Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 57:16

Όταν δε εκδηλωθεί, λέγει, η οργή του θυμού μου, πάλι θα θεραπεύσω, δηλαδή μετά τα πλήγματα που αποσκοπούν στην επιστροφή, όταν δω ότι η διόρθωσή τους είναι επαρκής, δεν θα τους εγκαταλείψω στις θλίψεις, όπως ακριβώς εάν ένας ιατρός έλεγε στους ασθενείς: όταν κάνω τομή και όταν καυτηριάσω, δεν θα αφήσω απεριποίητη ούτε την τομή, ούτε τα έλκη από τον καυτηριασμό.

Αν όμως λέγει: Πνεύμα από εμένα θα εξέλθει, και κάθε πνοή εγώ την εποίησα· πού είναι ο Υιός; Αν πάλι λέγει ο Δαβίδ: Και το Πνεύμα σου το άγιο μην το αφαιρέσεις από εμένα· πού είναι ο Υιός; Αν λέγει ο ίδιος: Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και Πνεύμα ευθές εγκαίνισε στα έγκατά μου· πού είναι ο Υιός; Αν λέγει πάλι ο ίδιος: Και το Πνεύμα σου το αγαθό θα με οδηγήσει σε γη ευθεία· πού είναι ο Υιός; Αν πάλι λέγει ο ίδιος: Και με Πνεύμα ηγεμονικό στήριξέ με· πού είναι ο Υιός;

Άρα, λοιπόν, το δυσκατόρθωτο της κατά νόμον ζωής αποτελούσε εμπόδιο. Αλλά ας απομακρυνθεί από τη μέση, λέει. Και ας αναδειχθεί η καλοπατημένη και χωρίς ιδρώτα προσβάσιμη οδός, δηλαδή η δύναμη της ευαγγελικής πολιτείας που εισάγει την αληθινή λατρεία. Είπε κάτι τέτοιο και κάπου αλλού ο Θεός προς τους αγίους μυσταγωγούς: «Πορευθείτε μέσα από τις πύλες μου, και πετάξτε μακριά τις πέτρες από τον δρόμο»· δηλαδή, απαλλάξτε από κάθε δυσκολία την οδό, η οποία οδηγεί προς τον Θεό μέσω της εν πνεύματι και αληθινής λατρείας, και της λαμπρότητας της πίστεως. <Αυτά λέει ο Κύριος ο Ύψιστος, ο οποίος κατοικεί στα ύψη εις τον αιώνα, ο Άγιος που αναπαύεται στους αγίους, και που δίνει μακροθυμία στους ολιγόψυχους, και δίνει ζωή σε αυτούς που έχουν συντετριμμένη την καρδιά: Δεν θα σας τιμωρώ αιώνια, ούτε θα είμαι για πάντα οργισμένος μαζί σας. Διότι Πνεύμα θα εξέλθει από εμένα, και εγώ δημιούργησα κάθε πνοή.> Οι μακάριοι προφήτες, όταν ο Κύριος των όλων υπόσχεται σε κάποιους κάτι μεγάλο και θεοπρεπές, αισθάνονται έντονα το θαύμα της δόξας Του και της ημερότητάς Του, και σαν να ανασκιρτούν από αγαλλίαση στρέφονται προς τη δοξολογία.

Δίνει δε και ζωή σε όσους έχουν συντετριμμένη την καρδιά, δηλαδή στους πτωχούς τω πνεύματι. Τέτοιοι είναι όλοι όσοι ζουν εν υπακοή προς τον Θεό και έχουν νου ευάγωγο. Αυτοί είναι εκείνοι που μέσω της πίστης έχουν κληθεί προς την επίγνωση του Χριστού. Ονομάζονται δε πτωχοί τω πνεύματι, επειδή ακολουθούν αντίθετη πορεία από εκείνους που προέρχονται από τον Ισραήλ. Διότι οι μεν ήταν αλαζόνες, απειθείς και άκαμπτοι, ενώ οι δε είναι αγαθοί και εύσπλαχνοι, και αναγνωρίζουν ότι πρέπει να κυριαρχούν οι νόμοι του Θεού, υποτάσσοντας τον αυχένα της διάνοιάς τους κάτω από τον ζυγό του Χριστού. Και αυτά μεν είναι τα έργα όσων ζουν εν Χριστώ. Τι λέει όμως ο Ύψιστος σε εκείνους που από απείθεια έχουν ολισθήσει στα εγκλήματα της ασέβειας απέναντί του; Δεν θα σας τιμωρήσω εις τον αιώνα, ούτε θα είμαι για πάντα οργισμένος μαζί σας.

