Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 6:10

Στη συνέχεια, προχωρώντας πιο κάτω λέει: «Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου, να λέει: Ποιον να αποστείλω; Και ποιος θα πάει προς τον λαό αυτόν; Και είπα: Ιδού εγώ, απόστειλέ με. Και μου είπε: Πήγαινε προς τον λαό αυτόν, και πες του: Ακούγοντας θα ακούσετε, και δεν θα κατανοήσετε· και βλέποντας θα δείτε, και δεν θα αντιληφθείτε· διότι πάχυνε η καρδιά του λαού τούτου», και τα εξής. Ο δε Ιωάννης τα εκλαμβάνει αυτά ως αναφερόμενα στον Υιό· διότι λέει: «Μολονότι δε εκείνος είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστεψαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος είπε: "Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Αυτά δε τα είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του"». Αναφερόμενος δε στο Πνεύμα ο Παύλος, συζητώντας με τους Ιουδαίους στη Ρώμη, είπε: «Ορθά μίλησε το Άγιο Πνεύμα μέσω του προφήτη Ησαΐα: "Ακούγοντας θα ακούσετε, και δεν θα κατανοήσετε· και βλέποντας θα δείτε, και δεν θα αντιληφθείτε"», και τα εξής.

Πορεύσου και πες στον λαό αυτόν: Ακούγοντας θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε, και βλέποντας θα βλέπετε και δεν πρόκειται να αντιληφθείτε. Διότι σκληρύνθηκε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια τους και ακούσουν με τα αυτιά τους και κατανοήσουν με την καρδιά τους και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω.

Πήγαινε (λέγει) και πες στον λαό αυτόν: Με την ακοή θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι πωρώθηκε η καρδιά του λαού αυτού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω.

Διότι, όταν ο Ησαΐας είπε ότι «Ακάθαρτα χείλη έχω» και (προσθέτοντας σχετικά και για τον λαό) ότι «Κατοικώ ανάμεσα σε λαό που έχει ακάθαρτα χείλη», στον ίδιο μεν δόθηκε η χάρη της συγχωρήσεως και η κάθαρση μέσω ενός από τα Σεραφείμ, στον λαό όμως όχι· επειδή ο Προφήτης και ο λαός δεν είχαν όμοια διάθεση. Διότι ο μεν είδε τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο, και πίστεψε σε όσα είδε· οι δε, βλέποντας τον Κύριο να έρχεται ανάμεσά τους, δεν πίστευαν· και ο μεν, αφού άκουσε τα Σεραφείμ, κατανόησε τη δοξολογία τους· οι δε, ενώ άκουγαν τα λόγια του Σωτήρος, δεν τα αποδέχονταν· και του μεν η καρδιά, γεμάτη κατάνυξη, συναισθάνθηκε τη δική του αμαρτία, γι' αυτό και είπε: «Ω, ταλαίπωρος εγώ, διότι έχω κατανυγεί»· των δε η καρδιά πωρώθηκε, ώστε να μην έχουν καμία συναίσθηση των αμαρτημάτων τους, ούτε να προσέλθουν σε Εκείνον που είχε τη δύναμη να τους συγχωρήσει τις αμαρτίες. Γι' αυτόν τον λόγο ο μεν καθαρίστηκε, οι δε αφέθηκαν στις αμαρτίες τους, όπως άλλωστε τους είπε και ο Κύριος, ότι «Θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας».

Εκείνοι, λοιπόν, που προηγουμένως άκουγαν και δεν κατανοούσαν, και έπρατταν τα όσα ακολούθησαν, σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην κατοικούνται πλέον οι πόλεις, και αφού βρέθηκαν στη διασπορά με αποτέλεσμα να διασωθεί μόλις το ένα δέκατο του λαού, —αυτοί θα πληθύνουν και πάλι και θα καρποφορήσουν ξανά, παρόμοια με την τερέβινθο και τη βελανιδιά, φέροντας άγιο σπέρμα, παραμένοντας εδραίοι και αμετακίνητοι και όντας ριζωμένοι στην αγάπη.

Ότι ούτε οπτασία ούτε χρησμωδία συμβαίνει χωριστά από τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. Ο προφήτης Ησαΐας είπε: «Είδα τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο, και Σεραφείμ στέκονταν γύρω του, έξι πτέρυγες είχε το καθένα». Και μετά από λίγο λέει: «Και μου είπε ο Κύριος: Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό: Θα ακούσετε με την ακοή σας, και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα δείτε, και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι επάχυνε η καρδιά του λαού αυτού», και τα εξής. Όσον αφορά, λοιπόν, την ίδια τη διάταξη και την ακολουθία του προφητικού κειμένου, ο επί πάντων Πατέρας είναι εκείνος που φανερώθηκε και χρησμοδότησε στον προφήτη. Όμως, ο υιός της βροντής, αφού διακήρυξε εξαίσια πράγματα και εξέφρασε λόγια πιο φοβερά και από τη βροντή, του οποίου γνώρισμα δεν είναι το «Δεν ήταν», αλλά το «Ήταν ο Λόγος», είπε ότι ο Υιός ήταν εκείνος που φανερώθηκε και χρησμοδότησε στον προφήτη. Διότι λέει στο δικό του σύγγραμμα: «Γι' αυτό τον λόγο δεν μπορούσαν οι Ιουδαίοι να πιστέψουν στον Ιησού, διότι είπε ο Ησαΐας για αυτούς: Έχουν τυφλωθεί οι οφθαλμοί τους, και έχει πωρωθεί η καρδιά τους, ώστε να μη δουν με τους οφθαλμούς, και κατανοήσουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω».

Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του. Ο δε Παύλος αποφάνθηκε ότι η οπτασία και η χρησμωδία είναι του Πνεύματος, λέγοντας: Ορθά μίλησε το Άγιο Πνεύμα διά του προφήτη Ησαΐα προς τους πατέρες σας: Με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα κοιτάξετε και δεν θα ιδείτε· διότι πάχυνε η καρδιά του λαού αυτού.

Να θυμάσαι εκείνον που λέει προς τον μακάριο προφήτη Ησαΐα: «Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό: Με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν θα καταλάβετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε· διότι σκληρύνθηκε η καρδιά αυτού του λαού». Διότι, μήπως δεν θα αποδειχθεί αληθής ο λόγος αυτός και από τα γεγονότα που έχουμε τώρα στα χέρια μας; Επειδή είδαν, ναι είδαν, ότι ο Κύριος είναι κατά φύσιν Θεός, όταν έθρεψε το πλήθος αυτών που προσήλθαν σε αυτόν, το οποίο ξεπερνούσε κάθε αριθμό, με πέντε κρίθινους άρτους και κομματιάζοντας δύο ψάρια. Αλλά, παρότι είδαν, δεν πιστεύουν, εξαιτίας της πώρωσης που έπεσε στις διάνοιές τους σαν ομίχλη προερχόμενη από τη θεία οργή. Διότι, βεβαίως και αναμφίβολα, ήταν άξιοι να το πάθουν αυτό, εφόσον, όντας ένοχοι για αμέτρητα πταίσματα και δεμένοι σφιχτά με τις άρρηκτες αλυσίδες των παρανομιών, δεν αποδέχθηκαν ούτε αυτόν τον ίδιο που ήλθε και ο οποίος έχει τη δύναμη να τους ελευθερώσει. Για αυτήν ακριβώς την αιτία σκληρύνθηκε η καρδιά αυτού του λαού.

