Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 57:21

Διότι, επειδή περιέγραψε αναλυτικά τις ανταμοιβές εκείνων που πρόκειται να κληθούν, για τον λόγο αυτόν, και πολύ εύλογα, προαναγγέλλει ωφελίμως και τις τιμωρίες όσων απειθούν, και την ταραχή που υπάρχει μέσα τους, και τα απέραντα βασανιστήρια. Διότι δεν υπάρχει χαρά για αυτούς, λέει, είπε ο Κύριος ο Θεός. Και εφόσον ο Κύριος και Θεός των πάντων αφαίρεσε από αυτούς τη χαρά, ποιος τρόπος ευφροσύνης θα υπάρξει πλέον γι' αυτούς; Το ότι δε και κατά τον καιρό της κλήσεως εκείνων που προέρχονται από τον Ισραήλ, θα παραμείνουν κάποιοι στην απείθεια, προσκολλημένοι στον υιό της ανομίας, το διασαφηνίζει ο πάνσοφος Παύλος λέγοντας: «Επειδή δεν δέχτηκαν την επίγνωση της αλήθειας, για τον λόγο αυτό θα τους στείλει ο Θεός ενέργεια πλάνης». Είπε δε και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Εγώ ήλθα στο όνομα του Πατέρα μου, και δεν με δέχεστε· εάν άλλος έλθει στο δικό του όνομα», δηλαδή ο υιός της ανομίας, όπως είπα, «εκείνον θα τον δεχτείτε».

Επομένως, ο Ισραήλ θα κληθεί βέβαια κατά καιρούς σε επίγνωση του Χριστού, και θα πλουτίσει από τη χάρη δια της πίστεως σε Αυτόν. Κάποιοι όμως θα παραμείνουν ασεβείς και άδικοι. Και τότε, σαν να έχουν πέσει σε ασταθή τρικυμία, και έχοντας αποβάλει εντελώς τη χαρά, δεν θα μπορέσουν με κανέναν τρόπο να αναπαυθούν. Διότι θα συντριβούν, κρατούμενοι από μακρά και ατελεύτητη καταδίκη. «Αναβόησε με δύναμη, και μη λυπηθείς τη φωνή σου· ύψωσε τη φωνή σου σαν σάλπιγγα, και ανάγγειλε στον λαό μου τις αμαρτίες τους, και στον οίκο του Ιακώβ τις ανομίες τους». Αφού ολοκλήρωσε τους λόγους σχετικά με την κλήση εκείνων από τον Ισραήλ, προχωρά σε έναν άλλο τρόπο νουθεσίας, καλό και ωφέλιμο, ο οποίος αποτελεί πρόξενο κάθε ευταξίας και δημιουργό λαμπρών στεφάνων. Θεωρώ δε ότι πρέπει να αποκαλύψουμε εκ των προτέρων τον σκοπό της προφητείας στους αναγνώστες, ώστε να γνωρίζουν πού αποβλέπει τελικά το νόημα των λεγομένων. Επομένως, στους προηγούμενους λόγους, τους οποίους απηύθυνε ο Θεός για εκείνους από τον Ισραήλ, ήταν εμφανείς οι προαναγγελίες πολέμου και μιας αναπόφευκτης συμφοράς που επρόκειτο να επέλθει άμεσα. Διότι είπε: «Και δεν με θυμήθηκες, ούτε με έβαλες στη διάνοιά σου, ούτε στην καρδιά σου· και εγώ βλέποντάς σε, σε παραβλέπω, και εμένα δεν με φοβήθηκες· και εγώ θα αναγγείλω τη δικαιοσύνη μου, και τα κακά σου, τα οποία δεν θα σε ωφελήσουν. Όταν αναβοήσεις, ας σε ελευθερώσουν στη θλίψη σου».

Όσοι όμως δεν είναι τέτοιοι, λέγει, αλλά παρέμειναν 〈άδικοι〉 και 〈ασεβείς, θα κλυδωνιστούν και δεν θα μπορέσουν να αναπαυθούν〉. Έπειτα, επειδή δεν είναι εκ φύσεως δυνατόν όσοι έχουν αποξενωθεί από τον Θεό να μετέχουν στη χαρά, έχει προστεθεί ως συμπέρασμα για όλους το εξής: 〈δεν υπάρχει χαρά για τους ασεβείς, λέγει ο Κύριος〉. Κατά δε τον Σύμμαχο: 〈οι ασεβείς είναι σαν τη θάλασσα που αναβράζει· διότι δεν θα μπορέσουν να ησυχάσουν, και θα εκβραστούν δίπλα στα ύδατά της [ως] καταπάτημα και πηλός. Δεν υπάρχει ειρήνη, είπε ο Θεός μου, για τους ασεβείς〉. Εδώ πάλι πρέπει να παρατηρήσουμε πώς παρομοίασε το πλήθος των 〈ασεβών με θάλασσα που αναβράζει〉 και ‹〈με θάλασσα〉 που κυματίζει› και ταράσσεται. Γι' αυτό λέγει 〈σαν θάλασσα που αναβράζει· διότι δεν θα μπορέσουν να ησυχάσουν〉, αλλά λέγει επίσης ότι και τα 〈ύδατα〉 μιας τέτοιας 〈θάλασσας〉 μοιάζουν με 〈πάτημα πηλού〉. Και ο Ακύλας ομοίως έχει πει: 〈και οι ασεβείς είναι σαν θάλασσα που αναβράζει, επειδή δεν θα μπορέσουν να ησυχάσουν, και αναβράζει τα ύδατά της σαν πάτημα και πηλό〉, ώστε, αν ποτέ γίνεται λόγος για τη 〈θάλασσα〉 της Αιγύπτου ή για κάποια 〈ύδατα〉, πρέπει να θυμόμαστε τα προκείμενα, καθώς είναι χρήσιμα για την ερμηνεία εκείνων.

