Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 57:1

«Ας γίνει η έπαυλή τους ερημωμένη, και στα σκηνώματά τους ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί»· δηλαδή ο ναός τους στα Ιεροσόλυμα, πράγμα το οποίο βεβαίως και έγινε. Και τα υπόλοιπα όμως του ψαλμού, που λέγονται ως κατάρα, αρμόζουν στους Ιουδαίους, τους οποίους ονείδισε και ο Μωυσής λέγοντας: «Και θα είναι η ζωή σου κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σου, και θα φοβάσαι ημέρα και νύχτα, και δεν θα έχεις εμπιστοσύνη στη ζωή σου». Σχετικά με τη λόγχη, λέγει ο προφήτης Ζαχαρίας, ως εκ προσώπου του Χριστού: «Και θα στρέψουν το βλέμμα τους προς εμένα, τον οποίο εξεκέντησαν». Σχετικά δε με το νερό από την αγία Του πλευρά, ο ίδιος προφήτης είπε: «Εκείνη την ημέρα θα εξέλθει ζωντανό νερό από την Ιερουσαλήμ». Ας ακούσουμε όμως και τον προφήτη Ησαΐα να μιλάει για την ταφή του Κυρίου, και πώς χλευάζει τους Ιουδαίους: «Δείτε πώς χάθηκε ο δίκαιος, και κανείς δεν το παίρνει κατά καρδιά». Μίλησε λοιπόν και για την ανάστασή Του· και πάλι: «Εξαιτίας της αδικίας απομακρύνθηκε ο δίκαιος, και η ταφή του θα γίνει εν ειρήνη». Και λέγει «εν ειρήνη», διότι ο Πιλάτος παρέδωσε ειρηνικά το σώμα του Ιησού στον Ιωσήφ. Παρομοίως και ο Δαβίδ αναφέρεται στην ταφή Του στον 87ο ψαλμό, ως εκ προσώπου του Χριστού: «Με έβαλαν στον κατώτατο λάκκο, σε μέρη σκοτεινά και σε σκιά θανάτου»· και πριν από αυτά: «Και έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς», δηλαδή αναμάρτητος.

Διότι έχουν τιμωρηθεί, και έχουν πληρώσει το τίμημα για τα παραπτώματά τους εναντίον μου όσοι τόλμησαν να θεομαχήσουν. Προσθέτοντας δε ότι «Πλησιάζει αυτός που με δικαιώνει», υποδήλωσε πάλι με κομψότητα, ότι η τιμωρία εκείνων που συμπεριφέρθηκαν με αυθάδεια απέναντί του δεν θα καθυστερήσει ούτε θα αναβληθεί, αλλά θα είναι κατά κάποιον τρόπο εγγύς, και θα ακολουθήσει κατά πόδας τα εγχειρήματά τους. Λέμε δε ότι ο Υιός έχει δικαιωθεί κατά τον εξής περίπου τρόπο. Επειδή δηλαδή, αν και ήταν δίκαιος και σε καμία περίπτωση ένοχος πταισμάτων, τόλμησαν να τον σκοτώσουν, τιμωρήθηκαν, όπως είπα, και η τιμωρία εκείνων που τα έπαθαν αυτά μαρτύρησε την απόλυτη αθωότητα αυτού που υβρίστηκε ανόσια από αυτούς. Κάτι τέτοιο είπε ο Θεός και Πατέρας: «Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί της ταφής του, και τους πλουσίους αντί του θανάτου του.» Πλούσιους δε και πονηρούς ονομάζει τους καθοδηγητές των Ιουδαίων. Διότι, πάσχοντας από έσχατη φιλαργυρία, οδηγήθηκαν εξαιτίας της στην εναντίον του πονηρία. Αν και τον είχαν αναγνωρίσει, έλεγαν: «Αυτός είναι ο κληρονόμος. Ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κρατήσουμε για τον εαυτό μας την κληρονομιά του.» <Ποιος είναι αυτός που αντιδικεί μαζί μου; Ας σταθεί αντίκρυ μου. Ποιος είναι αυτός που αντιδικεί μαζί μου; Ας με πλησιάσει.> Ότι δηλαδή ήταν δίκαιος και εντελώς αθώος -διότι δεν έπραξε αμαρτία- όταν υπέστη τις ύβρεις από τους Ιουδαίους, θα το επιβεβαιώσει λέγοντας και ο ίδιος ο θεσπέσιος προφήτης για αυτόν: «Δείτε πώς χάθηκε ο δίκαιος, και κανείς δεν το λαμβάνει στην καρδιά του.»

