Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 53:8

Αυτά έλεγε και ο Ησαΐας φιλοσοφώντας: «Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί;». Δεν είπε: ποιος τη διηγείται, αλλά: «Ποιος θα τη διηγηθεί», και με τον τρόπο αυτό απέκλεισε και το μέλλον. Και ο μεν Δαβίδ λέει: «Η γνώση σου αποδείχθηκε θαυμαστή για εμένα»· ο δε Ησαΐας δεν αναφέρεται μόνο στον εαυτό του, αλλά διακηρύσσει ότι αυτή η διήγηση έχει αποκλειστεί από ολόκληρη την ανθρώπινη φύση.

Ας δείξουμε, λοιπόν, ότι ο Παύλος το είπε αυτό για καθεμία από τις δύο γεννήσεις, και για την άνω και για την κάτω. Διότι και εκείνη είναι φρικτή και τούτη βαθύτατα μυστική. Γι' αυτό και ο Ησαΐας λέει: «Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί;». Αλλά, θα πει κάποιος, αυτό το είπε για εκείνη, την άνω γέννηση. Τι θα πούμε λοιπόν στον Παύλο, ο οποίος ανέφερε και τις δύο γεννήσεις, και έπειτα πρόσθεσε το «αγενεαλόγητος» ;

Ήλθε αυτός που έχει την εξουσία των πάντων· αυτός είναι που κηρύττεται από εμάς, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης· αυτός δεν προσφέρει τη χάρη του σε ένα μόνο έθνος, αλλά γίνεται σωτηρία για όλο τον κόσμο. Ο Νόμος είχε αμνό, ο οποίος όμως σφαζόταν υπέρ ενός μόνο έθνους και δεν παρείχε άφεση αμαρτιών, διότι αποτελούσε απλώς τύπο. Μετά από αυτόν τον αμνό, ο Ησαΐας κηρύττει: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Τη γενεά του ποιος θα την διηγηθεί; Η κρίση του αφαιρέθηκε από αυτόν». Αυτός είναι ο αληθινός αμνός, που κηρύχθηκε μέσα από τα λόγια και τώρα φανερώνεται με τα έργα· αυτός είναι που παρέδωσε τον εαυτό του υπέρ όλου του κόσμου· αυτός είναι ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου. Οι προφήτες προφήτευσαν τα μέλλοντα μέσα από τα γραπτά, δεν έδειξαν τα ίδια τα γεγονότα· όταν όμως πραγματοποιούνται τα γεγονότα, αυτά επαληθεύουν τα γραπτά. Ο Δαβίδ προφήτευσε για όσα επρόκειτο να συμβούν στον Ιησού· αλλά, επειδή τα γεγονότα δεν είχαν ακόμη εκπληρωθεί, τα γραπτά είχαν μορφή σκιάς, σύμφωνα με την οικονομία του Θεού. Διότι, αν οι Ιουδαίοι είχαν κατανοήσει αυτό που υποδεικνυόταν στα κείμενα και φανερώθηκε με τα γεγονότα, θα είχαν διαγράψει τα γραπτά, φοβούμενοι την απόδειξη και τον έλεγχο που θα προερχόταν από τα γεγονότα. Έλεγε, άλλωστε, ο Δαβίδ στον δεύτερο Ψαλμό: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα;».