«Πώς λοιπόν λέει ότι έχω κατέβει από τον ουρανό;» Ω, πόση αμάθεια και διάνοια σκοτισμένη από άκρατη μέθη! Διότι «επαχύνθη», σύμφωνα με τα γραφόμενα, «η καρδιά αυτού του λαού». Διότι δεν βλέπει πραγματικά τίποτα από όσα έπρεπε να κατανοεί ξεκάθαρα, και σκέφτεται και λέει πράγματα άξια γέλιου. Επειδή, μελετώντας βέβαια τα συγγράμματα του πάνσοφου Μωυσή και εντρυφώντας στα κηρύγματα των αγίων προφητών, θα έπρεπε μάλλον να κατανοήσουν εκείνο, ότι δηλαδή ο Χριστός δεν αναμενόταν να έρθει σε εμάς χωρίς σάρκα, ούτε χωρίς σωματικό περίβλημα, αλλά είχε προκηρυχθεί ότι θα εμφανιστεί με ανθρώπινη μορφή και ότι θα βρεθεί με αυτό το κοινό σχήμα όλων των ανθρώπων. Γι' αυτόν τον λόγο, ο προφητικός λόγος μάς αναγγέλλει ότι η αγία παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της και θα γεννήσει υιό. Και ο Κύριος διαπιστώνεται ότι ορκίστηκε την αλήθεια στον μακάριο Δαβίδ, την οποία βέβαια υποσχέθηκε ότι δεν θα αθετήσει με κανέναν τρόπο, ότι δηλαδή θα τοποθετήσει τον καρπό της οσφύος του στον θρόνο του, όπως έχει γραφτεί. Και είχε προαναγγελθεί ότι θα βγει «ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί».

Και έλεγε: Γι' αυτό σας έχω πει ότι κανείς δεν μπορεί να έρθει σε μένα, αν δεν του έχει δοθεί από τον Πατέρα μου. Σε αυτό λοιπόν και πάλι μπορεί κανείς ρητά να δει να εκπληρώνεται αυτό που είχε προαναγγελθεί μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: Θα ακούσετε με την ακοή σας και δεν θα καταλάβετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια τους, και κατανοήσουν με την καρδιά τους και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Διότι, μολονότι οι ίδιοι γίνονταν ακροατές των διδαγμάτων του Σωτήρα, και δεν τα μάθαιναν από κάποιον άλλο από τους αγίους, αλλά αντίθετα μυσταγωγούνταν από τη φωνή του Δεσπότη των πάντων, και μάλιστα τον έβλεπαν με τα σωματικά τους μάτια, πωρώνονταν από τη δική τους ανοησία. Και κλείνοντας το μάτι της διάνοιας, αποστρέφονταν τον ήλιο της δικαιοσύνης, μη αποδεχόμενοι τον φωτισμό της ευαγγελικής παιδείας. Ήταν άλλωστε πονηροί και ένοχοι ήδη για πολλά παλαιά σφάλματα. Γι' αυτό και ο σοφός Παύλος μάς διαβεβαίωσε ότι έχει επέλθει πώρωση σε ένα μέρος του Ισραήλ. Και επειδή δεν ήταν έργο τυχαίας φρόνησης το να αναγνωρίσει κανείς τον Θεό που κρυβόταν κάτω από ανθρώπινη μορφή, λέει ότι δεν μπορεί να έρθει προς αυτόν όποιος δεν την έχει λάβει προηγουμένως, τη σύνεση δηλαδή, από τον Θεό και Πατέρα, και μάλιστα πολύ εύλογα.

Υποχωρεί δε κατ' οικονομίαν, επειδή πλησίαζε το πάθος· δείχνοντας ότι του ήταν αβούλητο το να θανατωθεί από τους Ιουδαίους, αν και ο ίδιος εκουσίως παραδόθηκε στο πάθος, δίνοντας τον εαυτό του ως αντίλυτρο για τη δική μας ζωή, και δέχθηκε τον θάνατο, ο οποίος ευλόγως παρομοιάζεται με λύπη, και μετέτρεψε τη λύπη σε ευφροσύνη. <Και παρότι είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστευαν σε αυτόν.> Θέλοντας δε ο Ευαγγελιστής να ελέγξει την άμετρη δυστροπία τους, προσέθεσε και το «Μπροστά τους», δείχνοντας ότι δεν πίστευαν ούτε σε αυτά που έβλεπαν. <Για να εκπληρωθεί ο λόγος του Ησαΐα, που είπε: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Γι' αυτό τον λόγο δεν μπορούσαν να πιστέψουν· διότι παλαιότερα ο Ησαΐας είπε: Τύφλωσε τα μάτια τους και πώρωσε την καρδιά τους, για να μη δουν με τα μάτια και νοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους γιατρέψω.> Επομένως, οι Ιουδαίοι δεν φόνευσαν τον Κύριο για να εκπληρώσουν τις προφητείες· διότι αλλιώς ούτε ασεβείς θα ήταν· αλλά από δική τους κακόνοια. Διότι, αν και οι προφήτες προείπαν αυτά που οπωσδήποτε θα συνέβαιναν εξαιτίας της εκούσιας κακοβουλίας τους, τα προείπαν γι' αυτόν τον λόγο, ώστε οι νήφοντες να υπερπηδήσουν τους λάκκους του διαβόλου· διότι βεβαίως δινόταν η δυνατότητα σε αυτούς που άκουγαν να προφυλαχθούν. Γι' αυτό και ήταν αναγκαία η πρόρρηση. <Λύση πάλι ενός άλλου ζητήματος.> Ότι δεν τύφλωσε ο Θεός τους Ιουδαίους.

Διαφορετικά, δεν θα τους ζητούσε ευθύνες· εφόσον συγχωρεί ακόμη και τα ακούσια σφάλματα. Το νόημα λοιπόν είναι το εξής: διότι ο Ησαΐας προφέρει τα λόγια αυτά ως ειπωμένα από τον Θεό: «Αν γίνω άνθρωπος και σας εισηγηθώ με τη δική μου φωνή τα ωφέλιμα, ούτε και τότε θα με ακούσετε, όπως ακριβώς δεν ακούσατε ούτε τους προφήτες· ούτε όταν δείτε τα υπερφυή σημεία θα ωφεληθείτε καθόλου από αυτά που θα δείτε». Και αυτό δηλώνει η φράση: «Δεν πρόκειται να δείτε». Διότι δεν είπε ότι θα πωρώσω τις καρδιές τους και θα τυφλώσω τα μάτια τους, αλλά ότι ακόμη κι αν ακούσετε, δεν πρόκειται να ακούσετε πραγματικά· και ακόμη κι αν δείτε, δεν πρόκειται να δείτε πραγματικά, ώστε να μην επιστρέψουν και τους θεραπεύσω. Διότι, αν άκουγαν και έβλεπαν με τον τρόπο που έπρεπε, οπωσδήποτε θα αποκτούσαν ωφέλεια. Επομένως, ο λόγος δεν δηλώνει κάποια αναπόφευκτη τιμωρία, ούτε αποτελεί απόφαση εκείνου που καταδικάζει και καταψηφίζει τους Ιουδαίους, αλλά είναι προαναγγελτικός των γεγονότων. Επειδή γνώριζε ποιοι επρόκειτο να γίνουν, αποφάνθηκε για αυτούς. Ωστόσο, ο λόγος δεν αφορά όλους, αλλά απευθύνεται μόνο στους απίστους· διότι πολλοί από αυτούς πίστεψαν. Έτσι λοιπόν έχουν αποδώσει το κείμενο οι Εβδομήκοντα. Είναι πιθανό όμως, ότι ο Ευαγγελιστής, ακολουθώντας την εβραϊκή έκδοση που διαφέρει από εκείνη των Εβδομήκοντα, είπε: «Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν, επειδή τους ετύφλωσε»· και, τουλάχιστον από την προφανή έννοια των λέξεων, δεν είπε ότι ο Θεός τους τύφλωσε. Είναι πιθανό δε, ότι κάποιος άλλος το έκανε αυτό, ώστε να μην επιστρέψουν οι Ιουδαίοι και τύχουν θεραπείας.