Διότι, επειδή είναι αγαθός, τήρησε προς τους πατέρες τους αδιάψευστη την υπόσχεσή του. Παραθέτει δε και μία άλλη αιτία, ως φιλεύσπλαχνος Θεός. Διότι λέει, Πνεύμα θα εξέλθει από εμένα. Και με ποιον τρόπο θα εξέλθει, το αποσαφήνισε λέγοντας: Εγώ δημιούργησα κάθε πνοή.

Διότι είναι Πατέρας των πνευμάτων. Εννοείται όμως όχι ότι τα εγέννησε από τη δική του φύση, όπως ακριβώς τον δικό του Υιό, αλλά ούτε και λέμε ότι αυτά έχουν την πρόοδο από την ουσία, δηλαδή την εκπόρευση, κατά τον ίδιο τρόπο με το Άγιο Πνεύμα. Μάλλον βεβαιώνουμε, σκεπτόμενοι ορθά, ότι προήλθαν στην ύπαρξη από τον Θεό δημιουργικά, διότι αυτός εποίησε κάθε πνοή. Και όπου γενικά αναφέρεται ποίηση (δημιουργία), εκεί οπωσδήποτε η προέλευση, δηλαδή η έξοδος, δεν νοείται ουσιωδώς, αλλά λέγεται καταχρηστικά, υποδηλώνοντας την κατασκευή. <Εξαιτίας της αμαρτίας τον λύπησα για λίγο, και τον επάταξα, και απέστρεψα το πρόσωπό μου από αυτόν. Και λυπήθηκε, και πορεύθηκε σκυθρωπός στους δρόμους του. Είδα τους δρόμους του, και τον θεράπευσα, και τον παρηγόρησα, και του έδωσα αληθινή παρηγοριά, ειρήνη πάνω στην ειρήνη σε αυτούς που είναι μακριά και σε αυτούς που είναι κοντά. Και είπε ο Κύριος: Θα τους θεραπεύσω. Οι άδικοι όμως θα κλυδωνιστούν με αυτόν τον τρόπο, και δεν θα μπορέσουν να αναπαυθούν.

Και επιπλέον αυτών, επειδή ο ίδιος ο Θεός είναι «ζωή» και έχει κοντά του «πηγή ζωής» για εκείνους που έχουν «συντετριμμένη την καρδιά», δεδομένου ότι «θυσία στον Θεό είναι το πνεύμα το συντετριμμένο, και καρδιά συντετριμμένη και τεταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει», παρέχει από την αιώνια και αθάνατη ζωή που προέρχεται από αυτόν. Αυτός λοιπόν ο Θεός, ο χορηγός τόσων αγαθών στους «ταπεινούς» και τους «ολιγόψυχους», απευθυνόμενος με αυτά τα λόγια λέει ότι θα «αναπαυθεί» μέσα τους. «Δεν θα σας τιμωρήσω εις τον αιώνα»· διότι δεν θα πάρω οπωσδήποτε εκδίκηση για όσα έχετε ποτέ αμαρτήσει, αλλά ως άνθρωποι, θα χρειαστείτε κάποια μικρή τιμωρία, ακόμη και αν συνέβη να συμμετάσχετε και εσείς στις αμαρτίες του λαού, με αποτέλεσμα να συμπαρασυρθείτε μαζί με το πλήθος και να παραδοθείτε στην τιμωρό δίκη εξαιτίας των αμαρτιών των άλλων. Όμως, οφείλετε να γνωρίζετε τούτο: ότι δηλαδή όλους τους άλλους, τους αληθινά ασεβείς και αμαρτωλούς του λαού, θα τους παραλάβει αιώνια οργή, ενώ «εσάς δεν θα σας τιμωρήσω εις τον αιώνα, ούτε θα οργίζομαι εναντίον σας διαπαντός»· διότι νοιάζομαι για το δικό μου «πνεύμα», το οποίο, «αφού προήλθε από εμένα», κατοίκησε μέσα σας· επειδή τυγχάνω και δημιουργός «κάθε πνοής» που δύναται να με «αινεί», σύμφωνα με το: «Πάσα πνοή αινεσάτω τον Κύριον». Και κατά τη δημιουργία του κόσμου, όταν ο Θεός «ενεφύσησε πνοή ζωής, ο άνθρωπος έγινε ζώσα ψυχή». Ακολούθως και τώρα έχει ειπωθεί: «Κάθε πνοή εγώ τη δημιούργησα».