την παράνοια του Ηρώδη και του Καϊάφα· «Συγκεντρώθηκαν οι βασιλείς της γης και οι άρχοντες στον ίδιο τόπο»· αναφέρει την επιβουλή κατά του Δεσπότου λέγοντας: «Κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού αυτού. Ας συντρίψουμε τα δεσμά τους και ας αποτινάξουμε από πάνω μας τον ζυγό τους». Μιλώντας δε για τα γεγονότα του σταυρού, στον εικοστό πρώτο ψαλμό έλεγε: «Με περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι, ταύροι παχείς με περιέκλεισαν. Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα τα οστά μου. Αυτοί δε με παρατήρησαν και με κοίταξαν· μοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και τα γραφόμενα αυτά αποτελούσαν σκιά· όταν όμως ήλθαν τα ίδια τα γεγονότα, τότε η σκιά υποχώρησε, και βλέπουν οι Ιουδαίοι τα χέρια και τα πόδια να έχουν προσηλωθεί, έχοντας την καταδίκη τους από τους ίδιους, εφόσον τα δικά τους βιβλία τα περιέχουν αυτά· και δεν μπορούν πλέον να διαγράψουν τα γραφόμενα. Διότι έχουν γίνει πλέον ολοφάνερα και τα δύο· τα γραφόμενα συμφώνησαν απόλυτα με τα γεγονότα. Έλεγε ο Ησαΐας: «Οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή και, όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Η κρίση του αναιρέθηκε. Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί;». Οι Ιουδαίοι διάβαζαν τα γραφόμενα, αλλά δεν κατανοούσαν την πραγματικότητα των γεγονότων· διότι ο νόμος περιείχε τη σκιά των μελλοντικών αγαθών, όχι την ίδια την εικόνα.

Κάποτε πάλι έλεγαν ότι το σώμα δεν ανασταίνεται, αλλά ότι η ανάσταση είναι ο καθαρμός της ψυχής. Αντιστεκόμενος, λοιπόν, σε αυτές τις δοξασίες, παρατήρησε πώς από την αρχή έδειξε ότι δεν εισάγει τίποτα το καινούργιο, ούτε το ξένο. Διότι εκείνο που ήδη είχε γίνει γνωστό και έπειτα έπεσε στη λήθη, αυτό τους κάνει γνωστό, επαναφέροντάς το πάλι στη μνήμη. Και πολύ εύστοχα χρησιμοποίησε τον όρο «Ευαγγέλιο». Διότι αυτό, δηλαδή η ανάσταση, είναι το κεφάλαιο των ευαγγελίων. «Μέσω του οποίου και σώζεστε». Δείχνει το κέρδος τού να πιστεύει κανείς στην ανάσταση. «Με ποιον λόγο σας το ευαγγελίσθηκα, αν τον κατέχετε· εκτός...». Δεν χρειάζεται, λέει, να μάθετε εξ αρχής το δόγμα, αλλά μόνο να σας υπενθυμιστεί. «Εκτός αν πιστέψατε μάταια. Διότι σας παρέδωσα εν πρώτοις, αυτό που και εγώ παρέλαβα». Επειδή είπε, «στο οποίο και στέκεστε», για να μην τους κάνει πιο ράθυμους, τους φοβίζει πάλι. «Ότι ο Χριστός πέθανε υπέρ των αμαρτιών μας». Δεν είπε ευθέως ότι υπάρχει ανάσταση των σωμάτων, αλλά θεμελιώνει μεν αυτό το επιχείρημα, και συγχρόνως τους υπενθυμίζει την πολλή αγάπη που έδειξε ο Θεός, ότι δηλαδή έδωσε τον Υιό του για χάρη τους. «Σύμφωνα με τις Γραφές». Διότι ο Θεός λέει μέσω του προφήτη: «Από τις ανομίες του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο»· και, «Ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας»· και, «Τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας». «Και ότι ετάφη, και ότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, σύμφωνα με τις Γραφές». Και πάλι ο Ησαΐας μαρτυρεί, ότι «αφαιρέθηκε από τη μέση η ταφή του».

κζ΄. Στο χώμα του θανάτου κατέρχεται Εκείνος που έπλασε τον άνθρωπο από το χώμα, και η ζωή Του αίρεται από τη γη. Διότι αποθέτει τα γήινα, δεν εννοώ το σώμα, αλλά τα του σώματος: τον ύπνο και τον κόπο, την πείνα και τη δίψα, την τομή και τη ρεύση.