Διότι, αν και κατάγονταν από τους Ιουδαίους και πριν από την αγάπη τους προς τον Χριστό είχαν ίσως και αυτοί, όπως και οι άλλοι, ακάθαρτα χείλη, όταν όμως αποδέχθηκαν την πίστη και έκαναν την καλή ομολογία, και τους άγγιξε ο άνθρακας, τότε κλήθηκαν σε αποστολή και ακολούθησαν χωρίς καθυστέρηση, μολονότι ο πάνσοφος Μωυσής έλεγε: «Σε παρακαλώ, Κύριε, προχείρισε κάποιον άλλον ικανό, τον οποίο θα στείλεις»· και ο Ιερεμίας πάλι έλεγε: «Δέσποτα Κύριε, ιδού, δεν γνωρίζω να μιλώ, διότι είμαι πολύ νέος.» Είναι επομένως πιο θερμοί ως προς την αποστολή και τη διακονία οι εν Χριστώ πιστοί σε σχέση με τους παλαιότερους αγίους. Και σαφής προτύπωση αυτού του γεγονότος θα μπορούσε να είναι ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, ο οποίος, μετά την επαφή του με τον άνθρακα, αναφώνησε και είπε: «Ιδού εγώ, απόστειλόν με.» <Και είπε: Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό: Θα ακούσετε με την ακοή σας και δεν θα καταλάβετε· και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια, και ακούσουν με τα αυτιά, και κατανοήσουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και εγώ τους θεραπεύσω.> Ότι δηλαδή επήλθε πώρωση εν μέρει στον Ισραήλ, το γράφει ο θεσπέσιος Παύλος· ερμηνεύοντας δε με ποιον τρόπο τους συνέβη να πάθουν την πώρωση, λέει: «Διότι μέχρι σήμερα, όταν αναγινώσκεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους.»

Και αυτό, επομένως, εννοούσε πολύ καθαρά ο Χριστός όταν έλεγε σε αυτούς που επέλεξαν να απειθήσουν: «Μην γογγύζετε αναμεταξύ σας· κανείς δεν μπορεί να έρθει σε μένα, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας μου που με έστειλε.» Και πάλι: «Καθένας που άκουσε από τον Πατέρα, έρχεται σε μένα.» Επομένως, δεν κλήθηκαν στην επίγνωση του Υιού μέσω αποκαλύψεως από τον Θεό και Πατέρα, επειδή δεν ήταν άξιοι της σωτηρίας και της ζωής μέσω αυτού. Εάν όμως κάποιος θα ήθελε να προσεγγίσει με διαφορετικό τρόπο τα νοήματα των όσων ειπώθηκαν, θα τα κατανοήσει ως εξής: Ο Θεός των όλων προφητεύει, καθώς γνωρίζει τα κρυμμένα και τα μελλούμενα, και λέει ότι οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο και θα δουν και θα ακούσουν, αλλά θα παραμείνουν σαν να μην άκουσαν και σαν να μην συμφώνησαν, και αυτό θα το πάθουν εξαιτίας της δικής τους πονηρής προαίρεσης. Προσθέτει δε σε αυτά ότι, πράττοντας αυτά, εκείνοι επιβουλεύονται τον ίδιο τους τον εαυτό. Διότι αρρώστησαν από τη δυσηκοΐα και την ανικανότητα να βλέπουν καθαρά, «Για να μην δουν με τα μάτια τους και ακούσουν με τα αυτιά τους και επιστρέψουν, και τους γιατρέψω». Έγιναν, λοιπόν, οι ίδιοι αίτιοι της δικής τους απώλειας, καθώς ούτε έτειναν οξυμένο το αυτί τους στα όσα έλεγε ο Χριστός, ούτε άνοιξαν διάπλατα το μάτι της διάνοιάς τους. Διότι αν έκαναν αυτό, θα επέστρεφαν, και αφού θα τύγχαναν της αρμόζουσας θεραπείας, θα διέσωζαν σώο και υγιή τον νου τους. <Και είπα: Έως πότε, Κύριε;>

Η δε φωνή προς αυτόν: «Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό: Με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε». Το ποιον όμως «βλέποντας θα δουν» και τίνος τα λόγια «ακούγοντας θα ακούσουν», δεν μας το φανέρωσε, αφήνοντάς το να το εξετάσουμε από την αλληλουχία του λόγου, του οποίου το νόημα είναι το εξής: Αυτόν τον «Κύριο» που εσύ έχεις αντικρίσει και τον οποίο με τα ίδια σου τα μάτια «είδες», ω προφήτη, αυτόν κάποτε θα δει και αυτός ο λαός, αλλά και τη φωνή που εσύ ο ίδιος ακούς στο παρόν, θα την ακούσει κάποια στιγμή και αυτός· όμως δεν θα κατανοήσει, ούτε θα γνωρίσει, ούτε θα θελήσει να αποδεχθεί τη χάρη Του. Με αυτά τα λόγια, Εκείνος που τα έλεγε αυτά, φανέρωνε σαφώς την παρουσία Του ανάμεσα στους ανθρώπους. Το πώς όμως «βλέποντας» δεν έβλεπαν, το ερμηνεύει στη συνέχεια λέγοντας: «έκλεισαν τα μάτια τους, για να μη δουν με τα μάτια τους»· διότι ο μεν Σωτήρας, ως φως που είναι, φώτιζε τις ψυχές όλων, ώστε και «στους τυφλούς να χαρίζει το φως», αυτοί όμως «έκλειναν τα μάτια τους, ώστε να μη βλέπουν», και έτσι «βλέποντας δεν έβλεπαν»· διότι, όταν κάποιος, αφού ατενίσει και δει καθαρά, περιφρονήσει και παραβλέψει αυτό που βλέπει ή «κλείσει» τα μάτια προσποιούμενος ότι δεν είδε, τότε «βλέποντας» δεν είδε. Το «να δουν», λοιπόν, τους δόθηκε από τη χάρη Εκείνου που εμφανίστηκε, το να μη δουν όμως συνέβη επειδή οι ίδιοι «έκλεισαν τα μάτια τους» και προσποιήθηκαν «ότι δεν βλέπουν».

