Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 53:7

Εφόσον λοιπόν σφαγιάστηκε ένα ιερό σφάγιο και μεγάλο θύμα, το πανίερο σώμα του Σωτήρα μας, υπέρ του γένους των ανθρώπων, και προσφέρθηκε ως λύτρο για όλα τα έθνη που προηγουμένως ήταν εγκλωβισμένα στην ασέβεια της δαιμονικής πλάνης, καταλύθηκε πλέον κάθε δύναμη των ακάθαρτων και ανίερων δαιμόνων, και αμέσως διαλύθηκε και εξαλείφθηκε από υπέρτερη δύναμη κάθε γήινη και απατηλή πλάνη. Το σωτήριο, λοιπόν, θύμα προερχόμενο από τους ανθρώπους, αυτό ακριβώς το σωματικό όργανο του Λόγου, καθιερωνόταν ως θυσία υπέρ της κοινής αγέλης των ανθρώπων, και αυτό ακριβώς ήταν το σφάγιο που παραδόθηκε στον θάνατο, για το οποίο βοούν οι φωνές των ιερών λόγων, άλλοτε λέγοντας κάπως έτσι: «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο αἴρων την αμαρτίαν του κόσμου», και άλλοτε προαναφωνώντας ως εξής: «Οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει», και διδάσκουν την αιτία προσθέτοντας: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας, και για εμάς οδυνάται. Και εμείς νομίσαμε ότι αυτός βρίσκεται σε πόνο και σε πληγή και σε κάκωση, αυτός όμως τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας, και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· η παιδεία της ειρήνης μας έπεσε πάνω του. Με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε· όλοι πλανηθήκαμε σαν πρόβατα, καθένας πλανήθηκε στον δικό του δρόμο».

Προς εσένα, Κύριε, θα κραυγάσω, και προς τον Θεό μου θα δεηθώ. Ποια ωφέλεια υπάρχει στο αίμα μου, με το να κατέλθω στη φθορά; Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: Ενώ βρισκόμουν σε συμφορές έλεγα: Προς εσένα, Κύριε, θα βοήσω, και εσένα τον Δεσπότη μου θα ικετεύσω· ποιο είναι το κέρδος από το αίμα μου, εάν κατεβώ στη φθορά; Μήπως θα σε δοξολογήσει το χώμα, ή θα αναγγείλει την αλήθειά σου; Αυτά και τα παρόμοια ικετεύω, βγάζοντας κραυγές από κάτω, από τον βαθύτατο λάκκο, ζητώντας να μάθω από εσένα τον Θεό, όπως από έναν δάσκαλο: Ποια ωφέλεια προκύπτει είτε για εμένα είτε για άλλους από το δικό μου αίμα; Ή τι περισσότερο θα αποκομίσουν οι άνθρωποι από το να περιέλθω εγώ στη φθορά; Διότι στο αίμα ενός Άλλου θα υπάρξει πολλή και μεγάλη ωφέλεια για ολόκληρο τον κόσμο· όταν ο δικός σου αμνός, αυτός που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, οδηγηθεί σαν πρόβατο στη σφαγή και παραμείνει άφωνος σαν τον αμνό μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει.

Έπειτα, επειδή παραδόθηκε σε αυτούς σαν πρόβατο για σφαγή, και σαν άκακος αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, βλέποντας το πάθος του αναφωνούσαν: «Εύγε, εύγε, είδαν τα μάτια μας». «Είδες, Κύριε, μην παρασιωπήσεις». Και πιο πάνω είπε: «Πότε θα επιβλέψεις;» και μέσω των προκειμένων: «Είδες, Κύριε». Και τι είδε; Πώς τον πλησίασαν με δόλο, και πώς άνοιξαν διάπλατα το στόμα τους εναντίον του, και πώς, αφού έπραξαν σύμφωνα με τις επιθυμίες τους, φώναζαν: «Εύγε, εύγε, είδαν τα μάτια μας». Εσύ όμως, Κύριε, αφού τα είδες αυτά, αφού τα ανέχθηκες και μακροθύμησες, μην παρασιωπήσεις· αλλά αφού αναλάβεις το κριτήριο της δικαιοσύνης σου, πες: «Αυτά έπραξες, και εγώ σιώπησα»· και πάλι: «Σιώπησα, μήπως θα σιωπώ για πάντα;»

Σχετικά με το χωρίο: «Εμένα με υποστήριξες εξαιτίας της ακακίας μου»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα και τον Σύμμαχο, «εξαιτίας της απλότητάς μου»· επειδή ακριβώς «οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός στέκει άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν άνοιξε το στόμα του»· και «όταν τον λοιδορούσαν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε»· επιδεικνύοντας δε άκρα ανεξικακία, σιωπούσε όταν κατηγορούνταν, και όταν τον συκοφαντούσαν δεν απαντούσε τίποτα· αλλά και «παρέδωσε την πλάτη του σε μαστιγώσεις και τα μάγουλά του σε ραπίσματα· το δε πρόσωπό του δεν το απέστρεψε από την ντροπή των εμπτυσμών». Γι' αυτό λέει: «Εμένα δε με υποστήριξες εξαιτίας της ακακίας μου, και με στερέωσες ενώπιόν σου στον αιώνα». Σε όλα αυτά στο τέλος το προφητικό πνεύμα αναπέμπει ευχαριστήρια φωνή στον Θεό, λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, από τον αιώνα και έως τον αιώνα· γένοιτο, γένοιτο»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα: «βεβαιωμένα, βεβαιωμένα»· και σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Αμήν, αμήν»· εξού και ο Σωτήρας και Κύριός μας στους διαλόγους του, για την επιβεβαίωση αυτών που έλεγε, συνήθιζε να χρησιμοποιεί το: «Αμήν σας λέγω»· του οποίου το νόημα ερμήνευσε σαφέστερα ο Ακύλας λέγοντας: «βεβαιωμένα, βεβαιωμένα».

Και μετά από λίγα: Όταν, λοιπόν, φυλάξουμε τις οδούς ώστε να μην αμαρτάνουμε, τότε θα γεμίσει η γλώσσα μας από αγαλλίαση· γέμισε δε από χαρά και το στόμα του Φιλίππου, όταν, ανοίγοντας το στόμα του και αρχίζοντας από το «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή», ευαγγελίστηκε τον Ιησού στον Αιθίοπα ευνούχο.