Αυτό διδάσκει και ο Ιώβ λέγοντας: «το πνεύμα του Κυρίου είναι που με έπλασε, και η πνοή του Παντοκράτορα είναι που με διδάσκει». Δικαίως, λοιπόν, σε εκείνους που διαφύλαξαν αυτό «το πνεύμα που προέρχεται από εμένα και την πνοή που εγώ δημιούργησα», μέσω της οποίας «ο άνθρωπος έγινε ζωντανή ψυχή», «δεν θα οργίζομαι στον αιώνα». Διότι, ακόμη κι αν για «κάποιο μικρό» χρονικό διάστημα, εξαιτίας κάποιων «αμαρτιών» που προέκυψαν από ανθρώπινη αδυναμία, «λύπησα» αυτούς που αμάρτησαν «και τους πάταξα», σαν «πατέρας που παιδαγωγεί τους γιους του» («διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε γιο που αποδέχεται»). Αλλά επειδή, αφού αποκτήσατε επίγνωση της παιδαγωγίας μου, «λυπηθήκατε» με «την κατά Θεόν λύπη» «και πορευτήκατε σκυθρωποί» έχοντας μετανοήσει· γι' αυτόν τον λόγο, βλέποντας την επιστροφή και τη μετάνοιά σας, καθώς και τις μετέπειτα πράξεις και «τις οδούς» του βίου σας, «σας θεράπευσα» «και σας παρηγόρησα» δίνοντάς σας «αληθινή παρηγοριά»· διότι όλα όσα χορηγούνται από εμένα στους δικούς μου ανθρώπους τυγχάνουν να είναι «αληθινά». Γι' αυτό, σε αυτούς που συνετίστηκαν από την παιδαγωγία μου, «έδωσα αληθινή παρηγοριά» και «ειρήνη» όχι κάποια απλή και πρόσκαιρη, αλλά πολλαπλασιαζόμενη, ώστε να την έχουν και από αυτούς που βρίσκονται «κοντά» και από αυτούς που κατοικούν «μακριά». Έχοντας υποσχεθεί αυτά ο θεολογηθείς «Κύριος», προσθέτει: «Θα τους θεραπεύσω», υποσχόμενος τη δική του ίαση σε αυτούς που έχουν κακωμένες την ψυχή και την καρδιά.

Και, «Πνεύμα επιστήμης γέμισε τον Βεσελεήλ, τον αρχιτέκτονα της σκηνής του μαρτυρίου· Πνεύμα που παροξύνεται, και Πνεύμα που ανύψωσε τον Ηλία πάνω σε άρμα, και το οποίο ζητήθηκε από τον Ελισσαίο σε διπλή μερίδα.» Και, «Πνεύμα από εμένα θα εξέλθει, και εγώ δημιούργησα κάθε πνοή.» Και, «Ιδού ο δούλος μου ο εκλεκτός, ο αγαπητός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου, θα θέσω το Πνεύμα μου επάνω του.» Και, «Αλίμονο, τέκνα αποστάτες, αυτά λέει ο Κύριος: Λάβατε αποφάσεις όχι μέσω εμού, και συνάψατε συνθήκη όχι διά του Πνεύματός μου.» Και, «Εκεί συναντήθηκαν έλαφοι, και αντίκρισαν τα πρόσωπα η μία της άλλης· πέρασαν μετρημένες, και καμία από αυτές δεν έλειψε, διότι ο Κύριος τους έδωσε εντολή, και το Πνεύμα του τις συγκέντρωσε.» Και το γεγονός ότι η ανάσταση ενεργείται διά του Πνεύματος, το αναφέρει ο Δαβίδ λέγοντας: «Θα τους αφαιρέσεις το πνεύμα, και θα εκλείψουν, και θα επιστρέψουν στο χώμα τους. Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου, και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης.»

Αφαίρεσε ο Θεός κάθε [...] από κάθε [...] η προηγούμενη ζωή διότι δεν [...] αλλά διά [...] είναι πνοή ζωής, η οποία καθιστά και ψυχικό [...] άλλο είναι το Πνεύμα το ζωοποιό, το οποίο καθιστά και πνευματικό [...] γι' αυτό ο Ησαΐας λέει: Έτσι λέει ο Κύριος [...] αυτόν, αυτός που στερέωσε τη γη και [...] πάνω σε αυτήν και δίνει Πνεύμα σε αυτούς που πατούν [...] λέγοντας ότι έχει δοθεί σε καθέναν πάνω στη γη [...] καταπατούν τις γήινες επιθυμίες. Γι' αυτό και [...] λέει διαστέλλοντας τα όσα ειπώθηκαν: Διότι Πνεύμα από εμένα [...] κάθε πνοή εγώ την έπλασα, το μεν Πνεύμα [...] εκείνου που στις έσχατες ημέρες το εξέχεε [...] υιοθεσίας επί [...] την ανθρωπότητα, τη δε [...] της κτίσεως, [...] αναγορεύοντάς την ως δημιούργημα [...] αυτό που δημιουργήθηκε από εκείνον που το δημιούργησε. Η πνοή λοιπόν είναι πρόσκαιρη [...] η μεν πνοή, αφού άκμασε για λίγο και στον καιρό [...] πορεύεται, αφήνοντάς τον άπνουν [...] αφού τον περιέλαβε από μέσα [...] ποτέ δεν θα λείψει [...] αυτό ως προς εμάς [...] έπειτα έτσι το πνευματικό [...] να πλαστεί ο άνθρωπος [...] τη συγκοινωνία [...] κηρύττει την απόθεση και [...] και αίμα μόνο [...] λέει βασιλεία [...] αυτών έχοντας ρέπει [...] στις γήινες επιθυμίες [...] έτυχε της ονομασίας [...] εμάς [...] στην επιστολή λέει: Αφού απεκδυθείτε [...] τον παλαιό [...]

