Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 57:10

Κοπίασες στις πολλές σου περιπλανήσεις, και δεν είπες: Θα σταματήσω, αντλώντας δύναμη. Επειδή τα έπραξες αυτά, γι' αυτό τον λόγο δεν με παρακάλεσες· εσύ ποιον ευλαβήθηκες και φοβήθηκες, και μου είπες ψέματα; Ποιο είναι το τέλος της αποστασίας από τον Θεό, της αμέτρητης πορνείας, και των ανόσιων εγχειρημάτων, δηλαδή της αποστροφής από τα καλύτερα προς τα χειρότερα; Η εις άκρον ταπείνωση, και η κάθοδος, λέει, στο κατώτατο βάραθρο της απώλειας.

Διότι, επειδή δεν θέλησες να παραμείνεις ψηλά και να έχεις ακλόνητη την ευημερία σου, γι' αυτό ακριβώς ταπεινώθηκες. Διότι το ότι οι Ισραηλίτες βρίσκονταν σε υψηλή θέση, τουλάχιστον όσον αφορά τη δόξα που προερχόταν από τον Θεό, γίνεται σαφές όταν ο ίδιος λέει γι' αυτούς μέσω του Ησαΐα: «Υιούς εγέννησα και ύψωσα». Επομένως, υπέστη την ταπείνωση με δική της υπαιτιότητα, διότι ασέβησε απέναντι στον Θεό που την ύψωσε. Το με ποιον τρόπο ταπεινώθηκε, το φανερώνει αμέσως. Διότι λέει: «Με τις πολυοδίες σου κοπίασας». Διότι, προχωρώντας τρόπον τινά σε κάθε δρόμο απώλειας, κατασπατάλησαν μεν τις δυνάμεις της ψυχής τους σε τίποτα το χρήσιμο, προφανώς τις νοητές, και κουράστηκαν υπερβολικά, στρέφοντας τον ζήλο τους σε ολέθρια πράγματα. Ή ίσως με τον όρο «πολυοδίες» εδώ εννοεί τη συνεχή μετάπτωση σε άλλους θεούς, και την περιφρόνηση εκείνων που ήδη είχαν υιοθετήσει, αναζητώντας τους θεούς που ανήκαν σε άλλους λαούς, και το να μεθούν από πλάνη διασκορπιζόμενοι παντού, χωρίς ο νους τους να βρίσκει στήριγμα και σταθερότητα. Αυτό ακριβώς συμβαίνει να παθαίνουμε κι εμείς με τις άτοπες ηδονές.

Διότι ο νους παρασύρεται μερικές φορές προς κάθε είδος ακαθαρσίας, και άλλοτε μεν επαινεί τον πλούτο, άλλοτε επιθυμεί τη σάρκα και νικάται από την κενοδοξία, και περιφέρεται σαν από κάθε άνεμο, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε διά της φωνής του Ιερεμία για κάποιον: «Μέσα στις επιθυμίες της ψυχής της παρασυρόταν από τον άνεμο· παραδόθηκε, ποιος θα την επαναφέρει;». Διότι η ψυχή που το έχει πάθει αυτό θα παραδοθεί εξάπαντος στις προσβολές των παθών· και αυτό το διδάσκει ο Παροιμιαστής λέγοντας: «Διότι οι σκολιοί λογισμοί αποχωρίζουν από τον Θεό, και η περιπλάνηση της επιθυμίας αλλοιώνει τον άκακο νου». Πρέπει λοιπόν εμείς να αναχαιτίζουμε τον νου, εάν τυχόν θελήσει να κατευθυνθεί ανεξέλεγκτα προς τους γκρεμούς και να ευχαριστείται και να συναναστρέφεται με τις άτοπες ηδονές, ώστε να μην εξαντληθεί από την πολυπλάνηση και γίνει θήραμα του διαβόλου. Αφού λοιπόν τα έκανες αυτά, λέγει, ω Ιερουσαλήμ, δεν είπες: «Θα σταματήσω να επιμένω», δηλαδή, δεν ανέκοψες με την ορθή σκέψη την πορεία προς τα αισχρότερα, δεν υπολόγισες την απομάκρυνση, δεν κατέλυσες την προθυμία προς τα φαύλα, αλλά επιμένεις μάλλον εντονότερα στο να θέλεις να πράττεις εκείνα που δεν θα έπρεπε διόλου να είχαν γίνει εξαρχής.