αποκαλώντας τον, μετά τον Πατέρα, και Κύριο, όπως ακριβώς περιέχει και το εκκλησιαστικό κήρυγμα, σύμφωνα με την ευαγγελική μαρτυρία που λέει: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος· τα πάντα δι' αυτού έγιναν, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα»· αλλού δε προαναγγέλλουν τις δύο παρουσίες του· την πρώτη, κατά την οποία ρητώς προφήτευαν ότι δεν θα έχει ούτε μορφή ούτε κάλλος, ότι θα οδηγηθεί σαν πρόβατο στη σφαγή, και λέγοντας σαφώς ότι έτσι θα καταδικαστεί σε θάνατο εξαιτίας των ανομιών του παλαιότερου λαού· όπως ακριβώς αποδεικνύουν την πρώτη του παρουσία τα έργα της θείας οικονομίας κατά τους χρόνους του Τιβερίου· και τη δεύτερη, η οποία δεν θα είναι πλέον όμοια με την πρώτη, αλλά θειότερη και πολύ διαφορετική ως προς τη δόξα, η οποία θα πραγματοποιηθεί με αγγελική συνοδεία και με την ουράνια στρατιά. Επομένως, εκείνος που τα μελετά με ευγνωμοσύνη, οφείλει να κατέχει το αποστολικό κήρυγμα ως κανόνα και σκοπό, διαφυλάσσοντας τέλεια και απαραβίαστα τα δόγματα της αλήθειας, δηλαδή εκείνα που αφορούν την πρώτη και αγένητη φύση του Θεού των όλων, και εκείνα που αφορούν την προΰπαρξη και το έργο του θείου Λόγου, το οποίο επέδειξε για τη δημιουργία όλων των κτιστών, ως Λόγος βέβαια. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Ψ. Από τον Ιερεμία. ΛΓ΄. Κύριε, φανέρωσέ το σε μένα, και θα το γνωρίσω· τότε είδα τα έργα τους. Εγώ ήμουν σαν άκακο αρνί που άγεται για να θυσιαστεί, δεν το γνώριζα· εναντίον μου βουλεύτηκαν λέγοντας: «Ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του, και να τον εξολοθρεύσουμε από τη γη των ζώντων, και το όνομά του ας μην μνημονευθεί πλέον». Ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός, σύμφωνα με την προφητεία στον Ησαΐα, οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, ενώ σύμφωνα με την προκείμενη προφητεία, ως άκακο αρνί που άγεται για να θυσιαστεί, δεν το γνώριζε· και το πάθος του στον σταυρό μπορεί να δηλωθεί μέσω του: «ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του και να τον εξολοθρεύσουμε από τη γη των ζώντων· και το όνομά του να μην μνημονευθεί πλέον»· τα οποία έχουν λεχθεί εκ μέρους εκείνων που τον επιβουλεύτηκαν. Διότι, εάν το σώμα του ήταν άρτος, όπως ο ίδιος διδάσκει στους μαθητές του λέγοντας: «λάβετε, φάγετε, τούτο εστί το σώμά μου», και αυτό ήταν που εκτέθηκε πάνω στο ξύλο κατά τον σταυρικό θάνατο, γι' αυτό δικαιολογημένα θα μπορούσε να ειπωθεί το: «ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του»· εάν δε το συγκεκριμένο χωρίο επιδέχεται και βαθύτερης πνευματικής θεωρίας, όσα έχουν λεχθεί δεν έρχονται καθόλου σε αντίθεση με αυτήν.

Αυτός όμως τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· η τιμωρία που έφερε σε μας την ειρήνη έπεσε πάνω του, και με τις πληγές του εμείς θεραπευτήκαμε. Όλοι εμείς πλανηθήκαμε σαν πρόβατα· ο καθένας πλανήθηκε στον δικό του δρόμο, και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας· και αυτός, εξαιτίας της κακοπάθειάς του, δεν ανοίγει το στόμα του· σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός στέκει άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι και αυτός δεν ανοίγει το στόμα του. Μέσα στην ταπείνωσή του αναιρέθηκε η δίκαιη κρίση του· τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί; Διότι η ζωή του αφαιρείται από τη γη, εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο· και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του, και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του, διότι δεν έπραξε καμία ανομία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Και ο Κύριος θέλει να τον καθαρίσει από την πληγή· εάν προσφέρετε θυσία για την αμαρτία, η ψυχή σας θα δει απογόνους με μακροζωία. Και ο Κύριος θέλει να τον απαλλάξει από τον πόνο της ψυχής του, να του δείξει φως, και να τον διαπλάσει με σύνεση· να δικαιώσει τον δίκαιο που υπηρετεί πολλούς, και αυτός θα αναλάβει τις αμαρτίες τους. Γι' αυτό, αυτός θα κληρονομήσει πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών· διότι η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο και συγκαταλέχθηκε ανάμεσα στους ανόμους. Και αυτός βάσταξε τις αμαρτίες πολλών, και παραδόθηκε εξαιτίας των ανομιών τους.

Βλέποντας δε ξεκάθαρα την πλάνη που συνέβη σχετικά με αυτόν σε ολόκληρο τον λαό της περιτομής, και ότι δεν υπάρχει άνθρωπος που δεν θα αμαρτήσει, ακόμη και αν θεωρείται ο δικαιότερος όλων, προσθέτει: «όλοι εμείς πλανηθήκαμε ως πρόβατα· ο άνθρωπος αποπλανήθηκε από τον δρόμο του· και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας»· και τα όσα ακολουθούν αυτά, τα οποία αναμφίβολα καταδεικνύεται ότι έχουν εκπληρωθεί αποκλειστικά και μόνο στο πρόσωπο του Σωτήρος ημών Ιησού. Γι' αυτό και είναι άξιο απορίας ως προς την πώρωσή τους το γεγονός ότι όσοι από τον παλαιό λαό δεν τον αποδέχονται, προφασίζονται τα όσα διέπραξαν εναντίον του, για τα οποία συνηθίζουν να χλευάζουν και να διασύρουν, θεωρώντας ότι υπέστη πάθη μη αντάξια της φροντίδας του Θεού γι' αυτόν· ενώ σαφώς, επιπλέον των όσων έχουν λεχθεί, ο προφήτης αναφωνεί γι' αυτόν, ότι «οδηγήθηκε ως πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός παραμένει άφωνος ενώπιον εκείνου που τον κείρει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του»· και ότι «αίρεται από τη γη η ζωή του».

Ποιος, λοιπόν, που μετέχει στην ανθρώπινη φύση, θα μπορούσε να είναι τέτοιος, ώστε να μην έχει αμαρτήσει σε τίποτα ούτε με λόγο ούτε με έργο, έτσι ώστε να αληθεύει η θεία Γραφή όταν λέει γι' αυτόν ότι δεν έπραξε ανομία ούτε υπήρξε δόλος στο στόμα του; Και για ποια αιτία προαγορεύει ο λόγος ότι αυτός, για τον οποίο δίνεται αυτή η μαρτυρία, θα οδηγηθεί ως πρόβατο στη σφαγή, και ότι εξαιτίας των ανομιών του λαού θα καταδικαστεί σε θάνατο; Ας πουν επίσης εάν ο Χριστός, που προσδοκούν ότι θα έρθει, θα υποστεί οπωσδήποτε αυτά τα οποία προαναγγέλλουν γι' αυτόν οι προφητείες, ή εάν δεν πρόκειται να συμβεί σε αυτόν τίποτα τέτοιο.

