Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 6:10

Και έπρατταν, λοιπόν, τα αντίθετα. Διότι όχι μόνο δεν πίστευαν, ούτε μόνο δεν άκουγαν, αλλά και πολεμούσαν, και αισθάνονταν σφοδρή δυσαρέσκεια για όσα λέγονταν· πράγμα για το οποίο παρουσιάζει τον προφήτη να τους κατηγορεί, λέγοντας: «Άκουσαν βαρέως». Αλλά εκείνοι δεν ήταν τέτοιοι· γι' αυτό και τους μακάριζε. Και από την άλλη πλευρά τους επιβεβαιώνει πάλι λέγοντας: «Διότι, αληθινά σας λέω, πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και δεν τα άκουσαν»· εννοώντας τη δική μου παρουσία, λέει, τα ίδια τα θαύματα, τη φωνή, τη διδασκαλία.

«Πήγαινε», λέει, «και πες σε αυτόν τον λαό: Θα ακούσετε με τα αυτιά σας και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα κοιτάζετε και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι πωρώθηκε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω». Αυτά νομίζω πως δεν χρειάζονται καν ερμηνεία, εφόσον εκείνοι που τα γνωρίζουν με ακρίβεια, μας πρόλαβαν και τα εξήγησαν: δηλαδή ο Ιωάννης, ο υιός της βροντής, και ο Παύλος, ο οποίος γνώριζε με ακρίβεια τα παλαιά και τα καινά. Διότι ο μεν Παύλος, ευρισκόμενος στη Ρώμη, απευθυνόμενος δημόσια σε εκείνους που είχαν μεν συγκεντρωθεί, αλλά έπειτα απομακρύνθηκαν και δεν ανέχθηκαν όσα λέχθηκαν, έλεγε: «Πολύ σωστά μίλησε το Άγιο Πνεύμα: Θα ακούσετε με τα αυτιά σας και δεν θα κατανοήσετε». Ο δε υιός της βροντής, επειδή έβλεπαν θαύματα και δεν πίστευαν, και άκουγαν διδασκαλίες και δεν πρόσεχαν (διότι ο Χριστός ανέστησε τον Λάζαρο και εκείνοι επιχειρούσαν να Τον θανατώσουν· έδιωχνε δαίμονες και Τον αποκαλούσαν δαιμονισμένο· τους οδηγούσε στον Πατέρα και Τον ονόμαζαν πλάνο, και υιοθετούσαν τις αντίθετες δοξασίες), υπενθυμίζει αυτήν την προφητεία λέγοντας: «Πολύ σωστά είπε ο προφήτης Ησαΐας, ότι θα ακούσετε με τα αυτιά σας και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα κοιτάζετε και δεν θα αντιληφθείτε».

Διότι επαχύνθηκε η καρδιά αυτού του λαού, λέει· το δε πάχος της διανοίας προκαλείται τόσο από τα αμαρτήματα όσο και από τις βιωτικές επιθυμίες. Και εξηγώντας ο Παύλος αυτήν την παχύτητα έλεγε: «Δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς, αλλά ως σε σαρκικούς· διότι δεν μπορούσατε ακόμη, αλλά ούτε και τώρα μπορείτε». Και προσθέτει την αιτία λέγοντας: «Διότι, εφόσον υπάρχουν μεταξύ σας έριδες και ζήλιες και διχοστασίες, δεν είστε σαρκικοί;» Επειδή λοιπόν και εκείνοι, φθειρόμενοι από πολύν φθόνο και βασκανία και πολιορκούμενοι από μύρια άλλα πάθη, κατέστησαν παχύ το μάτι της διανοίας τους, δεν μπορούσαν πλέον να βλέπουν καθαρά. Γι' αυτό σχημάτιζαν διαφορετικές απόψεις για όσα έβλεπαν, και μάλιστα τις εντελώς αντίθετες. Αυτά λοιπόν βλέποντας με ακρίβεια ο προφήτης, προανήγγειλε και την αιτία του νοσήματος. Πρόσεξε όμως ότι, ενώ υπήρχαν δύο προφητείες, εκείνην που αφορούσε την Εκκλησία και τα αγαθά της οικουμένης την ανέλαβαν τα Σεραφείμ λέγοντας: «Άγιος, άγιος, άγιος, Κύριος Σαβαώθ, πλήρης πάσα η γη της δόξης αυτού»· εκείνην όμως που αφορούσε την άλωση και τις τιμωρίες των Ιουδαίων την άφησαν στον προφήτη, ώστε να μάθεις και από αυτό το γεγονός την υπεροχή της Εκκλησίας.

