθεί δεν είναι βεβαίως και ξύπνιος. Και η ηρεμία περιόρισε την κίνηση. Και γενικά, αυτός που πράττει κάτι δεν είναι δυνατόν να πράττει ταυτόχρονα και κάτι άλλο. Ομοίως και η δύναμη είναι διπλή: διότι η μεν θεία είναι αιώνια, αυτοδύναμη και απειροδύναμη, λόγω της υπεροχής της μεγαλειότητας και της δυνάμεως. «Διότι η αιώνια δύναμή Του», λέει, «και η θεότητά Του». Η δε ανθρώπινη είναι περιορισμένη και ασθενής. «Διότι η σάρκα είναι ασθενής, μολονότι το πνεύμα», λέει, «είναι πρόθυμο». Και: «Άνθρωπος που ζει μέσα στις πληγές και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια».

Αν και κάποιες φορές κατασκευάζοντας αγάλματα κάποιων ηρώων και άλλων που έχουν επιτελέσει κάτι σπουδαίο κατά τη ζωή τους, αυτοί που τους τιμούν τα αφιέρωσαν εις ανάμνηση· από αυτό καθίσταται φανερό ότι δεν πιστεύει πως η σάρκωση του Λόγου συνέβη εξαρχής, έστω κι αν ίσως στα πρώτα τουλάχιστον μετρίαζε κάπως τη στάση του. Αν λοιπόν η εικόνα του Σωτήρος δεν μοιάζει με τίποτα, τότε δεν θα έχει απολύτως κανένα αρχέτυπο προς το οποίο θα απεικονιστεί εξομοιούμενη· το οποίο βέβαια έχει καταπολεμήσει λαμπρά σε όλα. Πώς λοιπόν ο ασεβής δεν είναι σφοδρός εχθρός των ευαγγελικών και των προφητικών κηρυγμάτων; Διότι είναι φανερό αφενός ότι αναιρεί με τα λόγια του αυτά ολόκληρη την ευαγγελική ιστορία, σύμφωνα με την οποία ο αληθινός λόγος γνωρίζει ότι ο Κύριος συναναστράφηκε με τους ανθρώπους· και αφετέρου, δεν είναι καθόλου ασαφές ότι αντιτίθεται ευθέως στα προφητικά λόγια του Πνεύματος, μέσω των οποίων έχει προδιαγραφεί το μυστήριο της θείας οικονομίας. Πώς γάρ δεν θα είχε εναντιωθεί στη Γραφή που λέει: «Τον είδαμε, και δεν είχε ούτε μορφή ούτε ομορφιά· αλλά η μορφή του ήταν άδοξη, κατώτερη από των υιών των ανθρώπων, άνθρωπος φορτωμένος με πληγές και μαθημένος να υπομένει την ασθένεια».

Έπειτα, ποια είναι τα επόμενα; Μετά από αυτά, εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους. Αυτός, ο χωρίς μορφή, ο ανόμοιος, ο αόρατος, έγινε όμοιος με εμάς σε όλα, χωρίς αμαρτία, προσλαμβάνοντας τη δική μας φύση. Και για το ότι αυτός που εμφανίστηκε καταδέχθηκε και το πάθος για χάρη μας, ένας άλλος από τους θεολόγους το προανήγγειλε λέγοντας: Άνθρωπος που βρίσκεται μέσα σε πληγή και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια.