Αυτός λοιπόν ήταν ο Χριστός του Θεού, για τον οποίο είχε προαναγγελθεί από τα αρχαία χρόνια ότι θα ερχόταν στους ανθρώπους και ότι θα σφαγιαζόταν σαν πρόβατο υπέρ όλου του ανθρώπινου γένους. Γι' αυτό λέει για αυτόν ο προφήτης Ησαΐας: «Οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει». Και προσθέτει: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς· και εμείς θεωρήσαμε ότι βρίσκεται σε πόνο, σε πληγή και σε κακουχία. Αυτός όμως τραυματίστηκε για τις δικές μας αμαρτίες και ταλαιπωρήθηκε για τις δικές μας ανομίες· η παιδεία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας». Διότι αυτός «αμαρτία δεν έκανε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Παρόμοια με αυτά αναφωνεί και ο Ιερεμίας, άλλος προφήτης των Εβραίων, εκ μέρους του Χριστού, λέγοντας: «Εγώ ήμουν σαν άκακο αρνί που οδηγείται για να θυσιαστεί». Αυτές τις προφητείες τους τις επισφραγίζει ο Ιωάννης ο Βαπτιστής κατά την εμφάνιση του Σωτήρα μας. Διότι, βλέποντάς τον και υποδεικνύοντάς τον στους παρευρισκόμενους, ότι δηλαδή αυτός ήταν ο προφητευόμενος, αναφώνησε: «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου».

Έγινε, λοιπόν, ο αμνός του Θεού και αμαρτία και κατάρα. Αμαρτία μεν υπέρ των αμαρτωλών του κόσμου, κατάρα δε υπέρ όσων δεν εμμένουν σε όλα τα γεγραμμένα στον νόμο του Μωυσή. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: «Ο Χριστός μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος κατάρα για χάρη μας» και «εκείνον που δεν γνώρισε αμαρτία τον έκανε αμαρτία για χάρη μας». Διότι τι δεν επρόκειτο να γίνει το καθαρτήριο θύμα του κόσμου, το αντίλυτρο των αμαρτωλών, εκείνος που «οδηγήθηκε ως πρόβατο στη σφαγή» και ως «αρνίο που άγεται για να θυσιαστεί», και μάλιστα όλα αυτά για χάρη μας και εξαιτίας μας; Εξαιτίας αυτού, οι μεν παλαιοί και θεοφιλείς άνδρες εύλογα, λόγω της απουσίας των ανώτερων πραγμάτων, προσηλώνονταν στα σύμβολα, όπως άλλωστε διδάσκει και ο ίδιος ο Σωτήρας μας λέγοντας: «Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που εσείς ακούτε και δεν τα άκουσαν». Εμείς, όμως, έχοντας παραλάβει τα αληθινά και τα αρχέτυπα των εικόνων μέσω της μυστηριώδους οικονομίας του Χριστού, δεν θα έχουμε πλέον ανάγκη από τα παλαιά.

Τι απομένει λοιπόν μετά από αυτά; Διότι, αν προείπαν τη φυλή του, το γένος, τον τρόπο της γέννησής του, το θαύμα της Παρθένου και τον τρόπο του βίου του, ήταν φυσικό επακόλουθο στη συνέχεια να μην αποσιωπήσουν ούτε τον θάνατό του. Τι προφητεύει λοιπόν και για αυτόν ο Ησαΐας; Λέει: «Άνθρωπος που φέρει πληγές και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια, ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε. Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς, και εμείς θεωρήσαμε ότι βρίσκεται σε πόνο και σε πληγή και σε κακουχία. Αυτός όμως τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· η παιδαγωγία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε. Όλοι πλανηθήκαμε σαν πρόβατα, και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας. Και αυτός, εξαιτίας της κακουχίας του, δεν ανοίγει το στόμα του· σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί; Διότι αφαιρείται από τη γη η ζωή του», και τα λοιπά. Υποδηλώνει δε μέσω αυτών ότι ο Χριστός, όντας απαλλαγμένος από κάθε αμαρτία, θα αναλάβει στον εαυτό του τις αμαρτίες των ανθρώπων. Γι' αυτό και θα υποστεί τα παθήματα όσων αμάρτησαν και θα οδυνηθεί υπέρ ημών, αλλά όχι υπέρ του εαυτού του.

Για ποιον λόγο, όμως, συνέβη αυτό, το διδάσκει πάλι στη συνέχεια λέγοντας: «επειδή παραδόθηκε στον θάνατο η ψυχή του και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, και ο ίδιος σήκωσε τις αμαρτίες πολλών, και παραδόθηκε εξαιτίας των αμαρτιών τους». Διότι, ανταμείβοντάς τον ο Πατέρας για αυτά, εξαιτίας της υπακοής και της υπομονής του, του χάρισε τα προαναφερθέντα· επειδή έγινε «υπήκοος» στον Πατέρα «μέχρι θανάτου». Γι' αυτό και ορίζεται ότι θα κληρονομήσει πολλούς, και μάλιστα όχι πρωτύτερα, αλλά μετά την παράδοση της ψυχής του στον θάνατο και τη συγκαταλέξη του μεταξύ των ανόμων. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο έχει ειπωθεί ότι θα κληρονομήσει πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών. Φρονώ δε αναμφίβολα ότι μέσω αυτών φανερώνεται η εκ νεκρών ανάσταση του προφητευομένου. Διότι πώς αλλιώς είναι δυνατόν να κατανοήσει κανείς ότι εκείνος που οδηγήθηκε ως πρόβατο στη σφαγή, που παραδόθηκε στον θάνατο εξαιτίας των ανομιών του λαού των Ιουδαίων, που συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους και παραδόθηκε σε ταφή, έπειτα καθαρίζεται από τον Κύριο, και αντικρίζει φως κοντά Του, και κληρονομεί πολλούς, και διανέμει λάφυρα στους δικούς του;

Οι θεσπέσιοι προφήτες του Θεού, προενορώντας το μέλλον με το θείο πνεύμα, προφήτευαν ότι οι ίδιοι θα ζήσουν, και ότι οι λόγοι τους θα ενεργήσουν σαν από ζωντανούς ανθρώπους «ανάμεσα στα έθνη», αλλά όχι στον Ισραήλ· και έλεγαν πάλι ονομαστικά για τον Χριστό, επειδή αυτός ήταν ο Χριστός, από τον οποίο τους είχε χορηγηθεί και το προφητικό πνεύμα, ότι θα συλληφθεί «στις διαφθορές τους». Ποιων άλλων άραγε, παρά αυτών από την περιτομή που τον επιβουλεύονταν; Πρόσεξε δε και εδώ πώς ο λόγος προαναγγέλλει ότι ο Χριστός θα συλληφθεί, πράγμα που δεν θα μπορούσε να εφαρμοστεί στη δεύτερη παρουσία του Χριστού, την οποία οι προφητικοί λόγοι προκηρύσσουν ότι θα είναι ένδοξη και θα συνοδεύεται από ένθεη βασιλεία. Γι' αυτό, είναι αναμενόμενο να πλανώνται όσοι προέρχονται από την περιτομή, εκλαμβάνοντας τα σχετικά με τη δεύτερη εμφάνισή του ως αναφερόμενα στην πρώτη του έλευση, πράγμα που ο λόγος δεν το επιτρέπει καθόλου· επειδή δεν είναι δυνατόν ταυτόχρονα και κατά την ίδια στιγμή να υποθέσουμε ότι αυτός είναι και ένδοξος και άδοξος, και έντιμος και βασιλιάς, ενώ ταυτόχρονα δεν έχει «είδος ούτε κάλλος» αλλά είναι «περιφρονημένος από τους γιους των ανθρώπων», και πάλι σωτήρας και λυτρωτής του Ισραήλ, ενώ συγχρόνως επιβουλεύεται από αυτούς, «άγεται ως πρόβατο επί σφαγήν» και εξαιτίας των ανομιών τους παραδίδεται στον θάνατο.