Έτσι λοιπόν, κάποιος «με την ακοή ακούει» και πάλι «δεν ακούει», όταν «δεν κατανοεί τα» λεγόμενα ή όταν παρακούει και περιφρονεί τα λεγόμενα. Αυτό συμβαίνει όταν κάποιος «κάνει βαριά τα αυτιά» του, σαν να τα έχει φράξει και να τα έχει κάνει κουφά. Ότι λοιπόν αυτά επρόκειτο να συμβούν στον λαό των Ιουδαίων το προανήγγειλε η φωνή του Κυρίου, η οποία εκπληρώθηκε στην πράξη κατά την έλευση του Σωτήρος, κατά την οποία, ενώ ήταν παρών, «αν και έβλεπαν με τα μάτια δεν έβλεπαν» και, ενώ δίδασκε «τα μυστήρια της βασιλείας», δεν κατανοούσαν. Και βλέποντας τη δόξα του Κυρίου να γεμίζει ολόκληρη τη γη μέσω των εκκλησιών Του, δεν νιώθουν κατάνυξη στην καρδιά τους, εξαιτίας της απιστίας που οι ίδιοι προκάλεσαν στους εαυτούς τους. Γι' αυτό και προσθέτει την αιτία: «και έκλεισαν τα μάτια τους», λέγοντας: «μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω». Ακούγοντάς τα αυτά ο προφήτης ρωτά λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε;»

Γι' αυτό λέει: 〈Αλίμονο στο στεφάνι της ύβρεως〉, ή σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: 〈στο στεφάνι της υπερηφάνειας〉. Ήταν κάποιοι υπερήφανοι, αλαζόνες και παράφρονες, ανάμεσα στους οποίους συγκαταλέγονταν και 〈οι μισθωτοί του Εφραίμ〉. Λεγόταν δε ότι ο Ιούδας ο προδότης καταγόταν από τη φυλή του Εφραίμ· και τον ονομάζει 〈μισθωτό〉, ως εξαγορασμένο με χρήματα για να προδώσει τον Διδάσκαλο.⌝ Αυτός δε ήταν και 〈το άνθος που εξέπεσε από τη δόξα〉· ⌜διότι, ενώ συμμετείχε στη 〈δόξα〉 του αποστολικού χορού, εξαιτίας της ροπής του προς το χειρότερο, έγινε 〈το άνθος που εξέπεσε από τη δόξα. Ως άνθος〉 δε και βλαστάρι ονομάζονταν λίγο πριν οι απόστολοι του Σωτήρα μας, για τους οποίους λεγόταν: «τέκνα του Ιακώβ, θα βλαστήσει και θα ανθίσει ο Ισραήλ, και θα γεμίσει η οικουμένη από τον καρπό του». Αλλά από αυτούς ο προδότης, 〈αφού εξέπεσε〉, ονομάστηκε 〈το άνθος που εξέπεσε από τη δόξα〉.⌝ Και όλοι οι προαναφερθέντες συγκεντρώθηκαν μαζί 〈στην κορυφή του παχέος όρους〉· ⌜αυτός δε ο λόγος υποδηλώνει το σπέρμα εκείνων που έχουν παχύνει [πωρωθεί] ως προς την ψυχή, για τους οποίους ειπώθηκε: «διότι επάχυνε η καρδιά αυτού του λαού».

Έπειτα προσθέτει: «και θα κλείσει τα μάτια τους και των προφητών τους και των αρχόντων τους». Επειδή ακριβώς, όταν ο Κύριος ήρθε ανάμεσά τους ενανθρωπήσας, «ακούγοντας με την ακοή τους, δεν κατανοούσαν, και βλέποντάς τον με τα μάτια τους», δεν τον έβλεπαν με την όραση της ψυχής, αλλά «έκλεισαν τα μάτια τους για να μη βλέπουν, και βάρυναν τα αυτιά τους για να μην ακούν». Εάν λοιπόν αυτοί πρώτοι «έκλεισαν τα μάτια τους», για τον λόγο αυτόν και ο Κύριος θα κάνει τα ίδια σε αυτούς, και «στους προφήτες τους», εννοώντας τους δασκάλους, και «στους άρχοντές τους», οι οποίοι επαγγέλλονταν ότι βλέπουν «τα κρυφά» και ότι μόνοι αυτοί διαβλέπουν και ερμηνεύουν το απόρρητο νόημα που είναι κρυμμένο στα ιερά γράμματα. Έτσι λοιπόν θα εμποδίσει «τα μάτια τους από το να βλέπουν», ώστε οι λόγοι όχι μόνο των άλλων θείων γραφών, αλλά και του προκειμένου «βιβλίου», της ίδιας της προφητείας του Ησαΐα, να μοιάζουν με «σφραγισμένο βιβλίο» που δεν επιτρέπει να γνωρίσει κανείς τα γραμμένα, ούτε σε εκείνον που γνωρίζει γράμματα ούτε στον αγράμματο. Διότι εκείνος που γνωρίζει ανάγνωση, επειδή «το βιβλίο είναι σφραγισμένο», δεν θα μπορέσει να διακρίνει τα όσα βρίσκονται σε αυτό, ενώ ο άλλος, επειδή είναι εντελώς αγράμματος, θα αδυνατεί, έστω κι αν «το βιβλίο δεν ήταν σφραγισμένο». Τέτοιο όμως θα ήταν το προφητικό νόημα όχι για όλους τους ανθρώπους, αλλά μόνο για εκείνους προς τους οποίους θεσπίζονταν αυτές οι προφητείες.

Το πώς όμως έγιναν 〈τυφλοί〉 και 〈κωφοί〉, το αναλύει λέγοντας: 〈είδατε πολλές φορές και δεν φυλαχθήκατε· ήταν ανοιχτά τα αυτιά, και δεν ακούσατε〉. Παρόμοια με αυτά ήταν και τα όσα ειπώθηκαν προηγουμένως στο χωρίο: «Με την ακοή θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα κοιτάξετε και δεν θα δείτε· διότι πωρώθηκε η καρδιά αυτού του λαού». Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: 〈είδες〉, λέει, 〈πολλά, και δεν θα τα τηρήσεις· είναι ανοιχτά τα αυτιά του, και δεν θα ακούσεις. Ο Κύριος θέλησε, προκειμένου να τον δικαιώσει, να μεγαλύνει τον νόμο και να τον δοξάσει. Όμως αυτός ο λαός είναι λεηλατημένος και λαφυραγωγημένος〉. Βλέπεις ότι όλα αυτά έχουν ειπωθεί για τον λαό της περιτομής.

Αυτό ακριβώς ελέγχεται ότι πράττει ο λαός της περιτομής διαμέσου του προφήτη Ησαΐα. Γι' αυτό έχει ειπωθεί προς αυτούς: «Πάχυνε η καρδιά του λαού τούτου, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους, και βάρυναν τα αυτιά τους· μήπως τυχόν δουν με τα μάτια, και ακούσουν με τα αυτιά, και κατανοήσουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω». Έτσι λοιπόν, με κουφή ασπίδα που ηθελημένα κωφεύει, έχει παρομοιαστεί αυτός που δεν εισακούει τους θείους λόγους. Γι' αυτό και παρατίθεται σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Σαν την κουφή ασπίδα που βουλώνει το αυτί της, για να μην ακούσει τη φωνή αυτών που ψιθυρίζουν, τις επωδές του κάθε επιδέξιου γητευτή». Αλλά ο μεν τωρινός υπαρκτός άνθρωπος, ο οποίος κατέστησε τον εαυτό του τέτοιο, όταν τα πράττει αυτά γίνεται γνωστός στους πολλούς· στον Θεό όμως, και πριν από τη γέννησή του, και πολύ πριν από τη σύλληψή του στη μήτρα, ήταν γνωστό ότι επρόκειτο να γίνει τέτοιος. Μάταια λοιπόν εξαπατά τον εαυτό του εκείνος που διακηρύσσει μεν ότι λαλεί δικαιοσύνη, με τα χέρια του όμως πλέκει την αδικία· και έπειτα κρύβει στην καρδιά του την ανομία, νομίζοντας ότι θα διαφύγει της προσοχής και του ίδιου του Θεού στο θείο κριτήριο.