Ο δε νέος και πιστός λαός, σύμφωνα με τον θεσπέσιο Ιακώβ, είναι ειρηνικός και φιλόξενος, πράος και γαλήνιος, απλός και άκακος, «κατοικώντας σε οικία», όπως έχει γραφτεί. Διότι είναι αλήθεια να πούμε, ότι το πραότατο πλήθος όσων δικαιώθηκαν μέσω της πίστης θεώρησε την Εκκλησία ως μια λαμπρή και ευνομούμενη πόλη, και κατέστησε την εν Χριστώ πολιτεία και ζωή ως οίκο σταθερό και ακλόνητο απέναντι σε όσους τον επιβουλεύονται. Και ο νους τους είναι απλός, και απαλλαγμένος από κάθε δυστροπία. Θεωρούν δε εξαιρετικά απεχθές το να φαίνεται ότι προσποιούνται στις απόψεις και στους τρόπους. Και νομίζω ότι γι' αυτούς είπε κάπου ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Ο Κύριος εγκαθιστά τους μονοτρόπους σε οίκο». Διότι μονότροπος είναι ο απλός εν Χριστώ, ο οποίος και κατοικεί σε οίκο. Αν και προς τον Ισραήλ αναφωνεί κάποιος από τους αγίους προφήτες ότι: «Κουράστηκες από τους πολλούς δρόμους σου». Επομένως, οι εν Χριστώ εγκαθίστανται, σαν σε οίκο, μέσα στην οσιότητα και τον αγιασμό της πολιτείας και της ζωής τους.

Εκείνοι, λοιπόν, ήταν τέτοιου είδους, που «έβλεπαν όνειρα» στα κρεβάτια τους και «αγαπούσαν να νυστάζουν», η δε καταγγελλόμενη μέσα από τα προηγούμενα λόγια, σαν να χαίρεται σε αυτούς ακριβώς, ακούει τα εξής: «Αγάπησες όσους κοιμούνται μαζί σου και πλήθυνες την πορνεία σου με αυτούς και έκανες πολλούς να βρίσκονται μακριά από εσένα»· διότι πολλοί άνδρες αφιερωμένοι στον Θεό εγκατέλειψαν την Ιερουσαλήμ εξαιτίας των άθεων πράξεων που συντελούνταν σε αυτήν. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «και έκανες πολλούς να βρίσκονται μακριά από εσένα», αλλά «και απέστειλες», λέει, «πρέσβεις» πέρα από «τα όριά σου», ή, κατά τη μετάφραση του Συμμάχου: «και πλήθυνες τα αρώματά σου, απέστειλας τους ομήρους σου έως πολύ μακριά». Όλα αυτά τα προσωποποιεί, απευθυνόμενος σαν σε πόρνη που καλλωπίζεται και τα κάνει όλα για την ηδονή εκείνων που την πλησιάζουν. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «ταπεινώθηκες έως τον άδη, κοπίασες στις πολλές σου οδούς»· επειδή δεν βάδιζες σε μία, «τη βασιλική οδό», αλλά σε πολλές και πλανεμένες. Επομένως, «κοπίασες» και ούτε έτσι σταμάτησες, «ούτε είπες: Ας σταματήσω, ανακτώντας τις δυνάμεις μου», αλλά, σαν να «είχες δύναμη» και φερόμενη με θράσος, «έπραξες» χειρότερα από αυτά, επιμένοντας στα δικά σου ατοπήματα. Εξαιτίας αυτού ούτε επέστρεψες, ούτε «με ικέτευσες», ή κατά τον Ακύλα: «δεν παρακάλεσες», ώστε να λάβεις άφεση.