Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 58:7

Όταν νηστεύετε, να φροντίζετε για την αγαθοεργία. Διότι, εκείνου που νηστεύει και δεν προσφέρει άρτο στον φτωχό, η νηστεία του θα είναι μάταιη. Πολλοί, λοιπόν, είναι αυτοί που νηστεύουν με σάκο και στάχτη, και με πολλά δάκρυα, αλλά στον πεινασμένο δεν δίνουν ούτε έναν οβολό, καθιστώντας τη νηστεία τους χωρίς μισθό, την οποία ο Θεός δεν αποδέχεται. Άκουσε, λοιπόν, τι λέει μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Ούτε αν λυγίσεις τον λαιμό σου σαν κρίκο, και στρώσεις κάτω σου σάκο και στάχτη, ούτε έτσι θα ονομαστεί αυτό νηστεία. Αλλά λύνε κάθε δεσμό αδικίας και δίνε από την ψυχή σου άρτο στον πεινασμένο. Να αφήνεις ελεύθερους τους καταπιεσμένους· να διαλύεις τους ασφυκτικούς δεσμούς των εκβιαστικών συναλλαγών· να μοιράζεις τον άρτο σου στον πεινασμένο, και να βάζεις στο σπίτι σου φτωχούς και άστεγους». Αυτή τη νηστεία αγαπά ο Θεός. Διότι τα τρίχινα ενδύματα και η στάχτη σε τίποτα δεν θα σε ωφελήσουν όταν νηστεύεις. Χόρτασε τον φτωχό, για να σε ευλογήσει, και θα το βρεις αυτό μπροστά σου κατά την έξοδο της ψυχής σου. Εάν βλέποντας τα δάκρυα του φτωχού δεν τον σπλαχνίζεσαι, ο Θεός πώς θα σπλαχνιστεί εσένα; Καθαρή νηστεία είναι, όταν, ενώ εσύ νηστεύεις, ο φτωχός χορταίνει από τα δικά σου αγαθά. Πολλή ευεργεσία απολαμβάνουμε από τη νηστεία: νου ατάραχο, γαλήνη λογισμών, καρδιά πράα, κεφάλι χωρίς πόνους, πόδια σταθερά.

Ζ΄. Αυτά είναι τα φρονήματά μας, και προς όλους με αυτόν τον τρόπο διαλεγόμαστε για αυτά τα ζητήματα. Τις δε σχετικές περί αυτών μαρτυρίες, προς το παρόν, λόγω της βιασύνης του κομιστή της επιστολής, αν και είναι πρόχειρες σε εμάς, τις παραλείψαμε. Ο δε Θεός της ειρήνης, που είναι η ειρήνη μας, αυτός που έκανε τα δύο ένα και γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, καταργώντας την έχθρα στον σταυρό του· αυτός που μας συμφιλίωσε με τον δικό του Πατέρα· θα χαρίσει την ειρήνη του, που ξεπερνά κάθε νου, στην αγία του Εκκλησία, και θα απομακρύνει τα σκάνδαλα, και θα μας αξιώσει να νηστεύουμε νηστεία δεκτή, την οποία αυτός εξέλεξε, να λύνουμε τους δεσμούς των βίαιων συναλλαγών, και να μοιράζουμε τον άρτο σε όσους πεινούν, τόσο τον άρτο του σώματος όσο και της ψυχής εξίσου, εννοώντας τον σωτήριο λόγο, και θα μας κάνει να νηστεύουμε, να τρώμε και να εορτάζουμε πνευματικά, πράττοντας, φρονώντας και λέγοντας τα πάντα προς δόξαν του· ώστε να μη βλασφημείται εξαιτίας μας το όνομά του ανάμεσα στα έθνη, αλλά μάλλον να δοξάζεται· διότι σε αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Για να γίνει λοιπόν και αυτό φανερό σε σας, ειπώθηκαν εκ προσώπου του Πατρός μέσω του Ησαΐα, του προαναφερθέντος προφήτη, αυτοί οι λόγοι: «Το βόδι γνώρισε τον κτήτορά του και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του. Ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε, και ο λαός μου δεν κατανόησε. Αλίμονο στο αμαρτωλό έθνος, τον λαό που είναι πλήρης αμαρτιών, το πονηρό σπέρμα, τους άνομους υιούς, που εγκαταλείψατε τον Κύριο». Και πάλι αλλού, όταν λέει ο ίδιος προφήτης παρομοίως ως εκ του Πατρός: «Ποιον οίκο θα μου οικοδομήσετε; λέγει ο Κύριος. Ο ουρανός είναι θρόνος μου και η γη υποπόδιο των ποδιών μου». Και πάλι αλλού: «Τις νουμηνίες σας και τα σάββατα τα μισεί η ψυχή μου. Και μεγάλη ημέρα νηστείας και αργία δεν ανέχομαι. Ούτε, αν έρθετε να εμφανιστείτε ενώπιόν μου, θα σας εισακούσω. Τα χέρια σας είναι πλήρη αίματος. Και αν φέρετε σεμίδαλι, ως θυμίαμα, μου είναι βδέλυγμα. Λίπος αμνών και αίμα ταύρων δεν επιθυμώ. Διότι, ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας; Αλλά να διαλύεις κάθε δεσμό αδικίας· να διασπάς τις θηλιές των βίαιων συναλλαγών· τον άστεγο και τον γυμνό να σκεπάζεις· να μοιράζεις τον άρτο σου σε όποιον πεινά». Μπορείτε, συνεπώς, να κατανοήσετε ποια είναι τα διδασκόμενα μέσω των προφητών, ως προερχόμενα από τον Θεό.

