Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 53:9

Εις το τέλος: Την τελείωση του μυστηρίου του Χριστού σημαίνει η προφητεία αυτού του ψαλμού. Κύριε, ποιος θα παροικήσει; Δηλαδή, ποιος άραγε θα αξιωθεί να συνοικήσει με τις εντολές σου, έχοντας πιστέψει ειλικρινά στην επιφάνειά σου, στην ενσάρκωσή σου, με την οποία κατοίκησες ανάμεσά μας; Και ποιος θα κατασκηνώσει; Ποιος, λέει, θα εντρυφήσει στην πίστη σου; Διότι η Γραφή ονομάζει την πίστη όρος. Εννόησε όμως και τον Γολγοθά και τα μυστήρια που τελέστηκαν σε αυτόν. Εκείνος που πορεύεται: Ο Χριστός είναι στην αλήθεια άμωμος και δίκαιος, καθώς και καθένας που δεν αφήνει ψεγάδι στα έργα του, αλλά πράττει πάντοτε τα πάντα με δικαιοσύνη. Αυτός που λαλεί την αλήθεια: Εκείνος που απαρνήθηκε το ψέμα και κρατά πάντοτε την αλήθεια ακλόνητα. Και τα δύο είναι ο Χριστός. Εκείνος που δεν δολιεύτηκε: [Ο Χριστός, για τον οποίο λέει: και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Το ίδιο αγωνίζεται να κάνει και ο κατά Θεόν άνθρωπος.] Ούτε έπραξε: Ο αληθινά αγαθός Κύριος, ο οποίος δεν ανταπέδωσε κακό αντί κακού σε όσους τον αθέτησαν. Και ονειδισμό: Ο Χριστός, για τον οποίο η Γραφή λέει: αυτός που δίνει και δεν ονειδίζει. Αυτό πράττουν και όσοι ζουν κατά Θεόν. Έχει εξουδενωθεί: Ο Ιούδας, επειδή έγινε πονηρός, εξουδενώθηκε, δηλαδή απορρίφθηκε από το αξίωμά του. Το ίδιο παθαίνουν και οι πονηροί.

«Διότι ποιος είναι Θεός;» Διότι δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από Αυτόν. Λέει, πράγματι, στον Ησαΐα: «Εγώ είμαι και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα». «Ο Θεός που περιζώνει» Ο Πατέρας τον Υιό. Λέει δηλαδή: και τα έδωσε όλα στον Υιό ως γνήσιο. «Και έθεσε» Αναφέρεται στον Κυριακό άνθρωπο, ο οποίος δεν έπραξε αμαρτία και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του. «Αυτός που καταρτίζει» Διότι τα ελάφια χαίρονται στα βουνά και στους βράχους· έτσι και ο Χριστός στο όρος του Γολγοθά· ανεβαίνοντας πάνω στον βράχο, στάθηκε πάνω στον σταυρό στα ύψη. «Διδάσκοντας» Για τον πόλεμο εναντίον του διαβόλου, εξού και τα χέρια Του άπλωσε πάνω στον σταυρό ο Χριστός. «Και έθεσες τόξο» Ονομάζει χάλκινο τόξο τον σταυρό, εξαιτίας της ισχύος του· διότι αφού τον σήκωσε στους ώμους Του, με αυτόν κατατρύπησε τον διάβολο. «Και μου έδωσες» Διότι ο διάβολος δεν μπορεί πλέον να κυριεύσει τον άνθρωπο, αφότου διασφαλίστηκε με το Ευαγγέλιο. «Και το δεξί σου χέρι» Κρατώντας δηλαδή τον Αδάμ από το χέρι και ανασταίνοντάς τον, ενώ κειτόταν κάτω. «Και η διαπαιδαγώγηση» Αφού δίδαξε στον άνθρωπο τον νόμο της χάριτος. «Και η διαπαιδαγώγηση» Διότι, αφού διαπαιδαγωγήθηκε ο άνθρωπος από τη χάρη του Χριστού, έμαθε και τα μυστήρια της χάριτος. «Πλάτυνες» Αφού έδωσε εξουσία στον άνθρωπο να πατά πάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμη του εχθρού. «Και δεν ασθένησαν» Διότι δεν είναι πλέον δυνατόν να εξαπατηθεί (ή να βλαφθεί) από τον εχθρό.

«Συνέσεως του Δαβίδ»: Ο προφήτης συνετίζει, δηλαδή διδάσκει τα μέλλοντα, καθώς και για το βάπτισμα και για εκείνους που σώζονται μέσω αυτού. «Μακάριοι»: Αναφέρεται σε εκείνους που σώζονται διά του βαπτίσματος, μακαρίζοντάς τους. «Μακάριος ανήρ»: Αναφέρεται στον κυριακό άνθρωπο, τον οποίο προσέλαβε ο Χριστός· διότι σε αυτόν και μόνο δεν βρέθηκε αμαρτία. «Ουδέ έστιν»: Αναφέρεται στον Χριστό και Θεό. Διότι γι' αυτόν έχει γραφτεί: «και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του». «Ότι εσίγησα»: Αναφέρεται στον Αδάμ· διότι επί πολλά χρόνια κατασάπηκαν μέσα στην αμαρτία, αλλά ο Χριστός πέθανε υπέρ αυτού και τον ανέστησε. «Από του κράζειν»: Διότι όλη την ημέρα ο Χριστός (ο Κύριος) ήταν απλωμένος πάνω στον σταυρό για χάρη του Αδάμ. «Ότι ημέρας και νυκτός»: Διότι μέσα στη νύχτα παραδόθηκε ο Κύριος, και την ημέρα σταυρώθηκε. Διότι αυτά που χρωστούσε ο Αδάμ, ο Χριστός τα ξεπληρώνει. «Εστράφην»: Όταν άκουσε ο Αδάμ από τον Θεό: «αγκάθια και τριβόλους θα σου αναβλαστήσει η γη». Αυτά όμως τα κατέκαψε ο Χριστός, φορώντας τον ακάνθινο στέφανο. «Την ανομίαν»: Εδώ ο προφήτης οδύρεται· διότι ονομάζει ανομία τον φόνο και αμαρτία τη μοιχεία. Ούτε λοιπόν αυτήν απέκρυψε εξομολογούμενος, ούτε εκείνη. «Είπα: εξαγορεύσω»: Επειδή ο Δαβίδ είπε: «Αμάρτησα στον Κύριο». «Και συ αφήκας»: Επειδή ο Νάθαν είπε: «Και ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου».

