Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 57:3

Λένε, λοιπόν, ορισμένοι από τους πιο φιλόπονους μελετητές, ότι μετά τον σταυρό του Σωτήρα μας και την άνοδό Του στους ουρανούς, κάποιοι ψευδοποιμένες και ψευδοδιδάσκαλοι, σαν ανήμερα θηρία, ορμώντας στα ποίμνια του Σωτήρα προκάλεσαν όχι μικρή ταραχή, «μιλώντας από την καρδιά τους», όπως είναι γραμμένο, «και όχι από το στόμα του Κυρίου», ή μάλλον όχι μιλώντας μόνο από τη δική τους καρδιά, αλλά από τις διδασκαλίες του δικού τους πατέρα, δηλαδή του διαβόλου. Διότι, αν κανείς δεν μπορεί να πει «Ανάθεμα τον Ιησού» παρά μόνο μέσω του Βεελζεβούλ, πώς να μην αποδειχθεί αληθινός ο λόγος μας γι' αυτούς; Ποια είναι, λοιπόν, αυτά που ξεστόμιζαν εναντίον της ίδιας τους της κεφαλής; Ότι ο Μονογενής Λόγος του Θεού, το αιώνιο φως, μέσα στο οποίο όλοι ζούμε και κινούμαστε, τότε για πρώτη φορά κλήθηκε στην ύπαρξη -όπως ισχυρίζονταν με αμάθεια και ασέβεια-, όταν γεννήθηκε ως άνθρωπος από την αγία Παρθένο, και, λαμβάνοντας αυτή την κοινή ανθρώπινη μορφή, «εμφανίστηκε επί της γης», όπως είναι γραμμένο, «και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους». Σε αυτούς, λοιπόν, που έχουν τέτοια φρονήματα και τόλμησαν να συκοφαντήσουν την άρρητη και προαιώνια γέννηση του Υιού, απευθύνεται επιτιμητικά ο προφητικός λόγος λέγοντας τα εξής: «Εσείς, όμως, ελάτε εδώ, γιοι άνομοι, σπέρμα μοιχών και πόρνης· εναντίον ποιου χλευάσατε, και εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας, και εναντίον ποιου ελευθερώσατε τη γλώσσα σας;»

Φλυαρούν αχαλίνωτα, λοιπόν, οι πιο ανόσιοι από όλους τους ανθρώπους, και διασύρουν τη δόξα του Σωτήρα από υπερβολική έλλειψη αγάπης προς τον Θεό. Αυτούς δικαίως επιπλήττει ο μακάριος προφήτης Ησαΐας λέγοντας: «Εσείς όμως πλησιάστε εδώ, γιοι άνομοι, σπέρμα μοιχών και πόρνης. Σε ποιον εντρυφήσατε; Και εναντίον ποιου ελευθερώσατε τη γλώσσα σας, και εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας; Δεν είστε εσείς τέκνα της απώλειας, σπέρμα άνομο;». Διότι δεν εξαπέλυσαν την κατακραυγή τους εναντίον κάποιου τυχαίου, ούτε, αφήνοντας ελεύθερη την αχαλίνωτη γλώσσα τους, μηχανεύονταν απλώς κάθε είδους συκοφαντία, αλλά στράφηκαν εναντίον του ίδιου του Δεσπότη και εκείνου που κυβερνά τα πάντα μαζί με τον Πατέρα. Γι' αυτό τον λόγο, δίκαια ονομάστηκαν και έγιναν αληθινά τέκνα απώλειας και άνομο σπέρμα. <Ο Πιλάτος, λοιπόν, όταν άκουσε αυτόν τον λόγο, έφερε έξω τον Ιησού, και κάθισε στο βήμα, στον τόπο που λέγεται Λιθόστρωτο, και στα εβραϊκά Γαββαθά. Ήταν δε η παρασκευή του Πάσχα, η ώρα ήταν περίπου έκτη, και λέει στους Ιουδαίους: Ίδε ο βασιλιάς σας.> Λέγοντας αυτά ο Ευαγγελιστής, αποδίδει το έγκλημα της μιαιφονίας κατά του Χριστού εξ ολοκλήρου στα κεφάλια των Ιουδαίων.