Μοίραζε τον άρτο σου σε αυτόν που πεινά και βάλε στο σπίτι σου φτωχούς άστεγους· εάν δεις κάποιον γυμνό, ντύσε τον, και δεν θα αδιαφορήσεις για τους οικείους του σπέρματός σου. Τότε θα ξεσπάσει πρώιμο το φως σου, και τα ενδύματά σου γρήγορα θα ανατείλουν, και η δικαιοσύνη σου θα προπορεύεται μπροστά σου, και η δόξα του Θεού θα σε περισκεπάσει. Τότε θα φωνάξεις, και ο Θεός θα σε εισακούσει· ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, Εκείνος θα πει: Ιδού, είμαι παρών. Εάν όμως αφαιρέσεις από πάνω σου τα δεσμά, την απειλητική χειρονομία και τα λόγια του γογγυσμού, και δίνεις με όλη σου την ψυχή τον άρτο σου σε αυτόν που πεινά, και χορτάσεις την ταπεινωμένη ψυχή, τότε το φως σου θα ανατείλει μέσα στο σκοτάδι, και το σκοτάδι σου θα γίνει σαν το μεσημέρι. Και ο Θεός σου θα είναι μαζί σου παντοτινά, και θα χορτάσεις σύμφωνα με τις επιθυμίες της ψυχής σου, και τα οστά σου θα αποκτήσουν πάχος, και θα είσαι σαν κήπος πλούσια ποτισμένος και σαν πηγή νερού ή σαν γη στην οποία δεν έλειψε το νερό. Περιτμηθείτε λοιπόν ως προς την ακροβυστία της καρδιάς σας, όπως αξιώνουν οι λόγοι του Θεού μέσα από όλα αυτά τα λόγια.

