Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 53:7

Ο ίδιος ο Κύριος λέγει: «Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου»· δηλαδή, όταν σταυρωθώ, τότε όλοι θα πιστέψουν σε εμένα. Άκουσες προ ολίγου άλλη, σαφέστερη μαρτυρία που αναφέρεται στον σταυρό, του προφήτη Ησαΐα που βοά και λέγει: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει». Τι είναι το πρόβατο; Ποιος είναι ο αμνός; Τι είναι η σφαγή; Τι είναι η κούρευση; Ποιοι είναι οι σφαγείς και οι κουρευτές;

Όσο μεν απευθυνόταν στο ένα έθνος των Ιουδαίων, παρέμενε στην εβραϊκή γλώσσα. Διότι κανείς τότε δεν επρόκειτο να δώσει προσοχή σε αυτήν, καθώς το υπόλοιπο ανθρώπινο γένος είχε περιπέσει σε έσχατη θηριωδία. Επειδή όμως επρόκειτο να έλθει ο Χριστός και να καλέσει κοντά Του ολόκληρη την οικουμένη, όχι μόνο μέσω των αποστόλων, αλλά και μέσω των προφητών (διότι και εκείνοι μας χειραγωγούν προς την πίστη της γνώσεως του Χριστού), τότε λοιπόν φρόντισε ώστε οι προφητείες, σαν κάποιες είσοδοι και οδοί που προηγουμένως ήταν κλειστές λόγω της ακατανοησίας της γλώσσας, να ανοιχθούν από παντού μέσω της μεταφράσεως, προκειμένου όλοι όσοι από τα έθνη συρρέουν από παντού, βαδίζοντας με πολλή ευκολία αυτές τις οδούς, να μπορέσουν μέσω αυτών να έλθουν προς τον βασιλέα των προφητών και να προσκυνήσουν τον μονογενή Υιό του Θεού. Γι' αυτόν τον λόγο, πριν από τον χρόνο της παρουσίας του Χριστού, μεταφράστηκαν όλες. Διότι, εάν παρέμεναν μόνο στην εβραϊκή διάλεκτο, και ο Δαβίδ έλεγε: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης», από πού θα μπορούσε να κατανοήσει τα λεγόμενα ο Σύρος, ή ο Γαλάτης, ή ο Μακεδόνας, ή ο Αθηναίος, εφόσον η Γραφή θα παρέμενε ακατανόητη; Πάλι ο Ησαΐας αναφωνούσε: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει».

Έπειτα ο Ησαΐας, το χελιδόνι της Εκκλησίας, αναφωνεί με δυνατή φωνή: Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή. Ευφρανθείτε οι ουρανοί, και ας αγαλλιάσει η γη, διότι ο Θεός ελέησε τον λαό του. Πορεύσου, λαέ μου, στο ακροατήριο, ακούστε τι προστάζει ο Κύριος δια του στόματός μου: Πείτε, αδελφοί, σε αυτούς που σας μισούν και σας βδελύσσονται, ώστε να δοξαστεί το όνομα του Κυρίου. Έπειτα ο διάδοχος του Ησαΐα, ο Παύλος, η λύρα του Αγίου Πνεύματος, ο τέττιγας της Εκκλησίας, το κατοικητήριο του Χριστού, υψούμενος στον άμβωνα αναφωνεί με λαμπρή φωνή και με παρρησία: Το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε για εμάς. Ο οποίος έγινε για εμάς σοφία προερχόμενη από τον Θεό, δικαιοσύνη και αγιασμός και απολύτρωση.

Αυτό λοιπόν ήταν εκείνο που λέγαμε, το τι είναι η διά τύπου προφητεία και τι είναι η διά λόγου προφητεία: η μεν πρώτη εκφράζεται μέσω πραγμάτων, η δε δεύτερη μέσω ρημάτων. Να σου αναφέρω μια προφητεία μέσω πράγματος και μία μέσω ρήματος γι' αυτόν; «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και σαν αμνός μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει». Αυτή είναι προφητεία μέσω ρήματος.

Όχι από απλή περιέργεια ούτε από αδιακρισία, αλλά επειδή αγωνιούσε για όσα επρόκειτο να συμβούν. Διότι κατανοούσε ότι, εάν δεν ήθελε να τον κάνει κοινωνό σε όσα γίνονταν, δεν θα είχε αφήσει τους υπηρέτες να μείνουν κάτω, ενώ πήρε μαζί του μόνον εκείνον. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, όταν έμειναν μόνοι, τότε τον ρωτά, όταν κανείς δεν άκουγε τα λεγόμενα· τόση ήταν η σύνεση του παιδιού. Άραγε δεν θερμάνθηκαν οι καρδιές όλων σας, και ανδρών και γυναικών; Δεν αγκαλιάζει άραγε νοερά ο καθένας σας και δεν καταφιλεί το παιδί, και δεν θαυμάζει τη σύνεσή του, και δεν τρέφει σεβασμό για την ευλάβειά του, με την οποία, ακόμη και όταν δένονταν τα πόδια του και τοποθετούνταν πάνω στα ξύλα, δεν πανικοβλήθηκε, δεν αντιστάθηκε, δεν κατέκρινε τον πατέρα του ως παράφρονα, αλλά και δενόταν και υψωνόταν και τοποθετούνταν στο θυσιαστήριο, και τα υπέμενε όλα σιωπηλά, σαν αρνί, ή μάλλον, σαν τον κοινό Δεσπότη όλων; Διότι μιμούνταν τη δική Του πραότητα και προεικόνιζε τον τύπο Του: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει».

Διότι ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός, από πολλή αγαθότητα, καθάριζε λεπρούς, χάριζε την όραση στους τυφλούς, θεράπευε χωλούς, έδιωχνε δαίμονες, ανέστησε εκ νεκρών τον τετραήμερο Λάζαρο, χόρτασε πέντε χιλιάδες ανθρώπους με πέντε άρτους, περπάτησε πάνω στη θάλασσα, μετέτρεψε το νερό σε οίνο, γιάτρεψε την αιμορροούσα, επανέφερε στη ζωή τη νεκρή κόρη του αρχισυναγώγου και έκανε πολλά άλλα μυστήρια άξια θαυμασμού. Οι δε Ιουδαίοι, κινούμενοι από φθόνο και κακία, άλλοτε λιθοβολούσαν τον Κύριο, άλλοτε προσπαθούσαν να τον κατακρημνίσουν, και στο τέλος τον οδήγησαν μέχρι και στον σταυρό. Αλλά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δεν μιμήθηκε την κακία των βλάσφημων Ιουδαίων· αντιθέτως, παρέδιδε τα νώτα του στα μαστιγώματα, σύμφωνα με τον προφήτη, και τις σιαγόνες του στα ραπίσματα· δεν απέστρεψε το πρόσωπό του από την αισχύνη των εμπτυσμάτων· και τέλος οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι και Εκείνος δεν αντιστάθηκε, δεν έφερε αντίρρηση. Όταν τον λοιδορούσαν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε· αλλά παρέδιδε τον εαυτό του σε Εκείνον που κρίνει δίκαια. Διότι δεν ήλθε κατά την πρώτη παρουσία Του για να κολάσει και να τιμωρήσει τους απίστους, αλλά θέλησε μέσα από τη μακροθυμία και την υπομονή να οδηγήσει τους πεπλανημένους στην αλήθεια.