Ας μην εξετάζουμε με περιέργεια τον ευαγγελικό λόγο με κατάξηρες λέξεις, σπέρνοντας ατελείωτες αναζητήσεις και λογομαχίες, και κάνοντας τραχύ τον λείο και ολόισιο λόγο της πίστεως, αλλά μάλλον ας ενδιαφερθούμε για το έργο της πίστεως· ας αγαπήσουμε την ειρήνη, ας επιδείξουμε ομόνοια. Ας διαφυλάξουμε την ενότητα, ας καλλιεργήσουμε την αγάπη, με την οποία ευαρεστείται ο Θεός. Δεν ανήκει σε εμάς να γνωρίζουμε το πώς ο Υιός του Θεού έγινε άνθρωπος. Διότι το μυστήριο αυτό είναι μέγα, καθώς είναι γραμμένο: «Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί; Διότι αφαιρείται από τη γη η ζωή του». Αλλά πρέπει να πιστέψουμε ότι ο Υιός του Θεού έγινε αληθινά άνθρωπος κατά σάρκα σύμφωνα με τις Γραφές, και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους καθ' ομοίωσή τους χωρίς αμαρτία· και ότι πέθανε για εμάς και αναστήθηκε, καθώς είναι γραμμένο· και ότι αναλήφθηκε στους ουρανούς και κάθισε στα δεξιά του Πατρός, από όπου θα έρθει να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς, καθώς είναι γραμμένο. Μήπως, ενώ εμείς λογομαχούμε μεταξύ μας, κάποιοι βλασφημήσουν τον λόγο της πίστεως και επαληθευτεί αυτό που έχει ειπωθεί: «Εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη».

Αναγγείλαμε ενώπιόν του σαν να ήταν παιδί, σαν ρίζα σε διψασμένη γη. Δεν έχει μορφή ούτε δόξα· και τον είδαμε, και δεν είχε μορφή ούτε κάλλος, αλλά η μορφή του ήταν ατιμασμένη, υπολειπόμενη σε σύγκριση με τους υιούς των ανθρώπων. Άνθρωπος παραδομένος στις πληγές και μαθημένος να υπομένει την ασθένεια, επειδή το πρόσωπό του έχει αποστραφεί, ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε. Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς, και εμείς θεωρήσαμε ότι βρίσκεται σε πόνο, σε πληγή και σε κακουχία. Αλλά αυτός τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· η τιμωρία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, και με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε. Όλοι πλανηθήκαμε σαν πρόβατα, ο κάθε άνθρωπος πλανήθηκε στον δρόμο του. Και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας. Και αυτός, εξαιτίας της κακουχίας, δεν ανοίγει το στόμα του· σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή· και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Μέσα στην ταπείνωσή του, η κρίση του ακυρώθηκε. Τη γενεά του όμως ποιος θα τη διηγηθεί; Διότι η ζωή του αφαιρείται από τη γη, εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο. Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του, διότι δεν έπραξε ανομία και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Και ο Κύριος θέλει να τον καθαρίσει από την πληγή. Εάν προσφέρετε για την αμαρτία, η ψυχή σας θα δει μακρόβιο σπέρμα.

Όπως λοιπόν από τον Αβραάμ άρχισε η περιτομή και από τον Μωυσή το Σάββατο και οι θυσίες και οι προσφορές και οι γιορτές, και αποδείχθηκε ότι αυτά διατάχθηκαν εξαιτίας της σκληροκαρδίας του λαού σας, έτσι έπρεπε, σύμφωνα με το θέλημα του Πατέρα, να παύσουν αυτά στο πρόσωπο του Χριστού, του Υιού του Θεού, ο οποίος γεννήθηκε από την παρθένο που καταγόταν από το γένος του Αβραάμ και τη φυλή του Ιούδα και του Δαβίδ, ο οποίος κηρυσσόταν ότι θα έλθει ως αιώνιος νόμος και καινή διαθήκη για όλο τον κόσμο, όπως υποδεικνύουν οι προφητείες που έχουν προαναφερθεί. Και εμείς, που μέσω αυτού προσήλθαμε στον Θεό, δεν λάβαμε αυτήν την κατά σάρκα περιτομή, αλλά την πνευματική, την οποία φύλαξαν ο Ενώχ και οι όμοιοί του. Εμείς όμως, επειδή είχαμε γίνει αμαρτωλοί, τη λάβαμε αυτή μέσω του βαπτίσματος, χάρη στο έλεος του Θεού, και σε όλους είναι επιτρεπτό να τη λαμβάνουν ομοίως. Και για το μυστήριο της γέννησής του, επειδή επείγει πλέον να μιλήσω, θα μιλήσω. Ο Ησαΐας λοιπόν, σχετικά με τη γενεά αυτού του Χριστού, επειδή είναι αδύνατον να εξηγηθεί στους ανθρώπους, είπε έτσι όπως έχει ήδη προγραφεί: «Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί; Διότι αίρεται από τη γη η ζωή του, εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο». Επειδή λοιπόν ήταν ανεκδιήγητη η γενεά αυτού που έμελλε να πεθάνει, ώστε με την πληγή του να ιαθούμε εμείς οι αμαρτωλοί άνθρωποι, το προφητικό Πνεύμα είπε αυτά.