«Θα λάβουν»: Όχι τις αισθητές πόλεις, αλλά τις νοητές, τις οποίες οικοδόμησε η αμαρτία. διότι αυτές, ως βδελυρές, τις απέρριψαν οι άγιοι. «Όχι αυτούς που μισούν»: Αναφέρεται στους ασεβείς, οι οποίοι δεν γνώρισαν τον Θεό ούτε Τον σεβάστηκαν. αυτούς ως μισητούς τους αποκήρυξε ο προφήτης. «Και στους εχθρούς»: Διότι προγνώριζε ο προφήτης ότι οι Ιουδαίοι θα επιδείξουν και μίσος και έχθρα προς τον Χριστό. και γι' αυτό προανήγγειλε το θράσος τους. «Τέλειο»: Ο Χριστός ομιλεί περί του λαού των Εβραίων. διότι τους απέρριψε παντελώς. «Σε εχθρούς»: Ο Αδάμ βοά προς τον Θεό: «Εσύ γνωρίζεις», λέει, «ότι κι αν έπεσα (έφταιξα), η καρδιά μου δεν απομακρύνθηκε από Εσένα, τον Θεό». «Δοκίμασέ με»: Ο πιστός άνθρωπος, αφού σώθηκε από τον Θεό, βοά προς τον Θεό και λέει: «εξέτασέ με και μάθε τις οδούς μου», αν και βεβαίως είναι γνωστές σε Εσένα, «ότι δεν παρέκκλινα ούτε δεξιά ούτε αριστερά». «Και δες»: Διότι τίποτε ενάντια στον νόμο της χάριτος δεν πράττει ο πιστός. και κατ' αλήθειαν είναι ο Χριστός. διότι δεν έπραξε ανομία, καθώς είναι γεγραμμένο: «ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα Του». «Και οδήγησε»: Διότι ο Χριστός ως Θεός, αφού έσωσε τον άνθρωπο, τον ελέησε αιωνίως, αναβιβάζοντάς τον στους ουρανούς.

Αντιλαμβάνεσαι ότι μιλάει σαφώς για τον Χριστό; Διότι Αυτός, σύμφωνα με την αλήθεια, δεν κατείχε κακία στην καρδιά Του. Επειδή δεν έπραξε κακία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα Του. Και κατείχε τόση σύνεση στα χέρια Του, ώστε με αυτά να χαρίζει το φως στους τυφλούς, να ανορθώνει τους χωλούς, να καθαρίζει τους λεπρούς, και με μια λέξη, να αναπλάθει ολόκληρο τον φθαρμένο άνθρωπο.

Διότι θα τους έκανε περισσότερο φιλόνεικους, εάν κατηύθυνε τον λόγο του σε κατηγορία. Επειδή εκείνος που έχει διαπράξει κάτι φοβερό, όταν κάποιος τον κατηγορεί, στην προσπάθειά του να απολογηθεί γίνεται σφοδρότερος. Και γι' αυτό δεν λέει πλέον, «Σταυρώσατε, φονεύσατε», αλλά, «Πράξατε», οδηγώντας τους προς τη συγγνώμη. Εάν εκείνοι ενέργησαν από άγνοια, πολύ περισσότερο αυτοί· εάν εκείνοι συγχωρούνται, πολύ περισσότερο αυτοί. Το δε θαυμαστό είναι ότι, ενώ και πιο πάνω και εδώ μίλησε, εκεί μεν λέγοντας «Με την ορισμένη βουλή και πρόγνωση», και εδώ ότι «Προανήγγειλε σε όλους τον Χριστό», πουθενά δεν παραθέτει μαρτυρία, διότι η καθεμία από αυτές τις προφητείες έχει διατυπωθεί μαζί με πολλές κατηγορίες και με την τιμωρία εναντίον τους. «Και θα δώσω», λέει, «τους πονηρούς αντί για την ταφή του, και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του»· και πάλι, «Όσα προανήγγειλε», λέει, «διά στόματος όλων των προφητών ότι θα πάθαινε, έτσι τα εκπλήρωσε».

Ο δε Πιλάτος είπε: «Εγώ δεν βρίσκω καμία ενοχή σε αυτόν». Όχι μόνο εσύ, ω Πιλάτε, αλλά ούτε οι Ιουδαίοι, ούτε οι τυφλοί, ούτε οι νεκροί, ούτε ο ήλιος, ούτε η σελήνη, ούτε ο κόσμος, ούτε όλοι οι δίκαιοι προφήτες και οι μάρτυρες, ούτε ο προφήτης που λέει: «Αυτός που δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Όλοι συμφωνούν με τον Πιλάτο εκφέροντας δίκαιη κρίση. Μόνοι οι Ιουδαίοι πολεμούν, δικάζοντας με κραυγές και φιλονικώντας να επισκιάσουν την αλήθεια με τον θόρυβο, επιβεβαιώνοντας έτσι τον λόγο του Ησαΐα: «Περίμενα να παραγάγει σταφύλια, έβγαλε όμως αγκάθια, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή». Ενόσω συνέβαιναν αυτά, και ο Πιλάτος δεν μπορούσε ούτε να μιλήσει ούτε να ακούσει εξαιτίας της γενικής ταραχής, και ενώ ετοιμαζόταν εξέγερση, έστειλε μήνυμα προς αυτόν η γυναίκα του, ως καλή βοηθός, συγκρατώντας τον άνδρα της που έσπευδε, λέγοντας: «Ας μην υπάρχει τίποτα μεταξύ εσένα και εκείνου του δικαίου. Αν μεν μπορείς, σώσε τον· αν πάλι δεν μπορείς, διάσωσε τον εαυτό σου». Ήταν σαν να έλεγε σχεδόν το λόγιο του Δαβίδ: «Μην καταστρέψεις την ψυχή σου μαζί με τους ασεβείς, και τη ζωή σου μαζί με άνδρες αιμάτων». «Ας μην υπάρχει τίποτα μεταξύ εσένα και εκείνου του δικαίου· διότι πολλά υπέφερα στο όνειρό μου εξαιτίας του». Αποδείχθηκε άλλος Ιωσήφ, βλέποντας την αλήθεια μέσα από τα όνειρα, δίνοντας μαρτυρία ενάντια στις κραυγές των Ιουδαίων· διότι έπρεπε αυτοί να νικηθούν από γυναίκες.