Διότι τέτοια είναι η κοσμική ηδονή, έχοντας συνυφασμένη μαζί της τη δριμύτατη πόα των μεριμνών, και όντας σαρκικός και θηριώδης ο χορτασμός της. Όταν όμως εξέλθεις από την κοσμική ζωή, αυτό γίνεται η αρχή της αληθινής ζωής· όπως ακριβώς για εκείνους (τους Ισραηλίτες) το τυπικό Πάσχα αποτέλεσε την αρχή των μηνών. Διότι τώρα είναι η αρχή της ζωής, όταν αποτάσσεσαι την κοσμική και γήινη ζωή· τώρα ανακαλύπτεις τι σημαίνει να ζεις αληθινά, δηλαδή τη ζωή εν Πνεύματι. Θυσιάζεται ο Χριστός, ώστε να γνωρίσεις τη θυσία Του, η οποία έγινε για χάρη σου. Τότε εκπληρώνεται σε σένα το ρητό: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει». Και η μεν πραότητα που υπάρχει σε Αυτόν διασώζει τον αρχικό τύπο του προβάτου· η δε άνοδος προς τα ύψη, και όχι η παραμονή Του στα κατώτερα, διατηρεί την πορεία του εριφίου προς τα υψηλά. Διότι οι αίγες πηδούν και αναβαίνουν στα πιο υψηλά και δύσβατα μέρη. Υψηλός δε και δύσβατος για τον άνθρωπο ήταν ο ουρανός, από την ημέρα που έπεσε παραβαίνοντας τη θεία εντολή, επειδή υποδουλώθηκε στη σάρκα και χωρίστηκε από το Άγιο Πνεύμα. Αναβαίνει, λοιπόν, και ανεβάζει μαζί Του και εσένα το θείο ιερείο, το οποίο θυσιάστηκε για χάρη σου.

Απομένει να κατανοήσουμε το σύμβολο του προβάτου και του εριφίου. Το μεν πρόβατο, λοιπόν, κατά τον Ησαΐα, είναι σύμβολο της ηπιότητας του Χριστού· διότι «ως πρόβατο οδηγήθηκε σε σφαγή και ως αμνός άφωνος ενώπιον αυτού που τον κουρεύει», το δε ερίφιο, κατά τον Νόμο, αποτελεί θυσία υπέρ αμαρτίας. Διότι λέγει: «τράγο από τις αίγες περί αμαρτίας». Αφού προσήχθη, λοιπόν, ήπιος ως πρόβατο, θυσιάστηκε υπέρ της αμαρτίας ως τράγος, παραδίδοντας τον εαυτό του, μέσω της ηπιότητάς του, για τη σωτηρία των ανθρώπων. Αυτήν ας ευχηθούμε να αξιωθούμε διά της πίστεως και της αγάπης του παθόντος υπέρ ημών Κυρίου Ιησού Χριστού, διά του οποίου και μετά του οποίου ανήκει η δόξα στον Πατέρα μαζί με το Άγιο Πνεύμα, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Δες λοιπόν, αδελφέ, την αναγκαιότητα του πράγματος για την απόδειξη της αλήθειας. Ο Μωυσής πρόσταξε να σφαγιάζεται το πρόβατο τον πρώτο μήνα, τη δέκατη τέταρτη ημέρα της σελήνης, το οποίο βεβαίως οι προφήτες διακήρυτταν ως τύπο του Σωτήρος, εξ ου και το απέδωσαν στον ίδιο τον Σωτήρα και έλεγαν: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει· με την πληγή του εμείς θεραπευθήκαμε»· γι' αυτό και ο Πρόδρομος Ιωάννης, όταν τον αντίκρισε, αναφωνούσε: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου».

Γι' αυτόν τον λόγο, συνδέοντάς τα, είπε «το κεφάλι μαζί με τα πόδια», δηλαδή την πρώτη παρουσία μαζί με τη δεύτερη, ώστε να αποδεχθείς τον Κύριο που οδηγήθηκε με αδοξία «ως πρόβατο επί σφαγήν» και να Τον δεις να εμφανίζεται ως «βασιλιάς με δόξα», πράγματα τα οποία προείπε και τα δύο ο προφήτης Ησαΐας, και να μην απαιτήσεις τη λύτρωση της Ιερουσαλήμ, αλλά να προσδοκάς αργότερα το «Θα έλθει από τη Σιών ο λυτρωτής και θα απομακρύνει τις ασέβειες από τον Ιακώβ», καθώς Εκείνος θα σώσει το υπόλοιπο του λαού που πρόκειται να επιστρέψει σε Αυτόν, ενώ κατά την πρώτη παρουσία, αντίθετα, να δεις να εκπληρώνεται το «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου» και το «Παρέδωσε τους ασεβείς αντί της ταφής του και τους πλουσίους αντί του θανάτου του». Λέγοντας, λοιπόν, «το κεφάλι μαζί με τα πόδια», προειδοποιεί εγκαίρως τους Ιουδαίους: μην ξεχωρίσετε την άδοξη παρουσία του Κυρίου από την ένδοξη, για να μη χωριστείτε από την κοινωνία μαζί Του επειδή απιστήσατε· αλλά λέει επίσης «μαζί με τα εντόσθια». Τι σημαίνει αυτό; Μη σκανδαλιστείτε από αυτό που φαίνεται, αλλά να αναλογιστείτε και το απόκρυφο· μην Τον θεωρήσετε απλώς άνθρωπο όμοιο με εσάς, επειδή είναι «και άνθρωπος» κατά το σώμα, αλλά να Τον γνωρίσετε πνευματικά, και έτσι θα γνωρίσετε μέσα σε Αυτόν τον Πατέρα. Διότι, όσο δεν βλέπεις το εσωτερικό και δεν μετέχεις των εντοσθίων, δεν έχεις δει ακόμη τον Χριστό, θεωρώντας Τον απλώς άνθρωπο και όχι Θεό· λέει άλλωστε ο Ίδιος: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα».

Διότι αυτή είναι ανέκαθεν η συνήθεια των προφητών, να ομιλούν πολλές φορές για τα μελλοντικά γεγονότα σαν να έχουν ήδη συμβεί. Ο Ησαΐας, λόγου χάριν, ομιλώντας για τη σφαγή Του, δεν είπε: «Σαν πρόβατο θα οδηγηθεί σε σφαγή», πράγμα που θα υποδήλωνε κάτι μελλοντικό, αλλά: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε σε σφαγή»· και μολονότι δεν είχε ακόμη σαρκωθεί, εντούτοις ο Προφήτης αναφέρει αυτό που επρόκειτο να συμβεί ωσάν να έχει ήδη γίνει.

Ομιλία 68η. Ο όχλος του αποκρίθηκε: Εμείς ακούσαμε από τον νόμο ότι ο Χριστός μένει εις τον αιώνα· και πώς εσύ λες ότι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου; Ποιος είναι ο Υιός του ανθρώπου; 1. Η πλάνη εύκολα αποκαλύπτεται και είναι ανίσχυρη, έστω και αν αλείφεται εξωτερικά με χιλιάδες χρώματα. Και όπως ακριβώς εκείνοι που επιχρίουν τα σαθρά σημεία των τοίχων δεν μπορούν να τα διορθώσουν με το επίχρισμα, έτσι και αυτοί που ψεύδονται ελέγχονται εύκολα. Αυτό ακριβώς έπαθαν και εδώ οι Ιουδαίοι. Διότι, όταν ο Χριστός τους είπε: «Όταν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου», εκείνοι απάντησαν: «Εμείς ακούσαμε», λένε, «από τον νόμο ότι ο Χριστός μένει εις τον αιώνα· και πώς εσύ λες ότι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου; Ποιος είναι αυτός ο Υιός του ανθρώπου;». Άρα γνώριζαν ότι ο Χριστός είναι αθάνατος και έχει ζωή χωρίς τέλος. Επομένως και εκείνοι γνώριζαν αυτό που έλεγε. Διότι σε πολλά σημεία των Γραφών βρίσκονται αναγεγραμμένα μαζί και το πάθος και η ανάσταση. Διότι και ο Ησαΐας τα αναφέρει αυτά ταυτόχρονα, λέγοντας, «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή», και όλα τα επόμενα. Και ο Δαβίδ στον δεύτερο ψαλμό, και σε πολλά άλλα σημεία, τα συνδέει και τα δύο αυτά. Αλλά και ο πατριάρχης, αφού είπε, «Αναπαύθηκε και κοιμήθηκε σαν λιοντάρι», πρόσθεσε: «Και σαν σκύμνος λιονταριού, ποιος θα τον εγείρει;», υποδεικνύοντας έτσι ταυτόχρονα και το πάθος και την ανάσταση.

