Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 57:17

Διότι είναι Πατέρας των πνευμάτων. Εννοείται όμως όχι ότι τα εγέννησε από τη δική του φύση, όπως ακριβώς τον δικό του Υιό, αλλά ούτε και λέμε ότι αυτά έχουν την πρόοδο από την ουσία, δηλαδή την εκπόρευση, κατά τον ίδιο τρόπο με το Άγιο Πνεύμα. Μάλλον βεβαιώνουμε, σκεπτόμενοι ορθά, ότι προήλθαν στην ύπαρξη από τον Θεό δημιουργικά, διότι αυτός εποίησε κάθε πνοή. Και όπου γενικά αναφέρεται ποίηση (δημιουργία), εκεί οπωσδήποτε η προέλευση, δηλαδή η έξοδος, δεν νοείται ουσιωδώς, αλλά λέγεται καταχρηστικά, υποδηλώνοντας την κατασκευή. <Εξαιτίας της αμαρτίας τον λύπησα για λίγο, και τον επάταξα, και απέστρεψα το πρόσωπό μου από αυτόν. Και λυπήθηκε, και πορεύθηκε σκυθρωπός στους δρόμους του. Είδα τους δρόμους του, και τον θεράπευσα, και τον παρηγόρησα, και του έδωσα αληθινή παρηγοριά, ειρήνη πάνω στην ειρήνη σε αυτούς που είναι μακριά και σε αυτούς που είναι κοντά. Και είπε ο Κύριος: Θα τους θεραπεύσω. Οι άδικοι όμως θα κλυδωνιστούν με αυτόν τον τρόπο, και δεν θα μπορέσουν να αναπαυθούν.

Αυτό διδάσκει και ο Ιώβ λέγοντας: «το πνεύμα του Κυρίου είναι που με έπλασε, και η πνοή του Παντοκράτορα είναι που με διδάσκει». Δικαίως, λοιπόν, σε εκείνους που διαφύλαξαν αυτό «το πνεύμα που προέρχεται από εμένα και την πνοή που εγώ δημιούργησα», μέσω της οποίας «ο άνθρωπος έγινε ζωντανή ψυχή», «δεν θα οργίζομαι στον αιώνα». Διότι, ακόμη κι αν για «κάποιο μικρό» χρονικό διάστημα, εξαιτίας κάποιων «αμαρτιών» που προέκυψαν από ανθρώπινη αδυναμία, «λύπησα» αυτούς που αμάρτησαν «και τους πάταξα», σαν «πατέρας που παιδαγωγεί τους γιους του» («διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε γιο που αποδέχεται»). Αλλά επειδή, αφού αποκτήσατε επίγνωση της παιδαγωγίας μου, «λυπηθήκατε» με «την κατά Θεόν λύπη» «και πορευτήκατε σκυθρωποί» έχοντας μετανοήσει· γι' αυτόν τον λόγο, βλέποντας την επιστροφή και τη μετάνοιά σας, καθώς και τις μετέπειτα πράξεις και «τις οδούς» του βίου σας, «σας θεράπευσα» «και σας παρηγόρησα» δίνοντάς σας «αληθινή παρηγοριά»· διότι όλα όσα χορηγούνται από εμένα στους δικούς μου ανθρώπους τυγχάνουν να είναι «αληθινά». Γι' αυτό, σε αυτούς που συνετίστηκαν από την παιδαγωγία μου, «έδωσα αληθινή παρηγοριά» και «ειρήνη» όχι κάποια απλή και πρόσκαιρη, αλλά πολλαπλασιαζόμενη, ώστε να την έχουν και από αυτούς που βρίσκονται «κοντά» και από αυτούς που κατοικούν «μακριά». Έχοντας υποσχεθεί αυτά ο θεολογηθείς «Κύριος», προσθέτει: «Θα τους θεραπεύσω», υποσχόμενος τη δική του ίαση σε αυτούς που έχουν κακωμένες την ψυχή και την καρδιά.