Και Πνεύμα Άγιο, δηλαδή άυλο, άχραντο, που υπερβαίνει κάθε αισθητή και νοητή κτίση, απλώς τέτοιο, όπως ακριβώς είναι και ο Πατέρας που το προβάλλει· το οποίο δεν αντλεί την αγιότητά του επίκτητα από κάπου αλλού, αλλά είναι αυτοάγιο και αποτελεί άφθονο και ανέκλειπτο πλούτο αγιοσύνης. Ακόμη, τη μία δόξα του Πατέρα και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος την έδειξε ο Υιός, λέγοντας αφενός ότι ο ίδιος είχε δόξα κοντά στον Πατέρα πριν υπάρξει ο κόσμος, και αφετέρου ζητώντας την πάλι από Εκείνον ως άνθρωπος, και διαβεβαιώνοντας ότι και ο ίδιος θα δοξάσει τον Πατέρα. Και πάλι λέει: «Πάτερ, δόξασε τον Υιό σου, ώστε και ο Υιός σου να δοξάσει εσένα»· όχι επειδή ο Πατέρας έχει ανάγκη από δόξα, αλλά επειδή ο ίδιος, εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης, του πάθους και του θανάτου έμεινε χωρίς δόξα —διότι τον είδαμε, λέει ο προφήτης, και δεν είχε ούτε μορφή ούτε ομορφιά· αλλά η όψη του ήταν άτιμη, υπολειπόμενη σε σχέση με τους γιους των ανθρώπων, και έπειτα, μέσω της ανάστασης, επρόκειτο να επανέλθει στην οικεία του δόξα— και αυτή ακριβώς η αδοξία και η δόξα του αναφέρονται στον Πατέρα. Ομοίως δε δοξάζει και το Πνεύμα, λέγοντας γι' αυτό ό,τι είπε και για τον Πατέρα: «Εκείνος θα με δοξάσει»· διότι τα ομότιμα δοξάζουν το ένα το άλλο.

Τώρα όμως ο τρόπος της ευεργεσίας, που εκπληρώθηκε από τον Ίδιο αφού προηγήθηκαν άπειροι ιδρώτες, απέδειξε πόσο μεγάλη και ανέκφραστη είναι η αγάπη του Σωτήρα για εμάς. Γι' αυτό χρειάστηκε τόσο μεγάλη μέριμνα, ώστε όπως καταδέχθηκε να υποστεί δεινά πάθη, έτσι και να δείξει ότι έπαθε. Αυτό έγινε για να μη θεωρηθεί ότι υπέμεινε την υπέρ ημών αγωνία χωρίς πόνο και ότι διέθετε σώμα απρόσβλητο από κάθε πόνο, είτε επειδή είχε συσταθεί και δημιουργηθεί έτσι εξ αρχής είτε κατά την ίδια τη στιγμή που δεχόταν τα πάθη, ώστε να δέχεται τα χτυπήματα, αλλά να μην πονά καθόλου. Διακηρύσσει την ανθρώπινη αδυναμία και καθιστά φανερή την οδύνη, λέγοντας: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου», και «Αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο»· και λούζεται στον ιδρώτα και αγωνιά καθώς πλησιάζει στο πάθος. Υπάρχουν μάλιστα ορισμένοι που θεώρησαν ότι ο Σωτήρας πόνεσε περισσότερο από τον καθένα, εφόσον διέθετε σώμα απολύτως καθαρό από κάθε νόσο και ασυνήθιστο στις οδύνες. Άλλωστε, υπέστη μόνος Του την τιμωρία για όλη την οικουμένη ως αντίβαρο για κάθε αμαρτία. Αλλά και όπως ακριβώς ξεπέρασε το ανθρώπινο γένος στην ομορφιά, έτσι και όταν πέθαινε η μορφή του είχε αλλοιωθεί και είχε καταπονηθεί περισσότερο από όλους τους νεκρούς ανθρώπους, διότι λέγει: «Η όψη του ήταν άδοξη, και η μορφή του υπολειπόταν σε σύγκριση με τους υιούς των ανθρώπων». Έτσι, λοιπόν, ήταν φυσικό επακόλουθο να δοκιμάσει και μεγαλύτερες οδύνες σε σχέση με τους άλλους ανθρώπους.