Έτσι, λοιπόν, η τράπεζα που τους παρατέθηκε έγινε γι' αυτούς παγίδα, και ανταπόδοση και σκάνδαλο. Και τα έπαθαν αυτά, επειδή σκοτίστηκαν τα μάτια τους για να μη βλέπουν, εξαιτίας του ότι αρνήθηκαν το φως που φωτίζει κάθε άνθρωπο, και επειδή, ενώ είχαν μάτια δεν έβλεπαν, και ενώ είχαν αυτιά δεν άκουγαν. Διότι πάχυνε η καρδιά τους, σύμφωνα με τον Ησαΐα, και έκλεισαν τα μάτια τους, και βάρυναν τα αυτιά τους. Γι' αυτό προαναγγέλλει ο Λόγος λέγοντας: «Ας σκοτιστούν τα μάτια τους, για να μη βλέπουν». Και προφητεύει και κάτι άλλο που συνέβη ολοφάνερα σε αυτούς, λέγοντας: «Και την πλάτη τους κύρτωνέ την παντοτινά», αντί του, «θα την κυρτώσεις»· και, «Έκχεε πάνω τους την οργή σου», αντί του, «θα εκχέεις»· και, «ας τους καταλάβει ο θυμός της οργής σου», αντί του, «θα τους καταλάβει». Το πώς δε συνέβησαν αυτά στο έθνος των Ιουδαίων μετά το τόλμημά τους εναντίον του Σωτήρα μας, δεν είναι καθόλου δύσκολο να το κατανοήσει κανείς.

Και ποιες γραφές; Εκείνες που αναφέρουν ότι «εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο, και εν ειρήνη έγινε η ταφή του»; Όμως δεν αφαιρέθηκε από το μέσο της αδικίας μόνο ο δίκαιος που προαναφέραμε, αλλά, λέει, και δίκαιοι άνδρες αφαιρούνται, οι οποίοι θα μπορούσαν να είναι οι ιεροί απόστολοι του Χριστού και οι θαυμαστοί του μάρτυρες, που και οι ίδιοι ονομάζονται δίκαιοι λόγω της μετοχής τους στη δική του δικαιοσύνη. Και ενώ επιτελούνταν αυτά, κανείς, λέει, δεν έβλεπε και κανείς δεν κατανοούσε, προφανώς από εκείνους των οποίων η καρδιά είχε παχυνθεί και είχαν κλείσει τα μάτια τους για να μη βλέπουν· προς αυτούς λέγονται και τα επόμενα της προφητείας, που ξεκινούν από το: «Εσείς όμως πλησιάστε εδώ, άνομοι γιοι, σπέρμα μοιχών και πόρνης».

Και ποιος άραγε, αναλογιζόμενος την ένθεη δύναμη των αποστόλων και των ευαγγελιστών του Σωτήρα μας, σύμφωνα με την οποία «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους», και βλέποντας ότι από τότε μέχρι σήμερα όλες οι Εκκλησίες του Χριστού έχουν διαρκώς στο στόμα τους τα λόγια και τις διδαχές τους, καθώς και τις νομοθεσίες του Χριστού της Καινής Διαθήκης που κηρύχθηκαν από αυτούς, δεν θα επιβεβαίωνε την αλήθεια της προφητείας, η οποία αναφέρει ξεκάθαρα ότι «ο Θεός με βουλή και με δόξα θα υψώσει σε όλη τη γη και θα δοξάσει το υπόλειμμα του Ισραήλ», και ότι επομένως «το υπόλειμμα στη Σιών και το υπόλειμμα στην Ιερουσαλήμ θα ονομαστούν άγιοι, όλοι όσοι είναι γραμμένοι για τη ζωή»; Αντί δε για τη φράση των Εβδομήκοντα «με βουλή και με δόξα», ο Ακύλας και ο Θεοδοτίων ερμήνευσαν με σύμφωνη γνώμη «σε δύναμη και δόξα», φανερώνοντας τη δύναμη που δόθηκε στους αποστόλους από τον Θεό και την επακόλουθη δόξα τους παρά τω Θεώ, σύμφωνα με το χωρίο «ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη» και με αυτό ακριβώς που έχει ήδη γίνει. 〈〈ληʹ〉.〉 «Θα ακούσετε με την ακοή σας και δεν θα κατανοήσετε, και κοιτάζοντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι πωρώθηκε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά άκουσαν βαριά και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά, και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Και είπα: έως πότε, Κύριε;»

Και την αιτία της ερήμωσής τους την ελέγχει ο προφητικός λόγος, ερμηνεύοντάς την σχεδόν με σαφήνεια και παρουσιάζοντας την αιτία της πτώσης τους. Διότι, επειδή, ενώ ο Σωτήρας μας δίδασκε ανάμεσά τους, αυτοί αν και άκουσαν, δεν άκουσαν με τα αυτιά της διανοίας, ούτε κατάλαβαν ποιος ήταν, και αν και τον είδαν με τα μάτια της σάρκας, δεν τον αντίκρυσαν με τα μάτια της ψυχής, αλλά επάχυναν την καρδιά τους, και σχεδόν έκλεισαν τα μάτια της διανοίας και βάρυναν τα αυτιά τους, όπως λέει η προφητεία. Για τον λόγο αυτόν, λέει, θα ερημωθούν οι πόλεις τους ώστε να μην κατοικούνται, και η γη θα γίνει έρημη, και ελάχιστοι από αυτούς θα απομείνουν, διαφυλαγμένοι σαν γόνιμος και ζωογόνος σπόρος, οι οποίοι λέγεται ότι, αφού εξαπλωθούν σε όλους τους ανθρώπους, θα πληθυνθούν πάνω στη γη. Ωστόσο, ακόμη και μετά την πορεία αυτών ακριβώς, δηλαδή των αποστόλων του Σωτήρα μας, λέει ότι θα παραμείνει ακόμη στην ίδια τη χώρα της Ιουδαίας «το ένα δέκατο», και ότι μετά από αυτά θα δοθούν πάλι «για διαρπαγή, όπως η τερέβινθος και όπως το βελανίδι όταν πέσει από τη θήκη του». Φανερώνει δε, όπως νομίζω, μέσω αυτών ο λόγος, ότι μετά την πρώτη πολιορκία, την οποία, όπως ιστορείται, υπέστησαν κατά τους χρόνους των αποστόλων και επί του Ρωμαίου αυτοκράτορα Βεσπασιανού, αφού πολιορκήθηκαν πάλι για δεύτερη φορά επί Αδριανού, αποκλείστηκαν εντελώς από τον τόπο, ώστε να μην τους επιτρέπεται ούτε στο έδαφος της Ιερουσαλήμ να πατήσουν.