Παρατήρησε με πόσους τρόπους ο δικαστής τον υπερασπίζεται, απαλλάσσοντάς τον συνεχώς από τις κατηγορίες· αλλά τίποτε από αυτά δεν συνέτισε εκείνους τους σκύλους. Διότι και το «Πάρτε τον εσείς και σταυρώστε τον» δείχνει άνθρωπο που αποποιείται την ευθύνη και τους ωθεί σε μια πράξη η οποία δεν τους επιτρεπόταν. Αυτοί λοιπόν τον έφεραν, για να συμβεί αυτό με την καταδικαστική απόφαση του άρχοντα· συνέβη όμως το αντίθετο, και μάλλον απαλλάχθηκε από την απόφαση του άρχοντα. Έπειτα, επειδή ντροπιάστηκαν, λένε: «Εμείς έχουμε νόμο, και σύμφωνα με τον νόμο μας πρέπει να πεθάνει, διότι έκανε τον εαυτό του Υιό του Θεού». Πώς λοιπόν, όταν ο δικαστής είπε: «Πάρτε τον εσείς και δικάστε τον σύμφωνα με τον νόμο σας», εσείς λέγατε: «Σε εμάς δεν επιτρέπεται να θανατώσουμε κανέναν»· ενώ τώρα καταφεύγετε στον νόμο; Και πρόσεξε την κατηγορία: «Έκανε τον εαυτό του Υιό του Θεού». Είναι αυτό έγκλημα, πες μου, το να λέει ότι είναι ο Υιός του Θεού Εκείνος που πράττει τα έργα του Υιού του Θεού; Τι κάνει λοιπόν ο Χριστός; Και ενώ αυτοί τα συζητούσαν αυτά μεταξύ τους, Εκείνος σιωπούσε, εκπληρώνοντας την προφητεία εκείνη: «Δεν ανοίγει το στόμα του· μέσα στην ταπείνωσή του η κρίση του άρθηκε». Έπειτα, ο μεν Πιλάτος φοβάται, ακούγοντας από αυτούς ότι έκανε τον εαυτό του Υιό του Θεού, και τρέμει μήπως είναι αληθινό αυτό που λέγεται και φανεί ότι παρανομεί· αυτοί όμως, αν και το έμαθαν αυτό μέσα από πράξεις και λόγια, δεν φρίττουν, αλλά τον θανατώνουν, για εκείνα ακριβώς για τα οποία όφειλαν να τον προσκυνούν. Γι' αυτόν τον λόγο δεν τον ρωτά πλέον: «Τι έκανες;».

γʹ. Διότι το ότι ήταν ανώτερος από προφήτη, το μαρτύρησε και ο ίδιος ο Χριστός· και το ότι οι προφήτες γνώριζαν το Πάθος, είναι βεβαίως σε όλους φανερό. Διότι και ο Ησαΐας λέει: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει». Και πριν από αυτή τη μαρτυρία λέει: «Θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί, και εκείνος που θα εγερθεί για να εξουσιάζει τα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη».

Έπειτα, μιλώντας για το πάθος και για τη δόξα που προήλθε από αυτό, πρόσθεσε: «Και η ανάπαυσή του θα είναι τιμή». Και δεν προέλεγε μόνο ότι θα σταυρωθεί, αλλά και μαζί με ποιους: «Διότι συγκαταλέχθηκε», λέει, «μεταξύ των ανόμων». Και όχι μόνο αυτό, αλλά και ότι δεν θα απολογηθεί: «Διότι αυτός», λέει, «δεν ανοίγει το στόμα του»· και ότι θα καταδικαστεί άδικα: «Διότι μέσα στην ταπείνωσή του», λέει, «άρθηκε η κρίση του». Και πριν από αυτόν, εξάλλου, ο Δαβίδ αναφέρει και τούτο, και περιγράφει το δικαστήριο.

Διότι, όπως ακριβώς έπεισε τον Ιωάννη να τον βαπτίσει, παρόλο που εκείνος θεωρούσε τον εαυτό του ανάξιο να τον βαπτίσει, λέγοντας: «Έτσι είναι πρέπον σε εμάς»· και όπως έπεισε τον ίδιο τον Πέτρο που τον εμπόδιζε να του νίψει τα πόδια, λέγοντας: «Δεν έχεις μέρος μαζί μου, εάν δεν σου νίψω τα πόδια»· έτσι και εδώ, με τα αντίθετα μέσα τον συγκράτησε, και με τη σφοδρότητα της επιπλήξεως κατέστειλε τον φόβο του για το πάθος. Κανείς λοιπόν ας μην ντρέπεται τα σεπτά σύμβολα της σωτηρίας μας, και το κορύφωμα των αγαθών, χάρη στο οποίο και ζούμε και υπάρχουμε· αλλά σαν στέφανο, έτσι ας φέρουμε πάνω μας τον σταυρό του Χριστού. Διότι τα πάντα στη ζωή μας τελούνται μέσω αυτού. Είτε πρόκειται να αναγεννηθούμε, παρίσταται ο σταυρός· είτε να τραφούμε με εκείνη τη μυστική τροφή, είτε να χειροτονηθούμε, είτε οτιδήποτε άλλο πρόκειται να πράξουμε, παντού παρίσταται σε εμάς το σύμβολο της νίκης. Γι' αυτόν τον λόγο και στα σπίτια, και στους τοίχους, και στα παράθυρα, και στο μέτωπο, και στη διάνοιά μας, με πολλή προθυμία τον αποτυπώνουμε. Διότι αυτό είναι το σημείο της σωτηρίας μας, της κοινής ελευθερίας, και της συγκαταβάσεως του Δεσπότη μας. Επειδή «σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή». Όταν λοιπόν κάνεις το σημείο του σταυρού, να αναλογίζεσαι όλο το έργο του σταυρού, και σβήσε τον θυμό και όλα τα υπόλοιπα πάθη. Όταν κάνεις το σημείο του σταυρού, γέμισε το μέτωπό σου με πολλή παρρησία, κάνε ελεύθερη την ψυχή σου.

Γιατί σχίστηκε το καταπέτασμα; Επειδή ο ναός δεν μπορούσε να βλέπει τον Δεσπότη να σταυρώνεται· και με αυτό που συνέβη στο καταπέτασμά του, σχεδόν σαν να προτρέπει (ο ίδιος), λέει τα εξής: Όποιος θέλει, ας πατήσει λοιπόν τα Άγια των αγίων. Διότι, ποιο είναι το όφελος από αυτά για μένα, εφόσον έξω προσφέρθηκε τέτοια θυσία; Ποιο το όφελος της διαθήκης για μένα; Ποιο το όφελος του νόμου; Άδικα και μάταια τους παιδαγωγούσα τόσο καιρό. Αυτό βροντοφώναζε και ο προφήτης, λέγοντας: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα;». Άκουσαν: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει»· και ενώ μελετούσαν την προφητεία επί τόσο καιρό, όταν το γεγονός συντελέστηκε, απίστησαν. Είδες πώς μελέτησαν μάταια; Γι' αυτόν τον λόγο σχίστηκε ο ναός, προδηλώνοντας την ερήμωση που επρόκειτο να ακολουθήσει έκτοτε παντοτινά.