Γνωρίζετε την πνευματική ευφροσύνη, εσείς που την έχετε γευθεί και έχετε μυηθεί στα φρικτά μυστήρια, την ευφροσύνη των λειτουργών της θείας ιερουργίας, οι οποίοι μιμούνται τις πτέρυγες των αγγέλων με τα λεπτά υφάσματα που βρίσκονται στους αριστερούς τους ώμους, και οι οποίοι περιτρέχουν μέσα στην εκκλησία και αναφωνούν: Μήπως παρευρίσκεται κάποιος από τους κατηχουμένους, μήπως κάποιος από αυτούς που δεν μεταλαμβάνουν, μήπως κάποιος από τους κατασκόπους, μήπως κάποιος από αυτούς που δεν μπορούν να αντικρίσουν τον Μόσχο που προσφέρεται προς βρώσιν, μήπως κάποιος από αυτούς που δεν μπορούν να αντικρίσουν το ουράνιο αίμα που εκχέεται για την άφεση των αμαρτιών, μήπως κάποιος ανάξιος της ζώσας θυσίας, μήπως κάποιος αμύητος, μήπως κάποιος που δεν δύναται, εξαιτίας των ακάθαρτων χειλέων του, να αγγίξει τα φρικτά μυστήρια; Έπειτα, ακούτε και τους αγγέλους που επευφημούν από τον ουρανό και λέγουν: Άγιος ο Πατέρας, ο οποίος θέλησε να θυσιαστεί ο σιτευτός Μόσχος, αυτός που δεν γνώρισε αμαρτία, καθώς λέει ο προφήτης Ησαΐας: «Ο οποίος αμαρτία δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του»· Άγιος ο Υιός, και συνάμα Μόσχος, ο οποίος πάντοτε θυσιάζεται εκουσίως και πάντοτε ζει· Άγιος ο Παράκλητος, το Πνεύμα το Άγιο, το οποίο τελεσιούργησε τη θυσία.

Ανακεφαλαίωσε τα όσα ειπώθηκαν παραπάνω, όταν έλεγε: «Δοκιμασμένο σε όλα καθ' ομοιότητα με εμάς, χωρίς αμαρτία»· διότι, λέγει, τέτοιος αρχιερέας μάς έπρεπε, όσιος, άκακος. Τι σημαίνει άκακος; Απονήρευτος, όχι ύπουλος· και για το ότι ήταν τέτοιος, άκουσε τον προφήτη που λέγει: «Ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Αυτό, λοιπόν, θα το έλεγε κανείς για τον Θεό; Και δεν ντρέπεται να λέει ότι ο Θεός δεν είναι ύπουλος, ούτε δολερός; Επομένως, για την κατά σάρκα φύση Του θα είχε νόημα να ειπωθεί: «Όσιος, αμίαντος»· και αυτό δεν θα το έλεγε κάποιος για τον Θεό, διότι έχει τέτοια φύση ώστε να μη μιαίνεται. «Χωρισμένος από τους αμαρτωλούς».

Μη μου μιλάς για τους κώδωνες, ούτε για τα Άγια των αγίων, ούτε για τον αρχιερέα· στύλος της οικουμένης είναι η Εκκλησία. Αναλογίσου το μυστήριο, και θα φρίξεις· διότι είναι μυστήριο, και μεγάλο, και μυστήριο ευσεβείας, και μάλιστα ομολογουμένως, όχι υπό διερεύνηση· διότι είναι αναμφίβολο. Επειδή, όταν έδινε διατάξεις για τους ιερείς, δεν είπε τίποτε τέτοιο, όπως στο βιβλίο του Λευιτικού, ανάγει το ζήτημα σε κάτι άλλο, λέγοντας: «Ο Θεός φανερώθηκε εν σαρκί», δηλαδή, ο Δημιουργός φάνηκε, λέει, με σάρκα. «Δικαιώθηκε εν πνεύματι». Δηλαδή λέει τούτο: «Και δικαιώθηκε η σοφία από τα τέκνα της»· ή ότι δεν έπραξε δόλο· όπως ακριβώς λέει ο προφήτης: «Αυτός που δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». «Φανερώθηκε στους αγγέλους». Επομένως και οι άγγελοι είδαν μαζί με εμάς τον Υιό του Θεού, ενώ πρωτύτερα δεν τον έβλεπαν. Όντως μεγάλο το μυστήριο. «Κηρύχθηκε στα έθνη, πιστεύθηκε στον κόσμο». Σε όλη την οικουμένη ακούστηκε και πιστεύθηκε· και αυτό το δηλώνει ο προφήτης λέγοντας: «Σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους». Μη νομίσεις λοιπόν ότι αυτά είναι απλώς γυμνά λόγια· διότι δεν είναι, αλλά είναι γεμάτα από απόρρητα μυστήρια. «Αναλήφθηκε εν δόξη»· δηλαδή, πάνω σε νεφέλες. «Αυτός ο Ιησούς», λέει, «που αναλήφθηκε από εσάς, έτσι θα έρθει, με τον τρόπο που τον είδατε».

Γι' αυτόν τον λόγο, συνδέοντάς τα, είπε «το κεφάλι μαζί με τα πόδια», δηλαδή την πρώτη παρουσία μαζί με τη δεύτερη, ώστε να αποδεχθείς τον Κύριο που οδηγήθηκε με αδοξία «ως πρόβατο επί σφαγήν» και να Τον δεις να εμφανίζεται ως «βασιλιάς με δόξα», πράγματα τα οποία προείπε και τα δύο ο προφήτης Ησαΐας, και να μην απαιτήσεις τη λύτρωση της Ιερουσαλήμ, αλλά να προσδοκάς αργότερα το «Θα έλθει από τη Σιών ο λυτρωτής και θα απομακρύνει τις ασέβειες από τον Ιακώβ», καθώς Εκείνος θα σώσει το υπόλοιπο του λαού που πρόκειται να επιστρέψει σε Αυτόν, ενώ κατά την πρώτη παρουσία, αντίθετα, να δεις να εκπληρώνεται το «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου» και το «Παρέδωσε τους ασεβείς αντί της ταφής του και τους πλουσίους αντί του θανάτου του». Λέγοντας, λοιπόν, «το κεφάλι μαζί με τα πόδια», προειδοποιεί εγκαίρως τους Ιουδαίους: μην ξεχωρίσετε την άδοξη παρουσία του Κυρίου από την ένδοξη, για να μη χωριστείτε από την κοινωνία μαζί Του επειδή απιστήσατε· αλλά λέει επίσης «μαζί με τα εντόσθια». Τι σημαίνει αυτό; Μη σκανδαλιστείτε από αυτό που φαίνεται, αλλά να αναλογιστείτε και το απόκρυφο· μην Τον θεωρήσετε απλώς άνθρωπο όμοιο με εσάς, επειδή είναι «και άνθρωπος» κατά το σώμα, αλλά να Τον γνωρίσετε πνευματικά, και έτσι θα γνωρίσετε μέσα σε Αυτόν τον Πατέρα. Διότι, όσο δεν βλέπεις το εσωτερικό και δεν μετέχεις των εντοσθίων, δεν έχεις δει ακόμη τον Χριστό, θεωρώντας Τον απλώς άνθρωπο και όχι Θεό· λέει άλλωστε ο Ίδιος: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα».