Και είπα: Έως πότε, Κύριε; Βλέπεις ότι ούτε μάταια ούτε τυχαία αναλογιστήκαμε την υπακοή του προφήτη, η οποία εκδηλώθηκε με πολλή προθυμία; Επειδή λοιπόν άκουσε τα αντίθετα από όσα περίμενε, δηλαδή ερήμωση και πανωλεθρία, ζητά να μάθει τουλάχιστον το μέτρο της τιμωρίας. Διότι δεν τολμούσε να τους απαλλάξει εξ ολοκλήρου από την οργή, επειδή ο Θεός είχε προλάβει να δείξει ότι αμαρτάνουν ασυγχώρητα. Γιατί τα τολμήματά τους δεν προέρχονταν από στιγμιαία παραφορά, ούτε από γνώμη που επηρεάστηκε από άλλους, αλλά από ψυχή που είχε κάνει την παρακοή έργο της και από διάνοια φιλόνικη, η οποία, σαν από κάποιο προσχεδιασμό και επιμονή, αντιστεκόταν σε όσα πρόσταζε ο Θεός. Αυτό ακριβώς υπονοούσε λοιπόν, όταν έλεγε: «Μήπως δουν με τα μάτια τους και κατανοήσουν με την καρδιά τους και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω».

«Και μολονότι συναναστρέφομαι ανάμεσα σε τέτοιους ανθρώπους», λέει, «εντούτοις δεν θα τους ακολουθήσω, αλλά θα εξερευνήσω με όλη μου την καρδιά τις εντολές σου, παραμένοντας σταθερά προσηλωμένος σε αυτές. Διότι εκείνοι, φερόμενοι με αλαζονεία, μηχανεύονται κάθε είδους επιβουλή εναντίον μου· παρ' όλα αυτά δεν ερεθίζομαι από την παρανομία τους, ρυθμίζοντας τη ζωή μου σύμφωνα με τις δικές σου εντολές». Αυτά δε γράφτηκαν για δική μας νουθεσία, ώστε να είμαστε ριζωμένοι και θεμελιωμένοι στο αγαθό. «Έπηξε σαν γάλα η καρδιά τους· εγώ όμως μελέτησα τον νόμο σου». Αυτό μοιάζει με το προφητικό ρητό: «Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους». Μοιάζει επίσης και με τα όσα αναφέρονται στην Έξοδο για τον Φαραώ: «Και σκληρύνθηκε η καρδιά του Φαραώ». Οι μεν λοιπόν Ιουδαίοι έπηξαν σαν το τυρί· ενώ ο χορός των αποστόλων και εκείνοι που πίστεψαν μέσω αυτών, διάγουν τον βίο τους μελετώντας τους λόγους του Θεού, υπακούοντας στο ευαγγέλιο του Θεού. «Εκείνοι, λοιπόν», λέει, «απέκτησαν σκληρή καρδιά, κάνοντας οι ίδιοι το απαλό της μέρος σκληρό, πήζοντάς την σαν το γάλα και μετατρέποντάς την σε τυρί· εγώ όμως αφοσιώθηκα στη μελέτη του δικού σου νόμου. Καλό είναι για εμένα το ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Ο προφήτης εκφράζει την ευγνωμοσύνη του για τα πιο αυστηρά φάρμακα του ιατρού, έχοντας κατανοήσει την υγεία που προήλθε από αυτά.

Αλλά ο ιατρός των σωμάτων και των ψυχών απέστειλε τον νόμο και τους προφήτες, θεραπεύοντας την τυφλότητα των ανθρώπων και οδηγώντας τους στη θεογνωσία του, όμως οι άνθρωποι αποστράφηκαν τη θεραπεία δια του νόμου και των προφητών. Διότι έκλεισαν τα μάτια τους για να μη γνωρίσουν, και έφραξαν τα αυτιά τους για να μην ακούσουν, σύμφωνα με τον λόγο του Ησαΐα, ώστε να μην επιστρέψουν και θεραπευθούν. Παρόμοια με αυτά και ένας άλλος προφήτης, ο Ιερεμίας, ανέκραξε λέγοντας: Ιατρεύσαμε τη Βαβυλώνα και δεν ιάθηκε· δεν επήλθε ίαση σε αυτήν.