Αναγκαίως δε επεσήμανα το ρητό, επειδή και ο Ματθαίος έχει παραθέσει την προφητεία, όταν φανέρωνε ότι ο Ιησούς μεταφέρθηκε στην Αίγυπτο και από εκεί επέστρεψε στη γη του Ισραήλ. Εάν δε κάποιος κατακρίνει την αναχώρηση του Σωτήρος ημών στην Αίγυπτο, ας γνωρίζει ότι αυτή έγινε απολύτως εύλογα. Διότι ούτε έπρεπε να εμποδιστεί ο Ηρώδης από την εκούσια κακία του, ούτε πάλι ο Σωτήρας, όντας ακόμη βρέφος, να αρχίσει τα θαύματα και να επιδείξει τη θεία του δύναμη προ του κατάλληλου καιρού, πράγμα το οποίο θα είχε συμβεί, εάν τιμωρούσε παραδόξως τον Ηρώδη που τον επιβουλευόταν, χωρίς να υπομείνει καθόλου την αναχώρηση στην Αίγυπτο μαζί με τους γονείς του. Αλλά ήταν έργο της ανώτερης θείας οικονομίας το να αρχίσει τα θαύματα της θεότητάς του στον κατάλληλο καιρό. Σε αυτόν, λοιπόν, για τον οποίο σε όλη του τη ζωή μαρτυρείται η πραότητα και η ανεξικακία, εφόσον ήταν πάντα πρόθυμος για αγαθοεργίες και κοινές ευεργεσίες, και δεν εκδικήθηκε κανέναν από όσους δεν τον άκουγαν, ούτε καν όταν «οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και έμεινε άφωνος σαν τον αμνό μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει», πώς θα ήταν λογικό, όντας τέτοιος, να μην υποχωρήσει, ως παιδί, στην κακία του Ηρώδη; Σε αυτόν μαρτυρείται άλλωστε ότι και ως ενήλικος άνδρας αναχωρούσε και απέφευγε τους πονηρούς, καθώς επίσης απέκρυπτε και απέφευγε τον έπαινο για τα θαύματά του· προέτρεπε, μάλιστα, αυτούς που θεράπευε να μην πουν τίποτα σε κανέναν.

Ευαγγελικής Αποδείξεως, τόμος δέκατος. Μετά τις προρρήσεις που έχουν εκτεθεί σχετικά με την έλευση του προκηρυγμένου Θεού στους ανθρώπους, έχει πλέον έρθει ο καιρός να εξετάσουμε και τα σχετικά με την αναχώρησή του από τον ανθρώπινο βίο, και να δούμε πάλι τι είδους γεγονότα είχαν προφητευθεί από τους προφητικούς χρόνους ότι θα συνέβαιναν σε αυτόν. Πρώτα, λοιπόν, θα εξετάσω τα σχετικά με εκείνους που εξύφαναν τον θάνατό του, καθώς αποτελούν ένα όχι μικρό μέρος του προκειμένου θέματος. Πριν όμως από τη συζήτηση αυτή, πρέπει να έχουμε κατά νου όσα έχουμε πει πολλές φορές σχετικά με τη θεία του Οικονομία, ότι δηλαδή άλλα νοούνται σύμφωνα με τη θεότητά του και άλλα σύμφωνα με την ενανθρώπησή του. Διότι, από τη μια πλευρά παρουσιάζεται ως Λόγος του Θεού και δύναμη του Θεού και σοφία του Θεού, «Μεγάλης Βουλής Άγγελος», και μέγας και αιώνιος αρχιερέας που ιερουργεί υπέρ της υπάρξεως και της σωτηρίας όλων των δημιουργημάτων και εξιλεώνει τον Πατέρα, και από την άλλη πλευρά ως «ο αμνός του Θεού που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου» και ως «πρόβατο που οδηγείται στη σφαγή»· και αυτό ήταν το ανθρώπινο σκήνωμα, το οποίο, σαν να ήταν αμνός και πρόβατο από το δικό μας ποίμνιο, ανέλαβε ως αρχιερέας, και προσφέροντας ως ευπρόσδεκτη θυσία την απαρχή του ανθρωπίνου γένους, την προσήγαγε στον Πατέρα, μέσω της οποίας και συναναστράφηκε με την ανθρώπινη φύση, η οποία δεν μπορούσε διαφορετικά να ακούσει τον Λόγο του Θεού και την ασώματη και νοερή δύναμή του, ούτε να αντιληφθεί μέσω των σαρκικών οφθαλμών κάτι ανώτερο από τις σάρκες και τα σώματα.

Όσα, λοιπόν, από τα όσα λέγονται γι' αυτόν στα προκείμενα φαίνεται ότι διατυπώνονται με πιο ταπεινό τρόπο, αυτά μας παρακινούν να δούμε τον αμνό του Θεού που αίρει «την αμαρτία του κόσμου» και να εννοήσουμε το ανθρώπινο σκήνωμα. Διότι, αφενός, ήταν ο «αμνός που αίρει την αμαρτία του κόσμου» σύμφωνα με τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, ο οποίος έλεγε: «Ίδε ο αμνός του Θεού ο αίρων την αμαρτία του κόσμου»· αφετέρου δε, ήταν και ο αμνός που οδηγούνταν σε σφαγή, σύμφωνα με το λόγιο του Ησαΐα που λέει: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε σε σφαγή, και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει». Για τον ίδιο, εξάλλου, ως περί αμνού, λεγόταν και το: «Εξαιτίας των αμαρτιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο». Διότι έπρεπε ο αμνός του Θεού, αυτός που αναλήφθηκε από τον μέγα Αρχιερέα υπέρ των υπόλοιπων συγγενικών του αμνών και υπέρ όλου του ανθρώπινου ποιμνίου, να προσφερθεί ως θυσία στον Θεό. «Επειδή, λοιπόν, μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, και μέσω ανθρώπου ήρθε η ανάσταση των νεκρών» λέει ο απόστολος, και «όπως ακριβώς δι' ενός παραπτώματος ήρθε η κατάκριση σε όλους τους ανθρώπους, έτσι και δι' ενός δικαιώματος ήρθε σε όλους τους ανθρώπους η δικαίωση της ζωής». Εξού και ο ίδιος τους μεν μαθητές του τους δίδασκε ότι είναι η ζωή, το φως και η αλήθεια, καθώς και τις υπόλοιπες έννοιες της περί αυτού θεολογίας, στους δε αμύητους στα απόρρητα μυστήριά του έλεγε: «Γιατί ζητάτε να σκοτώσετε εμένα, έναν άνθρωπο που σας έχει μιλήσει την αλήθεια;»