Διότι έτσι εξέπεσαν και στα εγκλήματα της Κυριοκτονίας, και ετράπησαν, ο καθένας με διαφορετικό τρόπο, στον δικό του δρόμο. Διότι υπήρξαν φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι, και εύρισκαν μεγαλύτερη απόλαυση στους περισπασμούς του παρόντος βίου, αδιαφορώντας εντελώς για την έννομη και άριστη ζωή. <Δείτε πώς χάθηκε ο δίκαιος, και κανείς δεν το λαμβάνει στην καρδιά του, και άνδρες δίκαιοι απομακρύνονται, και κανείς δεν το κατανοεί. Διότι εξαιτίας της αδικίας απομακρύνθηκε ο δίκαιος, η ταφή του θα γίνει εν ειρήνη, απομακρύνθηκε από το μέσον.> Αφού αποφάνθηκε ότι έγιναν σκυλιά βουβά και ακόρεστα για φιλοκέρδεια, αποδεικνύει επιπρόσθετα σε αυτά ότι είναι ράθυμοι και περιφρονητές, ώστε να παραμένουν σκληρόκαρδοι ακόμη και στα έσχατα αμαρτήματα, και να μην έχουν τη διάθεση ούτε καν να βάλουν στον νου τους ότι πρέπει να μετανοήσουν. Διότι χάθηκε, λέει, ο δίκαιος, και κανείς δεν το λαμβάνει στην καρδιά του, και άνδρες δίκαιοι απομακρύνονται, και κανείς δεν το κατανοεί.

Φαίνεται δε ότι μέσω αυτών υποδηλώνει τα τολμήματα της αγέλης των Ιουδαίων κατά του Χριστού, και όσα έπραξαν εναντίον των αγίων αποστόλων. Διότι σκότωσαν τον Ιησού, σχεδόν κραυγάζοντας εκείνο το προφητικό λόγιο και λέγοντας: «Ας δέσουμε τον δίκαιο, επειδή μας είναι ενοχλητικός», και, όσον αφορούσε τον σκοπό τους, χάθηκε ενώ ήταν δίκαιος, δηλαδή χωρίς να γνωρίζει αμαρτία. Διότι δεν τον σκότωσαν με εύλογες κατηγορίες, και δίκαιους άνδρες, αυτούς που τους κήρυτταν τον θείο και ευαγγελικό λόγο και τους καλούσαν σε μετάνοια για την έμφυτη σκληρότητά τους, τους υπέβαλαν ανελέητα σε δοκιμασίες. Σκοτώθηκε βέβαια από αυτούς ο θεσπέσιος Στέφανος, αφού εκφώνησε σε αυτούς μακροσκελή λόγο, και με τα ίδια τα λόγια που ήταν φυσικό να τους ελκύσουν προς μετάνοια, με αυτά ακριβώς παροξύνθηκαν σε έχθρα. Αφαιρούνται λοιπόν δίκαιοι άνδρες, λέει, και κανείς δεν το λαμβάνει στην καρδιά του, δηλαδή, δεν καταδέχεται να βάλει στον νου του το μέγεθος της ασέβειας. Καταπολέμησαν τους δικαίους, και οι πονηροί επικράτησαν αυτού που δεν γνώριζε να αμαρτάνει. Η ταφή του λοιπόν θα γίνει εν ειρήνη. Απομακρύνθηκε από τη μέση. Παρατήρησε όμως πάλι το σχήμα του λόγου. Διότι καταδεικνύει τον σκοπό των δολοφόνων, και καθόλου δεν φανερώνει την πραγματική κατάληξη του γεγονότος έτσι όπως διατυπώνεται.