Είναι δε αληθές αυτό που λένε. Και πράγματι ο ίδιος ο μακάριος Ησαΐας, επιτιμώντας τη θρασύτητα των λόγων των Ιουδαίων την οποία επέδειξαν κατά του Χριστού: «Εσείς δε», λέει, «πλησιάστε εδώ, γιοι άνομοι· σπέρμα μοιχών και πόρνης, σε ποιον εντρυφήσατε, και εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας, και εναντίον ποιου ελευθερώσατε τη γλώσσα σας; Δεν είστε εσείς τέκνα απωλείας, σπέρμα άνομο;» Αλλά και ο μακάριος Δαβίδ λέει κάπου γι' αυτούς: «Ας σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν, και τη ράχη τους κάμψε την διαπαντός». Και πάρα πολλοί τέτοιοι λόγοι έχουν λεχθεί προς τον σκοπό αυτό από τους αγίους προφήτες κατά της συναγωγής των Ιουδαίων, εξαιτίας της ασέβειάς τους προς τον Χριστό. «Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα, και νιώσαμε ωδίνες, και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας, το οποίο κυοφορήσαμε πάνω στη γη.» Αυτοί που λένε ότι από αγάπη προς τον Θεό έγιναν [έτσι] για τον αγαπητό του Πατρός, δηλαδή προφανώς τον Υιό, σαν γυναίκα που κοιλοπονάει, παραμένοντας συνετά σε αυτό το σχήμα λόγου, λένε ότι και κοιλοπόνεσαν και συνέλαβαν στη γαστέρα και γέννησαν πάνω στη γη το πνεύμα της σωτηρίας. Θα ταίριαζε δε, όπως είπα, ένας τέτοιος λόγος στους προφήτες και στους αγίους αποστόλους και στους ευαγγελιστές, οι οποίοι, πλουτίζοντας από τη χορηγία της άνωθεν μυσταγωγίας και δεχόμενοι κατά κάποιον τρόπο νοητούς σπόρους, γέννησαν για τους ανθρώπους πάνω στη γη πνεύμα σωτηρίας, δηλαδή την εν πνεύματι διδασκαλία, η οποία είναι και πρόξενος της αιώνιας ζωής.

Διότι δεν έχει αφαιρεθεί από το μέσον ο Χριστός, ούτε βέβαια εκείνοι που πρεσβεύουν τα δικά του, όντας και οι ίδιοι δίκαιοι, καθώς δικαιώνονται από αυτόν· έγιναν όμως σαν να έχουν εξαλειφθεί από το μέσον, αναφέρομαι βέβαια στο εγχείρημα των δολοφόνων τους. Και ότι η κατηγορία βαρύνει όλους ανεξαιρέτως τους δολοφόνους, και ότι δεν υπήρχε κανείς ανάμεσα στους Ιουδαίους που να μείνει εκτός της ευθύνης, το υποδήλωσε λέγοντας: «Θα είναι εν ειρήνη η ταφή του». Και ως ταφή ονομάζει τον θάνατο, ενώ προσθέτοντας το «εν ειρήνη», υποδήλωσε ότι δεν υπήρχε απολύτως κανείς στις τάξεις των Ιουδαίων που να αντιστέκεται στις ανόσιες βουλές τους, δηλαδή να αντιτίθεται και να επιτιμά εκείνους που ήθελαν να πράττουν ανόσια έργα· διότι όλοι με μία βουλή και γνώμη τόλμησαν να στραφούν κατά του Χριστού, και έχοντας ειρήνη μεταξύ τους τον σκότωσαν. <Εσείς όμως πλησιάστε εδώ, υιοί άνομοι, σπέρμα μοιχών και πόρνης. Σε ποιον εντρυφήσατε; Και εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας; Και εναντίον ποιου αφήσατε ελεύθερη τη γλώσσα σας; Δεν είστε εσείς τέκνα απωλείας, σπέρμα άνομο;> Από υπερβολική φιλοθεΐα ο θεσπέσιος προφήτης επιτίθεται στην αθυροστομία των Ιουδαίων, και πονάει βαθύτατα για τις ανόσιες φωνές τους, τις οποίες εκστόμισαν κατά του Χριστού. Διότι εξακολουθούσαν μέχρι τέλους σαν να αφήνουν ελεύθερη εναντίον του τη γλώσσα τους, και με ανοιχτά όλα τα πανιά επιτίθεντο στην ενυπάρχουσα σε αυτόν ανεξικακία. Διότι ποιο από τα άτοπα δεν θα αποδειχθεί ότι είπαν εναντίον του;