Και για τους ασθενείς λέει: «Απέστειλε τον λόγο του και τους εθεράπευσε»· και για τους αμαρτωλούς λέει: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας»· και για τους νεκρούς που αναστήθηκαν: «Θα αναστηθούν οι νεκροί»· και για τις ψυχές που κατέχονταν στα δεσμά: «Και σε όσους κάθονται στο σκοτάδι, φως ανέτειλε για εσάς». Και για τον Καϊάφα και τον Ηρώδη λέει: «Άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Αβραάμ»· και για τον Ιούδα: «Εκείνος που έτρωγε τους άρτους μου μεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό»· και για τη συναγωγή των Ιουδαίων και των αρχιερέων: «Ο Κύριος θα έλθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού»· και για τον σταυρό: «Ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του»· και για τον ληστή εκ δεξιών: «Η δεξιά του Κυρίου εποίησε δύναμη»· και για τον τάφο: «Με έθεσαν σε λάκκο κατώτατο»· και για το αγκάθινο στεφάνι: «Η άμπελός μου αντί για σταφύλια βλάστησε αγκάθια»· και για τον πειρασμό του από τον Πονηρό: «Ο εχθρός ονείδισε τον Κύριο»· και για την ονομασία του ως Υιού ανθρώπου: «Και επί τον Υιό τον οποίο ενίσχυσες για τον εαυτό σου»· και για την ταφή του: «Και θα δώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του»· και για την ανάσταση του Κυρίου: «Εξεγέρσου, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;»· και για την ανάληψή του: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό»· και για την άνω καθέδρα: «Κάθου εκ δεξιών μου». Και γιατί λέω τόσα πολλά; Διότι όλες τις προφητείες που ψάλλονται για τη χάρη του Χριστού, ούτε οι ρήτορες δεν μπορούν να τις εξαγγείλουν.

Γι' αυτό λοιπόν πρόσθεσε: «Και από τον εαυτό μου δεν λέω τίποτα». Διότι θα γνωρίσετε και τα δύο, και τη δική μου ισχύ και την ομόνοια προς τον Πατέρα. Επειδή το «από τον εαυτό μου δεν λέω τίποτα» δηλώνει το απαράλλακτο της ουσίας, και το ότι δεν εκφέρει τίποτα εκτός από τα νοήματα του Πατέρα. Διότι, όταν εκπέσετε από τη λατρεία, όταν δεν σας επιτραπεί πλέον ούτε να τον λατρεύετε όπως πριν, τότε θα κατανοήσετε ότι αυτά τα κάνει για να υπερασπιστεί εμένα, και ότι οργίζεται εξαιτίας εκείνων που δεν με άκουσαν· σαν να έλεγε: «Εάν ήμουν βέβαια κάποιος αντίθεος και αλλότριος, δεν θα είχε κινήσει τόση οργή εναντίον σας». Αυτό λέει και ο Ησαΐας: «Θα παραδώσει τους πονηρούς αντί για την ταφή του»· και ο Δαβίδ: «Τότε θα τους μιλήσει μέσα στην οργή του»· και ο ίδιος: «Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται έρημος». Και οι παραβολές το ίδιο δηλώνουν, όταν λέει: «Τι θα κάνει σε εκείνους τους γεωργούς ο κύριος εκείνου του αμπελώνα; Ως κακούς θα τους εξολοθρεύσει οικτρά». Βλέπεις ότι παντού εκφράζεται κατ' αυτόν τον τρόπο, εξαιτίας του ότι δεν τον είχαν πιστέψει ακόμη;

Μήπως αυτά δεν απαιτούν περισυλλογή και κατάνυξη; Για ποιον λόγο, λοιπόν, να σε βαπτίσω τώρα, εσένα τον δημιουργό του ποταμού και χορηγό του βαπτίσματος, που από φιλανθρωπία έγινες άνθρωπος; Ίχνος ανομίας δεν υπάρχει σε εσένα, ούτε κηλίδα αμαρτίας μόλυνε την άχραντη σάρκα σου, ούτε στο στόμα σου στάθηκε ποτέ δόλος. Δηλητήριο ασπίδων κρύβεται στα ιουδαϊκά χείλη· διότι είναι γεννήματα εχιδνών, και οι γλώσσες τους είναι δόλιες· ενώ στο δικό σου στόμα αναβλύζουν πηγές αέναης ζωής· διότι, όντας ο ίδιος η ζωή, ζωή φθέγγεσαι και ζωή χορηγείς.

Ναι, πάρα πολύ αινιγματικά· γι' αυτό και ο Χριστός είπε: «Όταν δείτε το βδέλυγμα της ερημώσεως, ο αναγνώστης ας κατανοήσει». Θα έλθουν, λέει, όχι σαν να τα έχει προείπει. Και μερικοί μεν λένε, ότι ευλόγως αυτά δεν προαναγγέλθηκαν· διότι αυτή η αιχμαλωσία δεν είχε καθορισμένο χρονικό όριο. Διότι θα παραδώσω, λέει, και τους πονηρούς αντί της ταφής του, και τους πλουσίους αντί του θανάτου του. Και εσύ σφράγισε την όραση αυτή, διότι αναφέρεται σε ημέρες πολλές.