Ότι, λοιπόν, ετάφη ο Σωτήρας, το ακούσατε σαφώς στην προηγούμενη ομιλία από τον Ησαΐα που λέει: «η ταφή του θα είναι εν ειρήνη» (διότι ειρηνοποίησε κατά την ταφή του τον ουρανό και τη γη, προσάγοντας τους αμαρτωλούς στον Θεό), και ότι «από το πρόσωπο της αδικίας έχει αρθεί ο δίκαιος, και η ταφή του θα είναι εν ειρήνη, και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί της ταφής του». Επίσης και η προφητεία του Ιακώβ που λέει στις Γραφές: «αφού ξάπλωσε, κοιμήθηκε σαν λιοντάρι και σαν σκύμνος· ποιος θα τον εγείρει;» Και το παρόμοιο χωρίο στο βιβλίο των Αριθμών: «αφού κατακλίθηκε, αναπαύθηκε σαν λιοντάρι και σαν σκύμνος». Και ακούσατε πολλές φορές τον ψαλμό που λέει: «και στο χώμα του θανάτου με κατέβασες». Ακόμη, επισημάναμε τον τόπο, λέγοντας: «κοιτάξτε την πέτρα την οποία λατομήσατε». Στη συνέχεια, λοιπόν, ας ακολουθήσουν οι μαρτυρίες σχετικά με την ίδια την ανάστασή του.

Άκου τον προφήτη Δαβίδ που λέει: «Κατ' αρχάς εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα καταστραφούν, αλλά εσύ παραμένεις». Αλλά θα πει κάποιος: «Δες, λέει σαφώς ότι θα καταστραφούν». Άκου όμως πώς εννοεί το ότι θα καταστραφούν. Είναι φανερό από τα εξής: «και όλοι θα παλιώσουν σαν ρούχο, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν». Διότι, όπως γίνεται λόγος για την απώλεια του ανθρώπου, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί, «δείτε πώς χάθηκε ο δίκαιος και κανείς δεν το συλλογίζεται στην καρδιά του», και μάλιστα ενώ προσδοκάται η ανάσταση, με τον ίδιο τρόπο προσδοκούμε και κατά κάποιον τρόπο μια ανάσταση των ουρανών. «Ο ήλιος θα μετατραπεί σε σκοτάδι και η σελήνη σε αίμα». Ας διδαχθούν όσοι έχουν επιστρέψει από τους Μανιχαίους και ας μη θεοποιούν πλέον τους φωστήρες, ούτε να νομίζουν ασεβώς ότι αυτός ο ήλιος, που πρόκειται να σκοτεινιάσει, είναι ο Χριστός. Και πάλι άκου τον Κύριο που λέει: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, τα λόγια μου όμως δεν πρόκειται να παρέλθουν». Διότι τα δημιουργήματα δεν είναι ισότιμα με τα λόγια του Δεσπότη.

εμφανίστηκε στη γη, έφτασε ο καιρός του κλαδέματος. 〈οα〉 Ότι θα ταφεί — ο Ησαΐας λέει: Από το πρόσωπο της αδικίας απομακρύνεται ο δίκαιος· εν ειρήνη θα είναι η ταφή του.

Απέναντι δε στους οικείους υπήρχαν κάποιοι 〈αναιδείς〉, οι οποίοι ‹καταβρόχθιζαν› τα ‹πρόβατα› που οι ίδιοι ποίμαιναν. Γι' αυτό προσθέτει στη συνέχεια: 〈και οι σκύλοι είναι αναιδείς στην ψυχή, χωρίς να γνωρίζουν χορτασμό· και είναι πονηροί χωρίς να γνωρίζουν σύνεση, όλοι ακολούθησαν τους δικούς τους δρόμους〉, ⌜όχι 〈τους δρόμους〉 του Θεού, αλλά τους δικούς τους, πράττοντας τις επιθυμίες της καρδιάς τους.⌝ Πολύ λογικά δε, αφού μνημόνευσε τους 〈τυφλούς φύλακες〉 και τους αποκάλεσε 〈σκύλους〉, αφενός ως άλαλους 〈που νυστάζουν〉 και δεν ξέρουν 〈να γαβγίζουν〉, αφετέρου δε ως 〈αναιδείς〉 και πονηρούς, αναφέρθηκε στο θράσος τους εναντίον των δίκαιων και θεοφιλών ανδρών και στις απειλές τους κατά των προφητών, λέγοντας: 〈Δείτε πώς ο δίκαιος αφαιρείται, και κανείς δεν το παίρνει κατά καρδιά, και δίκαιοι άνδρες αφαιρούνται, και κανείς δεν το κατανοεί〉. ⌜Και πώς, άλλωστε, επρόκειτο 〈να το κατανοήσουν〉 αυτοί που είναι 〈τυφλοί〉 στην ψυχή;⌝