Προσέχετε πώς πορεύεστε, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Και ο Ιωάννης λέγει: Προσέχετε τον εαυτό σας, για να μη χάσετε εκείνα για τα οποία κοπιάσατε, διότι πολλοί πλάνοι βγήκαν στον κόσμο. Και υπάρχουν πολλά τέτοια παραγγέλματα στις θείες Γραφές, τόσο της Παλαιάς όσο και της Καινής Διαθήκης, τα οποία φωνάζουν και μας αφυπνίζουν από τη ραθυμία μας. Εμείς όμως πράττουμε το αντίθετο, όπως ακριβώς είπε ο προφήτης Ησαΐας, ότι άκουσαν βαριά με τα αυτιά τους και έκλεισαν τα μάτια τους. Ω, πόσα και πόσο σπουδαία λόγια ακούμε και δεν τα κατανοούμε! Γι' αυτό και θα είμαστε αναπολόγητοι κατά την ημέρα της κρίσεως, όταν έλθει Εκείνος που φωτίζει τα κρυπτά του σκότους και φανερώνει τις βουλές των καρδιών· όταν στηθεί το κριτήριο και ανοιχθούν τα βιβλία, τα οποία τώρα, όταν τα ακούμε, τα χλευάζουμε και δεν τα αποδεχόμαστε.

Ακούγοντας αυτά οι απιστότατοι και πονηρότατοι Φαρισαίοι, και αφού καταλήφθηκαν από αμηχανία εξαιτίας της αδυναμίας τους και αλλοιώθηκαν στην ψυχή, έλεγαν προς τον Κύριο: «Ακούς τι λένε αυτοί;», σαν να έλεγαν: «Δεν δυσανασχετείς που επευφημείσαι ως Θεός; Ακούς τι λένε αυτοί; Καταδέχεσαι να ακούς ότι είσαι βασιλιάς και Θεός και "ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου"; Τι άλλη μαρτυρία θέλεις εναντίον σου, εφόσον τα αποδέχεσαι αυτά; Ακούς τι λένε αυτοί;» Τι απαντά λοιπόν ο Ιησούς; «Ναι· ποτέ δεν διαβάσατε» στις Γραφές: «Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο;» Τα αποδέχομαι αυτά, λέει, διότι εκπληρώνουν προφητικό λόγιο, και τα παιδιά σας γίνονται δάσκαλοί σας, και από αυτά ας μάθετε την αλήθεια, ω κωφοί και τυφλοί, λαέ απειθή και αντιλέγοντα. Καλά προκήρυξε για εσάς ο Ησαΐας, ότι «με τα αυτιά τους βαριά θα ακούσουν και τα μάτια τους θα τα κλείσουν».

Εκείνοι δε, ακούγοντας αυτά, όντας πονηρότατοι και απιστότατοι, και αφού κυριεύθηκαν από άφατη αμηχανία εξαιτίας της μεγάλης τους απορίας, και έχοντας την ψυχή τους σκοτισμένη από φθόνο σε βαθμό που δεν είναι δυνατόν να ειπωθεί, απευθύνθηκαν στον Κύριο με υπερβολική αναισχυντία: «Ακούς τι λένε αυτοί;» Ήταν σαν να έλεγαν δηλαδή ξεκάθαρα: Δεν δυσανασχετείς να δοξάζεσαι ως Θεός; Άραγε αποδέχεσαι να ακούς από αυτούς ότι είσαι βασιλιάς και Θεός, και μάλιστα πως έρχεσαι «στο όνομα του Κυρίου»; Ποια άλλη μαρτυρία εναντίον σου θέλεις, αν στα αλήθεια τα αποδέχεσαι αυτά; Διότι, «ακούς τι σου λένε αυτοί». Τι απάντησε λοιπόν ο Ιησούς; «Ναι· ποτέ δεν διαβάσατε» στις Γραφές: «Από το στόμα νηπίων και βρεφών που θηλάζουν ετοίμασες αίνο;» Επομένως, εγώ αποδέχομαι τα λόγια τους, διότι εκπληρώνουν την προφητική φωνή· ας γίνουν λοιπόν αυτοί δάσκαλοί σας και ας σας διδάξουν την αλήθεια, κουφοί και τυφλοί, λαέ απειθή και αντιδραστικέ, για τους οποίους ορθώς προφήτευσε ο προφήτης Ησαΐας, ότι «με τα αυτιά σας θα ακούσετε βαριά και τα μάτια σας θα τα κλείσετε με πολλή ανοησία».