Και αυτός ο ίδιος ο προφήτης, προχωρώντας, λέει ότι «Αμαρτία δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Αυτό ακριβώς λέει και εδώ, ότι δηλαδή, πριν γνωρίσει ή επιλέξει το πονηρό, από την ηλικία εκείνη που δεν έχει πείρα του κακού, από τα ίδια του τα προοίμια θα επιδείξει την αρετή και δεν θα έχει τίποτα κοινό με την κακία. Διότι, πριν το παιδί γνωρίσει το αγαθό ή το κακό, αποστρέφεται την πονηρία, για να επιλέξει το αγαθό. Πάλι με τις ίδιες λέξεις υπαινίσσεται το ίδιο νόημα και ενδιατρίβει σε αυτόν τον λόγο. Επειδή, δηλαδή, ήταν εξαιρετικά υψηλό αυτό που λέχθηκε, το επιβεβαιώνει με τη συνέχεια της διηγήσεως. Διότι αυτό που φανέρωσε πιο πάνω λέγοντας: «Πριν γνωρίσει αυτός ή επιλέξει το πονηρό», αυτό το υπαινίχθηκε προχωρώντας και λέγοντας: «Πριν γνωρίσει το παιδί»· και χρησιμοποίησε πάλι επεξήγηση λέγοντας: «Το αγαθό ή το κακό, αποστρέφεται την πονηρία, για να επιλέξει το αγαθό». Διότι μόνο σε αυτόν ανήκε αυτό το εξαιρετικό γνώρισμα. Γι' αυτό και ο Παύλος συνεχώς περιστρέφεται γύρω από αυτό, αλλά και ο Ιωάννης, όταν τον είδε, αυτό ανακήρυξε λέγοντας: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου». Εκείνος δε που σηκώνει την αμαρτία των άλλων, πολύ περισσότερο ήταν ο ίδιος αναμάρτητος. Και ο Παύλος, όπως μόλις προείπα, συνεχώς το διακηρύσσει. Επειδή, δηλαδή, επρόκειτο να πεθάνει, για να μην νομίσει κανείς από τους απίστους ότι υφίσταται την τιμωρία για δική του αμαρτία, φέρνει συνεχώς στο προσκήνιο το αναμάρτητό του, ώστε να καταδείξει ότι ο θάνατός του αποτελεί το λυτήριο της δικής μας αμαρτίας.

Και αν εισέλθεις στις συναγωγές, θα τους ακούσεις να λένε αυτά τα λόγια συνεχώς. Και ο μεν Δαβίδ, περιγράφοντας εκείνο το ληστρικό δικαστήριο του Καϊάφα, λέει ότι εξαιτίας αυτού καταστραφήκατε. Διότι, αφού είπε: «Ας συντρίψουμε τα δεσμά τους και ας απορρίψουμε από εμάς τον ζυγό τους», πρόσθεσε: «Τότε θα τους μιλήσει μέσα στην οργή του και με τον θυμό του θα τους ταράξει». Ο δε Ησαΐας, αφού είπε ότι «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή», πρόσθεσε: «Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί της ταφής του, και τους πλουσίους αντί του θανάτου του»· και πάλι αλλού, μιλώντας για τον αμπελώνα: «Περίμενα να πράξει δικαιοσύνη, έπραξε όμως ανομία, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή». Και ποια κραυγή; «Σταύρωσον, σταύρωσον». Και επιφέρει: «Γι' αυτό θα γκρεμίσω τον φράχτη του, και θα παραδοθεί σε καταπάτηση· και θα διατάξω τα σύννεφα να μη ρίξουν βροχή σε αυτόν». Επομένως, δεν διασκορπιστήκατε γι' αυτό, αλλά εξαιτίας των όσων τολμήσατε στον σταυρό· και αυτό είναι φανερό από τους προφήτες. Και για να μάθετε τη δύναμη του Χριστού, και για να διδαχθείτε από τους ίδιους σας τους εαυτούς εκείνα για τα οποία δεν συνετιστείτε από τους προφήτες, δες λοιπόν και τα ίδια τα γεγονότα που το μαρτυρούν. Διότι αυτό που σας δίδαξε ο νόμος, αυτό το έπραξε σε υπεραφθονία η δύναμη του Χριστού.

Μετά το δικαστήριο, μετά τη σφαγή, μετά την ανάληψη, αφού είπε ότι «αίρεται από τη γη η ζωή αυτού», πρόσθεσε λέγοντας: «Και θα δώσω τους πονηρούς αντί της ταφής του, και τους πλουσίους αντί του θανάτου του». Και δεν είπε απλώς «τους Ιουδαίους», αλλά «τους πονηρούς». Διότι τι θα μπορούσε να υπάρξει πονηρότερο από εκείνους, οι οποίοι μετά από τόσες ευεργεσίες έσφαζαν τον ευεργέτη τους; Αν δεν εκπληρώθηκαν αυτά, και δεν ατιμαστήκατε τώρα, και δεν στερηθήκατε όλα τα πατροπαράδοτα, αν δεν έπεσε η πόλη σας και δεν έγινε ερείπιο ο ναός, και αν τα δεινά σας δεν ξεπέρασαν κάθε τραγωδία, τότε μην πιστεύεις, ω Ιουδαίε. Αν όμως τα πράγματα βοούν, και η προφητεία εκπληρώθηκε, για ποιον λόγο επιδεικνύεις αναισχυντία άσκοπα και μάταια; Πού είναι, λοιπόν, τα ιερά σας τώρα; Πού είναι ο αρχιερέας; Πού είναι η στολή, το λογείο και η δήλωση; Μη μου αναφέρεις βέβαια αυτούς τους πατριάρχες, τους κάπηλους, τους εμπόρους, αυτούς που είναι γεμάτοι από κάθε παρανομία. Ποιος είναι ιερέας, πες μου, εφόσον δεν υπάρχει εκείνο το παλαιό χρίσμα, ούτε όλος ο υπόλοιπος αγιασμός; Ποιος είναι ιερέας, πες μου, εφόσον δεν υπάρχει θυσία, ούτε βωμός, ούτε λατρεία;

Διότι δεν βρέθηκε, λέει, δόλος στο στόμα του. Η δε φράση «περί αμαρτίας» δηλώνει την αιτία της ελεύσεώς του· ότι δηλαδή, για να καταργήσει την αμαρτία, απέστειλε ο Πατέρας τον Υιό. «Σάρκα» ονομάζει το σαρκικό φρόνημα. «Για να εκπληρωθεί το δικαίωμα του νόμου σε εμάς που δεν περιπατούμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Τι είναι «το δικαίωμα»; Σημαίνει, το τέλος και ο σκοπός.

Διότι δεν έπραξε αμαρτία, κατά τον προφητικό λόγο, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Γι' αυτό και πάλι έλεγε: «Τώρα είναι η κρίση του κόσμου τούτου· τώρα ο άρχοντας του κόσμου τούτου θα εκβληθεί έξω», δηλαδή, θα εκπέσει από την τυραννία του και θα απομακρυνθεί.