Ας μην φθονούμε ο ένας τον άλλον, ούτε, όταν δεχόμαστε φθόνο, ας εξαγριωνόμαστε· αλλά μάλλον ας συμπονούμε ο ένας τον άλλον, και μέσω της ταπεινοφροσύνης ας θεραπεύουμε ο ένας τον άλλον. Ας μην κακολογούμε ο ένας τον άλλον, ούτε να χλευάζουμε αλλήλους, «διότι είμαστε μέλη ο ένας του άλλου». Ας αποβάλουμε από πάνω μας την αμέλεια και τη ραθυμία· και ας σταθούμε γενναία, αγωνιζόμενοι κατά των πνευμάτων της πονηρίας· και «έχουμε παράκλητο προς τον Πατέρα, τον Ιησού Χριστό τον δίκαιο· και αυτός είναι εξιλασμός για τις αμαρτίες μας»· και ας τον παρακαλέσουμε με καθαρή καρδιά, από όλη την ψυχή μας, και θα μας συγχωρήσει τις αμαρτίες μας. Διότι «κοντά είναι ο Κύριος σε όλους όσους τον επικαλούνται με αλήθεια». Γι' αυτό λέει: «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τα τάματά σου. Και επικαλέσου με στην ημέρα της θλίψης σου· και θα σε ελευθερώσω, και θα με δοξάσεις». Και ο Ησαΐας πάλι αναφέρει: «Λύσε κάθε δεσμό αδικίας, διάλυσε τις θηλιές των βίαιων συναλλαγών, άφησε ελεύθερους τους καταπιεσμένους και διάρρηξε κάθε άδικο συμβόλαιο. Μοίρασε το ψωμί σου σε αυτόν που πεινά, και φτωχούς άστεγους βάλε μέσα στο σπίτι σου. Εάν δεις γυμνό, ντύσε τον· και δεν θα παραβλέψεις τους συγγενείς του δικού σου γένους. Τότε θα ανατείλει σαν την αυγή το φως σου, και η θεραπεία σου γρήγορα θα ξεπροβάλει. Και θα προπορεύεται μπροστά σου η δικαιοσύνη σου· και η δόξα του Κυρίου θα σε περισκεπάσει». Και τι ακολουθεί μετά από αυτά; «

Έλεγε εκεί: «Δεν εξέλεξα εγώ τέτοιου είδους νηστεία»· λέει και εδώ: «Δεν εξέλεξα εγώ τέτοιου είδους ανδρεία». Έλεγε εκεί: αλλά «λύνε κάθε δεσμό αδικίας, διάλυε τους στραγγαλισμούς των βίαιων συναλλαγών, απόλυε ελεύθερους τους καταπιεσμένους και ξέσκιζε κάθε άδικο συμβόλαιο»· λέει και εδώ: αλλά «λύνε κάθε δεσμό κακοήθειας, διάλυε τις μαγγανείες των δαιμονικών θελημάτων, στέλνε τις σκέψεις ψηλά προς τον Θεό και μελέτα κάθε θεόπνευστο σύγγραμμα». Έλεγε εκεί: «μοίραζε με προθυμία τον άρτο σου σε αυτόν που πεινά και φέρε στο σπίτι σου φτωχούς και άστεγους· εάν δεις κάποιον γυμνό, ντύσε τον, και δεν θα παραβλέψεις τους συγγενείς σου»· λέει και εδώ: «ανάθεσε προς τον Θεό όλη την ελπίδα σου και δίωχνε τους άτοπους λογισμούς από την καρδιά σου· εάν είσαι φτωχός στην αρετή, ξύπνα και σπεύσε να μην απομακρυνθείς από τους οικείους του Θεού σου». Έλεγε εκεί: «τότε θα ανατείλει γρήγορα το φως σου και οι θεραπείες σου ταχέως θα φανούν, θα προπορεύεται μπροστά σου η δικαιοσύνη σου και η δόξα του Θεού θα σε περισκεπάσει· τότε θα φωνάξεις και ο Θεός θα σε εισακούσει, και ενώ ακόμη θα μιλάς, θα πει: ιδού, είμαι παρών»· λέει και εδώ: «τότε η ανδρεία σου θα ευαρεστήσει τον Θεό και τα τρόπαιά σου θα είναι αξιοζήλευτα ως θεϊκά, τότε θα φωνάξεις και ο Θεός θα σε εισακούσει» και τα εξής «και θα είναι ο Θεός μαζί σου παντοτινά».