Και εγώ αποκρίθηκα: Ήδη και αυτό έχει αποδειχθεί από εμένα, άνδρες, στους προηγούμενους λόγους των προφητειών, τους οποίους για χάρη σας πάλι θα υπενθυμίσω και θα εξηγήσω, προσπαθώντας να σας οδηγήσω στη συγκατάθεση και για αυτό το θέμα. Ο λόγος, λοιπόν, που είπε ο Ησαΐας: «Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί; Διότι αίρεται από τη γη η ζωή του», δεν σου φαίνεται ότι έχει λεχθεί με την έννοια ότι δεν προέρχεται η καταγωγή του από ανθρώπους, αυτού για τον οποίο έχει ειπωθεί από τον Θεό ότι παραδόθηκε σε θάνατο για τις ανομίες του λαού; Για το αίμα του οποίου και ο Μωυσής, όπως προείπα, μιλώντας παραβολικά για αίμα σταφυλιού, είπε ότι θα πλύνει τη στολή του, υποδηλώνοντας ότι το αίμα του δεν γεννήθηκε από ανθρώπινο σπέρμα αλλά από το θέλημα του Θεού. Και τα όσα ειπώθηκαν από τον Δαβίδ: «Μέσα στις λαμπρότητες των αγίων σου, από γαστέρα πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα. Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί: Εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ», δεν σημαίνουν για εσάς ότι ο Θεός και Πατέρας των όλων έμελλε να τον γεννήσει άνωθεν και μέσω ανθρώπινης γαστέρας; Και λέγοντας σε άλλα σημεία, στα οποία επίσης έχω προαναφερθεί: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος, ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία, για τούτο σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου».

Και εκείνος απάντησε: «Όχι, άνθρωπε». Και εγώ πάλι είπα: «Εφόσον λοιπόν εσείς τα αποδέχεστε πραγματικά αυτά και ο λόγος της Γραφής λέει: ''Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί;'', δεν οφείλετε πλέον να κατανοήσετε ότι δεν προέρχεται από σπέρμα ανθρώπινου γένους;» Και ο Τρύφων ρώτησε: «Πώς λοιπόν ο λόγος λέει στον Δαβίδ ότι από την οσφύ του θα λάβει ο Θεός υιό για τον εαυτό Του και θα εδραιώσει σε αυτόν τη βασιλεία και θα τον καθίσει στον θρόνο της δόξας Του;»

Διότι, όταν ο Δανιήλ λέει ότι αυτός που παραλαμβάνει την αιώνια βασιλεία είναι «ως υιός ανθρώπου», δεν υπαινίσσεται ακριβώς αυτό; Επειδή το να τον αποκαλέσει «ως υιό ανθρώπου», φανερώνει μεν ότι εμφανίστηκε και έγινε άνθρωπος, δηλώνει όμως ότι δεν προήλθε από ανθρώπινο σπέρμα. Και το να πει ότι αυτός ο λίθος κόπηκε χωρίς χέρια, διακηρύσσει μυστηριωδώς το ίδιο πράγμα. Διότι το να πει ότι αποκόπηκε χωρίς χέρια, σημαίνει ότι δεν είναι ανθρώπινο έργο, αλλά της βουλής του Θεού, του Πατέρα των όλων, ο οποίος τον προέβαλε. Και το να λέει ο Ησαΐας: «Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί;», φανέρωνε ότι το γένος του είναι ανεκδιήγητο. Διότι κανένας, όντας άνθρωπος από ανθρώπους, δεν έχει ανεκδιήγητο γένος. Και το ότι ο Μωυσής είπε πως θα πλύνει τη στολή του στο αίμα του σταφυλιού, δεν είναι αυτό το οποίο ήδη πολλές φορές σας είπα ότι το έχει προφητεύσει συγκεκαλυμμένα, ότι δηλαδή προμήνυε πως αυτός έχει μεν αίμα, αλλά όχι από ανθρώπους, με τον ίδιο τρόπο που το αίμα της αμπέλου δεν το δημιούργησε άνθρωπος αλλά ο Θεός; Και όταν ο Ησαΐας τον αποκάλεσε άγγελο μεγάλης βουλής, δεν προκήρυξε ότι θα γίνει δάσκαλος αυτών ακριβώς που δίδαξε όταν ήρθε;