Διότι αυτά εισχώρησαν στη ζωή μας μέσω της παρακοής. Και εν ειρήνη γίνεται η ταφή Του, την οποία ειρήνη μας εξασφάλισε μέσω του σταυρού και της ταφής, ενώνοντας τα διεστώτα και υποτάσσοντας τον αποστάτη άνθρωπο στον Πλάστη. Γι' αυτό οι πονηροί, ως αντίτιμο της ταφής Του, παραδίδονται στον όλεθρο: οι μεν Ιουδαίοι, μετά την εκπόρθηση του ναού και της πόλης, απάγονται ως αιχμάλωτοι πολέμου από τους εχθρούς, χωρίς να πρόκειται ποτέ πια να επιστρέψουν στις πατρογονικές τους εστίες· διότι εγκαταλείπονται έρημοι από τη θεία βοήθεια σύμφωνα με αυτήν τη φωνή του Κυρίου: «Ο οίκος σας αφήνεται έρημος»· οι δε δαίμονες, αφού στερήθηκαν την τυραννική και αλαζονική εξουσία, την οποία ασκούσαν με τον χειρότερο τρόπο εις βάρος μας, υποδουλώνοντάς μας στα πιο αισχρά πάθη. Εκείνος όμως έλαβε ως κληρονομιά, σαν λάφυρα από τους πονηρούς, όσους είχαν πεθάνει απ' αιώνος, απαλλάσσοντας όλους αυτούς που κατέχονταν από τον ζυγό της αμαρτίας.

Για να μας φανερώσει το προφητικό πνεύμα ότι αυτός που τα πάσχει αυτά έχει ανεκδιήγητη καταγωγή και βασιλεύει επί των εχθρών του, είπε τα εξής: «Ποιος θα διηγηθεί τη γενεά του; Διότι η ζωή του αφαιρείται από τη γη, εξαιτίας των ανομιών τους οδηγήθηκε στον θάνατο. Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του, διότι δεν έπραξε ανομία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του· και ο Κύριος θέλει να τον καθαρίσει από την πληγή. Εάν προσφέρετε θυσία για την αμαρτία, η ψυχή σας θα δει μακρόβιους απογόνους. Και ο Κύριος θέλει να απαλλάξει την ψυχή του από τον πόνο, να του δείξει φως και να του δώσει σύνεση, να δικαιώσει τον δίκαιο που υπηρετεί καλά πολλούς, και αυτός θα σηκώσει τις αμαρτίες μας. Γι' αυτό, αυτός θα λάβει ως κληρονομιά πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών, επειδή η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο, και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, και αυτός βάσταξε τις αμαρτίες πολλών, και εξαιτίας των ανομιών τους παραδόθηκε». Και για το ότι επρόκειτο να αναληφθεί στον ουρανό, όπως προφητεύθηκε, ακούστε. Ειπώθηκε, λοιπόν, το εξής: «Σηκώστε τις πύλες των ουρανών· ανοιχτείτε», «για να εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας. Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας; Ο Κύριος ο κραταιός και ο Κύριος ο δυνατός». Και για το ότι πρόκειται να έλθει πάλι από τους ουρανούς με δόξα, ακούστε και τα όσα έχουν ειπωθεί σχετικά με αυτό μέσω του προφήτη Ιερεμία.

Αναγγείλαμε ενώπιόν του σαν να ήταν παιδί, σαν ρίζα σε διψασμένη γη. Δεν έχει μορφή ούτε δόξα· και τον είδαμε, και δεν είχε μορφή ούτε κάλλος, αλλά η μορφή του ήταν ατιμασμένη, υπολειπόμενη σε σύγκριση με τους υιούς των ανθρώπων. Άνθρωπος παραδομένος στις πληγές και μαθημένος να υπομένει την ασθένεια, επειδή το πρόσωπό του έχει αποστραφεί, ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε. Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς, και εμείς θεωρήσαμε ότι βρίσκεται σε πόνο, σε πληγή και σε κακουχία. Αλλά αυτός τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· η τιμωρία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, και με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε. Όλοι πλανηθήκαμε σαν πρόβατα, ο κάθε άνθρωπος πλανήθηκε στον δρόμο του. Και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας. Και αυτός, εξαιτίας της κακουχίας, δεν ανοίγει το στόμα του· σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή· και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Μέσα στην ταπείνωσή του, η κρίση του ακυρώθηκε. Τη γενεά του όμως ποιος θα τη διηγηθεί; Διότι η ζωή του αφαιρείται από τη γη, εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο. Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του, διότι δεν έπραξε ανομία και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Και ο Κύριος θέλει να τον καθαρίσει από την πληγή. Εάν προσφέρετε για την αμαρτία, η ψυχή σας θα δει μακρόβιο σπέρμα.

Εάν μεν ο Χριστός δεν επρόκειτο να πάθει, του λέω εγώ, και αν δεν είχαν προείπει οι προφήτες ότι εξαιτίας των ανομιών του λαού θα οδηγηθεί στον θάνατο και θα ατιμαστεί και θα μαστιγωθεί και θα συγκαταλεχθεί με τους ανόμους και θα οδηγηθεί σαν πρόβατο στη σφαγή, του οποίου τη γενεά κανείς δεν θα μπορέσει να διηγηθεί, όπως λέει ο προφήτης, τότε δικαιολογημένα θα απορούσες. Εάν όμως αυτό είναι που τον χαρακτηρίζει και τον φανερώνει σε όλους, πώς εμείς να μην έχουμε πιστέψει σε αυτόν με θάρρος; Και όσοι έχουν κατανοήσει τα λόγια των προφητών, θα πουν ότι είναι αυτός και όχι άλλος, μόλις απλώς ακούσουν ότι αυτός έχει σταυρωθεί.