Και ίσως, επειδή τον εγκατέλειψε ο Ισχυρός του, για τον λόγο αυτό [σταυρώθηκε], όπως λέει ο απόστολος: «διότι σταυρώθηκε από αδυναμία, αλλά ζει από τη δύναμη του Θεού», αφού δεν θα είχε σταυρωθεί, εάν ο Ισχυρός του δεν τον είχε εγκαταλείψει. Και πρόσεξε αν δεν έπρεπε ο Αμνός του Θεού, ο οποίος οδηγήθηκε «σαν πρόβατο στη σφαγή» «και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει», να αναθέσει τις δικές του δυνάμεις στον Θεό, και να θεωρεί ότι δεν έχει τίποτα δικό του παρά μόνο τον Πατέρα. Γι' αυτό και αποκαλεί τον Πατέρα του Ισχυρό, όπως και στον δέκατο έβδομο ψαλμό ονομάζει τον Πατέρα ισχύ του, και στερέωμα και καταφυγή, λέγοντας: «Θα σε αγαπήσω, Κύριε, η ισχύς μου· ο Κύριος είναι στερέωμά μου, και καταφυγή μου, και ρύστης μου· ο Θεός μου, βοηθός μου, και σε αυτόν θα ελπίζω· υπερασπιστής μου, και κέρας της σωτηρίας μου, και αντιλήπτοράς μου». Τον εγκατέλειψε, λοιπόν, ο Ισχυρός του, επειδή θέλησε να κατέλθει αυτός «μέχρι θανάτου» και μάλιστα «θανάτου σταυρού», και να αναδειχθεί λύτρο και αντίψυχο για όλο τον κόσμο, και να γίνει μέσο καθαρμού για τη ζωή εκείνων που πίστεψαν σε αυτόν.

Αυτός δε, αντιλαμβανόμενος αμέσως και πλήρως τη θεία και πατρική βουλή, και διακρίνοντας καλύτερα από κάθε άλλον τα αίτια της εγκατάλειψής του από τον Πατέρα, ταπείνωσε τον εαυτό του ακόμη περισσότερο και με πολλή προθυμία επωμίστηκε τον θάνατο για χάρη μας· και έγινε ο πανάγιος και ευλογημένος «κατάρα για χάρη μας», και αυτός που δεν γνώρισε αμαρτία έγινε αμαρτία, «για να γίνουμε εμείς δικαιοσύνη του Θεού μέσω αυτού». Και επιπλέον αυτών, αφού ανέλαβε πάνω του τις δικές μας αμαρτίες, σταυρώθηκε, πράγμα το οποίο έπρεπε να πάθουμε εμείς, οι άλλοτε ασεβείς, έχοντας γίνει αντάλλαγμα για τις ψυχές μας και αντίλυτρο, ώστε ευλόγως να μπορούμε να πούμε τον προφητικό λόγο: «αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς» και «αυτός τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας, για να ιαθούμε εμείς με την πληγή του». Διότι «ο Κύριος τον παρέδωσε στις αμαρτίες μας». Γι' αυτόν τον λόγο, εφόσον παραδόθηκε από τον Πατέρα και ταλαιπωρήθηκε και ανέλαβε «τις ανομίες μας», «οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή». Συμφωνεί με αυτά και ο απόστολος λέγοντας: «Αυτός που δεν λυπήθηκε τον δικό του Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας». Παρακινούντάς μας δε στην αναζήτηση της αιτίας για την οποία τον εγκατέλειψε ο Πατέρας, λέει: «Γιατί με εγκατέλειψες;».

Το σωτήριο λοιπόν θύμα που προήλθε από τους ανθρώπους, αυτό ακριβώς το σωματικό όργανο του 〈θείου〉 Λόγου, καθιερωνόταν υπέρ 〈της κοινής〉 〈αγέλης〉 των ανθρώπων 〈και αυτό ήταν το σφάγιο που παραδόθηκε στον θάνατο εξαιτίας της διαβολής των ανθρώπων〉, για το οποίο βοούν οι φωνές των ιερών λόγων, άλλοτε μεν 〈λέγοντας τα εξής〉: «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου», και άλλοτε 〈προαναφωνώντας τα εξής〉: «Ως πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, 〈και ως αμνός άφωνος ενώπιον εκείνου που τον κουρεύει〉», και μάλιστα διδάσκουν την αιτία, προσθέτοντας: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς. Και εμείς θεωρήσαμε ότι βρίσκεται σε πόνο και σε πληγή και σε κάκωση, όμως αυτός τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· η τιμωρία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του. Με τον μώλωπά του εμείς θεραπευτήκαμε. Όλοι πλανηθήκαμε σαν πρόβατα, ο καθένας παραστράτησε στον δικό του δρόμο. Και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας.»

Ϛ΄. Εξάλλου, κανείς δεν θα αμφέβαλλε ότι οι ιεροί ευαγγελιστές εξιστόρησαν πως το σωτήριο πάθος συνέβη κατά τις ημέρες του ιουδαϊκού Πάσχα των αζύμων· διότι αυτή ήταν η αιτία του νόμου που δόθηκε από τον Μωυσή σχετικά με το λεγόμενο Πάσχα. Επειδή δηλαδή επρόκειτο ο Αμνός του Θεού να οδηγηθεί ως πρόβατο σε σφαγή από τους ίδιους τους Ιουδαίους, και να υποστεί το πάθος αυτό υπέρ της κοινής σωτηρίας όλων των ανθρώπων, σε κανέναν άλλο χρόνο παρά μόνο στον προαναφερθέντα καιρό, ο Θεός, προεικονίζοντας το μέλλον μέσω συμβόλων, ακριβώς κατά τον ίδιο εκείνο καιρό που επρόκειτο κάποτε να έλθει με την πάροδο των χρόνων, έδωσε εντολή να θυσιάζεται από τους Ιουδαίους ένας αισθητός αμνός. Και αυτό τελούνταν από αυτούς κάθε χρόνο, μέχρις ότου η αλήθεια εκπληρώθηκε και έθεσε τέλος στις παλαιές εικόνες.

Επομένως, από τότε, στα μεν έθνη έχει επικρατήσει η αληθινή εορτή των μυστηρίων, ενώ στους Ιουδαίους δεν διατηρείται πλέον ούτε καν η ανάμνηση των ίδιων των συμβόλων, εφόσον τους έχει αφαιρεθεί ο τόπος στον οποίο είχε νομοθετηθεί να τελούνται τα της εορτής. Εύλογα, λοιπόν, η θεία Γραφή των Ευαγγελίων αναφέρει ότι ο Σωτήρας έπαθε κατά την περίοδο των ιουδαϊκών αζύμων· επειδή και τότε οδηγήθηκε ως πρόβατο επί σφαγήν, σύμφωνα με τις προφητικές φωνές.

Γι' αυτό δεν απειθώ ούτε φέρνω αντίρρηση, λέει ο Δεσπότης μου, όχι όταν καλείται να αναλάβει προστασία, αλλά όταν οδηγείται ως πρόβατο στη σφαγή· αλλά και προσπίπτω και ταπεινώνομαι κάτω από το κραταιό χέρι του Θεού, και ζητώ συγχώρεση για την προηγούμενη αδράνεια και ανυπακοή μου, αν βέβαια αυτό συνιστά κάποιο έγκλημα για εμένα.