Διότι, εάν κάποιος απέχει από την πόση του δυνατού κρασιού και δεν τρώει καθόλου όλη την ημέρα, αλλά βράζει από θυμό εναντίον του πλησίον, παρόμοια με τη φουρτουνιασμένη θάλασσα, και χτυπά με τις γροθιές του τον ταπεινό, ή αντί να φάει άρτο προτιμά να καταβροχθίζει τον υποταγμένο λαό και δεν λύνει τα δεσμά των άδικων συναλλαγών, τότε ασκεί τη νηστεία χωρίς κανένα όφελος. Διότι αληθινός νηστευτής είναι αυτός που κυριαρχεί στον θυμό του, που δεν κάνει κακό στον πλησίον και δεν ανέχεται κατηγορία εναντίον των οικείων του. Επιπλέον, είναι αυτός που μοιράζει τον άρτο του στους πεινασμένους, που βάζει στο σπίτι του τους αστέγους και ντύνει τους γυμνούς, που πλένει τα χέρια του μαζί με τους αθώους, λούζει το πρόσωπό του με δάκρυα και αλείφει το κεφάλι του σαν με λάδι με την πράξη των καλών έργων, και προκόβει με αυτόν τον τρόπο μέσω μιας άριστης προόδου προς τη μίμηση του Δημιουργού, ο Οποίος ανατέλλει τον ήλιο για όλους και ποτίζει με τις άνωθεν βροχές όλη την έκταση που διατρέχει ο ήλιος με το άρμα του, χωρίς να αφήνει τα τέλματα αφώτιστα ούτε την άνυδρη γη χωρίς βροχή.

Αυτήν λοιπόν που επειδή τη χάσαμε εκδιωχθήκαμε από την Εδέμ, ας την υιοθετήσουμε ξανά, επιστρέφοντας με αξιέπαινη και θεάρεστη επάνοδο, για να ανακτήσουμε πάλι τον Παράδεισο. Και ας περιφρονήσουμε τη γαστρίμαργη ζωή ως ξένη και παράταιρη προς εκείνη την αρχέγονη διαγωγή, όπως επίσης και την υπέρμετρη και απρεπή οινοποσία, αν για κάποιους είναι δυσχερής η παντελής αποχή. Ως αρνιά και βόδια με καθαρή συνείδηση, εργατικοί και κοπιαστικοί στο έργο της αρετής, συνεστιωθείτε μαζί μου, τον λέοντα βασιλιά, με πρέπουσες στον άνθρωπο τροφές. Οφείλει δε αυτός που νηστεύει να μην είναι βίαιος, ούτε εριστικός, ούτε να σφετερίζεται τα ξένα, ούτε τρώγοντας τον άρτο του να καταβροχθίζει τον υποταγμένο λαό, ούτε να στέκεται με τα πόδια στον ναό του Κυρίου και να ψάλλει τα εξιλαστήρια λόγια, ενώ τον νου του να τον έχει αλλού, να πετάει μακριά και να κάθεται σε απρεπή πράγματα, όπως οι μύγες στις πληγές και τα λασπόβια έντομα στις κοπριές. Αντίθετα, πρέπει να κόβει τον άρτο του για εκείνους που πεινούν, να δίνει ενδύματα σε όσους δεν έχουν, να λύνει τις θηλιές των εκβιαστικών συναλλαγών, και να πράττει ομοίως τα πάντα με θεοφιλία, όλα όσα ακριβώς θέλουμε να κάνουν και σε εμάς τους ίδιους οι άλλοι.

Και η φήμη τους για την αρετή και το χρηστό τους ήθος ενώπιον του Κυρίου ήταν μεγάλη. Διότι σε εκείνους η δόξα, ο πλούτος και η εύνοια της τύχης φάνταζαν ότι είχαν κάποια αξία, όχι για να υπερηφανεύονται απέναντι στους κατωτέρους και την πιο αδύναμη μερίδα των ανθρώπων, αλλά για να απλώνουν το χέρι σε όσους δυστυχούσαν και με όσες δυνάμεις διέθεταν να ανακουφίζουν και να παρηγορούν τις δυσκολίες τους, να μοιράζουν τον άρτο τους στους πεινασμένους και να ελεούν τους φτωχούς κατά τον Ψαλμωδό, καθιστώντας με αυτόν τον τρόπο τον Θεό των όλων οφειλέτη τους. Έτσι, λοιπόν, σε όποιον διέθετε τέτοια αρετή και χρηστά ήθη, επακόλουθο ήταν εξάπαντος να τυγχάνει της πλήρους ευμένειας του Θεού, να απολαμβάνει στον μέγιστο βαθμό όλα τα άριστα αγαθά του βίου και να συγκαταλέγεται με κάθε τρόπο μεταξύ των ευδαιμόνων. Γι' αυτόν τον λόγο ευδοκίμησαν τόσο πολύ και στην απόκτηση τέκνων, και αξιώθηκαν να αποκτήσουν απογόνους αντάξιους όλων των αγαθών που κατείχαν· έγιναν μάλιστα γονείς ενός παιδιού τέτοιου, που όμοιό του εγώ τουλάχιστον δεν είδα ποτέ, με αποτέλεσμα να θαυμάζονται από όλους για την καλοτυχία τους σε όλα τα αγαθά, αλλά να θαυμάζονται εξίσου και για το παιδί τους.