Διότι, λέει, έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξίδι. Ένας άλλος πάλι λέει ότι τον χτύπησαν με λόγχη: Θα αντικρίσουν εκείνον τον οποίο διαπέρασαν. Ο δε Ησαΐας, προαναγγέλλοντας τον σταυρό πάλι με διαφορετικό τρόπο, έλεγε: Οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός στέκεται άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Μέσα στην ταπείνωσή του, η κρίση του άρθηκε.

Και αν εισέλθεις στις συναγωγές, θα τους ακούσεις να λένε αυτά τα λόγια συνεχώς. Και ο μεν Δαβίδ, περιγράφοντας εκείνο το ληστρικό δικαστήριο του Καϊάφα, λέει ότι εξαιτίας αυτού καταστραφήκατε. Διότι, αφού είπε: «Ας συντρίψουμε τα δεσμά τους και ας απορρίψουμε από εμάς τον ζυγό τους», πρόσθεσε: «Τότε θα τους μιλήσει μέσα στην οργή του και με τον θυμό του θα τους ταράξει». Ο δε Ησαΐας, αφού είπε ότι «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή», πρόσθεσε: «Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί της ταφής του, και τους πλουσίους αντί του θανάτου του»· και πάλι αλλού, μιλώντας για τον αμπελώνα: «Περίμενα να πράξει δικαιοσύνη, έπραξε όμως ανομία, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή». Και ποια κραυγή; «Σταύρωσον, σταύρωσον». Και επιφέρει: «Γι' αυτό θα γκρεμίσω τον φράχτη του, και θα παραδοθεί σε καταπάτηση· και θα διατάξω τα σύννεφα να μη ρίξουν βροχή σε αυτόν». Επομένως, δεν διασκορπιστήκατε γι' αυτό, αλλά εξαιτίας των όσων τολμήσατε στον σταυρό· και αυτό είναι φανερό από τους προφήτες. Και για να μάθετε τη δύναμη του Χριστού, και για να διδαχθείτε από τους ίδιους σας τους εαυτούς εκείνα για τα οποία δεν συνετιστείτε από τους προφήτες, δες λοιπόν και τα ίδια τα γεγονότα που το μαρτυρούν. Διότι αυτό που σας δίδαξε ο νόμος, αυτό το έπραξε σε υπεραφθονία η δύναμη του Χριστού.

Αλλά τίποτε από αυτά δεν έκαμψε εκείνον τον αδάμαντα, ούτε τον συγκλόνισε, ούτε είπε: «Γιατί αποκαλείς πατέρα αυτόν που σε λίγο δεν θα είναι πατέρας σου; Αυτόν που έχει ήδη χάσει αυτή την τιμή;» Αλλά τι είπε; «Ο Θεός θα φροντίσει να βρει για τον εαυτό του πρόβατο για ολοκαύτωμα, τέκνο μου». Και οι δύο χρησιμοποιούν τα ονόματα της φύσεως· εκείνος τον αποκαλεί πατέρα, και τούτος τέκνο, και σκληρός πόλεμος εγείρετο εκατέρωθεν, και πολλή η τρικυμία, αλλά ναυάγιο πουθενά. Ο δε Ισαάκ, επειδή άκουσε για τον Θεό, δεν είπε πλέον τίποτε, ούτε ζήτησε εξηγήσεις· τόσο συνετό ήταν το παιδί, και μάλιστα στο ίδιο το άνθος της ηλικίας του. Άραγε δεν συγκινηθήκατε όλοι; Δεν αγκαλιάζει νοερά ο καθένας σας και δεν καταφιλεί το παιδί, και δεν θαυμάζει τη σύνεσή του, και δεν σέβεται την ευλάβειά του; Διότι, αν και του έδεναν τα πόδια και τον τοποθετούσαν πάνω στα ξύλα, δεν πανικοβλήθηκε, δεν προσπάθησε να διαφύγει, δεν κατέκρινε τον πατέρα του ως παράφρονα, αλλά και δενόταν και ανέβαινε και τοποθετούνταν στον βωμό, και τα υπέμενε όλα σιωπηλά σαν ένα αρνί· μάλλον δε, όπως ακριβώς ο κοινός Δεσπότης όλων, του Οποίου την επιείκεια μιμούνταν και προτύπωνε. Διότι ως πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και ως αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει. Και ας μη μου πει κανείς ότι ο Αβραάμ δεν πονούσε, ούτε ότι δεν βίωνε όσα υπομένουν οι πατέρες, και, θέλοντας να τον παρουσιάσει ως φιλόσοφο πέρα από το ανθρώπινο μέτρο, του στερήσει το αποκορύφωμα των εγκωμίων του.

Διότι όλα όσα μας αφορούν τελούνται μέσω αυτού· και αν πρέπει να αναγεννηθούμε, ο σταυρός είναι παρών· και αν πρόκειται να τραφούμε με εκείνη τη μυστική τροφή, και αν πρόκειται να χειροτονηθούμε, και αν πρέπει να κάνουμε οτιδήποτε άλλο, παντού παρίσταται σε εμάς το σύμβολο της νίκης. Γι' αυτόν τον λόγο, και στα σπίτια, και στους τοίχους, και στις πόρτες, και στο μέτωπο, και στη διάνοιά μας τον χαράσσουμε με πολλή προθυμία. Διότι αυτό είναι το σημείο της σωτηρίας που επιτεύχθηκε για εμάς και της κοινής ελευθερίας, καθώς και της αγαθότητας του Δεσπότη μας· διότι «ως πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή». Όταν, λοιπόν, κάνεις το σημείο του σταυρού, να αναλογίζεσαι ολόκληρη την υπόθεση του σταυρού, και σβήσε τον θυμό και όλα τα υπόλοιπα πάθη· όταν κάνεις τον σταυρό σου, γέμισε το μέτωπό σου με πολλή παρρησία, κάνε ελεύθερη την ψυχή σου. Και γνωρίζετε βέβαια καλά ποια είναι αυτά που μας παρέχουν την ελευθερία. Γι' αυτό και ο Παύλος, παρακινώντας μας σε αυτό, στην ελευθερία δηλαδή που μας αρμόζει, μας ανύψωσε με αυτόν τον τρόπο, υπενθυμίζοντάς μας τον σταυρό και το δεσποτικό αίμα· λέγοντας: «Αγοραστήκατε με τίμημα· μην γίνεστε δούλοι ανθρώπων». Αναλογίσου, λέει, το τίμημα που καταβλήθηκε για χάρη σου, και δεν θα γίνεις δούλος κανενός ανθρώπου· ονομάζοντας ως τίμημα το αίμα που χύθηκε στον σταυρό. Διότι δεν πρέπει να τον χαράσσουμε απλώς με το δάχτυλο, αλλά πρώτα με την εσωτερική προαίρεση και με πολλή πίστη, και έτσι να τον αποτυπώνουμε στο πρόσωπό μας.