Εάν μεν ο Χριστός δεν επρόκειτο να πάθει, του λέω εγώ, και αν δεν είχαν προείπει οι προφήτες ότι εξαιτίας των ανομιών του λαού θα οδηγηθεί στον θάνατο και θα ατιμαστεί και θα μαστιγωθεί και θα συγκαταλεχθεί με τους ανόμους και θα οδηγηθεί σαν πρόβατο στη σφαγή, του οποίου τη γενεά κανείς δεν θα μπορέσει να διηγηθεί, όπως λέει ο προφήτης, τότε δικαιολογημένα θα απορούσες. Εάν όμως αυτό είναι που τον χαρακτηρίζει και τον φανερώνει σε όλους, πώς εμείς να μην έχουμε πιστέψει σε αυτόν με θάρρος; Και όσοι έχουν κατανοήσει τα λόγια των προφητών, θα πουν ότι είναι αυτός και όχι άλλος, μόλις απλώς ακούσουν ότι αυτός έχει σταυρωθεί.

Ιδού τι λέγει ο Ησαΐας: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του· μέσα στην ταπείνωσή του η κρίση του αναιρέθηκε· και τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί;» Πες μου λοιπόν, ω αιρετικέ: Ποιος είναι αυτός που οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή και έχει τη γενεά του ανεκδιήγητη; Μην πεις δύο πρόσωπα· διότι ο προφήτης μίλησε για έναν και τον αυτόν και για τα δύο πράγματα. Εάν μου λες ότι είναι απλός άνθρωπος, τότε πώς η γενεά του είναι ανεκδιήγητη;

Με την ταπείνωση του Σωτήρα η κρίση άρθηκε· διότι, αφού οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη θυσία και σαν αρνί μπροστά σε αυτόν που το κουρεύει, συνέτριψε τον Λευιάθαν, τον άρχοντα των υδάτων, τον μέγα νου, τον Ασσύριο. «Το να κατακυριεύουν τα έθνη αρμόζει στους άρχοντες, μεταξύ σας όμως ο μεγαλύτερος ας είναι σαν τον νεότερο όλων», είπες στους μαθητές σου, προσφέροντας τον εαυτό σου, Σωτήρα, ως πρότυπο ταπεινοφροσύνης και μεγάλης πραότητας.

Ας έλθουμε όμως και σε μια άλλη μυστική θεωρία, η οποία προδεικνύει την αρχική αλήθεια των γεγραμμένων. Ο αληθινός και νέος Ζοροβάβελ, ο οποίος προαναγγέλλεται τυπικώς μέσω του παλαιού, είναι ο Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος συνελήφθη, κυοφορήθηκε και γεννήθηκε μέσα στη σύγχυση της φύσης μας, και έγινε τέλειος άνθρωπος κατά φύση, προκειμένου, αφού την απομακρύνει από τη σύγχυση, να επαναφέρει τη φύση στον εαυτό Του· Αυτός, ο οποίος αφενός δεν έγινε μαζί με εμάς αιχμάλωτος ούτε μετοίκησε στη σύγχυση των παθών —διότι δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα Του—, αφετέρου γεννήθηκε ανάμεσα σε εμάς τους αιχμαλώτους ως αιχμάλωτος και συγκαταλέχθηκε μαζί με εμάς τους ανόμους, γενόμενος από φιλανθρωπία σε ομοίωμα σαρκός αμαρτίας και περί αμαρτίας· σε ομοίωμα μεν σαρκός αμαρτίας, επειδή, όντας εκ φύσεως Θεός απαθής, καταδέχθηκε να γίνει κατ' οικονομίαν και ατρέπτως εκ φύσεως παθητός άνθρωπος, περί αμαρτίας δε, επειδή εξαιτίας των αμαρτιών μας οδηγήθηκε στον θάνατο και για χάρη μας υπέφερε, και τραυματίστηκε εξαιτίας των αμαρτιών μας και ταλαιπωρήθηκε εξαιτίας των ανομιών μας, ώστε εμείς να θεραπευθούμε με την πληγή Του. Διότι, όπως λέγει η Γραφή: «Πνεύμα προ προσώπου ημών, χριστός Κύριος, συνελήφθη μέσα στις διαφθορές μας, για τον οποίο είπαμε: Κάτω από τη σκιά του θα ζήσουμε ανάμεσα στα έθνη».