Διότι δεν μπορείτε, λέει, να πείτε ότι ναι μεν οι προφήτες καλούσαν, και τα γεγονότα βοούσαν, και η παραζήλωση ήταν ικανή να μας πείσει, αλλά εκείνα που προστάζονταν ήταν δυσβάσταχτα. Ούτε κι αυτό, λέει, δεν μπορείτε να το πείτε· διότι πώς, λέει, θα απαιτούσε τέτοια πράγματα ο Θεός από εσάς, από τη στιγμή που η χάρη Του επρόκειτο να σας επισκιάσει; «Τι συμβαίνει, λοιπόν; Εκείνο που επιζητεί ο Ισραήλ, δεν το πέτυχε». Προφανώς εξαιτίας της απιστίας του· διότι αυτά και προηγουμένως τα είχε καταδείξει. «Η δε εκλογή το πέτυχε· ενώ οι υπόλοιποι πωρώθηκαν, καθώς είναι γεγραμμένο». Τη δικαιοσύνη (πέτυχε), επειδή υπάκουσε στην πίστη. «Τους έδωσε ο Θεός πνεύμα κατανύξεως». Ως κατάνυξη, εννοεί την κακή διάθεση και την παράνομη κακία· όταν δε ακούς το «έδωσε» και το «παρέδωσε», να μην τα εκλαμβάνεις με την έννοια ότι ο Θεός τους ωθούσε σε αυτό, αλλά να δέχεσαι τη λέξη αντί του «τους άφησε». «Μάτια για να μη βλέπουν, και αυτιά για να μην ακούν, μέχρι τη σημερινή ημέρα». Επειδή οι ίδιοι έκλεισαν τα μάτια τους και έφραξαν τα αυτιά τους, σύμφωνα με τη φωνή του Ησαΐα, και δεν θέλησαν ούτε να δουν ούτε να ακούσουν, γι' αυτόν τον λόγο τους άφησε να πορεύονται σύμφωνα με τις επιδιώξεις των καρδιών τους. Διότι το να τους ελκύει στο καλό παρά τη θέλησή τους, θα σήμαινε ότι καταργεί το αυτεξούσιο. «Και ο Δαβίδ λέει: ας γίνει το τραπέζι τους παγίδα, και θήραμα, και ανταπόδοση σε αυτούς, και σκάνδαλο· ας σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν».

ΚΑʹ. Ώ του θαύματος! Αυτός που ποιμαίνει τον Ισραήλ, ως Θεός προαιώνιος, παραδίδεται σε θάνατο ως άνθρωπος από ισραηλιτικό χέρι. Αυτός που οδηγεί τον Ισραήλ σαν πρόβατο, οδηγήθηκε για να θυσιαστεί ως άκακο αρνί, και φέρνει το ξύλο της ζωής απέναντι στο ξύλο της γνώσης, και με τη γεύση της χολής αναμεμειγμένης με ξύδι, εξόρισε την ασθένεια που ενέσκηψε στη φύση από τη γλυκιά βρώση. Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ ως Θεός, κρέμεται στον σταυρό ως κριτής, όντας ο ίδιος η ζωή των ανθρώπων, την οποία οι θεοκτόνοι, αν και την είδαν κρεμασμένη στο ξύλο, δεν πίστεψαν. Διότι έκλεισαν τα μάτια τους, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά. Αυτός που έπλασε τον άνθρωπο με θεϊκά χέρια, όλη την ημέρα άπλωσε τα άχραντα χέρια Του προς λαό απειθή και αντιλέγοντα, και παραθέτει την ψυχή Του στις πατρικές παλάμες. Και κεντιέται με λόγχη η πλευρά Εκείνου που από την πλευρά του Αδάμ δημιούργησε την Εύα, και πηγάζει θείο αίμα και νερό, ποτό αθανασίας και βάπτισμα αναπλάσεως. Γι' αυτό ντράπηκε ο ήλιος, μη αντέχοντας να βλέπει τον νοητό ήλιο της δικαιοσύνης να εμπαίζεται. Η γη σειόταν, ραντιζόμενη με το δεσποτικό αίμα, αποτινάσσοντας την κηλίδα των ειδωλολατρικών μιασμάτων, και σκιρτώντας περιχαρής για την κάθαρση. Νεκροί ανασταίνονταν από τα μνήματα, προαναγγέλλοντας την έγερση Εκείνου που νεκρώθηκε για εμάς. Έσβηνε ο ήλιος και πάλι άναβε, σχηματίζοντας την απαρίθμηση του τριημέρου του Δεσπότη.