Άλλο πράγμα είναι η πνοή της ζωής, η οποία καθιστά τον άνθρωπο ψυχικό, και άλλο το ζωοποιό Πνεύμα, το οποίο τον καθιστά πνευματικό. Γι' αυτό και ο Ησαΐας λέει: «Έτσι λέει ο Κύριος που δημιούργησε τον ουρανό και τον στερέωσε, που εδραίωσε τη γη και όσα υπάρχουν σε αυτήν, και που δίνει πνοή στον λαό που βρίσκεται πάνω της και Πνεύμα σε αυτούς που την περπατούν», δηλώνοντας ότι η μεν πνοή έχει δοθεί κοινώς σε όλο τον λαό πάνω στη γη, το δε Πνεύμα έχει δοθεί ιδιαιτέρως σε εκείνους που καταπατούν τις γήινες επιθυμίες. Γι' αυτό και πάλι ο ίδιος ο Ησαΐας, διαστέλλοντας τα προειρημένα, λέει: «Διότι Πνεύμα θα εξέλθει από εμένα, και κάθε πνοή εγώ την έκανα», τοποθετώντας το μεν Πνεύμα ειδικά στον Θεό, ο οποίος στους έσχατους καιρούς το εκχέει μέσω της υιοθεσίας στην ανθρωπότητα, τη δε πνοή κοινώς στην κτίση, αποκαλώντας την δημιούργημα. Άλλο πράγμα όμως είναι το δημιούργημα και άλλο ο δημιουργός. Η μεν πνοή λοιπόν είναι πρόσκαιρη, ενώ το Πνεύμα είναι αέναο. Και η μεν πνοή, αφού ακμάσει για λίγο και παραμείνει για κάποιο διάστημα, μετά αναχωρεί, εγκαταλείποντας άπνοο εκείνο στο οποίο βρισκόταν προηγουμένως· το δε Πνεύμα, περιβάλλοντας τον άνθρωπο εσωτερικά και εξωτερικά, επειδή παραμένει πάντοτε, δεν πρόκειται να τον εγκαταλείψει ποτέ.

ΤΙΤΛ. Βʹ. Περί της δημιουργίας του Θεού· και ότι τίποτα δεν δημιουργήθηκε από αυτόν μάταια. «Είδε ο Θεός τα πάντα όσα δημιούργησε, και ιδού ήταν πάρα πολύ καλά.» «Δική σου είναι η ημέρα, και δική σου είναι η νύχτα· εσύ κατασκεύασες το φως και τον ήλιο· εσύ δημιούργησες όλα τα όρια της γης.» «Δικοί σου είναι οι ουρανοί, και δική σου είναι η γη· την οικουμένη και το πλήρωμά της εσύ τα θεμελίωσες. — Δική του είναι η θάλασσα, και αυτός τη δημιούργησε.» «Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε! Τα πάντα τα δημιούργησες με σοφία.» «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, ο οποίος κατασκεύασε το φως και δημιούργησε το σκοτάδι. Εγώ δημιούργησα τη γη και τον άνθρωπο πάνω σε αυτήν. Εγώ με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό.» «Πνεύμα από εμένα θα εξέλθει, και κάθε πνοή εγώ τη δημιούργησα.» «Ο Κύριος είναι αυτός που δημιουργεί τη γη με τη δύναμή του, που ετοιμάζει την οικουμένη με τη σοφία του, και με τη σύνεσή του εξέτεινε τον ουρανό, και ανύψωσε νεφέλες από την άκρη της γης· δημιούργησε αστραπές για τη βροχή, και εξήγαγε το φως του.» «Αυτός που κατασκεύασε τη γη για τον αιώνιο χρόνο, τη γέμισε με τετράποδα ζώα. Αυτός που αποστέλλει το φως, και αυτό πορεύεται· το κάλεσε, και του υπάκουσε με τρόμο. Και οι αστέρες έλαμψαν στις θέσεις τους και ευφράνθηκαν· τους κάλεσε, και είπαν: Είμαστε παρόντες· έλαμψαν με ευφροσύνη για εκείνον που τους δημιούργησε.» «Ο Θεός δεν δημιούργησε τον θάνατο, ούτε τέρπεται με την απώλεια των ζωντανών.»