Διότι, επειδή «όλοι εμείς πλανηθήκαμε σαν πρόβατα» και παρεκκλίναμε από την οδό του Θεού, ο Κύριος παρέδωσε εκουσίως τον εαυτό του για τις αμαρτίες μας. Και τόσο πολύ κακοποιήθηκε από τους παράνομους και τους υβριστές, ώστε ούτε καν να ανοίξει το στόμα του. Διότι, όταν ερωτάτο από τον Πιλάτο, τον Ηρώδη και τον αρχιερέα, «δεν αποκρίθηκε τίποτα» σε κανέναν, ώστε «να θαυμάσει ο ηγεμόνας πάρα πολύ» και να πει: «Σε εμένα δεν μιλάς;». Γι' αυτό και «οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή και, όπως ακριβώς ο αμνός είναι άφωνος απέναντι σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Στην ταπείνωσή του η κρίση του αναιρέθηκε, τη δε γενεά του ποιος θα την διηγηθεί;».

Για αυτόν που καταδικάστηκε με αυτόν τον τρόπο, «σαν πρόβατο για σφαγή» με πολλή ταπείνωση, ποιος μπορεί, λέει, να διηγηθεί τη γενεά του, τη θεία και την ανθρώπινη, που σημαίνει κανείς· «Διότι αίρεται από τη γη η ζωή του, εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο. Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του· διότι δεν έπραξε ανομία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». «Αίρεται από τη γη η ζωή του» κατά την ανθρώπινη φύση, προς τη ζωαρχία αυτού και του Πατέρα του. Και εξαιτίας των ανομιών του λαού μου, λέει ο Πατέρας, οδηγήθηκε στον θάνατο ο δικός μου Υιός. Αλλά εγώ θα παραδώσω τους πονηρούς από τους Ιουδαίους και τους πλουσίους στον σατανά, τον οποίο υπηρέτησαν, αντί για την ταφή και αντί για τον θάνατο του αγαπημένου μου Υιού, «διότι δεν έπραξε ανομία», όπως αυτοί φλυαρούν λέγοντας ότι «αυτός ο άνθρωπος είναι αμαρτωλός», «ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του», αντίθετα με αυτά που λένε ότι «πλανά το πλήθος». «Και θέλει ο Κύριος δια του χεριού του», λέει, «να τον λυτρώσει από τον πόνο της ψυχής του, να του δείξει φως και να τον διαπλάσει με σύνεση, να δικαιώσει τον δίκαιο που υπηρετεί καλά πολλούς, και αυτός θα αναλάβει τις αμαρτίες τους».