Διότι ούτε το γεγονός ότι ο προφήτης Μωυσής παρέμεινε μέχρι το βράδυ σε αυτό το σχήμα, όταν ο Ωρ και ο Ααρών υποβάσταζαν τα χέρια του, συνέβη τυχαία. Διότι και ο Κύριος παρέμεινε σχεδόν μέχρι το βράδυ πάνω στο ξύλο, και προς το βράδυ τον έθαψαν· έπειτα αναστήθηκε την τρίτη ημέρα. Αυτό είχε προφητευθεί μέσω του Δαβίδ ως εξής: «Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, και με εισάκουσε από το άγιο όρος του. Εγώ κοιμήθηκα και αποκοιμήθηκα· εξυπνήθηκα, διότι ο Κύριος με αντιλήφθηκε». Και μέσω του Ησαΐα ομοίως ειπώθηκε για αυτό, σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο επρόκειτο να πεθάνει, ως εξής: «Άπλωσα τα χέρια μου σε λαό απειθή και αντιλέγοντα, σε αυτούς που πορεύονται σε οδό που δεν είναι καλή». Και για το ότι επρόκειτο να αναστηθεί, ο ίδιος ο Ησαΐας είπε: «Η ταφή του έχει αρθεί από το μέσο, και θα δώσω τους πλουσίους αντί του θανάτου του». Και πάλι με άλλα λόγια ο Δαβίδ για το πάθος και τον σταυρό, με μυστηριώδη παραβολή, είπε τα εξής στον εικοστό πρώτο ψαλμό: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, εξαρίθμησαν όλα τα οστά μου· αυτοί δε με παρατήρησαν και με περιεργάστηκαν. Διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Διότι όταν τον σταύρωσαν, μπήγοντας τα καρφιά, τρύπησαν τα χέρια και τα πόδια του, και αυτοί που τον σταύρωσαν διαμοίρασαν τα ιμάτιά του μεταξύ τους, ρίχνοντας κλήρο ο καθένας, σύμφωνα με την πτώση του κλήρου, για το τι θα επέλεγε να πάρει.

Το να πει λοιπόν ο ίδιος: Εσύ είσαι ο Θεός μου, μην απομακρυνθείς από εμένα, αποσκοπούσε στο να διδάξει συγχρόνως ότι όλοι πρέπει να ελπίζουν στον Θεό που δημιούργησε τα πάντα και να ζητούν σωτηρία και βοήθεια μόνο από εκείνον, και όχι, όπως οι υπόλοιποι άνθρωποι, να νομίζουν ότι μπορούν να σωθούν εξαιτίας της καταγωγής, του πλούτου, της δύναμης ή της σοφίας· πράγμα το οποίο και εσείς πάντοτε πράξατε, άλλοτε κατασκευάζοντας τον μόσχο, και εμφανιζόμενοι πάντοτε αχάριστοι και φονιάδες των δικαίων και υπερόπτες για την καταγωγή σας. Διότι, εάν ο Υιός του Θεού φαίνεται να λέει ότι δεν μπορεί να σωθεί χωρίς τον Θεό, ούτε επειδή είναι Υιός, ούτε επειδή είναι ισχυρός, ούτε επειδή είναι σοφός, παρά το ότι είναι αναμάρτητος, καθώς λέει ο Ησαΐας ότι ούτε με τον λόγο του δεν αμάρτησε, διότι δεν διέπραξε ανομία ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του, πώς εσείς ή και οι άλλοι, που προσδοκάτε να σωθείτε χωρίς αυτήν την ελπίδα, δεν αντιλαμβάνεστε ότι εξαπατάτε τους εαυτούς σας;

Ας έλθουμε όμως και σε μια άλλη μυστική θεωρία, η οποία προδεικνύει την αρχική αλήθεια των γεγραμμένων. Ο αληθινός και νέος Ζοροβάβελ, ο οποίος προαναγγέλλεται τυπικώς μέσω του παλαιού, είναι ο Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος συνελήφθη, κυοφορήθηκε και γεννήθηκε μέσα στη σύγχυση της φύσης μας, και έγινε τέλειος άνθρωπος κατά φύση, προκειμένου, αφού την απομακρύνει από τη σύγχυση, να επαναφέρει τη φύση στον εαυτό Του· Αυτός, ο οποίος αφενός δεν έγινε μαζί με εμάς αιχμάλωτος ούτε μετοίκησε στη σύγχυση των παθών —διότι δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα Του—, αφετέρου γεννήθηκε ανάμεσα σε εμάς τους αιχμαλώτους ως αιχμάλωτος και συγκαταλέχθηκε μαζί με εμάς τους ανόμους, γενόμενος από φιλανθρωπία σε ομοίωμα σαρκός αμαρτίας και περί αμαρτίας· σε ομοίωμα μεν σαρκός αμαρτίας, επειδή, όντας εκ φύσεως Θεός απαθής, καταδέχθηκε να γίνει κατ' οικονομίαν και ατρέπτως εκ φύσεως παθητός άνθρωπος, περί αμαρτίας δε, επειδή εξαιτίας των αμαρτιών μας οδηγήθηκε στον θάνατο και για χάρη μας υπέφερε, και τραυματίστηκε εξαιτίας των αμαρτιών μας και ταλαιπωρήθηκε εξαιτίας των ανομιών μας, ώστε εμείς να θεραπευθούμε με την πληγή Του. Διότι, όπως λέγει η Γραφή: «Πνεύμα προ προσώπου ημών, χριστός Κύριος, συνελήφθη μέσα στις διαφθορές μας, για τον οποίο είπαμε: Κάτω από τη σκιά του θα ζήσουμε ανάμεσα στα έθνη».

Αυτός όμως έλεγε: «Ποιος από εσάς μπορεί να με ελέγξει για αμαρτία;». Ο Ησαΐας πάλι προφήτευε: «Αμαρτία δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του», και μάλιστα «και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του» και «τραυματίστηκε για τις ανομίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις αμαρτίες μας» και σήκωσε τις αμαρτίες πολλών και παραδόθηκε για τις αμαρτίες μας, αυτοί όμως έλεγαν: «Εμείς ξέρουμε ότι αυτός ο άνθρωπος είναι αμαρτωλός». Επειδή ο Κύριος ήθελε να διδάξει και εκείνους και εμάς να μην αποκαλούμε αμαρτωλούς κάποιους άλλους, αλλά τους ίδιους μας τους εαυτούς, έλεγε: «Δύο άνθρωποι ανέβηκαν στο ναό για να προσευχηθούν, ο ένας Φαρισαίος και ο άλλος τελώνης. Ο Φαρισαίος στάθηκε και προσευχόταν μέσα του τα εξής: Θεέ μου, σε ευχαριστώ που δεν είμαι όπως οι υπόλοιποι άνθρωποι, άρπαγες, άδικοι, μοιχοί, ή ακόμα και σαν αυτόν τον τελώνη· νηστεύω δύο φορές την εβδομάδα» (δηλαδή τη Δευτέρα, όπως ακριβώς και η Κυριακή ονομάζεται μία των σαββάτων) «και δίνω το δέκατο από όλα όσα αποκτώ». Αυτά, βέβαια, ο Φαρισαίος καθώς τα έλεγε στην προσευχή του ήταν αληθινά —διότι δεν τολμούσε να πει ψέματα στον Θεό για κατορθώματα που δεν είχε—, αλλά, έχοντας ίσως το θάρρος ότι όσα λέει είναι αληθινά, στεκόταν και ευχαριστούσε τον Θεό μεγαλόφωνα.