Του ίδιου Αγίου Βασιλείου από τον τέταρτο λόγο του κατά Ευνομίου, του οποίου η αρχή είναι: «Αν κατά φύση είναι Θεός ο Υιός». Ότι ούτε οπτασία ούτε χρησμοδοσία συμβαίνει ξεχωριστά από τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. Ο προφήτης Ησαΐας είπε: «Είδα τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο ψηλό και υπερυψωμένο. Και Σεραφείμ στέκονταν γύρω του, έξι φτερούγες είχε το ένα και έξι φτερούγες το άλλο». Και λίγο μετά λέει: «Και μου είπε ο Κύριος: Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό: Θα ακούσετε καλά και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού», και τα εξής. Όσον αφορά λοιπόν αυτή τη διατύπωση και την ακολουθία του προφητικού κειμένου, αυτός που εμφανίστηκε και χρησμοδότησε στον προφήτη είναι ο επί πάντων Πατέρας. Ωστόσο, ο υιός της βροντής, ο οποίος μίλησε με τρόπο εξαίσιο και είπε πράγματα πιο φοβερά και από βροντή, του οποίου ίδιον δεν είναι το «δεν υπήρχε», αλλά το «ήταν ο Λόγος», είπε ότι αυτός που εμφανίστηκε και χρησμοδότησε στον προφήτη ήταν ο Υιός. Διότι λέει στο δικό του σύγγραμμα: «Γι' αυτό δεν μπορούσαν οι Ιουδαίοι να πιστέψουν στον Ιησού, επειδή ο Ησαΐας είπε γι' αυτούς: Έχουν τυφλωθεί τα μάτια τους και έχει πωρωθεί η καρδιά τους, για να μη δουν με τα μάτια και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του».

Ο δε Παύλος αποφάνθηκε ότι η οπτασία και η χρησμωδία ανήκουν στο Πνεύμα, λέγοντας: «Ορθώς ελάλησε το Άγιο Πνεύμα διά του προφήτη Ησαΐα προς τους πατέρες σας: Με την ακοή θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε· διότι επωρώθη η καρδιά του λαού τούτου». Ο προφήτης εισάγει το πρόσωπο του Πατρός, στον οποίον πίστευαν οι Ιουδαίοι, ο ευαγγελιστής του Υιού, και ο Παύλος του Πνεύματος, ονομάζοντας όλοι από κοινού αυτόν που εμφανίστηκε ως έναν Κύριο Σαβαώθ. Διακρίνεται μεν μεταξύ τους ο λόγος περί της υποστάσεως, αλλά παραμένει αδιαίρετο σε αυτούς το φρόνημα περί του ενός Θεού.