Και περιγράφοντας τον τρόπο του σταυρού, λέει περίπου τα εξής: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός παραμένει άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του· μέσα στην ταπείνωσή του η κρίση του άρθηκε». Και πού μπορεί κανείς να τα δει αυτά να εκπληρώνονται; Στο παράνομο δικαστήριο του Πιλάτου. Διότι, όπως λέει, παρόλο που καταμαρτυρούσαν τόσα πολλά εναντίον του, ο Ιησούς δεν τους αποκρίθηκε τίποτα· και του είπε ο ηγεμόνας: «Ακούς τι καταμαρτυρούν αυτοί εναντίον σου;»

Και δεν αποκρίθηκε τίποτα, αλλά στεκόταν σιωπηλός. Αυτό λοιπόν έλεγε προφητικά από παλιά ο προφήτης: «Ως πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει». Έπειτα, αποδεικνύοντας την παρανομία που έλαβε χώρα τότε στο δικαστήριο, λέει: «Στην ταπείνωσή του η κρίση του ήρθη». Κανείς δεν τον δίκασε σύμφωνα με τον λόγο της δικαιοσύνης τότε, αλλά αποδέχθηκαν τις ψευδείς μαρτυρίες εναντίον του. Και η αιτία ήταν το ότι ο ίδιος δεν ήθελε να αμυνθεί· διότι, αν το ήθελε, θα δονούσε και θα συντάρασσε τα πάντα. Διότι, εάν, ενώ βρισκόταν τότε πάνω στον σταυρό, έσχισε τις πέτρες, σκοτείνιασε την οικουμένη, απέστρεψε τις ηλιακές ακτίνες και έκανε νύχτα μέσα στην ημέρα σε ολόκληρη τη γη, είχε τη δύναμη να το πράξει αυτό και μέσα στο δικαστήριο. Αλλά δεν το θέλησε, επιδεικνύοντας πραότητα και επιείκεια. Γι' αυτό λέει: «Στην ταπείνωσή του η κρίση του ήρθη». Έπειτα, δείχνοντας ότι δεν ήταν ένας συνηθισμένος άνθρωπος από τους πολλούς, πρόσθεσε: «Τη δε γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί;». Διότι ποιος είναι αυτός για τον οποίο λέει ότι «Αφαιρείται από τη γη η ζωή του»; Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Η ζωή μας έχει κρυφτεί μαζί με τον Χριστό στον Θεό. Όταν ο Χριστός, η ζωή μας, φανερωθεί, τότε και εσείς θα φανερωθείτε μαζί του εν δόξη». Αλλά, ως προς αυτό που προτέθηκα να πω και να αποδείξω, ότι δηλαδή εξαιτίας του υπομένουν τα παρόντα δεινά, έφτασε λοιπόν η ώρα να φέρω τον Ησαΐα να μιλήσει. Πού, λοιπόν, το λέει αυτό;

Διότι βλέπω εδώ να προηγείται η σκιά ολόκληρης της εν Χριστώ οικονομίας. Ως πρόβατο σε σφαγή οδηγήθηκε ο Χριστός· τύπος αυτού είναι ο Ισαάκ που οδηγείται σε θυσία. Μπροστά στα μάτια του έχει τη σφαγή, και όμως ο Ισαάκ δεν απειθεί σε αυτόν που τον γέννησε· διότι ήταν τύπος του Χριστού, ο Οποίος υπάκουσε στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού.

Τόση δόξα αντίκρισες, και τόσο πολύ οικτείρεις τον εαυτό σου; «Ναι», απαντά, «διότι ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη». «Τον βασιλιά, τον Κύριο Σαβαώθ», λες, «είδα με τα μάτια μου», ω προφήτη; Και πώς διακήρυξες αυτή την οπτασία; Αυτός ακριβώς ο βασιλιάς είναι ο Ιησούς, ο Υιός και Λόγος του Θεού. Όταν ο Μωυσής έλεγε στο όρος Σινά: «Δείξε μου τον εαυτό σου, για να σε δω», και απαντώντας σε αυτό το αίτημα ο Θεός και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός έλεγε: «Κανείς δεν θα δει το πρόσωπό μου και θα ζήσει», εσύ πώς λες: «Είδα με τα μάτια μου»; «Ναι», απαντά, «είδα· όχι στο μέτρο που πραγματικά είναι, αλλά όσο μπόρεσα. Διότι εμένα τον ελάχιστο, λόγω της πολλής Του ευσπλαχνίας, με αξίωσε για αυτή την οπτασία. Επειδή μου εμπιστεύθηκε να κηρύξω και την ένσαρκη παρουσία Του, η οποία υπήρξε λαμπρότερη και εκπληρώθηκε με το θέλημα του Πατέρα και το δικό Του, καθώς και όλα τα θαύματα που επρόκειτο να γίνουν από Αυτόν, μίλησα μέσω της δικής Του χάρης λέγοντας: “Ιδού ο Θεός ανταποδίδει κρίση· ο ίδιος θα έρθει και θα μας σώσει· τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών και τα αυτιά των κουφών θα ακούσουν”. Την άχραντη και σωτήρια σάρκωση του Σωτήρα από το γένος του Δαβίδ προευαγγελίστηκα λέγοντας: “Θα αναβλαστήσει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί”. Παρομοίως δε, προεσήμανα και το σωτήριο πάθος Του λέγοντας: “Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή”».

Νίκα τον κακό με το αγαθό, παρακίνησέ τον προς το αγαθό, διάλυσε τον θυμό του με την πραότητα, δείξε του ότι άδικα καταδιώκει τον Χριστό που βρίσκεται μέσα σου, αποδεικνύοντας ότι ο ίδιος δεν είσαι άξιος καταδιώξεως. Αλλά είναι αδιόρθωτος, και δεν αλλάζει με τη δική σου πραότητα. Ενώ δηλαδή και τα θηρία ακόμη μεταβάλλονται και αποκτούν ανθρώπινη ημερότητα, εκείνος έχει γίνει αγριότερος από τα θηρία. Μη φιλονικείς με έναν τέτοιον άνθρωπο, ούτε να αντιπαραθέτεις θυμό στον θυμό· αλλά απόφευγέ τον, όπως ο σοφός κυβερνήτης του πλοίου αποφεύγει τους επικίνδυνους βράχους. Προφυλάξου από αυτόν όπως από την κωφή οχιά που βουλώνει τα αυτιά της, η οποία δεν πρόκειται να εισακούσει τη φωνή αυτού που την γητεύει. Εξαγόρασε τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Να πορεύεσαι με σοφία, γνωρίζοντας ότι είσαι ξένος και πάροικος και παρεπίδημος πάνω στη γη, όπως ακριβώς όλοι οι πατέρες σου. Ως πρόβατο ανάμεσα σε λύκους απεστάλης και εσύ, όπως ακριβώς και οι απόστολοι· μη γίνεσαι λύκος αντί για πρόβατο. Όταν έρχεσαι σε αντιπαράθεση με λύκους, να προφυλάσσεσαι με όση δύναμη διαθέτεις, για να μην χάσεις τον θησαυρό της δικαιοσύνης. Να φυλάγεσαι από εκείνους που διαρπάζουν· όντας φρόνιμος σαν το φίδι, να προφυλάσσεσαι από τις επιβουλές. Εάν όμως σε βλάψει ο λύκος, και αν ακόμη πρόκειται να σε κατασπαράξει, προετοιμάσου να το υπομείνεις, έχοντας στον νου σου τον λόγο: «Γίναμε σαν πρόβατα προορισμένα για σφαγή»· αποβλέποντας στον ίδιο τον Κύριο, ο Οποίος οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός στέκεται άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει.