Διότι, εάν δεν βρίσκονταν σε αυτήν την κατάσταση, θα έβλεπαν τον δίκαιο και θα κατανοούσαν την κατ' αυτόν οικονομία, αλλά αυτοί μεν, όντας τυφλοί και αναιδείς κύνες, τολμούσαν τέτοιες πράξεις εναντίον των δικαίων, οι δε παραλαμβάνονταν εν ειρήνη από τον Θεό. Και η ταφή του δε είχε αρθεί από το μέσον. Θα μπορούσε δε να πει κανείς ότι αυτά δύνανται να αρμόζουν και στον Σωτήρα και στους μαθητές Του, οι οποίοι υπέστησαν τις επιβουλές του ιουδαϊκού έθνους, αλλά το ρητό λέει ότι υπαινίσσεται και την ανάσταση του Σωτήρος ημών· του μεν θανάτου δηλουμένου μέσω της ταφής Του, της δε αναστάσεως μέσω του ότι «έχει αρθεί από το μέσον η ταφή Του». Αλλά αυτός μεν ήρθη εκ μέσου της αδικίας και βρέθηκε εν ειρήνη, και η ταφή του εκ μέσου έγινε αφανής, επειδή δεν παρέμεινε ο ίδιος στον τόπο της ταφής· γι' αυτό και ο άγγελος, παρουσιαζόμενος στις γυναίκες, έλεγε: «Ποιον ζητάτε; Τον Ιησού;»

Δεν είστε εσείς τέκνα απωλείας; Διότι αυτός μεν απομακρύνθηκε από το μέσο της αδικίας και βρέθηκε εν ειρήνη, και η ταφή του αφαιρέθηκε από το μέσο· εσείς όμως άρα ήσασταν τέκνα της απωλείας και το άνομο σπέρμα.

Συνεπώς, δίδαξε ότι η αιτία της πτώσης του λαού και της έσχατης αποβολής του από τον Θεό δεν είναι τίποτε άλλο παρά οι αμαρτίες· το δε είδος αυτών το απαριθμεί στη συνέχεια λέγοντας: «τα χέρια σας είναι μολυσμένα με αίμα και τα δάχτυλά σας με αμαρτίες, και τα χείλη σας μίλησαν ανομία». Και δες πώς δεν τους κατηγορεί σε αυτά για ειδωλολατρία ούτε για κάποια άλλη παράνομη πράξη, αλλά για τη μιαιφονία διά των χειρών και την παρανομία διά του στόματος, μέσω των οποίων υπαινίχθηκε την εξέγερσή τους εναντίον του Σωτήρα και την επιβουλή τους εναντίον των δίκαιων ανδρών. Περί αυτών άλλωστε και στα προηγούμενα δήλωνε λέγοντας: «Δείτε πώς ο δίκαιος χάνεται, και κανείς δεν το κατανοεί, και άνδρες δίκαιοι απομακρύνονται, και κανείς δεν το αναλογίζεται στην καρδιά του. Διότι εξαιτίας της ανομίας απομακρύνθηκε ο δίκαιος· ειρηνική θα είναι η ταφή του, απομακρύνθηκε από το μέσο». Και αν δεν σκότωσαν τον Σωτήρα με τα ίδια τους τα χέρια, ζητώντας όμως να πέσει «το αίμα του πάνω σε αυτούς και στα παιδιά τους» και βγάζοντας άθεες κραυγές, απέδειξαν έμπρακτα ότι έχουν τα «χέρια μολυσμένα με αίμα», και τα «χείλη» τους έχουν «μιλήσει ανομία» και η «γλώσσα» τους έχει «μελετήσει αδικία». Γι' αυτό λέει ο προφήτης: «κανείς δεν μιλάει δίκαια, ούτε υπάρχει αληθινή κρίση».