Αν και βέβαια γνώριζαν ότι αυτός είναι ο κληρονόμος, είπαν μέσα τους: «Ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κρατήσουμε εμείς την κληρονομιά του». Αλλά διαψεύστηκαν στις ελπίδες τους. Διότι, βέβαια, τον σκότωσαν, όμως δεν παρέμεινε δέσμιος του θανάτου. Επειδή αναστήθηκε, και έδωσε τον αμπελώνα σε άλλους γεωργούς, αφού εξολόθρευσε με τον χειρότερο τρόπο τους κακούς, τους αχάριστους και κυριοκτόνους. Ώ λοιπόν, γιοι άνομοι, λέει, ώ σπέρμα μοιχών και πόρνης. Και μοιχούς μεν σε αυτά αποκαλεί τους Γραμματείς και τους νομοδιδασκάλους που είχαν λάβει το αξίωμα να καθοδηγούν, οι οποίοι σχεδόν διέπρατταν μοιχεία με τη Συναγωγή, παρόλο που της δίδασκαν τα του θείου νόμου.

Σταματήστε, λέει, να εξαπολύετε τόσο ασελγή και αχαλίνωτη γλώσσα εναντίον του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού. Είναι δε συνήθεια των αγίων να αγανακτούν εντόνως για τα αμαρτήματα που διαπράττουν κάποιοι εναντίον του Σωτήρα των όλων, του Χριστού. Και ο μεν μακάριος προφήτης Δαβίδ τους επιτιμά με μεγαλύτερη πραότητα, λέγοντας: «Πείτε», και τα εξής. Ο δε προφήτης Ησαΐας επιτίθεται πιο θερμά σε αυτούς που υβρίζουν, λέγοντας: «Υιοί άνομοι, σπέρμα μοιχών και πόρνης». Και λίγο μετά: «Δεν είστε εσείς τέκνα απωλείας;» Επομένως, επειδή τους έβλεπε να απειθούν, εγκαταλείποντας τον διάλογο μαζί τους, απευθύνεται στον συκοφαντούμενο Χριστό, λέγοντας: Μεγάλη είναι η δύναμή Σου, αν και οι εχθροί Σου Σε διέψευσαν. Έκλεισαν εκούσια τα μάτια τους στο θείο φως Σου που φανερώθηκε στον κόσμο, και ούτε καν η υπερβολή των θαυμάτων δεν τους παρακίνησε ώστε να πεισθούν. Διότι, ενώ ο Κύριός μας με το πλήθος της δύναμής Του πραγματοποίησε τη δική Του εκ νεκρών ανάσταση κατά την ανθρώπινη φύση, οι εχθροί Του οι Εβραίοι Τον διέψευσαν, δηλαδή συκοφάντησαν την ανάσταση. Ως εχθρούς δε και ψεύστες υποδηλώνει τους διδασκάλους των Ιουδαίων, οι οποίοι διέψευσαν την ανάσταση και έδωσαν αργύρια στους στρατιώτες. <Όλη η γη ας Σε προσκυνήσει και ας Σου ψάλει.> (A f. 330. Κυρίλλου, Αθανασίου και του Νύσσης.) Αν και οι Ιουδαίοι, λέει, θα Σε αρνηθούν, εντούτοις αντί για εκείνους θα Σου υποκλιθεί και θα Σε προσκυνήσει όλη η γη, δηλαδή τα έθνη που κατοικούν τη γη.