Δεν είχε πουθενά σπίτι, ούτε στέγη, ούτε κατάλυμα, ούτε δικό του χώρο διαμονής, ούτε καν μια καλύβα, το πιο ευτελές· αλλά όπου τον προλάβαινε το βράδυ, εκεί κατέλυε· και στα υπόλοιπα έπραττε με τον ίδιο τρόπο. Τέλος, είπε: «Όποιος θέλει να έλθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθήσει». Προτρέποντάς μας να είμαστε πρόθυμοι να κινδυνεύσουμε ακόμη και μέχρι θανάτου υπέρ του καλού και της αρετής, εκπλήρωσε ο ίδιος πρώτος τον δικό του νόμο, «μαρτυρώντας επί Ποντίου Πιλάτου» για την αλήθεια και δίνοντας «την καλή ομολογία» υπέρ της δόξας του Θεού και Πατρός, υπομένοντας πληγές και πεθαίνοντας πάνω στον σταυρό, και μάλιστα με τον πιο επαίσχυντο και βίαιο θάνατο από όλους. Αυτόν τον θάνατο βλέποντάς τον από μακριά ο Ησαΐας με προφητικά μάτια, δεν άντεξε να δει τον Θεό χωρίς να δακρύσει. Αλλά και αυτός, σαν να θρηνούσε πάνω από έναν νεκρό, άφησε εκείνη τη γεμάτη έλεος φωνή: «Και τον είδαμε, λέει, και δεν είχε μορφή ούτε κάλλος· αλλά η μορφή του ήταν ατιμασμένη, και η όψη του υστερούσε σε σύγκριση με τους υιούς των ανθρώπων».

Και όχι μόνο σε όσους ζούσαν στην εποχή του και έβλεπαν το πάθος, αλλά ήδη και ο Ησαΐας, αντικρίζοντάς το από μακριά, δεν άντεξε το θέαμα χωρίς δάκρυα, αλλά σαν να θρηνούσε για νεκρό, άφησε φωνή γεμάτη έλεος: «Τον είδαμε», λέει, «και δεν είχε ούτε μορφή ούτε ομορφιά, αλλά η όψη του ήταν ατιμασμένη, και η μορφή του υστερούσε σε σχέση με τους γιους των ανθρώπων». Τι θα μπορούσε να συγκριθεί με αυτή τη συμπάθεια, αφού δεν συμμετέχει στο πάθος των δυστυχισμένων μόνο με τη σκέψη και τη θέληση, αλλά με τα ίδια τα έργα, και δεν ανέχεται απλώς να μοιράζεται τις δυσκολίες, αλλά αναλαμβάνει τα πάντα πάνω του και πεθαίνει τον δικό μας θάνατο; Από αυτά τα λόγια, τι θα μπορούσε να παρακινήσει περισσότερο στη συμπόνια για τους συνανθρώπους;

Πρέπει, λοιπόν, η ψυχή να προνοεί με τα εσωτερικά μάτια, μήπως τυχόν παγιδευτεί από τη δύναμη του εχθρού. Διότι, όπως ακριβώς τα ζώα παγιδεύονται και θηρεύονται από τους κυνηγούς, και αν ένα μόνο μέλος παγιδευτεί, λυγίζει ολόκληρο το ζώο και διαμελίζεται από τους κυνηγούς, έτσι ας σκεφτούμε και για την ψυχή, όπως μας φανερώνει το Πνεύμα μέσω του προφήτη: «παγίδα ετοίμασαν για τα πόδια μου, και λύγισαν την ψυχή μου». Διότι πρώτα παγιδεύεται και κυριεύεται ένα μέλος, και έπειτα οι δαίμονες υποτάσσουν την ψυχή στα δικά τους έργα, και μέσω των ηδονών της τροφής η ψυχή προσπορίζεται τον όγκο του σώματος, το οποίο είναι πυρ φλεγόμενο. Ας θυμηθούμε, λοιπόν, αυτόν που είπε ότι: «σάρκα και αίμα δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Διότι εκείνος που θέλει «να εισέλθει στην οικία του ισχυρού και να διαρπάξει τα σκεύη του» δεν αγαπά τον όγκο του σώματος, αλλά ενδυναμώνεται πνευματικά. Και πώς πρέπει να ενδυναμωθεί το αναφέρει ο απόστολος: η σοφία του Θεού είναι μωρία για τους ανθρώπους. Πρέπει, λοιπόν, πρώτα να ταπεινωθεί κανείς και να γίνει ξένος προς τον αιώνα τούτο. Διότι ο προφήτης μας φανερώνει: είδα τον Υιό του ανθρώπου και «η όψη του ήταν άδοξη, υστερώντας περισσότερο από όλους τους γιους των ανθρώπων». Και όταν ήλθε ο Λόγος του Θεού και έγινε για εμάς οδός και πύλη της άνω πόλεως, μας υπέδειξε με ταπεινή καρδιά να γίνουμε μωροί στον αιώνα τούτο.