Ας αρχίσουμε, λοιπόν, σας παρακαλώ, άλλος με το να αυξήσει τις προσευχές του, άλλος με το να δακρύζει συνεχώς, και άλλος με το να είναι σκυθρωπός· διότι ούτε και αυτό το τόσο μικρό δεν είναι ανώφελο. Επειδή λέγει: «Είδα ότι λυπήθηκε και πορεύθηκε σκυθρωπός, και θεράπευσα τις οδούς του». Όλοι μας όμως, με την ελεημοσύνη και με το να συγχωρούμε τα αμαρτήματα των συνανθρώπων μας, και με το να μην μνησικακούμε ούτε να ανταποδίδουμε το κακό, ας ταπεινώσουμε τις ψυχές μας. Εάν αναλογιζόμαστε συνεχώς τα αμαρτήματά μας, τίποτε από τα εξωτερικά πράγματα δεν θα μπορέσει να μας κάνει να υπερηφανευτούμε, ούτε ο πλούτος, ούτε η ισχύς, ούτε η εξουσία, ούτε η τιμή, αλλά ακόμη και αν καθίσουμε στο ίδιο το βασιλικό άρμα, θα αναστενάξουμε πικρά. Επειδή και ο μακάριος Δαβίδ ήταν βασιλιάς, και όμως έλεγε: «Θα λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου»· και καθόλου δεν βλάφθηκε από την πορφύρα και το διάδημα, ούτε κυριεύθηκε από αλαζονεία· διότι είχε επίγνωση πως ήταν άνθρωπος, και επειδή είχε συντετριμμένη την καρδιά του, θρηνούσε. Διότι τι είναι τα ανθρώπινα πράγματα; Στάχτη και σκόνη, και σαν χνούδι μπροστά στο πρόσωπο του ανέμου, καπνός και σκιά, φύλλο που το παρασύρει ο αέρας και άνθος, όνειρο και διήγηση, και μύθος, άνεμος και κενός αέρας που απλώς διασκορπίζεται, φτερό που δεν στέκεται πουθενά, ρεύμα που περνά γρήγορα, και οτιδήποτε πιο μηδαμινό από αυτά. Διότι τι νομίζεις, πες μου, πως είναι μεγάλο; Ποιο θεωρείς ότι είναι σπουδαίο αξίωμα; Το αξίωμα του υπάτου; Επειδή οι περισσότεροι νομίζουν ότι δεν υπάρχει τίποτε μεγαλύτερο από αυτό το αξίωμα.

Ο καρπός των λόγων μου. Όταν πεις: «Αλίμονο, άκουσα και δεν πράττω»· το «αλίμονο» είναι το προοίμιο της μεταβολής προς το καλύτερο. Αμάρτησες; Θρήνησες; Εξάλειψες την αμαρτία. Διότι, λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς. Ακόμη και αν σκυθρωπάσεις ή γίνεις κατηφής, έχει κάποια σωτηρία η κατήφεια, όχι εξαιτίας της φύσης της κατήφειας, αλλά εξαιτίας της φιλανθρωπίας του Δεσπότου. Σε αυτόν που έχει αμαρτίες, δεν είναι μικρή παρηγοριά το να λυπεί τον εαυτό του. Διότι, λέγει, είδα ότι λυπήθηκε και σκυθρωπίασε, και θεράπευσα τις οδύνες του.

Ώ, τι άφατη φιλανθρωπία και αγαθότητα που είναι αδύνατον να ερμηνευθεί! Λυπήθηκε, και τον θεράπευσα. Και τι το σπουδαίο είναι που λυπήθηκε; Δεν είναι βέβαια σπουδαίο· αλλά εγώ έλαβα την αφορμή για να θεραπεύσω τις οδύνες του. Είδατε πώς μέσα σε μια σύντομη χρονική στιγμή τα συγκέντρωσε όλα;