Αφού ο λόγος θεράπευσε όσους μέσα στο πλήθος του λαού ήταν «ταπεινοί και συντετριμμένοι στην καρδιά», μεταβαίνει και πάλι στην τάξη των «ασεβών» που βρίσκονται ανάμεσά τους, εναντίον των οποίων έχει εκφέρει την προαναφερθείσα απόφαση με την οποία είπε: «δεν υπάρχει χαρά για τους ασεβείς, είπε ο Θεός». Διότι έπρεπε να διδαχθούμε ποιοι ακριβώς ήταν αυτοί οι «ασεβείς» και ποιες ήταν οι αιτίες της απόφασης εναντίον τους. Αυτά ακριβώς λοιπόν προστάζει τον προφήτη να τα φέρει στο φως με κάθε παρρησία και με «δυνατή φωνή», χωρίς καθόλου να δειλιάσει από φόβο θανάτου ή κάποιας άλλης ανθρώπινης απειλής και να αποκρύψει το κήρυγμα του Θεού. Γι' αυτό τον προστάζει να «αναβοήσει» σαν τη «σάλπιγγα», που είναι το πιο μεγαλόφωνο από όλα τα μουσικά όργανα, ώστε να ακουστεί καλά από τους ίδιους που ελέγχονται, και να εξαγγείλει τα λόγια του Θεού. Επομένως, στους ευαγγελιστές του σωτήριου λόγου λεγόταν στα προηγούμενα: «Ανέβα σε υψηλό όρος, εσύ που ευαγγελίζεσαι την Ιερουσαλήμ· υψώστε τη φωνή σας, μη φοβάστε». Εδώ όμως, ο προφήτης δεν διατάζεται «να ανεβεί σε υψηλό όρος»· διότι δεν βρίσκονταν σε ύψος εκείνοι στους οποίους απηύθυνε αυτά τα λόγια. Προστάζεται μόνο να «φωνάξει δυνατά με ισχύ και να μη φεισθεί», σαν να μιλάει σε αυτιά κωφών, και «να υψώσει τη φωνή του σαν σάλπιγγα».

ΚΑΝΟΝΑΣ Δ' Σε εκείνους δε που είναι εντελώς απεγνωσμένοι και αμετανόητοι, και έχουν αποκτήσει αμετάβλητο δέρμα Αιθίοπα και κηλίδες λεοπάρδαλης, θα λεχθεί το παράδειγμα της άλλης συκιάς: «Ποτέ πια να μην υπάρξει καρπός από εσένα στον αιώνα. Γι' αυτό και αμέσως ξεράθηκε». Εκπληρώνεται λοιπόν σε αυτούς και το λεχθέν από τον Εκκλησιαστή: «Το διεστραμμένο δεν είναι δυνατόν να τακτοποιηθεί. Και το υστέρημα δεν θα μπορέσει να αριθμηθεί». Διότι, εάν δεν διορθωθεί πρώτα το διεστραμμένο, είναι αδύνατον αυτό να κοσμηθεί. Και εάν δεν αναπληρωθεί πρώτα το υστέρημα, είναι αδύνατον να αριθμηθεί. Επομένως, στο τέλος θα συμβεί σε αυτούς το λεχθέν από τον προφήτη Ησαΐα: «Διότι θα δουν», λέει, «τα πτώματα των ανθρώπων που έχουν παραβεί τις εντολές μου. Διότι το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει, και η φωτιά τους δεν θα σβήσει, και θα γίνουν θέαμα σε κάθε σάρκα», επειδή, όπως ακριβώς έχει προλεχθεί από αυτόν, οι άδικοι έτσι θα κλυδωνιστούν και δεν θα μπορέσουν να αναπαυθούν· δεν υπάρχει χαρά για τους ασεβείς, είπε ο Θεός.»

Ερμηνεία. Οι μεν προαναφερθέντες Κανόνες περί αρνησιχρίστων ειπώθηκαν για αυτούς που μετανοούν, ο δε παρών ορίζει για τους αρνησίχριστους που δεν μετανοούν, οι οποίοι όντας απελπισμένοι και έχοντας κακό φρόνημα, διατηρούν αμετάβλητη τη μαυρίλα της κακίας τους, όπως ο Αιθίοπας το μαύρο δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της. Σε αυτούς λοιπόν θα ειπωθεί η κατάρα, που είπε ο Κύριος στην άκαρπη συκιά: «Ποτέ πια να μη βγει από εσένα καρπός στον αιώνα», και αμέσως ξεράθηκε η συκιά. Και εκπληρώνεται σε αυτούς εκείνο που λέει ο Εκκλησιαστής, ότι το στρεβλό πράγμα δεν μπορεί να διορθωθεί, αν δηλαδή πρώτα δεν ισιώσει, και το ελλιπές πράγμα δεν μπορεί να υπολογιστεί ως τέλειο, χωρίς δηλαδή πρώτα να αναπληρωθεί. Επομένως, στο τέλος της ζωής θα συμβεί σε αυτούς εκείνο που λέει ο Ησαΐας, ότι θα δουν οι άνθρωποι τα οστά των ανθρώπων που παρέβηκαν τα λόγια μου και με αρνήθηκαν, και το σκουλήκι τους δεν θα πάψει να τους κατατρώει, και το πυρ που τους καίει δεν θα σβήσει. Θα εκπληρωθεί δε σε αυτούς και το άλλο ρητό, που πριν από αυτά τα λόγια είπε ο ίδιος Ησαΐας: Οι άδικοι θα κλυδωνιστούν και δεν θα βρουν ανάπαυση· διότι για τους ασεβείς δεν υπάρχει χαρά, λέει ο Θεός.