Ήλθε αυτός που έχει την εξουσία των πάντων· αυτός είναι που κηρύττεται από εμάς, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης· αυτός δεν προσφέρει τη χάρη του σε ένα μόνο έθνος, αλλά γίνεται σωτηρία για όλο τον κόσμο. Ο Νόμος είχε αμνό, ο οποίος όμως σφαζόταν υπέρ ενός μόνο έθνους και δεν παρείχε άφεση αμαρτιών, διότι αποτελούσε απλώς τύπο. Μετά από αυτόν τον αμνό, ο Ησαΐας κηρύττει: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Τη γενεά του ποιος θα την διηγηθεί; Η κρίση του αφαιρέθηκε από αυτόν». Αυτός είναι ο αληθινός αμνός, που κηρύχθηκε μέσα από τα λόγια και τώρα φανερώνεται με τα έργα· αυτός είναι που παρέδωσε τον εαυτό του υπέρ όλου του κόσμου· αυτός είναι ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου. Οι προφήτες προφήτευσαν τα μέλλοντα μέσα από τα γραπτά, δεν έδειξαν τα ίδια τα γεγονότα· όταν όμως πραγματοποιούνται τα γεγονότα, αυτά επαληθεύουν τα γραπτά. Ο Δαβίδ προφήτευσε για όσα επρόκειτο να συμβούν στον Ιησού· αλλά, επειδή τα γεγονότα δεν είχαν ακόμη εκπληρωθεί, τα γραπτά είχαν μορφή σκιάς, σύμφωνα με την οικονομία του Θεού. Διότι, αν οι Ιουδαίοι είχαν κατανοήσει αυτό που υποδεικνυόταν στα κείμενα και φανερώθηκε με τα γεγονότα, θα είχαν διαγράψει τα γραπτά, φοβούμενοι την απόδειξη και τον έλεγχο που θα προερχόταν από τα γεγονότα. Έλεγε, άλλωστε, ο Δαβίδ στον δεύτερο Ψαλμό: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα;».

την παράνοια του Ηρώδη και του Καϊάφα· «Συγκεντρώθηκαν οι βασιλείς της γης και οι άρχοντες στον ίδιο τόπο»· αναφέρει την επιβουλή κατά του Δεσπότου λέγοντας: «Κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού αυτού. Ας συντρίψουμε τα δεσμά τους και ας αποτινάξουμε από πάνω μας τον ζυγό τους». Μιλώντας δε για τα γεγονότα του σταυρού, στον εικοστό πρώτο ψαλμό έλεγε: «Με περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι, ταύροι παχείς με περιέκλεισαν. Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα τα οστά μου. Αυτοί δε με παρατήρησαν και με κοίταξαν· μοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και τα γραφόμενα αυτά αποτελούσαν σκιά· όταν όμως ήλθαν τα ίδια τα γεγονότα, τότε η σκιά υποχώρησε, και βλέπουν οι Ιουδαίοι τα χέρια και τα πόδια να έχουν προσηλωθεί, έχοντας την καταδίκη τους από τους ίδιους, εφόσον τα δικά τους βιβλία τα περιέχουν αυτά· και δεν μπορούν πλέον να διαγράψουν τα γραφόμενα. Διότι έχουν γίνει πλέον ολοφάνερα και τα δύο· τα γραφόμενα συμφώνησαν απόλυτα με τα γεγονότα. Έλεγε ο Ησαΐας: «Οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή και, όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Η κρίση του αναιρέθηκε. Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί;». Οι Ιουδαίοι διάβαζαν τα γραφόμενα, αλλά δεν κατανοούσαν την πραγματικότητα των γεγονότων· διότι ο νόμος περιείχε τη σκιά των μελλοντικών αγαθών, όχι την ίδια την εικόνα.

Όταν δε ήλθε ο καιρός να γίνουν φανερά τα πράγματα, και ο αληθινός αμνός οδηγούνταν σε σφαγή, και το αληθινό πρόβατο θυσιαζόταν υπέρ όλου του κόσμου, και γινόταν η αληθινή κάθαρση των ανθρώπων, και το αληθινό αίμα χυνόταν υπέρ της σωτηρίας όλου του κόσμου, και διαδραματίζονταν τα γεγονότα από τους Ιουδαίους· καθώς εκπληρωνόταν η προφητεία του Ησαΐα, οι Ιουδαίοι καταντροπιάστηκαν. Διότι, εάν οι Ιουδαίοι θελήσουν να τα αρνηθούν, τους διαβάζω τον Δαβίδ, τους διαβάζω τον Ησαΐα, προβάλλω τον έλεγχο μέσα από τα ίδια τους τα βιβλία. Έρχεται και ο Μωυσής να συνηγορήσει μαζί μου περί του σταυρωθέντος· ο οποίος, θέλοντας να τους κηρύξει αυτόν που επρόκειτο να σταυρωθεί, το κήρυξε γραπτώς. Γι' αυτό και είπε: Ακόμη και αν εγώ σιωπήσω, τα έργα κραυγάζουν. Ποια έργα; Τα αγνοούν οι Ιουδαίοι· διότι επικάθεται η σκιά του Νόμου.

Κανείς λοιπόν ας μην ντρέπεται για τα σεπτά σύμβολα της σωτηρίας μας και για το κεφάλαιο των αγαθών, χάρη στο οποίο ζούμε και υπάρχουμε· αλλά σαν στεφάνι, έτσι ας περιφέρουμε τον σταυρό του Χριστού. Διότι όλα όσα μας αφορούν τελούνται μέσω αυτού· και αν πρόκειται να αναγεννηθούμε, ο σταυρός είναι παρών· και αν πρόκειται να τραφούμε με εκείνη τη μυστική τροφή, και αν πρόκειται να χειροτονηθούμε, και αν πρόκειται να πράξουμε οτιδήποτε άλλο, παντού παρίσταται το σύμβολο της νίκης μας. Γι' αυτό και στα σπίτια, και στους τοίχους, και στις θύρες, και στο μέτωπο, και στη διάνοια, τον αποτυπώνουμε με πολλή προθυμία. Διότι αυτό είναι το σύμβολο της σωτηρίας μας, και της κοινής ελευθερίας, και της επιείκειας του Δεσπότη μας· διότι σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή. Όταν, λοιπόν, σφραγίζεσαι με το σημείο του σταυρού, να αναλογίζεσαι ολόκληρη την υπόθεση του σταυρού, και σβήσε τον θυμό και όλα τα υπόλοιπα πάθη· όταν σφραγίζεσαι, γέμισε το μέτωπό σου με πολλή παρρησία, κάνε ελεύθερη την ψυχή σου. Γνωρίζετε δε οπωσδήποτε ποια είναι αυτά που μας προσφέρουν την ελευθερία. Γι' αυτό και ο Παύλος, προτρέποντάς μας σε αυτό, εννοώ στην ελευθερία που μας αρμόζει, μας εξύψωσε με αυτόν τον τρόπο, υπενθυμίζοντάς μας τον σταυρό και το Δεσποτικό αίμα: Διότι αγοραστήκατε, λέει, με τίμημα· μην γίνεστε δούλοι ανθρώπων.

Αλλά τι λέει ο φρενόληπτος, αγνώμων και απειθής Ιουδαίος; «Εάν λοιπόν ο Χριστός είναι Θεός, όπως λέτε, και Υιός του Θεού, και έχει έλθει για τη σωτηρία των ανθρώπων, γιατί σταυρώθηκε με έναν τέτοιον επονείδιστο θάνατο;» Προς αυτόν θα απαντήσουμε, επιλέγοντας λίγα χωρία από τους προφήτες: Έπρεπε να σταυρωθεί ο Χριστός, ω παράνομε και αγνώμονα Ιουδαίε, διότι ο νόμος και οι προφήτες αυτό κήρυξαν, ότι δηλαδή η ανθρωπότητα σώζεται διά του Χριστού. Διότι πρώτος ο Μωυσής λέγει: «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε στη ζωή σας». Και ο Ησαΐας: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός ενώπιον αυτού που τον κουρεύει είναι άφωνος». Και ο Ιερεμίας: «Ελάτε να βάλουμε ξύλο μέσα στο ψωμί του». Και αλλού: «Έδωσαν την τιμή του για τον αγρό του κεραμέα, όπως ακριβώς με διέταξε ο Κύριος». Και για το ότι ο σταυρωθείς Χριστός είναι Θεός, άκουσε τον Έσδρα που λέγει: «Ευλογητός ο Κύριος, ο οποίος άπλωσε τα χέρια του και έσωσε την Ιερουσαλήμ μπροστά στα μάτια μας». Και επειδή τα φίδια σκότωναν τον λαό, ο Μωυσής, αφού κρέμασε ένα φίδι πάνω σε ξύλο με προσταγή του Θεού, έλεγε: «Σε αυτό να προσηλώνετε το βλέμμα σας, και δεν πρόκειται να πεθάνετε». Και πάλι ο Ιερεμίας λέγει, μιλώντας εκ προσώπου εκείνων που τον σταύρωσαν: «Ελάτε να τον εξαλείψουμε από τη γη των ζώντων». Και πάλι ο Χριστός λέγει διά μέσου του ίδιου προφήτη: «Εγώ δε, σαν άκακο αρνί που οδηγείται για να θυσιαστεί, δεν το γνώριζα».