Κατήγοροι τον συλλαμβάνουν και δικαστές τον καταδικάζουν και, όπως λέει ο Ησαΐας, «στην ταπείνωσή του η κρίση του άρθηκε». Διότι, έχοντας στερηθεί την απολογία για τα ανθρώπινα αδικήματα, που είναι τόσο πολλά και μεγάλα, δικαιολογημένα περιβάλλεται ο ίδιος το πρόσωπο του υπευθύνου και εδώ λαμβάνει τη θέση όλης της ανθρωπότητας, και γι' αυτό, οικειοποιούμενος τα πάθη των ανθρώπων απέναντι στον Πατέρα, λέει: «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;». Αποδεχόμενος δηλαδή, για εμάς τους καταδίκους, όπως ακριβώς να υποστεί την τιμωρία, έτσι και να εκφέρει αυτήν τη φωνή· και όπως μια φιλόστοργη μητέρα με μεγάλη προθυμία κινδυνεύει για το αγαπημένο της παιδί, και όταν ένα βέλος κατευθύνεται προς τον γιο της, η ίδια απλώνοντας το χέρι της θα δεχόταν με χαρά την πληγή, με τον ίδιο τρόπο, τις καταδίκες που εμείς επισύραμε στους εαυτούς μας, ο Χριστός προβάλλοντας το σώμα του τις υπέμεινε, και τα βέλη που ρίχτηκαν εναντίον μας τα δέχεται στα δικά του μέλη, ώστε αυτός μεν να πονέσει, ενώ δεν έχει καμία σχέση με τους πόνους, και εμείς να βρεθούμε έξω από κάθε κακό. «Πάνω μου ας πέσει η κατάρα σου, παιδί μου», λέει η μητέρα στον Ιακώβ. Αυτήν τη φωνή απέδειξε με τα έργα Του σε εμάς ο Χριστός, «γινόμενος για εμάς κατάρα».

Και επειδή πολλές φορές, μπήγοντας το σιδερένιο εργαλείο, αποκόπτει έπειτα τον άρτο, σε τόσα μέρη διαιρεί τον προφητικό λόγο, εφαρμόζοντας το κάθε μέρος του λόγου σε κάθε μέρος της τομής, για να δείξει ότι η πράξη αποτελεί εξήγηση του λόγου: ότι, όπως ακριβώς αυτός ο άρτος, προκειμένου να ανατεθεί στον Θεό και να ιερουργηθεί, διαχωρίστηκε από τον ομοειδή του άρτο, έτσι και ο Κύριος αποχωρίστηκε από τους ανθρώπους, με τους οποίους από φιλανθρωπία κοινώνησε την ίδια φύση, και «ως πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή», και με αυτόν τον τρόπο «άρθηκε από τη γη η ζωή του». Και αφού προσθέσει τα επόμενα της προφητείας, και αφού τοποθετήσει τον άρτο στον ιερό δίσκο, πράττει και λέγει εκείνα με τα οποία εξαγγέλλεται αυτή η θυσία και ο θάνατος του Κυρίου. «Θυσιάζεται», λέγει, «ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου». Αυτά λέγει και πράττει όσα δηλώνουν τον τρόπο του θανάτου. Διότι χαράζει σταυρό πάνω στον άρτο, και έτσι φανερώνει πώς έγινε η θυσία, δηλαδή διά του σταυρού. Μετά δε από αυτό, κεντά τον άρτο προς το δεξιό μέρος, διηγούμενος την πληγή εκείνης της πλευράς με την πληγή του άρτου. Γι' αυτό άλλωστε ονομάζει λόγχη το σιδερένιο εργαλείο που πλήττει, και το έχει κατασκευασμένο σε σχήμα λόγχης, για να υπενθυμίζει εκείνη τη λόγχη. Και ενώ διηγείται με την πράξη του αυτά, αναγινώσκει και τα λόγια της ιστορίας: «Και ένας από τους στρατιώτες», λέγει, «με τη λόγχη κέντησε την πλευρά του».

Το να ισχυρίζεται κανείς ότι κάποιο από τα όντα είναι συγγενές με τον Θεό συγκαταλέγεται στα εντελώς άτοπα. Διότι, σε ποιο ή σε τι είδους γένος θα αναγάγουμε τον Θεό, για τον οποίο δεν είναι δυνατόν ούτε να εκφράσουμε ούτε να νοήσουμε το τι είναι ή το πώς είναι; Ή πάλι, για να μιλήσουμε προφητικά, «ποιος θα διηγηθεί τη γενεά του», ώστε να πούμε ότι υπάρχει κάτι συγγενές με αυτόν με οποιονδήποτε τρόπο;