Τα αυτιά, εξάλλου, δεν τα λάβαμε για να ακούμε μάταια πράγματα, για να ακούμε σατανικά και δαιμονιώδη άσματα και κακές συμβουλές και αισχρά λόγια και βρώμικα λογύδρια και τα παρόμοια με αυτά («διότι μάταιη ακοή», λέει, «δεν θα παραδεχθείς»· και: «Πρόσεχε», λέει, «μήπως ανέβει ο θάνατος μέσα από τα παράθυρά σου», για τα οποία παράθυρα μιλήσαμε λίγο στην αρχή του λόγου), αλλά για να ακούμε πάντοτε να εξηγούνται τα θεία θαυμάσια από τις θείες Γραφές. «Μου πρόσθεσε», λέει, «αυτί για να ακούω, και η παιδεία του Κυρίου μου ανοίγει τα αυτιά». Όσοι όμως διατέθηκαν προς αυτά με αμέλεια ή απέχθεια, και προσέχουν με ευχαρίστηση τα αισχρά και τα μάταια και τα ψευδή, ταιριάζει σε αυτούς το «σαν της κουφής οχιάς που βουλώνει τα αυτιά της», οι οποίοι δεν θα εισακούσουν τη φωνή εκείνων που απαγγέλλουν τα θεία διδάγματα, και δηλητηριάζονται, φαρμακωμένοι από τον δαίμονα που είναι σοφός στην κακία. Και πάλι τους ταιριάζει το: «Με την ακοή θα ακούσετε, και δεν θα καταλάβετε, και βλέποντας θα βλέπετε, και δεν θα δείτε». Γιατί; «Παχύνθηκε», λέει, «η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά και καταλάβουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω». Όσοι βέβαια αξιώθηκαν να βλέπουν συνετά και να ακούν όπως αρμόζει, μπορούν και αυτοί να ψάλλουν μαζί με τον προφήτη: «Κύριε, άκουσα το μήνυμά σου και φοβήθηκα, κατανόησα τα έργα σου και εξεπλάγην».

«Διότι όλοι οι προφήτες και ο νόμος προφήτευσαν μέχρι τον Ιωάννη· και αν θέλετε να το δεχθείτε, αυτός είναι ο Ηλίας που επρόκειτο να έλθει. Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». Διότι αυτιά έχουν και τα κτήνη και τα ερπετά της γης και τα ζωύφια και τα πτηνά, αλλά στερούνται λογικής γνώσης και αντιλαμβάνονται μόνο τον ήχο. Αυτιά έχουν και τα νήπια και όλοι οι άνθρωποι, αλλά στερούνται συνέσεως, όπως ακριβώς αποφάνθηκε και σε άλλο σημείο της Γραφής, ότι «με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε, και βλέποντας θα βλέπετε και δεν πρόκειται να ιδείτε». Και φανερώνοντας από πού συμβαίνει αυτό έλεγε: «Διότι πάχυνε», λέγει, «η καρδιά αυτού του λαού».

Αλλά «πάχυνε», λέει ο Θεός μέσω του Ησαΐα, «η καρδιά αυτού του λαού και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια τους και ακούσουν με τα αυτιά τους και κατανοήσουν με την καρδιά τους και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω», αλλά θέλουν, λέει, να εμμένουν έτσι στην αμαρτία, μέχρις ότου «ερημωθούν οι πόλεις από το να μην υπάρχουν άνθρωποι και η γη θα εγκαταλειφθεί έρημη». Το οποίο βλέπουμε ότι έπαθε και αυτή η νήσος μας η Κύπρος, και πολλά σπίτια και σχεδόν όλα τα χωριά έμειναν έρημα από ανθρώπους και ακατοίκητα· «Σπίτια», λέει, «μεγάλα και ωραία», «και δεν θα υπάρχουν αυτοί που θα κατοικούν σε αυτά, και εκείνος που σπέρνει έξι αρτάβες θα βγάλει τρία μέτρα». Αυτό εμείς το πάθαμε για πάρα πολλά χρόνια, αλλά ούτε έτσι δεν αναγνωρίσαμε τον καρπό των έργων μας, ούτε κατανοήσαμε με την καρδιά μας από πού άραγε και με ποιον τρόπο προήλθε τόση συμφορά, ούτε ακούσαμε αυτόν που μας καλεί και λέει, «επιστρέψτε σε εμένα και θα επιστρέψω σε εσάς», αλλά ο καθένας όρισε το δικό του θέλημα ως δικό του νόμο και αμαρτάνει όπως θέλει, χωρίς να φέρνει στη μνήμη του ούτε τον θάνατο, ούτε τον Θεό, ούτε την κρίση.

Του ιδίου. Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν, διότι είχε πει ο Ησαΐας: Τύφλωσε τους οφθαλμούς τους και πώρωσε την καρδιά τους, για να μη δουν με τους οφθαλμούς και νοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν και τους θεραπεύσω. Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα Του και μίλησε για Αυτόν. Ωστόσο, ακόμη και από τους άρχοντες πολλοί πίστεψαν σε Αυτόν, αλλά εξαιτίας των Φαρισαίων δεν το ομολογούσαν, για να μην αποβληθούν από τη συναγωγή, διότι αγάπησαν τη δόξα των ανθρώπων περισσότερο παρά τη δόξα του Θεού.