Ψ. ΚΘ΄. Δείτε πώς απομακρύνεται ο δίκαιος και κανείς δεν το παίρνει κατά καρδιά, και άνδρες δίκαιοι απομακρύνονται, και κανείς δεν το κατανοεί· διότι εξαιτίας της αδικίας έχει απομακρυνθεί ο δίκαιος, θα γίνει εν ειρήνη η ταφή του, έχει απομακρυνθεί από το μέσο. Εσείς όμως πλησιάστε εδώ, γιοι άνομοι, σπέρμα μοιχών και πόρνης· σε ποιον εντρυφήσατε; Και εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας; Και εναντίον ποιου αφήσατε ελεύθερη τη γλώσσα σας; Δεν είστε εσείς τέκνα της απώλειας, σπέρμα άνομο; Ο Χριστός του Θεού είναι ο μόνος που, κατ' αλήθειαν, έχει αναδειχθεί τέτοιος σε σύγκριση με όλους όσους έχουν ποτέ ονομαστεί δίκαιοι· γι' αυτό και κυρίως μόνος αυτός θα μπορούσε να ονομαστεί δίκαιος, ώστε η προφητεία να αναφέρεται σε αυτόν λέγοντας: «δείτε πώς απομακρύνεται ο δίκαιος». Το από ποιον δε απομακρύνεται, το προσθέτει με το: «διότι εξαιτίας της αδικίας έχει απομακρυνθεί ο δίκαιος». Το ποιος είναι δε αυτός που τον απομακρύνει, μπορούμε να το ακούσουμε από τον ίδιο που λέει: «κανείς δεν παίρνει την ψυχή μου από εμένα· έχω την εξουσία να την παραδώσω, και πάλι έχω την εξουσία να τη λάβω». Έπειτα λέει: «εν ειρήνη η ταφή του»· όπου πρέπει να σημειωθεί ότι η προφητική Γραφή δεν υποδηλώνει μόνο τα σχετικά με τον θάνατο, αλλά και τα σχετικά με την ταφή του, γι' αυτό και ο ιερός απόστολος, γράφοντας προς τους Κορινθίους, λέει: «Διότι σας παρέδωσα πρώτα απ' όλα εκείνο που και εγώ παρέλαβα, ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι ετάφη».

Και ποιες γραφές; Εκείνες που αναφέρουν ότι «εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο, και εν ειρήνη έγινε η ταφή του»; Όμως δεν αφαιρέθηκε από το μέσο της αδικίας μόνο ο δίκαιος που προαναφέραμε, αλλά, λέει, και δίκαιοι άνδρες αφαιρούνται, οι οποίοι θα μπορούσαν να είναι οι ιεροί απόστολοι του Χριστού και οι θαυμαστοί του μάρτυρες, που και οι ίδιοι ονομάζονται δίκαιοι λόγω της μετοχής τους στη δική του δικαιοσύνη. Και ενώ επιτελούνταν αυτά, κανείς, λέει, δεν έβλεπε και κανείς δεν κατανοούσε, προφανώς από εκείνους των οποίων η καρδιά είχε παχυνθεί και είχαν κλείσει τα μάτια τους για να μη βλέπουν· προς αυτούς λέγονται και τα επόμενα της προφητείας, που ξεκινούν από το: «Εσείς όμως πλησιάστε εδώ, άνομοι γιοι, σπέρμα μοιχών και πόρνης».