και έκραζαν ο ένας προς τον άλλον και έλεγαν: «Άγιος, άγιος, άγιος ο Κύριος Σαβαώθ, πλήρης όλη η γη από τη δόξα του», και στη συνέχεια προσθέτει: «Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου να λέει: Ποιον να αποστείλω, και ποιος θα πορευθεί προς τον λαό αυτόν; Και είπα: Ιδού, εγώ είμαι· απόστειλέ με. Και μου είπε: Πορεύσου και πες στον λαό αυτόν: Με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να καταλάβετε, και βλέποντας θα βλέπετε και δεν πρόκειται να αντιληφθείτε. Διότι πάχυνε η καρδιά του λαού τούτου, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και τα μάτια τους τα έκλεισαν, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά, και εννοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Και είπα: Έως πότε, Κύριε; Και είπε: Έως ότου ερημωθούν οι πόλεις, ώστε να μην κατοικούνται, και τα σπίτια, ώστε να μην υπάρχουν άνθρωποι».

Ποιον λοιπόν είναι θεμιτό να πούμε ότι είδε ο προφήτης ως Κύριο, παρά εκείνον ο οποίος αποδείξαμε στα προηγούμενα ότι εμφανίστηκε και συνομίλησε με τους προπάτορες της εποχής του Αβραάμ; Διότι έχουμε ήδη διδαχθεί ότι αυτός είναι ταυτόχρονα Θεός και Κύριος, αλλά και άγγελος και αρχιστράτηγος της δυνάμεως του Κυρίου. Επειδή, λοιπόν, ο παρών λόγος πρόκειται να προφητεύσει την έλευσή του στους ανθρώπους, προθεωρεί τη θεϊκή του βασιλεία, για την οποία λέει ότι τον είδε «να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο». Και αυτός θα πρέπει να είναι ο θρόνος του, ο οποίος φανερώνεται και στον Ψαλμό «περί του Αγαπητού», σύμφωνα με το «ο θρόνος σου, ω Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος», στον οποίο και ο Ύψιστος Ποιητής των πάντων, ο Θεός και Πατέρας του, τον προέτρεψε να καθίσει, ως Μονογενή και Αγαπητό του, λέγοντας: «Κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Την ερμηνεία μας δε αυτή για τα χωρία επιβεβαιώνει ο ευαγγελιστής Ιωάννης, ο οποίος, παραθέτοντας τα προκείμενα λόγια του Ησαΐα, στα οποία είχε λεχθεί «διότι επωρώθη η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά και έκλεισαν τα μάτια τους», προσθέτει μιλώντας για τον Χριστό: «Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του, και μαρτύρησε για αυτόν».

Αφού προφητεύθηκαν αυτά, στη συνέχεια προχωρώντας ο προφήτης μαρτυρεί ότι, αν και «ολόκληρη η γη» θα είναι «γεμάτη από τη δόξα του», εντούτοις το έθνος των Ιουδαίων δεν θα τον αποδεχτεί. Γι' αυτό λέει: Και είπε ο Κύριος (δηλαδή ο ίδιος ο «Κύριος Σαβαώθ» που εθεάθη), «ποιον να αποστείλω, και ποιος θα πορευτεί προς αυτόν τον λαό; Και είπα, ιδού εγώ είμαι· απόστειλέ με. Και είπε, πορεύσου και πες σε αυτόν τον λαό, με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα βλέπετε και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια τους και ακούσουν με τα αυτιά τους, και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω». Μέσα από αυτά τα λόγια προφητεύει ξεκάθαρα τη μελλοντική αντίθεση του ιουδαϊκού λαού προς αυτόν, και ότι, παρόλο που θα τον δουν, δεν θα προσέξουν ποιος είναι, και ενώ θα τον ακούνε να μιλάει και να διδάσκει ανάμεσά τους, δεν θα κατανοήσουν ούτε ποιος είναι αυτός που τους μιλάει, ούτε τα διδάγματα της νέας διδασκαλίας που θα τους παραδώσει. Για την έκβαση αυτών των λόγων δίνει μαρτυρία ο ευαγγελιστής Ιωάννης, λέγοντας για τον Σωτήρα μας: «Παρόλο που είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστεψαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα, τον οποίο είπε: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;».

«Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν, διότι πάλι είπε ο Ησαΐας: ετύφλωσε τους οφθαλμούς τους και επώρωσε την καρδιά τους, για να μη δουν με τους οφθαλμούς και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Αυτά είπε ο Ησαΐας όταν είδε τη δόξα Του, και έδωσε μαρτυρία γι' αυτόν». Αναμφίβολα, λοιπόν, ο ευαγγελιστής ανήγαγε τη θεοφάνεια του Ησαΐα στον Χριστό και στον ιουδαϊκό λαό, ο οποίος δεν αποδέχθηκε τον Κύριο που είχε δει ο προφήτης, σύμφωνα με την προφητεία για αυτόν. Στον προφήτη, εξάλλου, ο οποίος είδε «τον Κύριο Σαβαώθ», αναφέρει ο χρησμός να πει στο ιουδαϊκό έθνος ότι βεβαίως και οι ίδιοι θα Τον δουν κάποτε, αλλά δεν θα καταλάβουν ποιος είναι, και θα Τον ακούσουν να ομιλεί ανάμεσά τους και να διδάσκει, αλλά δεν θα κατανοήσουν, εξαιτίας του ότι έχει πωρωθεί η καρδιά τους.

Εάν λοιπόν, όπως λένε, είναι φανερά ακόμη και σε έναν τυφλό τα αποτελέσματα των προφητικών λόγων, τα οποία δεν εκπληρώθηκαν σε άλλη εποχή παρά από τους χρόνους της επιφανείας του, γιατί πρέπει στο εξής να διατηρούμε αμφιβολίες και για την εκ Παρθένου γέννησή του, και να μην επιβεβαιώνουμε με ευγνώμονα λογισμό, βάσει όσων βλέπουμε ακόμη και σήμερα, και την αρχή αυτών των γεγονότων; Και ποια θα μπορούσαν να είναι τα όσα βλέπουμε ακόμη και σήμερα, παρά η απιστία των Ιουδαίων προς αυτόν, η οποία εκπληρώνεται ξεκάθαρα σύμφωνα με την προφητεία που λέει: «με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν θα καταλάβετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε· διότι επάχυνε η καρδιά του λαού αυτού», καθώς και η πολιορκία της Ιερουσαλήμ, η παντελής ερήμωση του παλαιού τους αγιαστηρίου, και η εγκατάσταση αλλόφυλων εθνών στη χώρα τους, τα οποία τους υποδουλώνουν με κεντριά, δηλαδή με σκληρά προστάγματα (διότι αυτό υποδήλωναν τα παραδείγματα των μυγών και των μελισσών), και, πάνω από όλα, η μεταστροφή των εθνών από την πρότερη πνευματική ερήμωση στην κατά Θεόν γεωργία; Βλέποντας λοιπόν αυτά με τα ίδια μας τα μάτια, ποιος δεν θα εκπλησσόταν και δεν θα θαύμαζε; Και ποιος δεν θα ομολογούσε ότι η προφητεία είναι αληθινά θεία, μαθαίνοντας ότι αυτά ήταν κατατεθειμένα και μελετώνταν ανέκαθεν σε βιβλία πριν από χίλια ολόκληρα χρόνια, χωρίς ωστόσο να εκπληρωθούν ποτέ άλλοτε παρά μόνο μετά την παρουσία του Σωτήρος μας;

Αυτό ακριβώς έπαθαν, σύμφωνα με τη φωνή του Ησαΐα που εκπληρώθηκε σε αυτούς και σε τούτο το ζήτημα, δια της οποίας προφήτευσε για αυτούς, λέγοντας: «Θα ακούσετε με την ακοή σας και δεν πρόκειται να καταλάβετε, και βλέποντας θα κοιτάζετε και δεν πρόκειται να ιδείτε· διότι σκληρύνθηκε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν με δυσκολία και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν και δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά, και κατανοήσουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και εγώ τους θεραπεύσω».

Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν με δυσκολία και τα μάτια τους τα έκλεισαν, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά, και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω.» Έχεις και την έκβαση αυτών στο πρόσωπο του Σωτήρα μας, σύμφωνα με τον Ιωάννη που αναφέρει: «παρότι δε είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστευαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα που είπε: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν· διότι πάλι είπε ο Ησαΐας: Τύφλωσε τα μάτια τους και πώρωσε την καρδιά τους, για να μη δουν με τα μάτια και νοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του, και μίλησε για αυτόν», ενώ σύμφωνα με τον Ματθαίο, όταν «προσήλθαν οι μαθητές του και του είπαν: Γιατί τους μιλάς με παραβολές; Και εκείνος αποκρίθηκε και είπε: Διότι σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας, σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί», «γι' αυτό τους μιλώ με παραβολές, ώστε βλέποντας να μη βλέπουν και ακούγοντας να μην ακούν, μήπως τυχόν επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Τότε εκπληρώθηκε σε αυτούς η προφητεία του Ησαΐα που λέει: Πήγαινε, και πες σε αυτόν τον λαό, με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε», και τα όσα ακολουθούν αυτά.

Αν λοιπόν ισχύει αυτό, πολύ περισσότερο ανάξια είναι η λύτρωση που προσφέρεται μέσω του αργυρίου, καθόσον ολόκληρη η άλογη και αναίσθητη φύση είναι κατώτερη από την ανθρώπινη ουσία. Όμως, επειδή σύμφωνα με τον προφήτη έκλεισαν τα μάτια τους, και συνεπώς δεν μπορούν να δουν το επακόλουθο αυτού· άραγε θα μπορέσουν να ακούσουν και τον ίδιο τον σοφότατο Μιχαία που κραυγάζει δυνατά; Εγώ τουλάχιστον δεν το νομίζω. Διότι είναι βαρύκοοι και με τα αυτιά τους· ωστόσο, ας έλθει ο μακάριος αυτός προφήτης, φωνάζοντας αυτά μεγαλόφωνα, και προαναγγέλλοντας με το προφητικό πνεύμα την απόρριψη των πρωτοτόκων των Ιουδαίων, παρόμοια με την προσφορά των σωματικών θυσιών· διότι λέει: «Με τι θα προϋπαντήσω τον Κύριο, πώς θα προσεγγίσω τον Ύψιστο Θεό μου; Μήπως θα τον συναντήσω με μοσχάρια ενός έτους; Μήπως θα ευαρεστηθεί ο Κύριος με χιλιάδες κριάρια, ή με μυριάδες παχιά κατσίκια; Μήπως να προσφέρω τα πρωτότοκά μου για την ασέβειά μου, τον καρπό της κοιλιάς μου για τις αμαρτίες μου;». Ας ακούσουν εκείνοι που έχουν πωρωμένη καρδιά, πράγμα για το οποίο ο προφήτης τους διατύπωσε κατηγορία αναφορικά με εμάς, πώς ο μακάριος Μιχαίας ονόμασε τα κατά σάρκα πρωτότοκα του Ισραήλ ως «πρωτότοκα ασέβειας».

Έκλεισαν τα μάτια τους, όπως έλεγε ο Ησαΐας, για να μη δουν τα σημεία. Τι λοιπόν έπαθαν εξαιτίας αυτών; «Και τους άφησα να ακολουθήσουν τις επιδιώξεις των καρδιών τους· θα πορευθούν σύμφωνα με τις δικές τους επιδιώξεις». Επιδιώξεις των καρδιών εννοεί τις ποικίλες σκέψεις και τις μεθοδείες των λογισμών, τις οποίες χρησιμοποιούσε ο λαός των Ιουδαίων καθώς επιβουλευόταν τον Κύριο, όταν έλεγαν: «Τι να κάνουμε, διότι ο άνθρωπος αυτός κάνει πολλά σημεία; Εάν τον αφήσουμε έτσι, όλοι θα πιστέψουν σε αυτόν, και θα έρθουν οι Ρωμαίοι και θα μας πάρουν και τον τόπο και το έθνος». Σύμφωνα λοιπόν με αυτή την επιδίωξη, και σύμφωνα με αυτή την απόφαση, εγκαταλείφθηκαν και πορεύθηκαν·

Γι' αυτό, πάλεψε μαζί του, θέλοντας να προτυπώσει το μυστήριο της σαρκώσεως· διότι η πάλη και η συμπλοκή είναι ίδιον της σάρκας. Θυμήθηκε, λοιπόν, τις υποσχέσεις προς τον Ιακώβ και τον Ισραήλ, και με τη χάρη προς εκείνον εκπλήρωσε το μυστήριο. Πώς έγινε αυτό; Είναι φανερό ότι ήρθε προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ, όχι για να δώσει το έλεος σε εκείνους (διότι δεν ήταν άξιοι), αλλά στον Ιακώβ, από τον οποίο καταγόταν το γένος. Και θυμήθηκε την αλήθεια του οίκου του Ισραήλ, κάνοντας πράξη και αληθινή την ευλογία την οποία ο Ισραήλ, προφητεύοντας, απένειμε ως κληρονομιά στα παιδιά του, στη φυλή του Ιούδα· και η ευλογία ήταν αυτή: «Δεν θα λείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους απογόνους του, έως ότου έρθει εκείνος στον οποίο ανήκει, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Ώστε ταιριάζουν πάρα πολύ τα επόμενα: «Είδαν όλα τα πέρατα της γης το σωτήριο του Θεού μας». Διότι στους Ιουδαίους ήρθε ως στους δικούς του. Επειδή όμως εκείνοι έκλεισαν τα μάτια τους («Διότι έκλεισαν», λέει ο Ησαΐας, «τα μάτια τους, για να μην ιδούν»), αντί γι' αυτούς τα πέρατα της γης, δηλαδή τα έθνη, είδαν το σωτήριο του Θεού, αν και προηγουμένως δεν έβλεπαν.