Τι σημαίνει αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο στους μαθητές στο Ευαγγέλιο: «σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας του Θεού, ενώ στους υπόλοιπους λέγονται με παραβολές, ώστε βλέποντας να μη βλέπουν και ακούγοντας να μην καταλαβαίνουν»; Το ρητό, του οποίου ζήτησες να μάθεις το νόημα, έχει καταγραφεί και από τους τέσσερις ευαγγελιστές, ενώ έχει ειπωθεί πρωτύτερα από τον προφήτη Ησαΐα. Όμως, οι μεν τρεις το συνυφαίνουν παραφράζοντάς το με δικά τους λόγια, ενώ ο θεσπέσιος Ματθαίος το παραθέτει αυτούσιο και με τη μορφή μαρτυρίας. Διότι ο Ησαΐας, όταν αξιώθηκε να γίνει θεατής της δόξας του Κυρίου και καθαρίστηκαν τα χείλη του με το αναμμένο κάρβουνο από ένα εκ των σεραφείμ, τότε ακριβώς άκουσε και εκείνη τη θεία φωνή να λέει: «Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό: με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να καταλάβετε, και βλέποντας θα βλέπετε και δεν πρόκειται να αντιληφθείτε· διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά άκουσαν βαριά και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν και δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά και καταλάβουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και εγώ τους θεραπεύσω».

Αλλά αυτά μεν είναι τα προφητικά λόγια των οποίων η χρήση περιλαμβάνεται στα ευαγγέλια. Φανερώνουν δε την αγνωμοσύνη των Ιουδαίων εκείνης της εποχής, αλλά εξίσου προλέγουν και για τους μεταγενέστερους που τους μιμήθηκαν πιστά και δεν πείστηκαν από τη διδασκαλία του Σωτήρα, ο Οποίος, με έργα παράδοξα και λόγια υπερφυή, ήλεγξε τόσο την ακοή όσο και την όρασή τους: την πρώτη επειδή εκούσια κώφευε, και τη δεύτερη επειδή τυφλωνόταν από το θάμβος της απιστίας, καθώς δεν θέλησαν ούτε την ακοή τους να ανοίξουν μπροστά σε τόσο ωφέλιμα λόγια, ούτε τα μάτια τους να ανοίξουν διάπλατα μπροστά σε τέτοιες θεοπρεπείς λάμψεις των θαυμάτων. Γι' αυτό και ο προφήτης, διαμαρτυρόμενος ότι η κώφωση και η τύφλωσή τους δεν προήλθαν από αλλού, αλλά οφείλονταν στη δική τους μοχθηρία, λέει: «επαχύνθη η καρδιά του λαού τούτου». Και επειδή πάχυναν την καρδιά τους, γι' αυτό και «με τα αυτιά τους άκουσαν με δυσκολία και τα μάτια τους τα έκλεισαν». Έπειτα, δηλώνοντας ότι δεν θέλουν ούτε καν να συνέλθουν από την εκούσια αναπηρία τους, προσθέτει: «μήπως και δουν με τα μάτια τους και ακούσουν με τα αυτιά τους και κατανοήσουν με την καρδιά τους, και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω».

Πωρώθηκε, λοιπόν, η καρδιά τους, γι' αυτό άκουσαν με δυσκολία και έκλεισαν τα μάτια τους· έκλεισαν δε τα μάτια και βάρυναν τα αυτιά, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά, και υπέστησαν εκούσια αυτή την πώρωση, για να μην επιστρέψουν και βρουν θεραπεία από τόσο μεγάλα πάθη.

Δεν κατανόησαν. Διότι ούτε και επέλεξαν να κατανοήσουν, αλλά, ενώ ισχυρίζονταν ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί και σκοτίστηκε στους διαλογισμούς τους η ασύνετη καρδιά τους. Αυτό έλεγε και ο προφήτης από παλιά, προβλέποντας τα μέλλοντα: θα ακούσουν με τα αυτιά τους και δεν πρόκειται να δουν. Διότι πωρώθηκε η καρδιά του λαού αυτού, και με τα αυτιά τους δυσκολεύτηκαν να ακούσουν και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια τους και ακούσουν με τα αυτιά τους και κατανοήσουν με την καρδιά τους και επιστρέψουν, και εγώ τους θεραπεύσω.