Για αυτόν που καταδικάστηκε με αυτόν τον τρόπο, «σαν πρόβατο για σφαγή» με πολλή ταπείνωση, ποιος μπορεί, λέει, να διηγηθεί τη γενεά του, τη θεία και την ανθρώπινη, που σημαίνει κανείς· «Διότι αίρεται από τη γη η ζωή του, εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο. Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του· διότι δεν έπραξε ανομία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». «Αίρεται από τη γη η ζωή του» κατά την ανθρώπινη φύση, προς τη ζωαρχία αυτού και του Πατέρα του. Και εξαιτίας των ανομιών του λαού μου, λέει ο Πατέρας, οδηγήθηκε στον θάνατο ο δικός μου Υιός. Αλλά εγώ θα παραδώσω τους πονηρούς από τους Ιουδαίους και τους πλουσίους στον σατανά, τον οποίο υπηρέτησαν, αντί για την ταφή και αντί για τον θάνατο του αγαπημένου μου Υιού, «διότι δεν έπραξε ανομία», όπως αυτοί φλυαρούν λέγοντας ότι «αυτός ο άνθρωπος είναι αμαρτωλός», «ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του», αντίθετα με αυτά που λένε ότι «πλανά το πλήθος». «Και θέλει ο Κύριος δια του χεριού του», λέει, «να τον λυτρώσει από τον πόνο της ψυχής του, να του δείξει φως και να τον διαπλάσει με σύνεση, να δικαιώσει τον δίκαιο που υπηρετεί καλά πολλούς, και αυτός θα αναλάβει τις αμαρτίες τους».

Και βέβαια, όταν χρειάστηκε να υποφέρει δεινά για εμάς ο Σωτήρας και να πεθάνει, με πόσο μεγάλους πόνους ήρθε αντιμέτωπη η Παρθένος; Ποια βέλη δοκίμασε; Διότι, ακόμη κι αν ήταν απλώς ένας άνθρωπος και τίποτε άλλο, δεν θα υπήρχε τίποτε πιο οδυνηρό για μια μητέρα. Τώρα όμως που είναι και Υιός, και σε εκείνη τη μόνη, και μοναχογιός, και με τρόπο παράδοξο γεννημένος, και χωρίς να έχει λυπήσει ποτέ ούτε την ίδια ούτε κανέναν απολύτως, και έχοντας προσφέρει σε όλους τόσες ευεργεσίες που ξεπερνούν κάθε ελπίδα· τι είδους ψυχική κατάσταση ήταν επόμενο να έχει τότε η μακαρία, βλέποντας σε τόσο δεινή θέση τον Υιό της, τον κοινό ευεργέτη της φύσης, τον πράο, τον ταπεινό στην καρδιά, που δεν φιλονικούσε ούτε κραύγαζε, τον οποίο κανείς δεν μπορούσε να κατηγορήσει για τίποτε, να σύρεται από εκείνα τα άγρια θηρία, να γδύνεται, να μαστιγώνεται, σαν σε καθεστώς τυραννίας, έξω από κάθε νόμο και δίκη, να καταδικάζεται με τις πιο αισχρές αποφάσεις σε θάνατο, και μάλιστα στον πιο αισχρό θάνατο, ανάμεσα στους πιο πονηρούς ανθρώπους; Εγώ νομίζω ότι κανένας παρόμοιος πόνος δεν έχει υπάρξει στους ανθρώπους. Διότι, αν είναι αναγκαίο να δακρύζει κανείς για όσους αδικούνται, τίποτε δεν απέχει περισσότερο από τη δικαιοσύνη από τον θάνατο του Σωτήρα· αν και κανένας άλλος δεν αδικείται ολοκληρωτικά, ακόμη κι αν δεν έχει συνείδηση κάποιου σφάλματος για το οποίο τιμωρήθηκε· διότι έχει πράξει πράγματα για τα οποία θα μπορούσε δικαίως να κατηγορηθεί. Για τον Σωτήρα όμως, «δεν έπραξε αμαρτία», λέει ο προφήτης· αν πάλι είναι αδύνατον να μην πονάει κανείς βαθιά με τις συμφορές των οικείων του, κανένας δεν συνδεόταν τόσο στενά με κανέναν, όσο η Παρθένος με τον Σωτήρα.

Ομολογούμε λοιπόν και θα ομολογούμε μέχρι την τελευταία μας πνοή και δεν θα υποχωρήσουμε. Διότι γνωρίζουμε και αναγνωρίζουμε τον Ίδιο ως αληθινό Θεό και Κύριο, ο Οποίος γεννήθηκε προ πάντων των αιώνων από τον Θεό και Πατέρα ασώματα και απαθώς, όπως ακριβώς γνωρίζουμε ότι γεννάται ο λόγος. Έπειτα, επειδή έβλεπε την ανθρώπινη φύση, την οποία ο Ίδιος με το αγαθό Του θέλημα είχε δημιουργήσει, να παραδίδεται στα πάθη της ατιμίας και να έχει εξομοιωθεί με τα κτήνη ως προς την άλογη ζωή (για να μην πω ότι τα ξεπέρασε κιόλας με τις άτοπες πράξεις της), και επιπλέον να έχει ξεπέσει στην προσκύνηση ειδώλων και στην απόδοση τιμών σε ερπετά και θηρία, θέλησε, από ευσπλαχνία, να προσλάβει αυτή τη φύση στον Εαυτό Του και να την αγιάσει και να τη λαμπρύνει με τη δική Του θεότητα. Γι' αυτό γεννάται από την αγία Παρθένο και πανάχραντο Μαρία, σπαργανώνεται, θηλάζει και ανατρέφεται. Και αφού ανέλαβε όλα όσα ανήκουν στη φύση μας, τα εκπληρώνει, εκτός από την αμαρτία. «Διότι δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Επειδή η αμαρτία δεν είναι έργο της φύσης, αλλά προκύπτει παρά φύση, από απροσεξία, σε όσους κωφεύουν.