Στο μέσο του λιθοβολισμού ακουγόταν η φωνή του, καθώς ο ίδιος προσέφερε συγχώρεση σε εκείνους που τον λιθοβολούσαν σαν να ήταν ευεργέτες του, και παρακαλούσε τον Θεό. Δεν αποτελούν άραγε αυτά ολοφάνερη αποτύπωση του Θεού, καθώς και των δικών Του παθών και δογμάτων, ο Οποίος, αν και Θεός και Κύριος των κεραυνών, οδηγήθηκε στη σφαγή σαν αμνός, μέσα στη σιωπή;

Αποκαλείται Σαμαρείτης και δαιμονισμένος, όμως σώζει αυτόν που κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ και έπεσε σε ληστές, όμως αναγνωρίζεται από τους δαίμονες, και διώχνει δαίμονες, και καταποντίζει λεγεώνα πνευμάτων, και βλέπει τον αρχηγό των δαιμόνων να πέφτει σαν αστραπή. Λιθοβολείται, αλλά δεν συλλαμβάνεται. Προσεύχεται, αλλά εισακούει προσευχές. Δακρύζει, αλλά σταματά τα δάκρυα. Ρωτά πού έχει ταφεί ο Λάζαρος, διότι ήταν άνθρωπος· αλλά ανασταίνει τον Λάζαρο, διότι ήταν Θεός. Πωλείται, και μάλιστα πολύ φθηνά, δηλαδή αντί τριάντα αργυρίων, αλλά εξαγοράζει τον κόσμο, και σε υψηλή τιμή, δηλαδή με το ίδιο του το αίμα. Οδηγείται σαν πρόβατο στη σφαγή, αλλά ποιμαίνει τον Ισραήλ, και τώρα πια και ολόκληρη την οικουμένη. Είναι σαν άφωνος αμνός, αλλά είναι ο Λόγος, που εξαγγέλλεται από τη φωνή εκείνου που βοά στην έρημο. Καταπονήθηκε και τραυματίστηκε, αλλά θεραπεύει κάθε νόσο και κάθε ασθένεια. Υψώνεται στο ξύλο και προσηλώνεται, αλλά επαναφέρει στο ξύλο της ζωής, αλλά σώζει και τον ληστή που συσταυρώνεται μαζί του, αλλά σκοτεινιάζει καθετί το ορατό. Ποτίζεται με ξύδι, γεύεται χολή· ποιος; Αυτός που μετέτρεψε το νερό σε κρασί, ο καταλυτής της πικρής γεύσης, η γλυκύτητα και η απόλυτη επιθυμία. Παραδίδει την ψυχή του, αλλά έχει την εξουσία να την πάρει πάλι, αλλά το καταπέτασμα σχίζεται, διότι φανερώνονται τα επουράνια, αλλά οι πέτρες σχίζονται, αλλά οι νεκροί ανασταίνονται. Πεθαίνει, αλλά ζωοποιεί, και καταλύει τον θάνατο με τον θάνατο.

Έπειτα δε, και τα λόγια του προφήτη επιβεβαιώνουν τον λόγο, έχοντας ως εξής: «Πριν έλθει ο πόνος των ωδίνων, ξέφυγε και γέννησε άρρεν», ή, όπως λέει ένας άλλος από τους ερμηνευτές, «Πριν νιώσει ωδίνες, γέννησε». Από αυτήν, λέει, την παρθένο μητέρα «Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, Υιός και δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του και το όνομά του καλείται: άγγελος της μεγάλης βουλής, θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχοντας ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος». Αυτό το παιδί, αυτός ο Υιός «οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει», ή μάλλον, όπως λέει ο Ιερεμίας, αυτό είναι το άκακο αρνίο που οδηγείται για να θυσιαστεί, αυτός είναι ο άρτος, στον οποίο βάζουν το ξύλο οι εχθροί και του άρτου και του ξύλου. Ή καλύτερα, ας λάβουμε από την προφητεία το πιο ξεκάθαρο και φανερό από όλα, μέσω του οποίου προδιαγράφεται σαφώς το μυστήριο· εννοώ τον Ιωνά, ο οποίος καταδύθηκε απαθώς μέσα στο κήτος και πάλι αναδύθηκε από το κήτος χωρίς πάθος, και ο οποίος με τις τρεις ημέρες και τις ισάριθμες νύχτες μέσα στα σπλάχνα του κήτους προδιέγραψε την παραμονή του Κυρίου στον Άδη.

«Όλοι πλανηθήκαμε σαν πρόβατα· ο καθένας πλανήθηκε στον δικό του δρόμο. Και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας· και αυτός, εξαιτίας της κακουχίας, δεν ανοίγει το στόμα του. Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του μέσα στην ταπείνωσή του, διότι αφαιρείται από τη γη η ζωή του· εξαιτίας των αμαρτιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο. Και θα δώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του, και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του, επειδή δεν έπραξε ανομία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Και λίγο παρακάτω: «Γι' αυτόν τον λόγο, αυτός θα κληρονομήσει πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών, επειδή η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο, διότι δεν έπραξε ανομία, και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων· και ο ίδιος σήκωσε τις αμαρτίες πολλών, και εξαιτίας των αμαρτιών τους παραδόθηκε». Από αυτά είναι φανερό ότι ο Προφήτης δεν ομιλεί περί του λαού που οδηγήθηκε αιχμάλωτος στη Βαβυλώνα, όπως κάποιοι υπέθεσαν. Διότι πώς θα μπορούσε ο λαός να οδηγηθεί στον θάνατο εξαιτίας των αμαρτιών του λαού; Ή ποιος λαός, και ποιου λαού; Και πάλι: «Την πλάτη μου την έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών». Και πάλι: «Δεν είχε όψη, ούτε ομορφιά, αλλά η όψη του ήταν στερημένη τιμής, υστερώντας σε σύγκριση με τους υιούς των ανθρώπων».

Και πάλι ο Δαβίδ αναφέρει: «Έδωσαν στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι». Εάν δε θεωρήσεις ότι αυτά αναφέρονται στον λαό που βρισκόταν στην αιχμαλωσία, θα σε αποστομώσει το γεγονός ότι πουθενά δεν έχει καταγραφεί πως εκείνοι υπέστησαν ακριβώς αυτού του είδους τα πάθη, αλλά πολλά άλλα και δεινά. Περί δε της θανατώσεώς του προείπε ο Ησαΐας: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή». Και για να γνωρίσεις ότι αυτή απέβη σωτήρια για εμάς, λέει πάλι ο ίδιος: «Με την πληγή του όλοι εμείς θεραπευτήκαμε».