Διότι ο μεν νόμος έσωζε έναν μόνο οίκο, αυτόν του Ισραήλ. Ο Χριστός όμως δεν έπραξε έτσι, αλλά εξαγόρασε για τον Θεό και Πατέρα, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, ολόκληρο τον κόσμο μέσω της πίστεως σε Αυτόν και με το ίδιο Του το αίμα. Γι' αυτό λοιπόν λέει: «Δεν φοβηθήκατε να καταλαλήσετε εναντίον του θεράποντά μου Μωυσή;» Διότι τέτοιο είναι εκείνο που από παλιά ελέχθη μέσω του προφήτη προς τους ανόσιους Φαρισαίους εξαιτίας των φλυαριών και της αθυροστομίας τους κατά του Χριστού: «Εσείς όμως πλησιάστε εδώ, γιοι άνομοι, σπέρμα μοιχών και πόρνης. Με ποιον εμπαίξατε; Και εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας; Και εναντίον ποιου ελευθερώσατε τη γλώσσα σας;» Διότι πράγματι, οι Φαρισαίοι, έχοντας αφήσει χαλαρά τα χαλινάρια στη θεομάχο τους γλώσσα, διέδιδαν κατά κάποιον τρόπο ταχύτατα τη δυσφήμιση κατά του Χριστού, και, φουσκωμένοι από υπέρμετρη αλαζονεία, ξεστομίζουν λόγια αυθάδειας. Γι' αυτά πονώντας βαθύτατα και ο Μελωδός, λέει: «Είπα στους παράνομους: Μην παρανομείτε, και στους αμαρτωλούς: Μην υψώνετε κέρας, μην υψώνετε ψηλά το κέρας σας, και μη μιλάτε με αδικία κατά του Θεού.»

«δεν είναι εδώ· ελάτε να δείτε τον τόπο του». Εσείς όμως, που τολμήσατε να πράξετε παρόμοια με εκείνα που καταγγέλθηκαν παλαιότερα από τους προφήτες του Θεού, οι αληθινά τυφλωμένοι και σκύλοι βουβοί και αναιδείς, «πλησιάστε εδώ» (ή «ζυγώστε εδώ» σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές), υιοί άνομοι και σπέρμα μοιχών και πόρνης· διότι δεν σας αξίζει να ονομάζεστε τέκνα του Αβραάμ και της Σάρρας· «γιατί αν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». Ο θείος λόγος, εξάλλου, συνηθίζει να ονομάζει «μοιχοὺς» εκείνους που παλαιότερα ειδωλολατρούσαν, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «και μοίχευσαν με το ξύλο και με την πέτρα», ενώ «πόρνη» ονομάζει την Ιερουσαλήμ, όπως το φανέρωσε πρωτύτερα ο παρών προφήτης λέγοντας: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών;»· γι' αυτό, σύμφωνα με τη μετάφραση του Συμμάχου, ονομάστηκαν «σπέρμα μοιχών και γυναίκας που πόρνευσε», έτσι ώστε, ακόμα κι αν τα τέκνα των Ιουδαίων δεν ειδωλολατρούν επί του παρόντος, αποτελούν ωστόσο σπέρμα μοιχών και πόρνης. Γι' αυτό τους λέει ο λόγος: σπέρμα μοιχών και πόρνης, πλησιάστε εδώ, και αφού έρθετε κοντά πείτε μου· ποιον εμπαίξατε; ή κατά τον Σύμμαχο: ποιον καταχλευάσατε και εναντίον ποιου ανοίξατε διάπλατα το στόμα, και βγάλατε έξω τη γλώσσα; Διότι κατηγορεί προπάντων τη γλώσσα και το στόμα τους εξαιτίας των κραυγών τους εναντίον του Σωτήρα και των βλασφημιών που μέχρι και σήμερα εκστομίζουν εναντίον του. Γι' αυτό λέει: εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας και εναντίον ποιου αφήσατε ελεύθερη τη γλώσσα σας;