Διότι βεβαίως, όταν αυτό που αγνοείται δεν είναι φανερό σε κανέναν, ούτε σε προφήτες, ούτε σε αγγέλους, ούτε σε αρχαγγέλους, ίσως δώσει κάποια λαβή σε αυτούς που φιλονικούν· όταν, όμως, αυτό που αγνοείται είναι τόσο φανερό και γνωστό σε όλους, ώστε ακόμη και οι άνθρωποι να το γνωρίζουν με ακρίβεια, ποια δικαιολογία και ποια συγγνώμη υπάρχει για εκείνους που ισχυρίζονται ότι ο ίδιος τα έλεγε αυτά ευρισκόμενος σε άγνοια; Αυτό, λοιπόν, το ζήτημα για το οποίο μιλώ, φαίνεται πως και οι δούλοι του το γνωρίζουν με ακρίβεια, ότι δηλαδή έπρεπε να πεθάνει, και ότι έπρεπε να υποστεί αυτόν τον θάνατο μέσω του σταυρού, και πριν από τόσα χρόνια, φανερώνοντας και τα δύο αυτά, ο Δαβίδ έλεγε εκ προσώπου του Χριστού: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου»· και ανήγγειλε το μέλλον σαν να είχε ήδη συμβεί, δείχνοντας ότι, όπως ακριβώς είναι αδύνατον να μην έχουν γίνει όσα συνέβησαν, έτσι και αυτό είναι αδύνατον να μη γίνει. Πάλι ο Ησαΐας, προφητεύοντας ακριβώς αυτό, έλεγε: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε σε σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει». Βλέποντας πάλι αυτόν τον αμνό ο Ιωάννης, έλεγε: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου», δηλαδή εκείνος που είχε προφητευθεί, λέει. Και πρόσεξε, δεν λέγεται απλώς «ο αμνός», αλλά προστίθεται το «του Θεού». Διότι, επειδή υπήρχε και άλλος αμνός, ο ιουδαϊκός, θέλοντας να δηλώσει ότι αυτός είναι του Θεού, για τον λόγο αυτόν μίλησε κατ' αυτόν τον τρόπο.

Όλα αυτά τα προανήγγειλαν οι προφήτες με κάθε σαφήνεια πριν από πολύ καιρό, άλλα μεν διά τύπων, άλλα δε διά λόγων. Διότι δύο είναι τα είδη της προφητείας όσον αφορά την προαναγγελία των μελλόντων: και διά έργων και διά λόγων. Διά λόγων μεν, όπως όταν θέλοντας να μιλήσουν για τον σταυρό, λένε: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει». Αυτό, λοιπόν, επέλεξαν να το προφητεύσουν διά λόγων. Διά έργων δε, όταν ο Αβραάμ εμφανίζεται να προσφέρει ως θυσία τον υιό του και να σφάζει το κριάρι. Διότι, μέσω αυτών των γεγονότων, προτυπώνει την εικόνα του σταυρού και τη σφαγή που επρόκειτο να γίνει υπέρ της οικουμένης. Και θα μπορούσε να βρει κανείς πολλούς τέτοιους τύπους στην Παλαιά Διαθήκη, καθώς και προφητείες που εκφράζονται μέσα από γεγονότα. Όμως, ίδιον της προφητείας δεν είναι να αναγγέλλει μόνο τα μέλλοντα, αλλά και τα παρελθόντα, πράγμα το οποίο συμβαίνει κατεξοχήν στον Μωυσή. Διότι, όταν ομιλεί περί του ουρανού και της γης, αναφέρει μεν γεγονότα παρελθόντα και κρυμμένα μέσα στον χρόνο, αλλά τα εξαγγέλλει προφητικά.

24. Ας κατανοήσουμε εμείς που δεν έχουμε δει, και ας πιστέψουμε στο κήρυγμα εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη. Διότι σε εμάς αποκαλύπτεται ο βραχίονας του Θεού, η παντουργός του δύναμη. Διότι θα δοξαστούμε εάν το κατανοήσουμε, και θα δοξαστούμε πάρα πολύ, αντικρίζοντας τη δόξα του Κυρίου μέσα στην ευτέλεια, και κατανοώντας την υπερβατική ωραιότητα μέσα στην άδοξη μορφή. Διότι, αν και έπαθε εξαιτίας της ανθρώπινης αδυναμίας, εντούτοις ζει από τη δύναμη του Θεού. Αν και φαίνεται κρεμασμένος πάνω στο ξύλο, άσχημος και άδοξος, υστερώντας από όλους τους υιούς των ανθρώπων, όμως αυτός είναι το απαύγασμα της δόξας, το οποίο βλέποντας η γη ντράπηκε και πένθησε. Αυτός βάσταξε τις αμαρτίες μας πάνω στο ξύλο, και πόνεσε για τον δικό μας μώλωπα, και για εμάς οδυνάται, και υπέμεινε πληγή, και πόνο, και κάκωση, ως αντίτιμο για τη δική μας ειρήνη. Διότι, επειδή πλανηθήκαμε σαν πρόβατα, έχοντας εκκλίνει από την οδό του Κυρίου, και διανύοντας το δικό μας μονοπάτι, από ευσπλαχνία παραδόθηκε για τις αμαρτίες μας· χωρίς να φιλονικεί, ούτε να κραυγάζει, αφήνοντας σε εμάς υπόδειγμα, και άγεται στον θάνατο υπέρ ημών σαν άφωνο πρόβατο. Θα δείτε, λέει ο Μωυσής, τη ζωή σας να κρέμεται απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε στη ζωή σας.

Αναγγείλαμε ενώπιόν του σαν να ήταν παιδί, σαν ρίζα σε διψασμένη γη. Δεν έχει μορφή ούτε δόξα· και τον είδαμε, και δεν είχε μορφή ούτε κάλλος, αλλά η μορφή του ήταν ατιμασμένη, υπολειπόμενη σε σύγκριση με τους υιούς των ανθρώπων. Άνθρωπος παραδομένος στις πληγές και μαθημένος να υπομένει την ασθένεια, επειδή το πρόσωπό του έχει αποστραφεί, ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε. Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς, και εμείς θεωρήσαμε ότι βρίσκεται σε πόνο, σε πληγή και σε κακουχία. Αλλά αυτός τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· η τιμωρία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, και με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε. Όλοι πλανηθήκαμε σαν πρόβατα, ο κάθε άνθρωπος πλανήθηκε στον δρόμο του. Και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας. Και αυτός, εξαιτίας της κακουχίας, δεν ανοίγει το στόμα του· σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή· και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Μέσα στην ταπείνωσή του, η κρίση του ακυρώθηκε. Τη γενεά του όμως ποιος θα τη διηγηθεί; Διότι η ζωή του αφαιρείται από τη γη, εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο. Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του, διότι δεν έπραξε ανομία και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Και ο Κύριος θέλει να τον καθαρίσει από την πληγή. Εάν προσφέρετε για την αμαρτία, η ψυχή σας θα δει μακρόβιο σπέρμα.