Πρέπει λοιπόν αυτός που θέλει να γίνει υιός Θεού να εξετάσει τον εαυτό του, αν η όψη του είναι «άτιμη, υστερώντας από όλους τους υιούς των ανθρώπων», αν ατιμάστηκε και δεν ταράχθηκε, αν έδωσε την πλάτη του στα μαστιγώματα και δεν αποστράφηκε το πρόσωπό του «από την αισχύνη των εμπτυσμών», μην αγαπώντας τη δόξα, αλλά απορρίπτοντάς την ακόμη και όταν του προσφέρεται, ούτε την ομορφιά του παρόντος αιώνα, αλλά να διώκεται και να μαστιγώνεται, να χλευάζεται από τη δύναμη του εχθρού και να εξουθενώνεται από όλους, κάνοντας τον εαυτό του κατώτερο και καταπατούμενο από όλους, μη έχοντας «πού να κλίνει την κεφαλή» και να αναπαυθεί, πολεμούμενος κρυφά και φανερά, ορατά και αόρατα μέσα σε μεγάλο αγώνα, υπομένοντας τον κόπο, αγωνιζόμενος με τον νου και προκόβοντας, ώστε να είναι αληθινά «υιός του Υψίστου». Διότι, ενώ περπατά πάνω στη γη, «το πολίτευμά του βρίσκεται στους ουρανούς», και ως σοφός βιάζεται να εισέλθει στην άνω πόλη. Και έτσι, βλέποντας ο Κύριος τον κόπο και τον αγώνα της ψυχής, ότι υπέβαλε τον εαυτό της στη στενή οδό στον αιώνα τούτο, τότε εμφανίζεται στην καρδιά του Εκείνος που είπε: «Θα κατοικήσω και θα περιπατήσω ανάμεσά τους». Τότε λαμβάνει δύναμη και ισχύ και δένει τον ισχυρό, διαρπάζει τα σκεύη του και παίρνει τα λάφυρα του ισχυρού, τα οποία είναι οι ψυχές που αιχμαλωτίζονται από την αμαρτία σαν τα ψάρια σε δίχτυ.

Και αγωνιούν βέβαια, κατά τις επιθέσεις των πειρασμών και των περιστάσεων, ώστε να συμπολεμούν, χωρίς όμως να απαρνούνται, αλλά και να δείχνουν γενναιότητα μέχρι θανάτου υπέρ του λόγου της αληθείας, όπως έδειξαν αργότερα οι απόστολοι. Ο δε Χριστός μου και προδίδεται και παρουσιάζεται στο δικαστήριο· ραπίζεται και μαστιγώνεται από τα χέρια τα οποία ο ίδιος έπλασε· χλευάζεται και εμπαίζεται· και τέλος, ανεβαίνει στον σταυρό· καρφώνεται στα χέρια και στα πόδια και λογχίζεται· ποτίζεται με ξύδι και χολή, και τα υπομένει όλα. Ποιος δεν επαινεί τον φιλάνθρωπο; Ποιος δεν υμνεί τον οικτίρμονα; Διότι για εμάς υπέμεινε όλα αυτά· ο απαθής έπαθε· ο αθάνατος σταυρώθηκε· ο χορηγός της ζωής νεκρώθηκε, ο απρόσιτος στη δόξα της θεότητας στερήθηκε τη δόξα, σύμφωνα με τον προφήτη Ησαΐα· διότι η όψη του ήταν άδοξη και κατώτερη από τους υιούς των ανθρώπων· υπέστη πληγές και έμαθε να υπομένει την ασθένεια· και εμείς θεωρήσαμε ότι βρίσκεται σε πόνο· αυτός όμως τραυματίστηκε για εμάς εξαιτίας των ανομιών μας.