Και θα πει: Ανοίξτε δρόμο, ετοιμάστε οδό, αφαιρέστε τα προσκόμματα από τον δρόμο του λαού μου. Διότι αυτός που έχει προκόψει ενώπιον του Θεού δεν θα μεριμνήσει μόνο για τη δική του σωτηρία, αλλά θα καταστήσει τον εαυτό του χρήσιμο και στον λαό του Θεού, προτρέποντας να εξομαλύνουν γι' αυτόν την οδό της θεοσεβείας και να αφαιρούν τα φαινομενικά προσκόμματα των θείων αναγνωσμάτων μέσω της σαφέστερης ερμηνείας τους. Ο λόγος, αφού στην προηγούμενη προφητεία απευθύνθηκε προς τους άρχοντες του ιουδαϊκού έθνους, τους οποίους ονόμαζε «άλαλα σκυλιά» και «τυφλούς σκοπούς», και «άνομους υιούς και σπέρμα μοιχών και πόρνης», και αφού διακήρυξε τα κατάλληλα για τον λαό που βρισκόταν υπό την εξουσία τους, μέσω των προκειμένων λόγων προσφέρει τώρα παρηγοριά και παραμυθία σε όσους ανάμεσά τους είναι ευλαβείς, κατέχουν τον φόβο του Θεού και μετανοούν για όσα αμάρτησαν, τους οποίους το παρόν χωρίο ονομάζει «συντετριμμένους στην καρδιά και ολιγόψυχους».

Ψ. ΚΘ΄. Δείτε πώς απομακρύνεται ο δίκαιος και κανείς δεν το παίρνει κατά καρδιά, και άνδρες δίκαιοι απομακρύνονται, και κανείς δεν το κατανοεί· διότι εξαιτίας της αδικίας έχει απομακρυνθεί ο δίκαιος, θα γίνει εν ειρήνη η ταφή του, έχει απομακρυνθεί από το μέσο. Εσείς όμως πλησιάστε εδώ, γιοι άνομοι, σπέρμα μοιχών και πόρνης· σε ποιον εντρυφήσατε; Και εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας; Και εναντίον ποιου αφήσατε ελεύθερη τη γλώσσα σας; Δεν είστε εσείς τέκνα της απώλειας, σπέρμα άνομο; Ο Χριστός του Θεού είναι ο μόνος που, κατ' αλήθειαν, έχει αναδειχθεί τέτοιος σε σύγκριση με όλους όσους έχουν ποτέ ονομαστεί δίκαιοι· γι' αυτό και κυρίως μόνος αυτός θα μπορούσε να ονομαστεί δίκαιος, ώστε η προφητεία να αναφέρεται σε αυτόν λέγοντας: «δείτε πώς απομακρύνεται ο δίκαιος». Το από ποιον δε απομακρύνεται, το προσθέτει με το: «διότι εξαιτίας της αδικίας έχει απομακρυνθεί ο δίκαιος». Το ποιος είναι δε αυτός που τον απομακρύνει, μπορούμε να το ακούσουμε από τον ίδιο που λέει: «κανείς δεν παίρνει την ψυχή μου από εμένα· έχω την εξουσία να την παραδώσω, και πάλι έχω την εξουσία να τη λάβω». Έπειτα λέει: «εν ειρήνη η ταφή του»· όπου πρέπει να σημειωθεί ότι η προφητική Γραφή δεν υποδηλώνει μόνο τα σχετικά με τον θάνατο, αλλά και τα σχετικά με την ταφή του, γι' αυτό και ο ιερός απόστολος, γράφοντας προς τους Κορινθίους, λέει: «Διότι σας παρέδωσα πρώτα απ' όλα εκείνο που και εγώ παρέλαβα, ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι ετάφη».

Και ποιες γραφές; Εκείνες που αναφέρουν ότι «εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο, και εν ειρήνη έγινε η ταφή του»; Όμως δεν αφαιρέθηκε από το μέσο της αδικίας μόνο ο δίκαιος που προαναφέραμε, αλλά, λέει, και δίκαιοι άνδρες αφαιρούνται, οι οποίοι θα μπορούσαν να είναι οι ιεροί απόστολοι του Χριστού και οι θαυμαστοί του μάρτυρες, που και οι ίδιοι ονομάζονται δίκαιοι λόγω της μετοχής τους στη δική του δικαιοσύνη. Και ενώ επιτελούνταν αυτά, κανείς, λέει, δεν έβλεπε και κανείς δεν κατανοούσε, προφανώς από εκείνους των οποίων η καρδιά είχε παχυνθεί και είχαν κλείσει τα μάτια τους για να μη βλέπουν· προς αυτούς λέγονται και τα επόμενα της προφητείας, που ξεκινούν από το: «Εσείς όμως πλησιάστε εδώ, άνομοι γιοι, σπέρμα μοιχών και πόρνης».