Εάν λοιπόν ο Παύλος δείχνει τόση πρόνοια για τα αμαρτήματα των άλλων, με πόση προθυμία πρέπει εμείς να ενεργούμε για τη διόρθωση των δικών μας; Διότι είναι μεγάλη η δύναμη της κατά Θεόν λύπης ως προς την ωφέλεια, και σχετικά με αυτήν ο Ησαΐας διηγούμενος έλεγε τα εξής, ή μάλλον ο Θεός δια του Ησαΐα: «Εξαιτίας της αμαρτίας τον λύπησα για λίγο». Δεν επέβαλα, λέγει, την τιμωρία που άξιζε στο παράπτωμα. Διότι στα μεν κατορθώματα ο Θεός υπερβαίνει το μέτρο στις ανταποδόσεις Του, στα δε αμαρτήματα, ελέγχοντας πολλές φορές από φιλανθρωπία, επιβάλλει μικρή την τιμωρία για τα παραπτώματα.

Αυτό, λοιπόν, υπονοώντας και εδώ έλεγε: «Εξαιτίας της αμαρτίας τον λύπησα για λίγο, και είδα ότι λυπήθηκε, και πορεύθηκε σκυθρωπός, και εγώ θεράπευσα τους δρόμους του». Βλέπεις πόσο άμεση και μεγάλη είναι η ωφέλεια της μετάνοιας; «Αφού τον τιμώρησα λίγο για τα αμαρτήματά του», λέει, «επειδή είδα ότι έγινε κατηφής και σκυθρωπός, ανακάλεσα ακόμη και αυτήν τη μικρή τιμωρία»· τόσο έτοιμος είναι ο Θεός για τη συμφιλίωση μαζί μας, και αναζητεί μόνο μια μικρή αφορμή. Ας Του παρέχουμε λοιπόν τις αφορμές για τη φιλία Του προς εμάς, και ας προσπαθούμε να διαφυλάττουμε τους εαυτούς μας καθαρούς από αμαρτήματα. Και αν τυχόν σκοντάψουμε, ας ανορθωθούμε γρήγορα, πενθώντας για τα σφάλματά μας με πολλή ακρίβεια, ώστε να επιτύχουμε την κατά Θεόν χαρά. Διότι, εάν επειδή απλώς λυπήθηκε και πορεύθηκε σκυθρωπός, συμφιλίωσε τον Θεό, εκείνος που προσθέτει και δάκρυα και Τον επικαλείται με πολλή θέρμη, τι δεν θα κατορθώσει; Γνωρίζω ότι η διάνοιά σας έχει τώρα θερμανθεί, αλλά για να μην ψυχράνουμε αυτήν τη θερμότητα βγαίνοντας έξω, παρά να τη διατηρήσουμε μέσα μας, ας πράξουμε τούτο.

Το γνωρίζω κι εγώ· αλλά αυτός ο φιλάνθρωπος και εκείνους, όπως είπα, τους διέσωσε. Θέλεις να μάθεις πόσο αγαθός είναι ο Δεσπότης μας; Ανέβηκε ο τελώνης γεμάτος από αναρίθμητα κακά, και λέγοντας μόνο «Σπλαγχνίσου με», κατέβηκε δικαιωμένος. Και μέσω του προφήτη λέει ο Θεός: «Εξαιτίας της αμαρτίας τον λύπησα για λίγο· και είδα ότι λυπήθηκε, και πορεύτηκε σκυθρωπός, και θεράπευσα τους δρόμους του». Τι συγκρίνεται με αυτήν τη φιλανθρωπία; Μόνο και μόνο επειδή σκυθρώπιασε, του συγχώρησε τα αμαρτήματα. Εμείς όμως ούτε καν αυτό δεν κάνουμε· γι' αυτόν τον λόγο προπάντων Τον παροργίζουμε. Διότι Εκείνος που γίνεται σπλαγχνικός με τόσο μικρά πράγματα, όταν δεν συναντήσει ούτε αυτά, δικαιολογημένα αγανακτεί, και απαιτεί από εμάς την έσχατη τιμωρία· διότι αυτό αποτελεί δείγμα υπερβολικής περιφρόνησης.