Δείτε πώς χάθηκε ο δίκαιος, και κανείς δεν το παίρνει κατάκαρδα, και οι δίκαιοι άνδρες απομακρύνονται, και κανείς δεν το κατανοεί· διότι εξαιτίας της αδικίας απομακρύνθηκε ο δίκαιος· η ταφή του θα γίνει εν ειρήνη, έχει απομακρυνθεί από το μέσο. Εσείς όμως πλησιάστε εδώ, γιοι άνομοι, σπέρμα μοιχών και πόρνης· ... και εναντίον ποιου ελευθερώσατε τη γλώσσα σας; Δεν είστε εσείς τέκνα της απώλειας; Σπέρμα άνομο; Εσείς που παρακαλείτε τα είδωλα κάτω από πυκνά δέντρα, που σφάζετε τα παιδιά σας μέσα στις φάραγγες ανάμεσα στους βράχους; Εκείνη είναι η μερίδα σου ... για αυτά λοιπόν να μην οργιστώ; Σε βουνό ψηλό και μετέωρο, εκεί είναι το κρεβάτι σου, και εκεί ανέβασες θυσίες, και πίσω από τους παραστάτες της πόρτας σου έβαλες τα μνημόσυνά σου· ... αγάπησες αυτούς που κοιμούνται μαζί σου, και πλήθυνες την πορνεία σου μαζί τους, και έκανες πολλούς αυτούς που βρίσκονται μακριά από σένα, και έστειλες αγγελιαφόρους πέρα από τα όριά σου και απομακρύνθηκες, και ταπεινώθηκες έως τον άδη. Με τις πολλές σου περιπλανήσεις κοπίασες και δεν είπας «Θα σταματήσω», παίρνοντας δύναμη, επειδή έπραξες αυτά, γι' αυτό δεν με παρακάλεσες. Ποιον σεβάστηκες και φοβήθηκες και με περιγέλασες και δεν με θυμήθηκες, ούτε με έβαλες στο νου σου ούτε στην καρδιά σου; Και εγώ βλέποντάς σε σε παραβλέπω, και εμένα δεν με φοβήθηκες. Και εγώ θα αναγγείλω τη δικαιοσύνη σου και τα κακά σου τα οποία δεν θα σε ωφελήσουν· ... διότι όλους αυτούς θα τους πάρει ο άνεμος και θα τους παρασύρει η καταιγίδα.

ΤΙΤΛΟΣ ΚΘ΄. — Περί των δικαίων· ότι είναι τίμιος ενώπιον του Κυρίου ο θάνατός τους. «Είθε να πεθάνει η ψυχή μου στις σκηνές των δικαίων.» «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του.» «Η μνήμη των δικαίων συνοδεύεται από εγκώμια.» «Όταν εγκωμιάζεται ο δίκαιος, θα ευφρανθούν πολλοί λαοί.» «Από το πρόσωπο αυτού που αδικεί απομακρύνεται ο δίκαιος, και η ταφή του θα γίνει με ειρήνη.» Τιμούμε τις λάρνακες των αγίων, και για την τόσο λαμπρή γενναιότητά τους, καταθέτοντας σε αυτούς ως βραβείο και ανταμοιβή την αμάραντη μνήμη. Τιμούμε τους άγιους άνδρες που τιμούν την πίστη, και είναι επάξια στεφανωμένοι με τα καυχήματα της γενναιότητας, οι οποίοι αγωνίστηκαν δίνοντας την ψυχή και το αίμα τους, μαρτύρησαν για τη δόξα του Χριστού, και έλαμψαν με τα ανδραγαθήματα της ευσέβειας.