Εδώ τίθεται το ερώτημα για ποιον λόγο μνημόνευσε μόνο την ελεημοσύνη, και εξαιτίας αυτής έδωσε την ευλογία και την κληρονομιά και εκείνη τη βασιλεία. Αλλά δεν μνημόνευσε μόνο αυτήν, για όσους ακούν με σύνεση· διότι, επειδή προηγουμένως ονόμασε πρόβατα τους εργάτες της, μέσα από αυτήν την ονομασία μαρτύρησε σε αυτούς τόσο την ομοίωση με τον Ίδιο όσο και κάθε αρετή, και ότι ήταν διαρκώς έτοιμοι για τον θάνατο υπέρ του αγαθού· όπως ακριβώς και ο Ίδιος οδηγήθηκε ως πρόβατο επί σφαγήν και ως αμνός άφωνος ενώπιον εκείνου που τον κουρεύει, σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Διότι αυτά μας τα διδάσκει το ίδιο το σταυρωθέν σώμα του Χριστού που προσφέρεται σε εμάς ως τροφή· διότι ταυτόχρονα τρεφόμαστε από αυτό και διδασκόμαστε να συμμετέχουμε στις αρετές και στα παθήματά Του, ώστε να ζήσουμε αιώνια και να συμβασιλεύσουμε μαζί Του. Και αυτό το προανήγγειλε μέσω του προφήτη Δαβίδ λέγοντας: «η θυσία της αινέσεως θα με δοξάσει, και εκεί είναι η οδός, μέσω της οποίας θα του δείξω τη σωτηρία μου»· διότι, εφόσον τελείται σε ανάμνηση αυτών που επιτέλεσε Εκείνος για εμάς, είναι θυσία ευχαριστίας και δόξας και αίνου προς Αυτόν. Και ως αληθώς, αυτό τούτο το προκείμενο σώμα και αίμα του Χριστού ομιλεί προς τον Θεό και Πατέρα ασυγκρίτως ανώτερα από το αίμα του Άβελ (διότι εκείνο φώναζε προς τον Θεό εναντίον του αδελφού, ενώ τούτο υπέρ ημών, των οποίων ο Χριστός καταδέχθηκε να γίνει αδελφός, εξιλεώνοντάς Τον για εμάς και συμφιλιώνοντάς μας με τον Ύψιστο Πατέρα)· ομιλεί όμως αυτό και προς εμάς, δείχνοντας ολοκάθαρα την οδό της αγάπης: ότι δηλαδή και ο Ίδιος, εξαιτίας της αγάπης Του για εμάς, κένωσε τον εαυτό Του φτάνοντας μέχρι εμάς και έδωσε τη ζωή Του για εμάς, υποδεικνύοντάς μας την οδό της ταπεινώσεως, «διότι στην ταπείνωσή Του αναιρέθηκε η καταδίκη Του, και σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή»· την οδό της υπακοής, διότι και ο Ίδιος υπάκουσε στον Πατέρα μέχρι σταυρού και θανάτου· την οδό, η οποία μέσω της νεκρώσεως των παθών μάς χαρίζει την αιώνια ζωή.

«Διότι αυτός»: Διότι γνώριζε ο Θεός (ως Θεός) την επιστροφή των εθνών, η οποία επρόκειτο να συμβεί στο τέλος. «Ένεκα σου»: Διότι από αυτούς προέρχονταν οι μάρτυρες, οι οποίοι πέθαναν υπέρ του Χριστού. «Λογισθήκαμε»: Μιμούμενοι τον Δεσπότη τους, ο οποίος οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και οι ίδιοι θυσιάζονταν σαν πρόβατα, προσφέροντας τους εαυτούς τους ως θυσία στον Θεό. «Εξεγέρσου»: Γιατί, λέει, μακροθυμείς τόσο πολύ απέναντι στους φαύλους ανθρώπους; Διότι ο προφήτης παρομοίασε τη μακροθυμία του Θεού με ύπνο. Το όλο νόημα δε, υπονοεί την ανάσταση του Χριστού. «Ανάστηθι»: Δηλαδή, και μετά την ανάσταση, δέξου τους αμαρτωλούς που μετανοούν. «Γιατί το πρόσωπο»: Δηλαδή, μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου. «Επιλανθάνεσαι»: Δηλαδή, μην ξεχνάς ότι κάποτε βρισκόμασταν σε πτώχεια θεοσέβειας (θεογνωσίας) (αλλά και) θλιβόμενοι. «Διότι ταπεινώθηκε»: Καταπατημένοι από τους δαίμονες μέσω της ειδωλολατρίας και της πλάνης. «Κολλήθηκε»: Τρώγοντας τα ξυλοκέρατα και λιώνοντας από τη νοητή πείνα, αλλά σπεύσε, λένε τα έθνη, να μας δώσεις ως τροφή το Σώμα σου και το Αίμα σου. «Ανάστα»: Διότι ο Κύριος, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, φώτισε τα έθνη. «Και λύτρωσε»: Διότι στο όνομα του Θεού λυτρώθηκαν τα έθνη από την τυραννία του διαβόλου.

Εγώ όμως σαν κωφός δεν άκουγα και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του. Αυτό που λέει ότι συμβαίνει στους αλάλους, των οποίων οι αισθήσεις έχουν βλάβη εκ φύσεως, ο ίδιος το υφίστατο από δική του προαίρεση, και όταν λοιδορούνταν δεν κινούνταν προς οργή. Χαρακτηριστικό των κωφών είναι να μην οργίζονται όταν τους λοιδορούν, επειδή δεν ακούν τις εναντίον τους λοιδορίες. Επίσης, όταν τον συκοφαντούσαν, ενώ μπορούσε να ελέγξει τους συκοφάντες, δεν άνοιγε το στόμα του, πράγμα που συμβαίνει στους αλάλους, οι οποίοι εμποδίζονται από τη φύση τους να μιλήσουν. Το ότι όμως δεν ήταν ούτε κωφός ούτε άλαλος, αλλά μιμούνταν αυτούς ταπεινούμενος, το φανερώνει ο Ησαΐας: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του κατά την ταπείνωσή του», με τα οποία συμφωνούν και όσα τώρα ο ψαλμωδός προσέθεσε εκ προσώπου του Σωτήρος.

Εγώ έδειξα στον Ιερεμία την καρυδένια ράβδο. Εγώ απεικόνισα στον Ζαχαρία τη χρυσή λυχνία. Εγώ υπέδειξα στον Δανιήλ τον αλατόμητο λίθο. Εγώ πλάτυνα την κοιλιά του κήτους για τον Ιωνά. Εμένα είδε ο μέγας Ιεζεκιήλ ως ηνίοχο των Χερουβίμ. Εγώ είμαι το πολυθρύλητο πρόβατο του Ησαΐα. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Πρόσεξε πού τεντώνεις τα τόξα σου. «Διότι για εμένα ο ουρανός είναι θρόνος και η γη υποπόδιο.» Πού στέλνεις τα βέλη; «Διότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα.» Προς ποιον ρίχνεις τους λίθους; Εγώ «μέτρησα με το χέρι το νερό και τον ουρανό με τη σπιθαμή και όλη τη γη με τη χούφτα μου.» Εναντίον ποιου οπλίζεις τη γλώσσα σου; Εγώ κάνω καθαρές τις γλώσσες των βραδυγλώσσων, εγώ έπλασα τον βαρύκοο και τον κωφό, εγώ ως κεραμέας διαμόρφωσα αυτόν που βλέπει και τον τυφλό. Δες ποιον αποκαλείς πλάνο. «Εγώ πλήθυνα τις οράσεις και μέσω των προφητών παρομοιάστηκα.» «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Διότι εμένα ψάλλει ο Δαβίδ, εσύ όμως με χλευάζεις. Εκείνος με υμνεί, εσύ όμως με βλασφημείς. Εκείνος παίζει την κιθάρα, εσύ όμως κλωτσάς. Εκείνος κρούει τις χορδές, εσύ όμως χρησιμοποιείς τα όπλα. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Γιατί με πολεμάς με τα δικά μου, υπερασπίζεσαι τον νόμο και εκστρατεύεις εναντίον μου, για εμένα αγωνίζεσαι και τους δικούς μου τιμωρείς; Υπερασπίζεσαι τη δική μου δόξα, αλλά αγνοείς το πώς πρέπει να αρχίσεις τη μάχη, από πού αρμόζει να συγκροτήσεις πόλεμο.»