Τι θέλει να δηλώσει αυτό που ειπώθηκε στον Εκκλησιαστή, «στείλε τον άρτο σου πάνω στην επιφάνεια του νερού, διότι μετά από πολλές ημέρες θα τον βρεις»; Η Γραφή συνηθίζει να υποδηλώνει το έργο της ελεημοσύνης με πολλούς τρόπους, και μάλιστα με την παροχή και το μοίρασμα του άρτου. Διότι η ανάγκη αυτού συγκρατεί την ανθρώπινη ζωή περισσότερο από καθετί άλλο, γι' αυτό και ξεκινώντας από το πιο ζωτικό στοιχείο, τον άρτο, συμπεριλαμβάνει ολόκληρο το κατόρθωμα της ελεημοσύνης. Έχει γραφτεί, άλλωστε: «μοίραζε τον άρτο σου στους πεινασμένους». Και τώρα ο Σολομών, λέγοντας «στείλε τον άρτο σου πάνω στην επιφάνεια του νερού», υπέδειξε την ελεημοσύνη, την οποία πρέπει κανείς να χορηγεί σε εκείνους που βρίσκονται σε ένδεια και οι οποίοι έχουν στηρίξει την ελπίδα της ζωής τους αποκλειστικά και μόνο σε ένα φιλάνθρωπο χέρι.

Σε καμία περίπτωση βέβαια! Αλλά γνωρίζοντας ότι ο Θεός μάς έδωσε την εντολή να απαρνηθούμε πατέρα και μητέρα και γενικά κάθε σαρκική συγγένεια, αλλά και ολόκληρο τον ίδιο μας τον εαυτό, και όχι μόνο αυτό, αλλά επειδή συνάψαμε συμφωνία με τον Θεό, όταν προσήλθαμε στη μοναχική πολιτεία, να τηρήσουμε και αυτή την εντολή μαζί με όλες τις άλλες, επειδή ο δαίμονας δεν μπόρεσε να πετύχει τίποτα εναντίον σου από όλα όσα προαναφέρθηκαν, τι κάνει; Πρώτα ανακινεί και ανανεώνει μέσα μας τη μνήμη των οικείων μας, και έπειτα, για να προκαλέσει σκοτεινή ανατροπή και παράβαση της εντολής, μας προβάλλει χωρία από τις θείες Γραφές που ειπώθηκαν για άλλους και προς άλλους, λέγοντας: «Τίμα τον πατέρα σου, λέει η θεία Γραφή, και τη μητέρα σου, και δεν πρέπει να παραβλέπεις τους συγγενείς σου από το ίδιο αίμα. Διότι αυτός που δεν φροντίζει τους οικείους του, κατά τον θείο απόστολο, έχει αρνηθεί την πίστη», αγνοώντας ο δόλιος, όπως είναι επόμενο, ότι αυτά ειπώθηκαν όχι για να αγαπάμε τους γονείς ή τους συγγενείς μας περισσότερο από τον Θεό και να προτιμούμε αυτούς αντί για την αγάπη Εκείνου, αλλά για να εκπαιδευτούμε στην υπακοή και να μάθουμε ότι, αν η υποταγή και η τιμή είναι αναγκαία προς τους γονείς μας, πόσο μάλλον προς Αυτόν, τον Θεό που δημιούργησε και αυτούς και εμάς;

Οικείοι δε του σπέρματός μας, ω απατεώνα —διότι είναι καλό να στρέψουμε τον λόγο προς αυτόν— δεν είναι οι συγγενείς, αλλά οι οικείοι της πίστεως, τους οποίους, όπως είναι φυσικό, αγνοείς και δόλια μας υποσπείρεις την κατά σάρκα συγγένεια, επιδιώκοντας να μας καταβιβάσεις στη φιλία και την προσκόλληση προς αυτούς.