Διότι και η σάρκα που προήλθε από εμάς, αφού ενώθηκε με τον Θεό Λόγο καθ' υπόστασιν, δεν μεταβλήθηκε στην ουσία του Λόγου, αν και έγινε σάρκα του Θεού. Ούτε ο Λόγος μεταβλήθηκε σε σάρκα, αν και οικειοποιήθηκε τη σάρκα κατά θείαν οικονομία. Αλλά λέγεται και είναι ένας Χριστός, διατηρούνται δε αμετάβλητα και αχώριστα και εκείνα από τα οποία και στα οποία νοείται ο Χριστός, όχι ο ένας και ο άλλος, μη γένοιτο, αλλά, όπως πολλές φορές έχει ειπωθεί, ένας και ο αυτός. Ο ίδιος γενεαλογείται και είναι αγενεαλόγητος, προφανώς το καθένα κατά διαφορετική φύση. Διότι και τα ιερά λόγια αναφέρουν: «Και άνθρωπος είναι, και ποιος θα τον γνωρίσει, και τη γενεά του ποιος θα την διηγηθεί;». Αλλά και πάλι αναφωνούν: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού υιού Δαβίδ».

Απάνθρωπα πλήθη παρανόμων επέδειξαν ασεβώς άδικη θρασύτητα, και ραπίζοντας το άχραντο πρόσωπο στερούνται αμέσως την αρχαία τιμή, μην κατανοώντας καθόλου τους [λόγους] των προφητών. Ω, τι εχθρική, ω, τι ασύνετη πώρωση! Όπως είπε κάποτε ο Ησαΐας, ελέγχοντας την ασυγχώρητη συμπεριφορά τους, διακηρύσσοντας: «Θα οδηγηθεί σε σφαγή το αρνίο, το οποίο δεν ανοίγει το στόμα του μέσα στην ταπείνωσή του, ώστε, αφού άρει την κρίση, να χορηγήσει ευσπλαχνία», 〈εκείνος που συνέτριψε τα βέλη του Βελίαρ, τη νίκη του Άδη και το κεντρί του Θανάτου〉.

Διότι δεν θα εξέφραζαν τόσο ολοφάνερα τα αντίθετα προς τους Γραμματείς της εποχής του Ηρώδη, οι οποίοι είπαν καθαρά ότι «γεννιέται στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας», και πάλι σε αυτούς που λένε ότι «από το χωριό Βηθλεέμ έρχεται ο Χριστός», αν δεν είχαν κάποια μαρτυρία από τις Γραφές ή βέβαιες παραδόσεις. Τι πρέπει λοιπόν να πούμε; Ότι και οι δύο αντλούσαν αυτά που έλεγαν από τους προφήτες. Διότι αυτοί που έλεγαν ότι γεννιέται στη Βηθλεέμ και ότι κατάγεται από το χωριό του Δαβίδ, προφανώς είχαν ως μάρτυρα τον προφήτη Μιχαία να λέει, όπως αναφέρει και ο Ματθαίος: «Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι διόλου η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους άρχοντες του Ιούδα· διότι από εσένα θα εξέλθει ηγέτης ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ.» Αλλά και πάλι αυτοί που έλεγαν ότι κανείς δεν ξέρει από πού έρχεται ο Χριστός, είχαν ως μάρτυρες αυτής της άποψης τους προφήτες· και τον ίδιο τον Μιχαία που λέει ότι «Οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες της αιωνιότητας»· πράγμα που φανερώνει ότι η έξοδός του, δηλαδή η γέννησή του, είναι άγνωστη. Διότι αυτόν που έχει τις εξόδους, δηλαδή τη γέννηση, «από την αρχή» και «από τις ημέρες της αιωνιότητας», κανένας από τους ανθρώπους δεν θα μπορούσε να γνωρίζει. Διότι οι άνθρωποι υπάρχουν μέσα στον χρόνο, εκείνος όμως υπάρχει από τις ημέρες της αιωνιότητας και από την αρχή· πώς λοιπόν αυτός που υπόκειται στον χρόνο μπορεί να γνωρίσει το αιώνιο; Αλλά και ο Ησαΐας λέει: «Ποιος θα μπορέσει να διηγηθεί τη γενεά του;» Έχοντας λοιπόν πειστεί από αυτά, έλεγαν ότι κανείς δεν ξέρει από πού είναι ο Χριστός.