Ποιος δεν δοξολογεί τον φιλάνθρωπο; Ποιος δεν υμνεί τον οικτίρμονα, διότι για χάρη μας επιτέλεσε τέτοια έργα; Ο απαθής έπαθε, ο αθάνατος σταυρωνόταν, ο ζωοπλάστης νεκρωνόταν, ο απρόσιτος ως προς τη δόξα της θεότητας ατιμαζόταν, σύμφωνα με τον προφήτη Ησαΐα: διότι η όψη του ήταν άδοξη, υποδεέστερη σε σύγκριση με τους υιούς των ανθρώπων, όντας γεμάτος πληγές και γνωρίζοντας να υπομένει την ασθένεια, και εμείς θεωρήσαμε ότι βρισκόταν σε πόνο. Αυτός όμως τραυματίστηκε για εμάς εξαιτίας των ανομιών μας και ταλαιπωρήθηκε εξαιτίας των αμαρτιών μας. Άραγε, ακόμη και πέτρινη αν ήταν μια ψυχή, δεν θα συγκλονιζόταν κατανοώντας και βλέποντας αυτά να συμβαίνουν στον Δεσπότη; Ας τον μιμηθούμε στο πάθος λοιπόν και εμείς, φίλοι και αδελφοί, σας παρακαλώ, και ας αγαπήσουμε να υβριζόμαστε, να χλευαζόμαστε, να ονειδιζόμαστε, και ίσως να ραπιζόμαστε και να εμπτυόμαστε, και αν χρειαστεί ακόμη και να σταυρωθούμε και να πεθάνουμε μέσω της νεκρώσεως των παθών, ή και αν έρθει καιρός μαρτυρίου, ώστε ως συσταυρούμενοι να συνδοξαστούμε, ως συνθαπτόμενοι να συναναστηθούμε, ως συμπάσχοντες να συμβασιλεύσουμε, διότι αυτός είναι ο Βασιλιάς των πάντων, στον οποίο πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Άλλο. ια'. Εάν κάθε εικόνα είναι εικόνα μορφής ή σχήματος ή είδους και χρώματος, και ο Χριστός υπόκειται σε αυτά· επειδή, σύμφωνα με τις Γραφές, ανέλαβε μορφή δούλου, και κατά το σχήμα βρέθηκε ως άνθρωπος, και είχε είδος άδοξο, και έπειτα και εκλείπον, πράγμα που είναι χαρακτηριστικό του σώματος· επομένως, εικονίζεται σε μια τέτοια περιγραφή της ομοιότητάς του.

Άλλο. ΚΣΤ'. Φαινομενική αντίφαση ως προς το ότι ο Χριστός δεν περιγράφεται, καθώς η Γραφή λέει: Φωνή λόγων εσείς ακούσατε και ομοίωμα δεν είδατε, παρά μόνο φωνή. Εάν, λέει ο Μωυσής, φωνή λόγων εσείς ακούσατε για τον Θεό των πάντων και ομοίωμα δεν είδατε, παρά μόνο φωνή. Και ο Ησαΐας πάλι λέει: Τον είδαμε, και δεν είχε είδος ούτε κάλλος. Αλλά το είδος του ήταν ατιμασμένο, κατώτερο από όλους τους γιους των ανθρώπων. Πώς θα συμφωνήσουν αυτά μεταξύ τους, εάν ο ένας δεν συγκρούεται με τον άλλον; Ή προφανώς και οι δύο μιλούν για το ίδιο πρόσωπο· ο μεν αποφαίνεται ότι το Θείο δεν έχει ομοίωμα, διότι η θεότητα είναι αθέατη και γι' αυτό χωρίς ομοίωμα· ο δε βεβαιώνει ότι ο ίδιος Κύριος, αναλαμβάνοντας μορφή δούλου, εμφανίστηκε με είδος όμοιο με το δικό μας. Και γι' αυτόν τον λόγο είναι περιγραπτός κατά το σώμα, έστω κι αν είναι απερίγραπτος κατά τη θεότητα.

Άλλο, με μορφή ερωτήματος μέσω της εις άτοπον απαγωγής. ΚΖ'. Εάν ο Χριστός είναι απερίγραπτος, ενώ γι' αυτόν ο Ησαΐας λέει: «Άνθρωπος που φέρει πληγή και γνωρίζει να υπομένει ασθένεια»· ερωτώ λοιπόν, αυτό που δέχθηκε την πληγή, ήταν σώμα ή ασώματο; Και εάν μεν ήταν ασώματο, ήταν φαντασία πνεύματος· εάν όμως ήταν σώμα, πώς δεν είναι περιγραπτό, εφόσον χαρακτηρίζεται από τρεις διαστάσεις και αντιτυπία, το οποίο και από τη φύση του μπορεί να τραυματίζεται;