Για το ότι προφητεύθηκε πως ο δικός μας Χριστός θα θεραπεύσει όλες τις ασθένειες και θα αναστήσει νεκρούς, ακούστε τα όσα έχουν ειπωθεί. Είναι δε τα εξής: «Κατά την παρουσία του θα πηδήξει ο κουτσός σαν το ελάφι και θα γίνει καθαρή η γλώσσα των μογιλάλων. Τυφλοί θα αναβλέψουν, και λεπροί θα καθαριστούν, και νεκροί θα αναστηθούν και θα περπατήσουν». Και ότι αυτά τα έπραξε, μπορείτε να το μάθετε από τα Πεπραγμένα που συντάχθηκαν επί Ποντίου Πιλάτου. Ακούστε επίσης από τα όσα ειπώθηκαν μέσω του Ησαΐα, πώς προαναγγέλθηκε από το προφητικό πνεύμα ότι επρόκειτο να θανατωθεί μαζί με τους ανθρώπους που ελπίζουν σε αυτόν. Είναι δε τα εξής: «Δείτε πώς χάθηκε ο δίκαιος, και κανείς δεν το παίρνει κατά καρδιά, και δίκαιοι άνδρες εξαλείφονται, και κανείς δεν το κατανοεί. Εξαιτίας της αδικίας απομακρύνθηκε ο δίκαιος, και θα βρίσκεται σε ειρήνη· η ταφή του απομακρύνθηκε από το μέσο». Και πάλι, πώς μέσω του ίδιου του Ησαΐα έχει ειπωθεί ότι οι λαοί των εθνών που δεν τον περίμεναν θα τον προσκυνήσουν, ενώ οι Ιουδαίοι που πάντα τον περίμεναν θα τον αγνοήσουν όταν έρθει. Οι λόγοι αυτοί ειπώθηκαν σαν από το πρόσωπο του ίδιου του Χριστού. Και είναι οι εξής: «Έγινα φανερός σε εκείνους που δεν ρωτούσαν για εμένα· βρέθηκα από εκείνους που δεν με ζητούσαν. Είπα, Ιδού, εγώ είμαι, σε έθνος που δεν επικαλέστηκε το όνομά μου. Άπλωσα τα χέρια μου προς έναν λαό απειθή και αντιδραστικό, προς αυτούς που πορεύονται σε δρόμο που δεν είναι καλός, αλλά ακολουθούν τις αμαρτίες τους. Είναι ο λαός που με παροργίζει κατά πρόσωπο».

Διότι, είναι φανερό ότι, παρόλο που αποκεφαλιζόμαστε και σταυρωνόμαστε και ριχνόμαστε στα θηρία, σε δεσμά, σε φωτιά και σε όλα τα άλλα βασανιστήρια, δεν απομακρυνόμαστε από την ομολογία της πίστεώς μας, αλλά όσο περισσότερο συμβαίνουν τέτοια πράγματα, τόσο περισσότεροι άλλοι γίνονται πιστοί και θεοσεβείς μέσω του ονόματος του Ιησού. Όπως ακριβώς, εάν κάποιος κλαδέψει τα καρποφόρα μέρη μιας αμπέλου, αυτή βγάζει άλλους κλάδους για να βλαστήσουν θαλεροί και καρποφόροι, με τον ίδιο τρόπο συμβαίνει και σε εμάς. Διότι η άμπελος που φυτεύτηκε από τον Θεό και Σωτήρα Χριστό είναι ο λαός Του. Τα δε υπόλοιπα της προφητείας θα εκπληρωθούν κατά τη Δεύτερη Παρουσία Του. Διότι όσον αφορά τη θλίψη που προέρχεται από τον κόσμο, στον βαθμό που εξαρτάται από εσάς και από όλους τους άλλους ανθρώπους, όχι μόνο κάθε χριστιανός έχει εκδιωχθεί από τις ιδιοκτησίες του, αλλά και από ολόκληρο τον κόσμο, καθώς δεν επιτρέπετε σε κανέναν χριστιανό να ζει. Εσείς όμως ισχυρίζεστε ότι αυτό έχει συμβεί στον λαό σας. Αν όμως εκδιωχθήκατε αφού νικηθήκατε σε πόλεμο, δίκαια τα έχετε υποστεί αυτά, όπως μαρτυρούν όλες οι Γραφές. Εμείς όμως, που δεν πράξαμε τίποτα τέτοιο μετά την επίγνωση της αλήθειας του Θεού, λαμβάνουμε μαρτυρία από τον Θεό, μαζί με τον δικαιότατο και μόνο άσπιλο και αναμάρτητο Χριστό, ότι απομακρυνόμαστε από τη γη. Διότι ο Ησαΐας βοά: Ιδού πώς χάθηκε ο δίκαιος, και κανείς δεν το βάζει στην καρδιά του· και άνδρες δίκαιοι απομακρύνονται από τη γη, και κανείς δεν το κατανοεί.