ΨΑΛΜΟΣ Π'. «Ισραήλ, εάν με ακούσεις, δεν θα υπάρξει σε σένα πρόσφατος Θεός.» Το «εάν» της ακοής το προσέθεσε για αυτόν τον λόγο, ώστε να δείξει ότι, αν και προγνώριζε την παρακοή τους, αυτό ωστόσο δεν τους αφαιρούσε τη δυνατότητα να μεταστραφούν· διότι μπορούσαν, εάν το ήθελαν. Και η πρόγνωση του Θεού δεν εμποδίζει τη μετάνοια· επειδή προγνωρίζει και αυτό, ότι είναι δυνατόν στους αμαρτωλούς να μεταστραφούν, εάν το θελήσουν. Ο Χριστός δεν ήταν πρόσφατος Θεός, ούτε ξένος· διότι αυτός ήταν που τους εξήγαγε από τη γη της Αιγύπτου· αυτός ήταν από την αρχή, αυτός και μετά από αυτά· όπως το φανέρωσε μέσω της προφητείας του Ησαΐα, διότι λέει: Εγώ είμαι Θεός πρώτος, και στα επερχόμενα εγώ είμαι. Και πάλι: Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος δίκαιος εκτός από εμένα, και Σωτήρας δεν υπάρχει παρά μόνο εγώ. Και Σωτήρας, χωρίς καμία αντίρρηση, ονομάζεται αυτός που σαρκώθηκε για να σώσει το δικό μας γένος. «Και δεν άκουσε ο λαός μου.» Διότι ούτε όταν δίδασκε ούτε όταν κήρυττε το Ευαγγέλιο υπέμειναν να τον ακούσουν, ούτε όταν θαυματουργούσε θέλησαν να δώσουν προσοχή· αλλά βάρυναν τα αυτιά τους, για να μην ακούσουν τις εντολές του Κυρίου, και έκλεισαν τα μάτια τους, όπως έλεγε ο Ησαΐας, για να μη δουν τα θαύματα.

Για τον οποίο και ο Ησαΐας λέει: Ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό του, και ο βραχίονάς του θα συνάξει τα αρνιά. Τον οποίο όχι τυχαία ο Ψαλμωδός τώρα ονόμασε άγιο, αλλά επειδή ήθελε να τον δείξει σε δική του, ιδιαίτερη υπόσταση. Αυτός, λοιπόν, έσωσε το χαμένο πλάσμα. Διότι δεν ήλθε για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σώσει τον κόσμο. «Ενθυμήθηκε το έλεός του προς τον Ιακώβ.» Γι' αυτόν τον λόγο, αφού ανέφερε τον Ιακώβ, δεν αρκέστηκε σε αυτό, αλλά πρόσθεσε και τον οίκο του Ισραήλ, για να δηλώσει οπωσδήποτε ότι, πράττοντας αυτά που τώρα προφητεύονται, αυτός ήταν που έδωσε τα ονόματα στον Ιακώβ και τον Ισραήλ. Γι' αυτό άλλωστε και πάλεψε μαζί του, θέλοντας να προτυπώσει το μυστήριο της σαρκώσεως, διότι η πάλη και η συμπλοκή είναι ίδιον της σάρκας. Ενθυμήθηκε, λοιπόν, τις επαγγελίες προς τον Ιακώβ και τον Ισραήλ, και με τη χάρη του εξεπλήρωσε το μυστήριο προς εκείνον. Διότι στους Ιουδαίους ήλθε ως Ιουδαίος. Αλλά, επειδή εκείνοι έκλεισαν τα μάτια τους (διότι έκλεισαν ερμητικά, λέει ο Ησαΐας, τα μάτια τους για να μη δουν), αντί για εκείνους τα πέρατα της γης (δηλαδή όλα τα έθνη) είδαν το σωτήριο του Θεού, αν και προηγουμένως δεν έβλεπαν. «Αλαλάξτε προς τον Θεό, όλη η γη.» Και πολύ δικαιολογημένα, επειδή τα αγαθά είναι κοινά. Διότι το τετελεσμένο μυστήριο δεν αφορά πλέον μία χώρα, όπως την Ιουδαία, ούτε ένα έθνος, αλλά ολόκληρη την ανθρωπότητα, για το οποίο και θέλει να αλαλάζουν, σαν να έχουν νικήσει σε έναν κοινό πόλεμο.

Διότι πωρώθηκε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά ... και είπα: Έως πότε, Κύριε; Και εκείνος είπε: Μέχρι να ερημωθούν οι πόλεις, επειδή δεν θα κατοικούνται, και τα σπίτια, επειδή δεν θα υπάρχουν άνθρωποι, και η γη θα εγκαταλειφθεί έρημη. Και μετά από αυτά ο Θεός θα απομακρύνει τους ανθρώπους, και όσοι απομείνουν θα πληθύνουν πάνω στη γη, και ακόμη επάνω της θα απομείνει το ένα δέκατο, και πάλι θα γίνει βορά, όπως η τερέβινθος και όπως η βελανιδιά, όταν πέσει ο καρπός από το περικάρπιό της.

ΣΟ΄. Στον ίδιο. Πώς πρέπει να κατανοηθεί το γεγραμμένο: «Μήπως δουν με τα μάτια τους και ακούσουν με τα αυτιά τους». Η εναλλαγή των προσώπων διακηρύσσει ξεκάθαρα το νόημα των λεγομένων. Διότι, αν έπρεπε να λεχθεί προς ολόκληρο τον λαό, θα είχε ειπωθεί ως εξής: Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό: Με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα κοιτάξετε και δεν θα δείτε.

«Διότι πάχυνε η καρδιά σας, και με τα αυτιά ακούσατε βαριά, και κλείσατε τα μάτια σας, μήπως τυχόν και δείτε με τα μάτια, και ακούσετε με τα αυτιά, και κατανοήσετε με την καρδιά, και επιστρέψετε, και σας θεραπεύσω». Εάν όμως δεν ειπώθηκε έτσι, αλλά τα λεγόμενα φανερώνουν μεταβολή τριών προσώπων, αυτού που μιλάει, αυτού προς τον οποίο απευθύνεται, και εκείνου για τον οποίο γίνεται ο λόγος, τότε η δύναμη των προκειμένων κυοφορεί περίπου το εξής νόημα: «Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό: Με την ακοή θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα βλέπετε, αλλά δεν θα καταλάβετε». Έπειτα, σαν να ρώτησε ο προφήτης την αιτία, ή χωρίς να ρωτήσει, αλλά δεχόμενος διδασκαλία, ειπώθηκε: «Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους». Αν λοιπόν, όπως θα έλεγε κάποιος, ενεργούν ενάντια στη δική τους σωτηρία· Για ποια αιτία με προστάζεις να κηρύξω; Ίσως κάπως έτσι απαντά· διότι αυτό δηλώνει εδώ το: «Μήπως τυχόν και δουν με τα μάτια, και ακούσουν με τα αυτιά, και κατανοήσουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω». Διότι το «μήπως τυχόν» εδώ, δεν φανερώνει την αναίρεση της ακοής, αλλά την ελπίδα της υπακοής. Και για να δεις ότι έτσι λαμβάνεται, άκουσε τα ιουδαϊκά πλήθη τι λένε για τον Σωτήρα: «Δεν είναι αυτός που ζητούσαν να σκοτώσουν οι Φαρισαίοι; Ιδού, μιλάει δημόσια, και δεν του λένε τίποτα· μήπως τυχόν πράγματι αναγνώρισαν ότι αυτός είναι ο Χριστός;»

Επειδή δε δεν συμφωνούσαν μεταξύ τους, αναχωρούσαν, αφού ο Παύλος είπε έναν λόγο: Ορθώς μίλησε το Άγιο Πνεύμα μέσω του προφήτη Ησαΐα προς τους πατέρες μας, λέγοντας: Πήγαινε σε αυτόν τον λαό και πες: Με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε, και βλέποντας θα κοιτάζετε και δεν πρόκειται να αντιληφθείτε. Διότι σκληρύνθηκε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και τα μάτια τους τα έκλεισαν, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά, και κατανοήσουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Όταν, λοιπόν, αναχωρούσαν εναντιούμενοι, τότε επικαλείται τον Ησαΐα, όχι επειδή επιθυμούσε να υβρίσει εκείνους, αλλά για να στηρίξει τούτους.