Και οι προφήτες, όταν λένε εκ μέρους του Θεού: «Εγώ είμαι ο πρώτος Θεός, και εγώ είμαι μετά από αυτά, και εκτός από εμένα δεν υπάρχει Θεός», μιλούν για τον Πατέρα των όλων. Και για τον Κύριό μας Ιησού Χριστό λένε: «Υιός», λέει, «δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία είναι άνωθεν, και το όνομά του καλείται άγγελος μεγάλης βουλής, θαυμαστός, σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής». Και για την ενανθρώπησή του: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ». Και για το πάθος του: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει», και: «Εγώ σαν άκακο αρνί που οδηγείται σε θυσία».

Ότι αυτός είναι ο Ιησούς και ότι σε αυτόν έχει εκπληρωθεί η Γραφή, όπως άλλωστε και ο ίδιος ο ευνούχος, αφού πείστηκε και ζήτησε πάραυτα να βαπτιστεί, έλεγε: «Πιστεύω ότι ο Ιησούς είναι ο Υιός του Θεού.» Αυτός εστάλη στις περιοχές της Αιθιοπίας, για να κηρύξει αυτό ακριβώς που ο ίδιος πίστεψε, δηλαδή τον έναν Θεό που κηρύχθηκε μέσω των προφητών, και ότι ο Υιός Αυτού έχει ήδη πραγματοποιήσει την κατά άνθρωπον παρουσία, και ότι οδηγήθηκε ως πρόβατο στη σφαγή, καθώς και όλα τα υπόλοιπα όσα οι προφήτες λέγουν για αυτόν.

Επειδή, λοιπόν, προσήλθε στον Ιορδάνη ποταμό, και ο λαός των Ιουδαίων συνέρρεε κατά πλήθη· και υπήρχε εκεί ένα κοινό θέαμα, και όλοι βαπτίζονταν. Ήλθε και ο Ιησούς για να βαπτιστεί. Τι έκανε λοιπόν ο Ιωάννης; Αναγνώρισε ο δούλος τον Δεσπότη, και φώναζε: «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου». Υπενθύμισε στους Ιουδαίους την προφητική φωνή: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει». Αυτός είναι εκείνος ο αμνός για τον οποίο μιλούσε παλαιά ο προφήτης, αυτόν που είδε παλαιά ο Αβραάμ, αυτόν που εσείς πάντοτε σφάζετε. «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου», είπε γι' αυτόν, διακηρύσσοντάς το μεγαλοφώνως.

Εδώ εμφανίζεται και ο Χριστός, ίσως εξαιτίας της σκληρότητάς του, και επειδή δεν θα πειθόταν διαφορετικά. Εντρυφώντας και εμείς σε αυτά τα θαύματα, ας προετοιμάσουμε τους εαυτούς μας ώστε να γίνουμε άξιοι. Πολλοί σήμερα, ακόμη και όταν εισέρχονται στην εκκλησία, δεν γνωρίζουν τα όσα λέγονται· ο ευνούχος όμως, και στην αγορά, και καθώς επέβαινε στην άμαξα, πρόσεχε την ανάγνωση των Γραφών. Αλλά όχι εσείς· διότι κανείς από εσάς δεν κρατά βιβλίο στα χέρια του, αλλά τα πάντα μάλλον εκτός από το βιβλίο. Γιατί όμως δεν τον βλέπει πριν από τα Ιεροσόλυμα, αλλά μετά από αυτά; Δεν έπρεπε να δει τους αποστόλους να καταδιώκονται, εξαιτίας της αδυναμίας που είχε ακόμη· ούτε προηγουμένως θα ήταν τόσο εύκολο, όσο όταν τον κατήχησε ο προφήτης. Έτσι και τώρα, εάν κάποιος από εσάς ήθελε να προσέχει τους προφήτες, δεν θα είχε ανάγκη από σημεία· και εάν θέλετε, ας δούμε τι λέει η ίδια η προφητεία. «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και μέσα στην ταπείνωσή του αναιρέθηκε η καταδίκη του». Από αυτό έμαθε ότι σταυρώθηκε, ότι η ζωή του αφαιρείται από τη γη· ότι δεν έπραξε αμαρτία, ότι είχε τη δύναμη να σώσει και άλλους, ότι η γενεά του είναι ανεκδιήγητη, ότι οι πέτρες σχίστηκαν, ότι το καταπέτασμα σκίστηκε, ότι οι νεκροί αναστήθηκαν από τα μνήματα· μάλλον δε όλα αυτά του τα είπε ο Φίλιππος, λαμβάνοντας απλώς την αφορμή από τον προφήτη. Είναι όντως μέγα πράγμα η ανάγνωση των Γραφών.

Τους νίκησε η Ραάβ η πόρνη, τους νίκησε η αιμορροούσα, τους νίκησε η Χαναναία· και τώρα πάλι μια γυναίκα βρίσκεται αντιμέτωπη μαζί τους. Βρίσκονται σε αδιέξοδο· του αποκρίθηκαν οι Ιουδαίοι: «Εμείς έχουμε νόμο, και σύμφωνα με τον νόμο μας πρέπει να πεθάνει». Ποιον νόμο; Με ποιες λέξεις επιβεβαιώνεται; Μήπως με αυτές που αναγνώσθηκαν σήμερα; «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή· και όπως ο αμνός μένει άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του· εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο».

Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας, και για εμάς οδυνάται. Εγώ δεν βρίσκω καμία αιτία καταδίκης σε αυτόν. Αλλά μην ντρέπεσαι για τα επονείδιστα αγαθά. Διότι, αφού έπαθε τόσα πολλά, παρέμεινε απαθής· πληγώθηκε, τον έφτυσαν, υπέμεινε τα πιο αισχρά, και ο ίδιος παραμένει έντιμος και ένδοξος, σαν ένας από τους πληγωμένους, όπως λέει ο ίδιος ο Ησαΐας: «Και εμείς θεωρήσαμε ότι βρίσκεται σε πόνο, και σε πληγή, και σε κάκωση· αυτός όμως τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας, και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας». Επομένως και αυτός και εμείς κειτόμαστε τραυματίες. Με τον μώλωπά του εμείς ιαθήκαμε. Ένας νεκρός είναι ο ιατρός των νεκρών· ένας τραυματίας είναι το αντίδοτο των πολυβασανισμένων ανθρώπων. Αλλά μέχρι πότε παραπλανάς την άνεσή μας, ω άνθρωπε; Πες πιο ξεκάθαρα το ζητούμενο. Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός παραμένει άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει. Χρηστό πρόβατο που παραδόθηκε σε κακούς σφαγείς· αν το σφάζετε, ω Ιουδαίοι, μην το κουρεύετε· αν πάλι το κουρεύετε, λυπηθείτε ένα πρόβατο που αποδίδει αγαθούς καρπούς.