Και εγώ του απάντησα: Αν, ω άνδρες, δεν είχα προαναφέρει από τις Γραφές ότι η όψη του θα ήταν άδοξη και η γενεά του ανεκδιήγητη, και ότι εξαιτίας του θανάτου του θα θανατωθούν οι πλούσιοι, και ότι με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε, και ότι λεγόταν πως θα οδηγηθεί σαν πρόβατο, και αν δεν είχα εξηγήσει ότι θα πραγματοποιηθούν δύο παρουσίες του, μία κατά την οποία λογχίστηκε από εσάς, και μία δεύτερη όταν θα επιγνώσετε αυτόν τον οποίο λογχίσατε, και θα θρηνήσουν οι φυλές σας, η κάθε φυλή ξεχωριστά, οι γυναίκες ξεχωριστά και οι άνδρες ξεχωριστά, τότε θα φαινόταν ότι λέω πράγματα ασαφή και ακατανόητα. Τώρα όμως, προσκομίζω όλες τις αποδείξεις μέσω όλων των λόγων αντλώντας από τις δικές σας άγιες και προφητικές Γραφές, ελπίζοντας ότι κάποιος από εσάς θα μπορέσει να βρεθεί ανάμεσα στο υπόλειμμα που έχει διασωθεί κατά χάριν από τον Κύριο Σαβαώθ για την αιώνια σωτηρία.

Εάν μεν ο Χριστός δεν επρόκειτο να πάθει, του λέω εγώ, και αν δεν είχαν προείπει οι προφήτες ότι εξαιτίας των ανομιών του λαού θα οδηγηθεί στον θάνατο και θα ατιμαστεί και θα μαστιγωθεί και θα συγκαταλεχθεί με τους ανόμους και θα οδηγηθεί σαν πρόβατο στη σφαγή, του οποίου τη γενεά κανείς δεν θα μπορέσει να διηγηθεί, όπως λέει ο προφήτης, τότε δικαιολογημένα θα απορούσες. Εάν όμως αυτό είναι που τον χαρακτηρίζει και τον φανερώνει σε όλους, πώς εμείς να μην έχουμε πιστέψει σε αυτόν με θάρρος; Και όσοι έχουν κατανοήσει τα λόγια των προφητών, θα πουν ότι είναι αυτός και όχι άλλος, μόλις απλώς ακούσουν ότι αυτός έχει σταυρωθεί.

«Και εμάς λοιπόν», είπε, «καθοδήγησέ μας μέσα από τις Γραφές, για να πειστούμε και εμείς. Διότι γνωρίζουμε μεν ότι επρόκειτο να πάθει και να οδηγηθεί ως πρόβατο· απόδειξέ μας, όμως, εάν έπρεπε και να σταυρωθεί και να πεθάνει τόσο αισχρά και ατιμωτικά, με τον θάνατο που είναι καταραμένος από τον νόμο· διότι εμείς ούτε καν να διανοηθούμε κάτι τέτοιο δεν μπορούμε.»

Και ότι θα γίνονταν δύο παρουσίες αυτού του Χριστού, όπως προλέχθηκε συμβολικά και από τον Μωυσή, το προείπα μέσω του συμβόλου των τράγων που προσφέρονταν κατά τη νηστεία. Και πάλι σε όσα έπραξαν ο Μωυσής και ο Ιησούς, το ίδιο πράγμα προκηρυσσόταν και λεγόταν συμβολικά. Διότι ο μεν ένας από αυτούς, έχοντας εκτεταμένα τα χέρια του πάνω στο βουνό, παρέμενε έτσι μέχρι το βράδυ, με τα χέρια του να υποβαστάζονται, πράγμα που δεν φανερώνει τίποτε άλλο παρά τον τύπο του σταυρού, ενώ ο άλλος, που μετονομάστηκε με το όνομα Ιησούς, ήταν ο αρχηγός της μάχης, και ο Ισραήλ νικούσε. Ήταν δε δυνατόν να κατανοήσει κανείς ότι αυτό συνέβη και στους δύο εκείνους αγίους άνδρες και προφήτες του Θεού, επειδή κανένας από τους δύο δεν ήταν ικανός να βαστάξει και τα δύο μυστήρια, εννοώ δηλαδή τον τύπο του σταυρού και τον τύπο της επικλήσεως του ονόματος. Διότι ενός και μόνου είναι, ήταν και θα είναι αυτή η ισχύς, του οποίου και το όνομα τρέμει κάθε αρχή, υποφέροντας επειδή πρόκειται να καταλυθούν μέσω αυτού. Ο παθητός λοιπόν και σταυρωθείς Χριστός μας δεν καταράστηκε από τον νόμο, αλλά φανέρωνε ότι μόνος του θα σώσει αυτούς που δεν απομακρύνονται από την πίστη σε αυτόν. Και αυτούς που σώθηκαν στην Αίγυπτο, όταν καταστρέφονταν τα πρωτότοκα των Αιγυπτίων, τους έσωσε το αίμα του πάσχα, το οποίο χρίστηκε εκατέρωθεν των παραστατών και του ανωφλίου. Διότι το πάσχα ήταν ο Χριστός, ο οποίος θυσιάστηκε αργότερα, όπως είπε και ο Ησαΐας: Αυτός σαν πρόβατο οδηγήθηκε σε σφαγή.

Διότι κάποιες φορές το Άγιο Πνεύμα προκαλούσε να γίνει φανερά κάτι που αποτελούσε τύπο εκείνου που επρόκειτο να συμβεί, και άλλες φορές πάλι διατύπωσε λόγους για όσα επρόκειτο να επακολουθήσουν, εκφέροντάς τους σαν να συνέβαιναν εκείνη τη στιγμή ή σαν να είχαν ήδη γίνει. Αν οι αναγνώστες δεν γνωρίζουν αυτήν τη μέθοδο, δεν θα μπορέσουν ούτε να παρακολουθήσουν τα λόγια των προφητών όπως πρέπει. Για παράδειγμα, θα μπορούσα να αναφέρω κάποιους προφητικούς λόγους, ώστε να κατανοήσετε αυτό που λέγεται. Όταν λέει μέσω του Ησαΐα: «Αυτός οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή και σαν αμνός μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει», μιλάει σαν να έχει ήδη συμβεί το πάθος. Και πάλι όταν λέει: «Εγώ άπλωσα τα χέρια μου σε λαό απειθή και αντιλέγοντα», και όταν λέει: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας;», οι λόγοι αυτοί έχουν ειπωθεί υποδηλώνοντας αναγγελία πραγμάτων που έχουν ήδη συμβεί. Διότι απέδειξα ότι σε πολλά σημεία ονομάζει παραβολικά τον Χριστό λίθο, και τροπολογικά Ιακώβ και Ισραήλ. Και πάλι, όταν λέει: «Θα δω τους ουρανούς, έργα των δακτύλων σου», αν δεν κατανοήσω τη λειτουργία αυτού του λόγου, δεν θα τον αντιληφθώ συνετά, όπως ισχυρίζονται οι διδάσκαλοί σας, οι οποίοι νομίζουν ότι ο Πατέρας των όλων και αγέννητος Θεός έχει χέρια και πόδια και δάκτυλα και ψυχή, σαν σύνθετο ον· οι οποίοι γι' αυτόν τον λόγο διδάσκουν ότι ο ίδιος ο Πατέρας εμφανίστηκε στον Αβραάμ και στον Ιακώβ.