Διότι τέτοια είναι η φιλανθρωπία του Θεού· ποτέ δεν αποστρέφεται τη μετάνοια που γίνεται με ειλικρίνεια, αλλά, ακόμη και αν κάποιος φτάσει στο έσχατο όριο της κακίας και από εκεί επιλέξει πάλι να επιστρέψει στην οδό της αρετής, και τον δέχεται και τον αποδέχεται, και κάνει τα πάντα ώστε να τον επαναφέρει στην προηγούμενη κατάστασή του. Και ιδού το ακόμη πιο φιλάνθρωπο: διότι, ακόμη και αν κάποιος δεν επιδείξει την πλήρη μετάνοια, ούτε τη σύντομη και παροδική απορρίπτει, αλλά και σε αυτήν προσφέρει μεγάλη ανταμοιβή. Και αυτό είναι φανερό από όσα λέει κάπως έτσι ο προφήτης Ησαΐας για τον λαό των Ιουδαίων: «Εξαιτίας της αμαρτίας του για λίγο τον λύπησα και τον πάταξα και απέστρεψα το πρόσωπό μου από αυτόν, και εκείνος λυπήθηκε και πορεύτηκε σκυθρωπός, και τον θεράπευσα και τον παρηγόρησα.» Και θα μπορούσε να μας το μαρτυρήσει αυτό και εκείνος ο ασεβέστατος βασιλιάς, ο οποίος, αν και είχε παραδοθεί στα αμαρτήματα εξαιτίας της γυναίκας του, επειδή μόνο πένθησε και φόρεσε σάκο και καταδίκασε τα σφάλματά του, τόσο πολύ είλκυσε το έλεος του Θεού, ώστε τον απάλλαξε από όλα τα δεινά που επικρέμονταν εναντίον του. Διότι λέει (η Γραφή) ότι είπε ο Θεός στον Ηλία: «Είδες πώς κατανύχθηκε ο Αχαάβ ενώπιόν μου; Επειδή έκλαψε ενώπιόν μου, δεν θα επιφέρω τη συμφορά κατά τις ημέρες της ζωής του.»

«Ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο στους αιώνες.» «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο ήλεγξε ο Κύριος. Και τη νουθεσία του Παντοκράτορα μην την απορρίπτεις. Διότι αυτός προκαλεί τον πόνο, και πάλι αποκαθιστά· αυτός χτύπησε, και τα χέρια του θα θεραπεύσουν.» «Αδράξτε την παιδεία, μήπως οργιστεί ο Κύριος, και καταστραφείτε.» «Η παιδεία σου με ανόρθωσε μέχρι τέλους, και η παιδεία σου.» «Οργή υπάρχει στον θυμό του, και ζωή στο θέλημά του.» «Με ελέγχους για την ανομία παιδαγώγησες τον άνθρωπο.» «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε.» «Με παιδαγώγησε αυστηρά ο Κύριος, αλλά δεν με παρέδωσε στον θάνατο.» «Καλό ήταν για μένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου.» «Γιε μου, μην καταφρονείς την παιδεία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται.» «Αυτός που αποδέχεται την παιδεία, θα βρίσκεται σε αγαθά.» «Να με φοβάστε, και να δεχθείτε την παιδεία, και δεν πρόκειται να εξολοθρευτείτε από το πρόσωπο της γης.» «Όταν ξεσπάσει η οργή του θυμού μου, και πάλι θα θεραπεύσω.» «Η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου.» «Εξαιτίας της αμαρτίας για λίγο τον λύπησα, και τον πάταξα, και απέστρεψα το πρόσωπό μου από αυτόν· και εκείνος λυπήθηκε, και πορεύθηκε σκυθρωπός στους δρόμους της καρδιάς του. Τους δρόμους του είδα, και τον θεράπευσα, και τον παρηγόρησα, και του έδωσα αληθινή παρηγοριά.» «