Αυτά σε οδήγησαν να διψάς για φόνο και να μαίνεσαι κατά του Δεσπότη. Για εκείνα που έπρεπε να ευχαριστείς, για αυτά οδηγήθηκες στην αχαριστία· για εκείνα που έπρεπε να τιμάς με ύμνους, λούζεις με ύβρεις· για εκείνα που έπρεπε να δοξολογείς, βλασφημείς· διά των οποίων έλαμπε η αίγλη της θεότητας και μαρτυρούσαν, φωτίζοντας λαμπρά το κήρυγμα διά των έργων, ότι αυτός που επιτελούσε τα θαύματα ήταν αληθινός Θεός, εξαιτίας αυτών εσύ σκοτείνιαζες τα μάτια σου και, σχεδιάζοντας σταυρό και θάνατο εναντίον του κοινού Σωτήρα και Δημιουργού, δεν σταματούσες καθόλου τα φονικά σου σχέδια. Γνώρισε το βόδι τον δεσπότη που ήταν ανακεκλιμένος στη φάτνη και το γαϊδούρι τον κύριό του που το ίππευε, ενώ ο Ισραήλ εμένα, που παρουσιάστηκα για τη δική του σωτηρία με σημεία και τέρατα, δεν με γνώρισε, και ο λαός, τον οποίο ήρθα να λυτρώσω, δεν κατανόησε· διότι πάχυνε η καρδιά του λαού τούτου, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και τα μάτια τους τα έκλεισαν, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω, λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 99η. Παραινετικός λόγος για την είσοδο στην Αγία Τεσσαρακοστή, και περί της Δευτέρας Παρουσίας. Αδελφοί μου και πατέρες, δεν αρμόζει να πούμε για εσάς τώρα αυτό, όπως ειπώθηκε παλαιότερα μέσω των προφητών, ότι «με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα κοιτάξετε και δεν θα αντιληφθείτε· διότι επάχυνε η καρδιά του λαού αυτού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους». Εσείς όμως, με τη χάρη του Χριστού, είστε νηφάλιοι και γρηγορείτε, και με ανακεκαλυμμένο πρόσωπο αντικατοπτρίζετε τη δόξα του Κυρίου. Διότι, αφού αφαιρέσατε το στίγμα της προσκόλλησης στον κόσμο από τα μάτια της ψυχής σας μέσω της ιερής βιοτής της υποταγής σας, βλέπετε καθαρά τα πράγματα, δηλαδή τη ματαιότητα του βίου, τις αλλεπάλληλες μεταβολές της ανθρώπινης περιδίνησης σε όλες της τις εκφάνσεις, και ότι ένα μόνο πράγμα είναι σταθερό, αγαπητό και ποθεινό: ο Θεός και η πορεία προς Αυτόν μέσα από την ενάρετη ζωή.

Εκείνοι όμως έκλεισαν τα μάτια τους για να μη βλέπουν, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, σύμφωνα με τον προφητικό λόγο που λέει: διότι βλέποντας θα κοιτάξουν και δεν θα δουν, και ακούγοντας θα ακούσουν και δεν θα κατανοήσουν.

Διότι έχει πωρωθεί η καρδιά τους, ώστε να μη δουν με τα μάτια τους και να μην ακούσουν με τα αυτιά τους, και επιστρέψουν και τους θεραπεύσω. Γι' αυτό, επειδή ούτε γνώριζαν ούτε κατανοούσαν, πορεύονταν στο σκοτάδι. Όταν δε κάποιος Κρούμος, άρχοντας των Βουλγάρων, λεηλάτησε πολλές άλλες πόλεις των Ρωμαίων, κυρίευσε την ονομαστή Αδριανούπολη, υποδούλωσε τους κατοίκους της και τους μετέφερε στις πιο μακρινές πόλεις, τις οποίες ήδη κατείχε, ανάμεσα σε αυτούς τους μετοικισθέντες υπήρχε κάποιος άνδρας με το όνομα Κινάμων, ο οποίος ως προς την εξωτερική εμφάνιση ήταν λαμπρός και ωραίος, ενώ ως προς την ψυχική ευπρέπεια ήταν πιο διακεκριμένος και πιο θεοειδής από τους συγχρόνους του.